Lettres austrasiennes // Epistolae Merowlngici et Karolini aevi. Hrsg. von Wilhelm Gundlach. Tomus I. Berolini: apud Weidmannos, 1957. [MGH. Ep., 3]. 9, y Германа Парижского.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV cum continuationibus // Fredegarii et Aliorum chronica. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1888. [MGH. SRM; 2.] IV. IV, 18.
Lettres austrasiennes, 26, 27, 29; такое написание предпочитал также Фортунат.
Это написание обнаружено в переписке графа Булгара (Epistolae Wisigothicae // Epistolae Merowingici et Karolini aevi. Hrsg. von Wilhelm Gundlach. Tomus I. Berolini: apud Weidmannos, 1957. [MGH. Ep., 3]. P. 658–690. 13).
Это написание использовано в Регистре писем Григория Великого (Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum libri I–VII. Libri VIII–XIV, Appendix. Edidit Dag Norberg. Turnholti: Brepols, 1982. [CC; 140, 140a.])
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. III, 59.
Тем не менее эта уменьшительная форма обнаружена только у Фредеrapa: Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. III, 59.
Lettres austrasiennes, 26, 27, 29, 30 и 44.
Venantius Fortunatus. Carmina // Venance Fortunat. Carmina. Tome III, Livres IX–XI. Texte établi et traduit par Marc Reydellet. Paris: les Belles Lettres, 2004. Préface.
Хороший обзор состояния «вопроса о Фредегаре» дали О. Девийер и Ж. Мейер в издании: Frèdêgaire. Chronique des temps mérovingiens: livre IV et continuations. Texte latin selon l'éd. de J.M. Wallace-Hadrill; trad., introd. et notes par Olivier Devillers et Jean Meyers. Turnhout: Brepols, 2001. P. 10–18.
Благодарю Аньес Грасеффа за возможность познакомиться с ее сообщением, готовящимся к печати: Graceffa, Agnès. Le pouvoir déréglé: Frédègonde, Brunehaut et l'historiographie masculine moderne // Storia délie donne. Numéro spéciale. A cura di Silvia Luraghi. Firenze: Firenze University Press, 2009.
Pasquier, Etienne. Les Recherches de la France… Paris, 1581. P. 195.
Mêzeray, François Eudes (dit de). Abrégé chronologique de l'Histoire de France. Amsterdam: A. Schelter, 1696. T. I. P. 105–107.
См. A. Graceffa. Art. cit.
Berthelot A. Le monde barbare // Histoire générale du IVh siècle a nos jours. 1, Les Origines. 395–1095. Ouvrage publ. sous la dir. de Ernest Lavisse et Alfred Rambaud. Paris: Armand Colin, 1893. P. 134.
См. прежде всего: Nelson, Janet L. Queen as Jezebels: Brunhild and Balthild in Merovingian history // Nelson, Janet L. Politics and ritual in early medieval Europe. London; Ronceverte, W. Va.: Hambledon Press, 1986. P. 1–86. — Nelson, Janet L. Medieval Queenship // Women in medieval western European culture. Ed. by Linda E. Mitchell. New York; London: Garland, 1999. P. 179–208.
Le Jan, Régine. Famille et pouvoir dans le monde franc: VIIe-Xe siècle: essai d'anthropologie sociale. Paris: Publications de la Sorbonne, 1995.
Angers past: the social uses of an emotion in the Middle Ages. Edited by Barbara H. Rosenwein. Ithaca; London: Cornell University Press, 1998. P. 246.
Pancer, Nira. Sans peur et sans vergogne: de l'honneur et des femmes aux premiers temps mérovingiens (VIe-VIIe siècles). Paris: Albin Michel, 2001. Автор значительно скорректировала свою точку зрения в следующем тексте: Pancer, Nira. La vengeance féminine revisitée: le cas de Grégoire de Tours // La vengeance, 400–1200. Sous la direction de Dominique Barthélémy, François Bougard, Régine Le Jan. Roma: École française de Rome, 2006. P. 307–324.
Courcelle, Pierre. Les lecteurs de l'Enéide devant les grandes invasions germaniques // Romanobarbarica. 1 (1976). P. 25–56.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XI, 34 (p. 922): «Uno se ore cum louis laudibus Christi laudes non capiunt».
Вергилий. Энеида. I, ст. 278–279 (пер. С. Ошерова): «His ego metas rerum nee tempora pono; imperium sine fine dedi».
Пример: Venantius Fortunatus. Carm. X, 19, v. 5 (Venance Fortunat. Carmina. Tome III, Livres IX–XI. Texte établi et traduit par Marc Reydellet. Paris: les Belles Lettres, 2004. P. 99): «По решению короля вы смогли подняться в ранг judex'a».
См., в частности, Кодекс Феодосия. V, 20, 1 в отношении обычаев.
MacMullen, Ramsay. Corruption and the decline of Rome. New Haven (Connecticut); London: Yale university Press, 1988. Французский перевод: MacMullen, Ramsay. Le déclin de Rome et la corruption du pouvoir. Traduit de l'anglais par Alain Spiquel et Aline Rousselle. Paris: Les Belles Lettres, 1991.
Christol, Michel. L'empire romain du IIIe siècle: histoire politique: de 192, mort de Commode, à 325, concile de Nicée. Paris: Errance, 1997. (Collection des Hespérides.] P. 179–181.
Wolfram, Herwig. Histoire des Goths. Traduit de l'anglais par Frank Straschitz et Josie Mély. Paris: Albin Michel, 1990. P. 32. [Русский перевод: Вольфрам, Хервиг. Готы / Пер. с немецкого Б. Миловидова, М. Некрасова. СПб.: Ювента, 2003. С. 27.]
Иордан. Гетика. 25 (пер. Е. Ч. Скржинской).
Wenskus, Reinhard. Stammesbildung und Verfassung; Das Werden der fruhmittelalterlichen Gentes. Kôln, Graz: Bôhlau, 1961. — Wolfram, Herwig. Geschichte der Goten: von den Anfângen bis zur Mitte des 6. Jahrhunderts; Entwurf einer historischen Ethnographie. München: Beck, 1979 [Русский перевод: Вольфрам, Хервиг. Готы / Пер. с немецкого Б. Миловидова, М. Некрасова. СПб.: Ювента, 2003.]. — Pohl, Walter. Die Awaren: ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822 n. Chr. Milnchen: Beck, 1988. Одно из лучших введений в эту модель — статья В. Поля: Pohl, Walter. Aux origines d'une Europe ethnique: Identités en transformation entre antiquité et moyen âge // Annales: Histoire, Sciences sociales. 60/1 (2005). P. 183–208.
Coumert, Magali. Origines des peuples: les récits du Haut Moyen Âge occidental: 550–850. Paris: Institut d'Études Augustiniennes, 2007.
PLRE II. P. 159–160.
См.: Régerat, Philippe. La conversion d'un prince germanique au IVe siècle: Fritigern et les Goths // Clovis, histoire & mémoire: actes du Colloque international d'histoire de Reims, 19–25 septembre 1996. Sous la dir. de Michel Rouche. Paris: Presses de l'Université de Paris-Sorbonne, 1997. T. I. P. 171–184. — Liebeschuetz, John Hugo Wolfgang Gideon. Barbarians and bishops: army, church, and state in the age of Arcadius and Chrysostom. Oxford: Clarendon Press, 1990. P. 49.
В интерпретации «режима гостеприимства» консенсуса между современными историками нет. Об интерпретации, связанной с налогами: Goffart, Walter A. Barbarians and Romans, A.D. 418–584: the techniques of accommodation. Princeton (N. Y.): Princeton university press, 1980. — Goffart, Walter A. Old and new in Merovingian taxation // Goffart, Walter A. Rome's fall and after. London; Ronceverte, W.Va: Hambledon press, 1989. P. 213–231. О пересмотре этой модели: Wickham, Chris. Framing the Early Middle Ages: Europe and the Mediterranean, 400–800. Oxford; New York; Auckland [etc.]: Oxford University Press, 2005. P. 84–87.
Vita (I) sancti Orientii episcopo Ausciorum in Novempopulania. Ed. G. Henskens // Acta sanctorum: quotquot toto orbe coluntur, vel a catholicis scriptoribus celebrantur… 70 vol. Antverpiae, Brussels, Tongerlo, Paris, 1643–1894. Mai I., 1680. P. 62–63. 3.
Об этой спорной теме: Lauwers, Michel; Ri part, Laurent. Représentation et gestion de l'espace dans l'Occident medieval, V–XIII' siècle // Rome et l'État moderne européen: actes du colloque international tenu à Rome, les 31 janvier, 1er et 2 février 2002. Études réunies par Jean-Philippe Genet. Rome: École française de Rome, 2007. ICollection de l'Ecole française de Rome, 377.] P. 115–171.
Об этом объекте: Vezin, Jean. Une nouvelle lecture de la liste de noms copiés au dos de l'ivoire Barberini // Bulletin archéologique du Comité des travaux historiques et scientifiques. Nouvelle série. T. 7 (1971). P. 19–53. О его связях с Брунгильдой: Wood, Ian N. The Merovingian kingdoms, 450–751. London; New York: Longman, 1994. P. 135.
Sodini, Jean-Pierre. Images sculptées et propagande impériale du IVe au VIesiècle: recherches récentes sur les colonnes honorifiques et les reliefs politiques à Byzance // Byzance et les images: cycle de conférences organisées au Musée du Louvre, Paris, par le Service culturel du 5 au 7 décembre 1992. Sous la dir. d'André Guillou et de Jannic Durand. Paris: La Documentation française, 1994. P. 43–94.
PLRE I. P. 379–380.
PLRE II. P. 164–169.
Lettres austrasiennes, 42.
Энеида. VI, 853 (пер. С. Ошерова).
Joye, Sylvie; Knaepen, Arnaud. L'image d'Amalasonthe chez Procope de Césarée et Grégoire de Tours: portraits contrastés entre Orient et Occident // Le Moyen Age. III/2 (2005). P. 243.
Прокопий Кесарийский. О постройках. I, X, 16–20.
Liber pontificalis. Texte, introduction et commentaire par l'abbé Louis Duchesne. Paris: E. Thorin, 1886–1892. Felix III.
Фрагмент одного закона Тевдиса сохранился в рукописи «Бревиария Алариха» в Леоне: MGH. Leges nationum Germanicarum. Bd. I. Hannover: Hahn, 1869. P. 469.
Прокопий. Войны. V, 12, 50.
Chronica Caesaraugustana // Victoris Tunnunensis Chronicon: cum reliquiis ex Consularibus Caesaraugustanis et lohannis Biclarensis Chronicon. Edidit Carmen Cardelle de Hartmann; commentaria historica ad Consularia Caesaraugustana et ad lohannis Biclarensis Chronicon edidit Roger Collins. Turnhout: Brepols, 2001. [Corpus Christianorum. 173a. Series Latina.] 130a.
Прокопий. Войны. III, 24, 7–16.
Осторожное воспроизведение событий: Thompson, Edward Arthur. The Goths in Spain. Oxford: Clarendon press, 1969. P. 15–16.
Isidorus Hispalensis. Historia Gothorum, Wandalorum, Sueborum // MGH AA. T. XI: Chronica Minora saec. IV.V.VI.VII. Vol. 2. Edidit Theodorus Mommsen. Berolini: Apud Weidmannos, 1894. 41.
Ibid. 44–46. Иордан. Гетика. 303.
Cazier, Pierre; Fontaine, Jacques. Qui a chassé de Carthaginoise Sévérianus et les siens? Observations sur l'histoire familiale d'Isidore de Seville // Estudios en homenaje a don Claudio Sanchez Albornoz en sus 90 anos: anexos de Cuadernos de historia de Espana. Buenos Aires: Instituto de Historia de Espana, 1983. V. 1. P. 349–400.
Иордан. Гетика. 303.
Chronica Caesaraugustana. 6а // СС. 173А, р. 61.
Venantius Fortunatus. Carm. // Venanti Honori Clementiani Fortunati presbyteri italici Opera poetica. Recensuit et emendavit Fridericus Leo. Berolini: apud Weidmannos, 1881. [MGH. AA; 4, 1.] VI, 1, v. 52.
Visigothic Spain: new approaches. Ed. by Edward James. Oxford: Clarendon Press, 1980. P. 35.
О Баутоне: PLRE /. P. 159–160. Об Арбогасте: ibid. P. 95–97.
Ewig, Eugen. Die Namengebung bei den altesten Frankenkonigen und im merowingischen Königshaus // Francia. XVIII/1 (1991). S. 21–69.
Barthélémy, Dominique. La chevalerie: De la Germanie antique à la France du XIIe siècle. Paris: Fayard, 2007. P. 38–39.
В обильной библиографии по этому вопросу выделяется новая точка зрения Дизенбергера: Diesenberger, Max. Hair, sacrality and symbolic capital in the Frankish kingdoms // The construction of communities in the early Middle Ages: texts, resources and artefacts. Edited by Richard Corradini, Max Diesenberger, Helmut Reimitz. Leiden; Boston: Brill, 2003. P. 173–212.
Фундаментальной по этому вопросу остается статья О. Эвига: Ewig, Eugen. Die frànkischen Teilungen und Teilreiche (511–613) // Ewig, Eugen. Spâtantikes und frankisches Gallien: gesammelte Schriften. Miinchen: ArtemisVerlag, 1976. Bd. 1. S. 114–171.
Ibid.
Агафий Миринейский. О царствовании Юстиниана / пер., статья и прим. М. В. Левченко. М.-Л.: изд-во АН СССР, 1953. 1, 2, 6–8.
Григорий Турский. История франков. V, предисловие (пер. В. Д. Савуковой).
Там же. III, 3.
Liber monstrorum. Introduzione, edizione, versione e commento di Franco Porsia. Bari: Dedalo libri, 1976. P. 138. I, 2.
Григорий Турский. История франков. III, 4 и 7.
Там же. IV, 10 и 14. Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 74.
Marius Aventicensis. La Chronique de Marius d'Avenches: (455–581). Texte, traduction et commentaire de Justin Favrod. Lausanne: Université de Lausanne, Faculté de lettres, Section d'histoire, 1993. [Cahiers lausannois d'histoire médiévale.] 555, 3 и 556, 1–2.
Григорий Турский. История франков. III, 6. Marius d'Avanche. Chronique. 523.
Прокопий. Войны. V, 20 |13?1, 14–28.
Агафий. О царствовании Юстиниана. I, 6.
Marius d'Avenche. Chronique. 538 и 539.
Прокопий. Войны. VI, 12, 38.
Там же. VII, 33, 7.
Агафий. О царствовании Юстиниана. I, 4, 2–4. — Collins, Roger. Theodebert I, “Rex Magnus Francorum” // Ideal and reality in Frankish and Anglo-Saxon society: studies presented to J. M. Wallace-Hadrill. Ed. by Patrick Wormald, with Donald Bullough and Roger Collins. Oxford: B. Blackwell, 1983. P. 9–13. — Cameron, Averil. Agathias on the early Merovingians // Annali délia Scuola Normale Superiore di Pisa. 37 (1968). P. 107.
Там же. III, 32. Marius d'Avenche. Chronique. 555. Агафий. О царствовании Юстиниана. I и II, passim. О том, что Григорий Турский ошибочно отнес этот эпизод к царствованию Теодоберта I, см.: Wood, Ian N. The Merovingian kingdoms, 450–751. London; New York: Longman, 1994. P. 67 и 165.
Григорий Турский. История франков. III, 20. Origo gentis Langobardorum. Introduzione, testo critico, commento a cura di Annalisa Bracciotti. Roma: Herder éditrice e libreria, 1998. 4.
Venantius Fortunatus. Carm. IV, 25 и VI, 3. — Прокопий. Войны. VIII, 20. — PLRE III. P. 1233.
Григорий Турский. История франков. IV, 9.
Григорий Турский. История франков. III, 21–22.
Там же. III, 10 и 29.
Lettres austrasiennes, 20.
Dierkens, Alain; Périn, Patrick. Les sedes regiae mérovingiennes entre Seine et Rhin // Sedes regiae (ann. 400–800). Gisela Ri poil, Josep M. Gurt, eds; con la colaboraciôn de Alexandra Chavarria. Barcelona: Reial Acadèmia de bones lletres. 2000. P. 267–304.
Barbier, Josianne. Le système palatial franc: genèse et fonctionnement dans le nord-ouest du regnum // Bibliothèque de l'Ecole des Chartes. 145 (1990). P. 245–299. — Barbier, Josianne. Les lieux du pouvoir en Gaule franque. L'exemple des palais // Deutsche Königspfalzen: Beiträge zu ihrer historischen und archäologischen Erforschung. Bd. 8. Places of power = Orte der Herrschaft = Lieux du pouvoir. Hrsg. von Caspar Ehlers. Gôttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2007. S. 227–246.
Vita Caesarii // Sancti Caesarii Arelatensis opera varia. Studio et diligentia D. Germani Morin. Maretioli, 1942. I, 20.
Gregorius Turonensis. Liber de gloria confessorum // Gregorii Turonensis Opera. Ediderunt W. Arndt et Br. Krusch. Hannoverae: impensis bibliopolii Hahniani, 1885. [MGH. Scriptores rerum Merovingicarum. 1.]. 62.
Григорий Турский. История франков. IV, 16.
Там же. IV, 2.
Там же. История франков. III, 36.
О поступлении в Марсель папируса: Григорий Турский. История франков. V, 5. О налогах, которыми в том же городе облагалось восточное вино: Григорий Турский. История франков. IV, 43.
Там же. VI, 46.
Этот тезис выдвигает К. Ф. Вернер: Werner, Karl Ferdinand. Naissance de la noblesse: l'essor des élites politiques en Europe. Seconde édition revue et corrigée. Paris: Fayard, 1998.
Григорий Турский. История франков. VIII, 39.
Venantius Fortunatus. Carm. V, 5. Goffart, Walter. The conversion of Avitus of Clermont and similar passages in Gregory of Tours // «To see ourselves as others see us»: Christians, Jews, «others» in late antiquity. Edited by Jacob Neusner and Ernest S. Frerichs. Chicago, Calif: Scholars Press, 1985. P. 473–497. Переиздано: Goffart, Walter A. Rome's fall and after. London; Ronceverte, W.Va: Hambledon press, 1989. P. 293–317.
Orléans II (533), с. 4, 7; Clermont (535), с. 2; Orléans (538), с. 3; Orléans V (549), с. 11; Paris III (556/573), с. 8 // Concilia Galliae: A. 5U-A. 695. Cura et studio Caroli De Clercq. Turnholti: Brepols, 1963. [CC. 148A.].
Григорий Турский. История франков. III, 34.
См. прежде всего: Venantius Fortunatus. Carm. V, 14.
Barthélémy, Dominique. La chevalerie: De la Germanie antique à la France du XIIe siècle. Paris: Fayard, 2007. P. 34.
Gregorius Turonensis. Liber de gloria martyrum. 80 (MGH. Scriptores rerum Merovingicarum. Bd. I. Berlin: apud Weidmannos, 1884. P. 542–543).
Joye, Sylvie. La femme ravie: le mariage par rapt dans les sociétés occidentales du haut Moyen Age (VIe-Xe siècle). Thèse. Lille: Université de Lille 3, 2006.
Geary, Patrick J. Vivre en conflit dans une France sans État: typologie des mécanismes de règlement des conflits (1050–1200) // Annales: Économies, Sociétés, Civilisations. 41 (1986). N 5. P. 1107–1133.
Григорий Турский. История франков. IV, 3.
Там же. IV, 20. Marius d'Avenche. Chronique. 560.
Там же. IV, 3.
Там же. IV, 19,21 и 51.
Там же. IV, 22.
Там же. IV, 26.
Там же. IV, 25.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, la, v. 11–12.
Григорий Турский. История франков. V, 14.
Там же. IV, 29.
Там же. IV, 23.
Barthélémy, Dominique. Op. cit. P. 64.
Там же. IV, 25.
Там же. IV, 28.
Dumézil, Bruno. Gogo et ses amis: écriture, échanges et ambitions dans un réseau aristocratique de la fin du VI'siècle // Revue historique. 643 (2007). P. 553–593.
Venance Fortunat. Carm. Préface.
Marius d'Avenche. Chronique. 566.
См. ниже, прим. 51.
Leges Visigothorum antiquiores. Edidit Karolus Zeumer. Hannoverae; Lipsiae: Hahn, 1894. [MGH. Leges. 8. Fontes iuris Germanici antiqui in usum scholarum separatim editi. 5.]. III, 1, 5.
Местоположение Аризита остается очень спорным; см.: Bascoul, Louis. Arisitum, Arisidium // Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques. Tome quatrième, fasc. 19–24, Argaiz-Athaulf. Sous la dir. de Mgr Alfred Baudrillart. Paris: Letouzey et Ané, 1930. Col. 180–182.
Григорий Турский. История франков. V, 5.
Там же.
Там же. IV, 27.
См. собственный рассказ Фортуната о его прибытии зимой в Австразию (Стихотворения. Предисловие. 4–5).
Fortunat. Vie de saint Martin, I, 44. Venantius Fortunatus. Carm. VIII, 1, 21.
О маршруте Фортуната см.: Saiel, Jaroslav. Il viaggio di Venanzio Fortunato e la sua attività in ordine alla politica bizantina // Antichità Altoadriatiche. 19 (1981). P. 359–375.
Lettres austrasiennes, 21.
Dumézil, Bruno. Gogo et ses amis: écriture, échanges et ambitions dans un réseau aristocratique de la fin du VIe siècle // Revue historique. 643 (2007). P. 559.
Lettres austrasiennes, 11.
Gauthier, Nancy. Op. cit. P. 172–189.
Lettres austrasiennes, 7.
Ibid., 8; см. ниже, главу V.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, 1, v. 16.
Ibid. V. 20.
Reydellet, Marc. La royauté dans la littérature latine de Sidoine Apollinaire à Isidore de Seville. Rome: École française de Rome, 1981. P. 305–308.
Thierry, Augustin. Récits des temps mérovingiens. Paris: Presses d'aujourd'hui, 1981. P. 46.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, 1, v. 34.
Ibid., v. 77.
Ibid., v. 36.
Reydellet, Marc. Op. cit. P. 306–307.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, 1, v. 100–106.
Reydellet, Marc. Op. cit. P. 306.
Григорий Турский. История франков. IV, 27.
Lettres austrasiennes, 17.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, 1, v. 117–119.
Об этой обязанности см.: Feller, Laurent. 'Morgengabe', dot, tertia: rapport introductif // Dots et douaires dans le haut Moyen Age. Sous la direction de François Bougard, Laurent Feller et Régine Le Jan. Rome: École française de Rome, 2002. P. 15–17.
Le Jan, Régine. Douaires et pouvoirs des reines en Francie et en Germanie (VIe-Xe siècle) // Dots et douaires dans le haut Moyen Âge. Op. cit. P. 457–497. — Real, Isabelle. Entre mari et femme: dons réciproques et gestion des biens à l'époque mérovingienne d'après les chroniques et les Vies de saints // Dots et douaires dans le haut Moyen Age. Op. cit. P. 389–406.
Fleury, Michel; France-Lanord, Albert. Les trésors mérovingiens de la basilique de Saint-Denis. Woippy: G. Klopp, 1998. P. I 209–215.
См. новую датировку, предложенную в статье: Périn, Patrick; Calligaro, Thomas. La tombe d'Arégonde. Nouvelles analyses en laboratoire du mobilier métallique et des restes organiques de la défunte du sarcophage 49 de la basilique de Saint-Denis // Antiquités nationales. 37 (2005 [2007]). P. 181–206. В этом исследование также заново реконструируется одежда Aperyнды.
Fleury, Michel; France-Lanord, Albert. Op. cit. P. II 130–159.
Это изящное выражение предложила П. Стаффорд: Stafford, Pauline. Queens and treasure in the Early Middle Ages // Treasure in the medieval west. Edited by Elizabeth M. Tyler. Woodbridge, Suffolk, UK, Rochester, NY: York Medieval Press, 2000. P. 61–82.
Vitae Radegundis // Fredegarii et Aliorum chronica. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1888. [MGH. SRG; 2.]. P. 364–395. II, 15.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 73.
Григорий Турский. История франков. V, 18.
Там же.
Flodoard. Die Geschichte der Reimser Kirche = Historia Remensis Ecclesiae. Hrsg. von Martina Stratmann. Hannover: Hahnsche Buchhandlung, 1998. II, 4.
Die Urkunden der Merowinger = Diplomata regum Francorum e stirpe Merovingica. Nach Vorarb. von Carlrichard Bruhl hrsg. von Théo Kölzer. Hannover: Hahn, 2001. [MGH.] Nr. 77, S. 196: «villa cuius uocabolum est Trib <…> omni adiacencia sua, sicuit a fisco Brunichildae reginae uel postea a precelso avo nostro Chiotario seul domno uel gen <…> possesssa».
Ibid. Op. cit. Nr. 77, S. 196: «quod Goti, qui sem <…> administra uilla aspexerunt et ibidem ad locis pro fisco et tempore egerunt…»
Les Gestes des évêques d'Auxerre. Op. cit. 20. P. 98.
Die Urkunden der Merowinger. Op. cit. Deperdita. Nr. 132. — Barbier, Josianne. Les actes royaux mérovingiens pour Saint-Médard de Soissons: une révision // Saint-Médard: trésors d'une abbaye royale. Textes et iconographie réunis par Denis Defente. Paris: Somogy éd. d'art, 1997. P. 192–195 et p. 229.
Lettres austrasiennes, 8.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, la, v. 37–38.
Григорий Турский. История франков. IV, 27.
Беда Достопочтенный. Церковная история. II, 9.
Epistolae Austrasicse // Epistolae Merowingici et Karolini aevi. Hrsg. von Wilhelm Gundlach. Tomus I. Berolini: apud Weidmannos, 1957. MGH. Ер.; 3.1. 8.
Григорий Турский. История франков. VIII, 4.
Там же. III, 10 и 29.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 217.
Григорий Турский. История франков. III, 18.
Ewig, Eugen. Die Namengebung bei den ältesten Frankenkonigen und im merowingischen Konigshaus // Francia. XVIII/1 (1991). S. 21–69.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, 5, v. 57–58.
Epistolac Austrasicae. 24.
См. Lettres austrasiennes, 44.
Venantius Fortunatus. Carm. App., 6.
Gregorius J. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VI, 5.
Григорий Турский. История франков. V, 3.
Там же. IV, 51.
Там же. V, 18.
Там же. IV, 51.
Venantius Fortunatus. Carm. VII, 16. — PLRE III. P. 331–332.
Pactus legis Salicae. Hrsg. von Karl August Eckhardt. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1962. [MGH. Legum sectio I. Legum nationum Germanicarum; t. 4, pars 1] 41, 8.
Venantius Fortunatus. Carm. VII, 16, v. 47–50.
Ibid. VII, 7, v. 25–30.
Ibid. VII, 7.
Григорий Турский. История франков. IV, 46.
Venantius Fortunatus. Carm. VII, 8 и 9.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. III, 59.
Григорий Турский. История франков. IV, 46.
Dumézil, Bruno. Le patrice Dynamius et son réseau: culture aristocratique et transformation des pouvoirs autour de Lérins dans la seconde moitié du VIe siècle // Lérins, une île sainte de l'Antiquité au moyen âge. Études réunies par Yann Codou et Michel Lauwers. Tumhout: Brepols, 2009.
Григорий Турский. История франков. V, 25.
Ерр, Verena. Amicitia: zur Geschichte personaler, sozialer, politischer und geistlicher Beziehungen im frùhen Mittelalter. Stuttgart: Hiersemann, 1999.
Григорий Турский. История франков. IV, 43.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, 2, v. 37–38.
Григорий Турский. История франков. IV, 26.
Concile de Tours II, Lettre des évêques de la province de Tours au peuple // Concilia Galliae: A. 511-A. 695.
Tours II, cl.
Там же, с. 21.
Там же, с. 22.
Григорий Турский. История франков. IV, 26.
Там же. IV, 29.
Там же.
Там же. IV, 30.
Прокопий. Войны. VII, 33, 5–6.
Об отношениях между Фортунатом и Динамием см.: Venantius Fortunatus. Carm. VI, 10.
Григорий Турский. История франков. IV, 30.
Там же. IV, 40.
Epistolae Austrasica;. 8. Павел Диакон. История лангобардов. I, 27.
Там же.
Григорий Турский. История франков. IV, 42.
Там же. IV, 41.
Павел Диакон. История лангобардов. I, 28.
Об этом нападении упоминает Марий Аваншский: Marius d'Avenche. Chronique. 569. Правда, проблемы с хронологией у Мария хорошо известны.
Григорий Турский. История франков. IV, 42.
Там же.
Там же. IX, 40. Vitae Radegundis. II, 16.
Venantius Fortunatus. Carm. App., 1, v. 165–166.
Venantius Fortunatus. Carm. App., 2.
Iohannus Biclarensis. Chronicon // Victoris Tunnunensis «Chronicon» cum reliquiis ex «Consularibus Caesaraugustanis» et lohannis Biclarensis «Chronicon». Edidit Carmen Cardelle de Hartmann; commentaria historica ad «Consularia Caesaraugustana» et ad Ioahannis Biclarensis Chronicon edidit Roger Collins. Turnholti: Brepols, 2001. [CC; 173 A.]. 2.
Григорий Турский. История франков. IV, 40.
Dumézil, Bruno. Gogo et ses amis: écriture, échanges et ambitions dans un réseau aristocratique de la fin du VIesiècle // Revue historique. 643 (2007). P. 553–593.
Этот слух передал хронист Агафий. Collins, Roger. Theodebert I, “Rex Magnus Francorum” // Ideal and reality in Frankish and Anglo-Saxon society: studies presented to J. M. Wallace-Hadrill. Ed. by Patrick Wormald, with Donald Bullough and Roger Collins. Oxford: B. Blackwell, 1983. P. 9–10.
Григорий Турский. История франков. VI, 4.
Григорий Турский. История франков. IV, 50.
Там же. IX, 26.
Там же. IX, 33 (Бертефледу).
О Хродехильде см. Григорий Турский. История франков. IX, 39;
Григорий Турский. История франков. IV, 26.
Текст договора о разделе см. «Анделотский договор» (Григорий Турский. История франков. IX, 20).
Григорий Турский. История франков. VI, 27; VII, 6.
«Анделотский договор» (Григорий Турский. История франков. IX, 20).
Там же.
Там же.
Там же.
Там же. II, 38.
«Анделотский договор» (Григорий Турский. История франков. IX, 20).
Григорий Турский. История франков. IV, 45.
Там же. IX, 40.
Там же. IV, 45 и 47.
Venantius Fortunatus. Carm. III, 1, 2, 3.
Venantius Fortunatus. Carm. V, 3, v. 15: «Huic Sigisberthus ouans fauet et Brunichildis honori».
Statute Ecclesiae Antiqua // Manier, Charles. Les “Statuta ecclesiae antiqua”: édition, études critiques. Paris: Presses universitaires de France, 1960. [Bibliothèque de l'Institut de droit canonique de l'Université de Strasbourg; 5.], 1; яснее — Orléans II (533), с 7, и Orléans III (538), с. 3 // Concilia Galliae: A. 511-A. 695.
Lancel, Serge. Saint Augustin. Paris: Fayard, 1999. P. 262–265.
Григорий Турский. История франков. IX, 20.
Там же.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, 5, v. 215–236.
Григорий Турский. История франков. IV, 28.
Isidorus Hispalensis. Historia Gothorum… 47. Iohannus Biclarensis. Chronicon. 6.
Григорий Турский. История франков. IV, 28.
Liber Historian Francorum // Fredegarii et Aliorum chronica. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1888. [MGH. SRG; 2.] 31.
Avit de Vienne. Ep. 5.
PLRE /. P. 233.
Григорий Турский. История франков. IV, 28.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, 5, v. 13–16.
Ibid, v. 58–62.
Ibid., v. 25.
Ibid., v. 225–228.
Ibid., v. 241–242.
Ibid., v. 258–259.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, 5, v. 277–280.
Григорий Турский. История франков. IV, 28.
Venantius Fortunatus. Carm. VI, 5, v. 367–378.
Григорий Турский. История франков. III, 6.
Lettres austrasiennes, 9.
Григорий Турский. История франков. III, 31;
См. прежде всего: Venantius Fortunatus. Carm. VII, 4, написанное Гогону из Пуатье, и Стихотворения. VII, 9, адресованное Лупу в 573–574 гг.
«Анделотский договор» (Григорий Турский. История франков. IX, 20).
Григорий Турский. История франков. IV, 47.
Там же.
Там же.
Paris (573). Epistola synodi ad Sigisbertum regem // Concilia Galliae: A. 511 — A. 695. P. 216: «non absque coniuentia gloriae uestrae, sicut credimus, euocati Parisius».
Григорий Турский. История франков. IV, 47–48.
Там же. IV, 49.
Там же.
Marius d'Avenche. Chronique. 574.
См. прежде всего предисловие к Пятой книге «Истории франков».
Григорий Турский. История франков. IV, 49.
См. знаменитое сообщение Агафия (О царствовании Юстиниана. I, 2) об улаживании конфликтов между королями франков.
Григорий Турский. История франков. IV, 49. Gregorius Turonensis. Liber de virtutibus sancti Martini. II, 5, 6 и 7.
Там же. IV, 49.
Там же. IV, 50.
Там же.
Lettres austrasiennes, 9.
Там же.
Там же. IV, 51.
Там же. V, 22.
См. Vitae Radegundis. I, 2. — Jonas Bobiensis. Vitae Columbani abbatis disci pulorumque eius libri II // Jonas Bobiensis. Ionae vitae sanctorum Columbani, Vedastis, Iohannis. Recognovit Bruno Krusch. Hannoverae; Lipsiae: impensis Bibliopolii Hahniani, 1905. [MGH. Scriptores rerum germanicarum in usum scholarum separatim editi; 37]. 18.
См. исключительное отношение к Храмну, мятежному сыну Хлотаря I: Григорий Турский. История франков. IV, 20.
Marius d'Avenche. Chronique. 576.
Григорий Турский. История франков. IV, 51.
Gregorius Turonensis. Liber de virtutibus sancti Martini. I, 29, 32; II, 11.
Есф. 5–8.
Nelson, Janet L. Queen as Jezebels: Brunhild and Balthild in Merovingian history // Nelson, Janet L. Politics and ritual in early medieval Europe. London; Ronceverte, W. Va.: Hambledon Press, 1986. P. 1–86.
Vezin, Jean. Une nouvelle lecture de la liste de noms copiés au dos de l'ivoire Barberini // Bulletin archéologique du Comité des travaux historiques et scientifiques. Nouvelle série. T. 7 (1971). P. 19–53.
Григорий Турский. История франков. V, 1.
Там же.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. III, 72.
Григорий Турский. История франков. V, 3.
Там же.
Григорий Турский. История франков. VIII, 26.
Там же. V, 1.
Там же. VII, 29.
Там же. V, 48.
Там же. IV, 25.
Григорий Турский. История франков. V, 18.
Там же.
Там же. V, 2.
Там же. V, 3.
Там же. V, 13.
Там же. V, 3.
Там же.
Там же. V, 14.
Там же. V, 18.
Там же.
Там же. V, 14.
Там же. V, 48.
Там же. V, 14.
Там же: «ad Brunichildem reginam usque peruenit; sed ab Austrasiis non est collectus».
Григорий Турский. История франков. V, 17.
Там же. VII, 19.
Прокопий. Войны. VII, 33, 5–6.
Григорий Турский. История франков. V, 17.
Там же. V, 18.
Там же. VI, 46.
Там же. V, 18.
Там же.
Venantius Fortunatus. Carm. VII, 4, v. 27–30 (Tome II, Livres V–VIII. Texte établi et traduit par Marc Reydellet. Paris: les Belles Lettres, 1998. P. 90).
Григорий Турский. История франков. IX, 9.
Там же.
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 53.
Григорий Турский. История франков. V, 40.
Там же. V, 46.
Там же. V, 5.
Там же. V, 24.
Там же. V, 25.
Reydellet, Marc. Introduction // Venance Fortunat. Carm. Tome I, Livres I–IV. Texte établi et traduit par Marc Reydellet. Paris: les Belles Lettres, 1994. P. LXX-LXXI.
Григорий Турский. История франков. V, 26.
Там же. V, 28.
Там же. VI, 2.
Там же. V, 22.
Pactus legis Salicae. Hrsg. von Karl August Eckhardt. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1962. MGH. Legum sectio I. Legum nationum Germanicarum; t. 4, pars 1.1, 41, 11.
Григорий Турский. История франков. V, 47.
Там же. V, 49.
Там же. V, 5.
Григорий Турский. История франков. VII, 22.
Venantius Fortunatus. Carm. IX, 1.
Ibid., v. 71.
Григорий Турский. История франков. V, 44.
Там же. VI, 46.
Venantius Fortunatus. Carm. IX, 1, v. 117.
Ibid., v. 142–145 (Venance Fortunat. Carmina. Tome III, Livres IX–XI. Texte établi et traduit par Marc Reydellet. Paris: les Belles Lettres, 2004. P. 14).
Григорий Турский. История франков. V, 33.
Там же. V, 34.
Там же. V, 39.
Там же. IX, 4 и 5.
Venantius Fortunatus. Carm. IX, 2, v. 13–14, перевод — p. 15.
Ibid., v. 125–126, перевод — p. 20.
Venantius Fortunatus. Carm. IX, 3.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. III, 57–59 (S. 108–109).
Григорий Турский. История франков. VI, 1.
Там же. VI, 3.
Там же. VI, 4.
Helvétius, Anne-Marie. «Virgo et virago»: Réflexions sur le pouvoir du voile consacré d'après les sources hagiographiques de la Gaule du Nord // Femmes et pouvoirs des femmes à Byzance et en Occident (VIe-Xie siècles): colloque international organisé les 28, 29 et 30 mars 1996 à Bruxelles et Villeneuve d'Ascq. Villeneuve d'Ascq: Centre de recherche sur l'histoire de l'Europe du Nord-Ouest, 1999. P. 189–203.
Григорий Турский. История франков. VI, 4.
Там же.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 8.
Григорий Турский. История франков. VI, 1. Marius d'Avenche. Chronique. 581.
Там же. VI, 4.
Там же. VI, 7.
Там же. VI, 11.
Там же. VI, 12.
Там же. VI, 19 и 22.
Там же. X, 19.
См. ниже, главу IX.
Григорий Турский. История франков. VI, 18.
См. ниже, главу IX.
Григорий Турский. История франков. VI, 27.
Там же. VI, 31.
Там же.
Григорий Турский. История франков. VI, 31.
Там же. VI, 11 (в лагере Эгидия); История франков. VI, 26 (в лагере Брунгильды).
Там же. VI, 33.
Там же. VI, 37.
Там же. VI, 38.
Там же. VI, 38 и 39.
Там же. VI, 34.
Там же.
Григорий Турский. История франков. VI, 41.
Там же.
См. ниже, глава IX.
Григорий Турский. История франков. VI, 45.
Там же.
Там же.
Григорий Турский. История франков. VI, 46.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. III, 93.
Périn, Patrick. Saint-Germain-des-Prés, première nécropole des rois de France // Médiévales, 31 (1996) [№ spécial: La mort des grands: hommage à Jean Dévisse]. P. 32.
Григорий Турский. История франков. VII, 5.
Venantius Fortunatus. Carm. VIII, 3; авторизованный перевод.
Santinelli, Emmanuelle. Des femmes éplorées?: les veuves dans la société aristocratique du haut Moyen Âge. Villeneuve d'Ascq: Presses universitaires du Septentrion, 2003.
Григорий Турский. История франков. VII, 4.
Там же. X, 19.
Там же. VII, 15.
Там же. VII, 2.
Там же. VII, 9.
Там же. VII, 21.
Там же. VII, 15.
Там же. VII, 5.
Там же. VII, 4.
Там же. VII, 6.
Григорий Турский. История франков. VII, 6.
Там же. VII, 7.
Там же. VII, 7 и VIII, 9.
Там же. VII, 7.
Там же. VII, 13.
Там же. VII, 8.
Там же. VII, 16.
Там же. VII, 17.
Там же. VII, 13.
Там же. VII, 12.
Там же. VII, 12 и 13.
См. ниже.
Григорий Турский. История франков. VII, 14.
Там же. VII, 18.
Там же. VII, 19.
Там же. VII, 20.
Vita Gaugerici episcopi Camaracensis // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici et antiquiorum aliquot. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1896. [MGH. SRM; 3.1 6. — Mériaux, Charles. Gallia irradiata: saints et sanctuaires dans le nord de la Gaule du haut Moyen Age. Stuttgart: F. Steiner, 2006. P. 50–51.
Григорий Турский. История франков. VIII, 26.
Там же. IV, 51.
Там же. VIII, 10.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 1.
Григорий Турский. История франков. VII, 20.
Там же. VII, 22.
Там же. VII, 29.
Там же. VII, 23.
Там же. VII, 24.
Там же. VIII, 26.
Там же. VIII, 18.
Venantius Fortunatus. Carm. VII, 25 и Х, 19, о назначении королем Гунтрамном графа Галактория после смерти епископа Бертрамна Бордоского (585).
Barthélémy, Dominique. La chevalerie: De la Germanie antique à la France du XIIe siècle. Paris: Fayard, 2007. P. 66–70.
Григорий Турский. История франков. VII, 33.
Там же.
Venantius Fortunatus. Carm. App., 5, v. 8–10.
Там же. X, 9, v. 69–74.
Там же. VII, 4, v. 6.
Григорий Турский. История франков. VIII, 22.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 37.
Григорий Турский. История франков. IX, 38.
Григорий Турский. История франков. VIII, 13.
Venantius Fortunatus. Carm. App., 6.
Venantius Fortunatus. Carm. X, 11 и X, 12d.
Там же. X, 7.
Lettres austrasiennes, 43.
Григорий Турский. История франков. VII, 34.
Там же. VII, 43.
Там же. VIII, 13; см. также покровительство, которое ему оказал Магнерих Трирский (Григорий Турский. История франков. VIII, 12).
Там же. VIII, 18.
Там же. VIII, 1 и 3.
Там же. IX, 33.
Там же. VIII, 9.
Там же. VIII, 11.
Григорий Турский. История франков. VIII, 13.
Mâcon II (585), с. 18 // Concilia Galliae: A. 511-А. 695.
Guntchramni regis edictum // Capitularia regum Francorum. Denuo edidit Alfredus Boretius. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1883. [MGH.] Bd. I. S. 11–12.
Григорий Турский. История франков. VIII, 20.
Там же. VIII, 21.
См. ниже, главу IX.
Григорий Турский. История франков. VIII, 28.
Там же.
Epistolae Wisigothicae, 11 и 12.
Григорий Турский. История франков. VIII, 6; PLRE III. P. 233.
Там же. VIII, 29.
Там же. VIII, 30.
Там же; Iohannus Biclarensis. Chronicon. 74.
Григорий Турский. История франков. VIII, 35.
Там же. VIII, 20: Претекстат представляет тексты молитв, которые он сочинил для собора. См. также изменение, внесенное лично Претекстатом в текст 7-го канона Второго Маконского собора.
Там же. VIII, 31.
Там же.
Там же. VIII, 41.
Там же. VIII, 31.
Там же. VIII, 31 и 41.
Там же. VIII, 42: переход герцога Бепполена на сторону Гунтрамна.
Там же. VIII, 36.
Масоп II (585), с. 18 // Concilia Galliae: А. 511-А. 695.
Григорий Турский. История франков. VIII, 37.
Там же. VIII, 38.
Там же. VIII, 43.
Там же. VIII, 45.
Там же. IX, 7.
Там же. VIII, 45.
Там же. VIII, 43.
Там же. VIII, 44.
Vita Radegundis // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici et antiquiorum aliquot. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1888. [MGH. SRM; 2.] II, 17: «Praecellentissimus enim dominis regibus et serenissimae dominae Bronichildi reginae, quos саго dilexti affectu, <…> sum commendauit monasterium».
Gregorius Turonensis. Liber de gloria confessorum. 104.
Григорий Турский. История франков. IX, 3.
Там же. IX, 4.
См. прежде всего: Григорий Турский. История франков. X, 10, о знаменитом приступе гнева у Гунтрамна.
Там же. IX, 8.
Там же. IX, 9.
Там же.
Там же. IX, 10.
Там же. IX, 11.
Сохранился в тексте: Григорий Турский. История франков. IX, 20.
Там же. IX, 12.
Там же.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 8.
Григорий Турский. История франков. IX, 22.
Там же. IX, 14.
Там же. IX, 19.
Там же.
Там же. VI, 39.
Там же. IX, 18.
Там же. IX, 20.
Там же.
Там же. IX, 34.
Там же. IX, 32.
Там же.
Там же. X, 11.
Там же. IX, 38.
Там же. X, 18.
Полный отчет — у Григория Турского: История франков. X, 19.
Там же. X, 27.
Там же. X, 28.
Vita Genovefae virginis Parisiensis / Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici et antiquiorum aliquot. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1896. [MGH. SRM; 3.] 1.
Григорий Турский. История франков. X, 28 (Gregorius Turonensis. Decern libri historiarum // MGH. Scriptores rerum Merovingicarum. Tomi I, Pars I. Editionem alteram curaverunt Bruno Krusch et Wilhelmus Levison. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1951. S. 522): «Crescat puer et huius sit nominis exsecutur ac tale potentia polleat, sicut ille quondam, cuius nomen indeptus est».
Venantius Fortunatus. Carm. App., 6, v. 1–4; перевод — t. III, p. 147.
О политике Тиберия II см.: Goffart, Walter. Byzantine Policy in the West under Tiberius II and Maurice: the pretenders Hermenegild and Gundovald (579–585) // Traditio. 13 (1957). P. 73–118.
Григорий Турский. История франков. IV, 40; V, 19, 30; VI, 30.
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 37.
Ibid. 49.
PLRE III. P. 550; о дружеских контактах, которые он завязал с будущим императором Маврикием: Grégoire I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum libri I–VII. III, 61.
Menandre, 22 и 24, см.: Goffart, Walter. Art. cit. P. 81.
Lettres austrasiennes, 48.
Lettres austrasiennes, 41.
Epistolae aevi Merowingici collectae // Epistolae Merowingici et Karolini aevi. Hrsg. von Wilhelm Gundlach. Tomus I. Berolini: apud Weidmannos, 1957. [MGH. Ep., 3] P. 489–508. 9.
Григорий Турский. История франков. VI, 2.
Там же. VI, 42.
Там же. VII, 36.
Григорий Турский. История франков. VI, 24.
Там же. VII, 14.
Там же; VII, 36; VII, 38; IX, 28.
Wood, Ian N. The secret histories of Gregory of Tours // Revue beige de philologie et d'histoire. 71 (1993). P. 263–265.
PLRE III. P. 585.
Григорий Турский. История франков. VIII, 2;
Григорий Турский. История франков. VII, 36.
См. прежде всего: Venantius Fortunatus. Carm. V, 6, 7, где поэзия и живопись на равных способствуют появлению шедевра.
Григорий Турский. История франков. VII, 36.
Lettres austrasiennes, 47.
Григорий Турский. История франков. VII, 36.
Там же.
Григорий Турский. История франков. VI, 24.
См. анализ у Дж. Вуда: Wood, Ian N. The Merovingian kingdoms… P. 95.
Григорий Турский. История франков. VI, 24.
Григорий Турский. История франков. IV, 42.
Там же. VI, 24.
Там же. VI, 26.
Там же. VII, 38.
Там же. VII, 9 и 10.
Там же. VII, 13.
Goubert, Paul. Byzance avant l'Islam. Tome II, Byzance et l'Occident sous les successeurs de Justinien. 1, Byzance et les Francs. Paris: A. et J. Picard, 1956. P. 41.
Григорий Турский. История франков. VII, 11.
Там же. VII, 14.
Там же. VII, 26.
Там же. VII, 27.
Там же. VII, 30, 31.
Там же. VII, 32.
Там же. VII, 28.
Там же. VII, 31.
Григорий Турский. История франков. VII, 30.
Там же. VII, 31.
Там же. IX, 28.
Григорий Турский. История франков. VII, 32.
Там же. VII, 33.
Там же. VII, 34.
Там же. IX, 28 и 32.
Там же. VII, 39.
Там же. VII, 35.
Григорий Турский. История франков. VII, 38.
Там же. VII, 39.
Григорий Турский. История франков. IX, 28 и 32.
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 53.
Venantius Fortunatus. Carm. App., 67.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 2.
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 2 (p. 71): «Nam eodem anno filius eius Ermengildus factione Gosuinthe regine tirannidem assumens in Ispali ciuitate rebellione facta recluditur».
Григорий Турский. История франков. V, 38. См.: Nelson, Janet L. À propos des femmes royales dans les rapports entre le monde wisigothique et franc à l'époque de Reccared // XIV Centenario Concilio III de Toledo, 589–1989. Patrocinado por la Conferencia Episcopal Espanola; traduccidn, Balbino Gómez-Chasón Diaz-Alejo. Toledo: Arzobispo, 1989. P. 470.
Goffart, Walter. Byzantine Policy in the West under Tiberius II and Maurice: the pretenders Hermenegild and Gundovald (579–585) // Traditio. 13(1957). P. 73–118.
Hillgarth, Jocelyn Nigel. Coins and chronicles: propaganda in sixthcentury Spain and the Byzantine background // Historia. 15 (1966). P. 505. — Díaz у Diaz, Manuel Cecilio. La leyenda Regi a Deo Vita de una moneda de Ermenegildo // Analecta Sacra Tarraconensia. 31 (1958). P. 261–269.
Grégoire I (pape). Dialogues. Texte, critique et notes par Adalbert de Vogué; traduction par Paul Antin. Paris: Cerf, 1978–1980. 3 v. [Sources chrétiennes; 251, 260, 265.] III, 31.
Gregorius I. Epistula ad Leandrum // Gregorius I. S. Gregorii Magni Moralia in lob. Cura et studio Marci Adriaen. Turnholti: Brepols, 1979–1985. 3 vol. [CC 143/1.] P. 1: «cum <…> te illuc [в Константинополь] iniuncta pro causis fidei Wisigothorum legatio perduxisset»; заключение Герменегильдом союза с византийцами подтверждает и Григорий Турский: История франков. V, 38; VI, 18; VI, 43 и VIII, 28. См.: Ramos-Lissdn, Domingo. Grégoire le Grand, Léandre et Reccarède // Gregorio Magno e il suo tempo: 19. Incontro di studiosi dell'àntichità cristiana in collaborazione con l'Ecole Française de Rome, Roma, 9–12 maggio 1990. Roma: Institutum patristicum Augustinianum, 1991. T. I. P. 189–190.
Goffart, Walter. Byzantine Policy in the West under Tiberius II and Maurice: the pretenders Hermenegild and Gundovald (579–585) // Traditio. 13(1957). P. 90.
См.: Cazier, Pierre; Fontaine, Jacques. Qui a chassé de Carthaginoise Sévérianus et les siens l’Observations sur l'histoire familiale d'Isidore de Seville // Estudios en homenaje a don Claudio Sanchez Albornoz en sus 90 aiîos: anexos de Cuadernos de historia de Espana. Buenos Aires: Instituto de Historia de Espana, 1983. V. 1. P. 349–400.
Григорий Турский. История франков. V, 43.
Там же. VI, 18; Gregorius Turonensis. Liber de virtutibus sancti Martini. III, 8 (p. 634).
Григорий Турский. История франков. VI, 18. См. Goffart, Walter. Art. cit. P. 105.
Григорий Турский. История франков. V, 41.
Там же. V, 38.
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 65 (p. 73): «In cujus solacium Miro Sueorum rex ad expugnandandam Hispalim aduenit ibique diem clausit extremum».
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 68.
Grégoire I (pape). Dialogues. III, 31.
О загадочных контактах между Фортунатом и Южными Пиренеями см.: Venance Fortunat. Carm. Préface; Carm. V, 1 и 2 (Мартину Братскому).
Venantius Fortunatus. Carm. App. 6, v. 7.
Григорий Турский. История франков. VIII, 28.
Lettres austrasiennes, 27, 28.
О его позиции в этом вопросе: Григорий Турский. История франков. IX, 16.
Там же. VI, 42. Императорские деньги упоминает и Иоанн Бикларский: lohannus Biclarensis. Chronicon. 69.
Григорий Турский. История франков. VI, 42.
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 69.
Григорий Турский. История франков. VI, 42.
Там же. VIII, 18.
Lettres austrasiennes, 42.
Григорий Турский. История франков. VIII, 21.
Там же. VIII, 28.
Venantius Fortunatus. Carm. X, 4.
Lettres austrasiennes, 25 и 43.
Там же, 43.
Там же, 44.
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 78.
Отправка византийского посольства упоминается в издании: Lettres austrasiennes, 25 и 26.
Lettres austrasiennes, 25 и 26.
Там же, 29, 30, 33.
Там же, 39 и 38.
Там же, 31, 32, 34, 35, 36.
Там же, 27 и 28.
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 82.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 6.
Григорий Турский. История франков. IX, 25.
Там же. IX, 16.
Там же. IX, 25.
Там же. IX, 29.
Стремление к миру с лангобардами отражено и в «Продолжении хроники Проспера» (Prosperi Tironis epitoma chronicon Additamenta // MGH AA. T. IX: Chronica Minora saec. IV.V.VI.VII. Edidit Theodorus Mommsen. Berolini: Apud Weidmannos, 1892. P. 338): «Qui [Аутари] etiam amicitia post cum Francis inita coniugem de Baioariis abductam gloriosissimam Theudelindam reginam, quae non regali tantum iure quantum pietatis affectu Langobardorum gentem enutriuit, sibi matrimoni copulauit».
Григорий Турский. История франков. IV, 9.
Там же. IX, 29.
Григорий Турский. История франков. X, 2 и 4.
Там же. X, 3.
Lettres austrasiennes, 40, 41.
Lettres austrasiennes, 40, 41.
Vezin, Jean. Une nouvelle lecture de la liste de noms copiés au dos de l'ivoire Barberini. Art. cit.
Павел Диакон. История лангобардов. IV, I.
Venantius Fortunatus. Carm. X, 8, v. 17–22.
Lettres austrasiennes, 40.
Григорий Турский. История франков. VIII, 28, 30 и 35.
Там же. VIII, 38.
PLRE 111. Р. 785.
Григорий Турский. История франков. IX, 1.
Там же. VIII, 27.
Там же. VIII, 45.
Там же. VIII, 43.
Там же. IX, 1.
Epistolae Wisigothicae, 13.
Григорий Турский. История франков. IX, 16.
Там же. IX, 20.
Rouche, Michel. Brunehaut, wisigothe ou romaine? // Los Visigodos: historia y civilization. Actas de la Semana International de Estudios Visigdticos, Madrid, Toledo, Alcalâ de Henares, 21–25 octubre de 1985. Ed. de Antonino Gonzalez Blanco. Murcia: Universidad, 1986. P. 104.
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 89 (p. 79): «Uldila episcopus cum Gosuintha regina insidiantes Reccaredo manifestantur et fidei catholicae communionem, quam sub specie Christiana quasi sumentes proiiciunt, publicantur. Quod malum in cognitionem hominum deductum Uldila exsilio condamnatur; Gosuintha uero catholicis semper infesta uitae tune terminum dédit». — Однако Гарсия Морено: Garcia Moreno, Luis A. La coyuntura polftica del III Concilio de Toledo: una historia larga y tortuosa // XIV Centenario Concilio III de Toledo, 589–1989. Patrocinado por la Conferencia Episcopal Espanola; traduccidn.
Григорий Турский. История франков. IX, 28.
Nelson, Janet L. Politics and ritual in early medieval Europe. London; Ronceverte, W. Va.: Hambledon Press, 1986. — Nelson, Janet L. À propos des femmes royales dans les rapports entre le monde wisigothique et franc à l'époque de Reccared // XIV Centenario Concilio III de Toledo, 589–I989. Patrocinado por la Conferencia Episcopal Espafiola; traduccidn, Balbino Gomez Chacón Díaz-Alejo. Toledo: Arzobispo, 1989. P. 465–476. — Orlandis, José. Baddo, gloriosa regina // Orlandis, José. Estudios de historia eclesiâstica visigoda. Pamplona: EUNSA, 1998. P. 93–103.
Григорий Турский. История франков. IX, 31. — Paul de Merida. Vitas sanctorum Patrum Emeretensium. Edidit A. Maya Sânchez. Turnholti: Brepols, 1992. [CC. Series Latina; 116.] V, 12, 5–8. — Isidorus Hispalensis. Historia Gothorum… 54.
Григорий Турский. История франков. IX, 32.
Lettres austrasiennes, 20 (письмо Теодоберта I императору Юстиниану).
Прокопий. Войны. VIII, 20, 7–10.
Wood, Ian N. Frankish Hegemony in England // The Age of Sutton Hoo: the seventh century in North-Western Europe. Edited by M. О. Н. Carver. Woodbridge, Suffolk; Rochester, NY, USA: Boydell Press, 1992.. P. 235–241.
Григорий Турский. История франков. IV, 26 и IX, 26.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XI, 35. — Markus, Robert Austin. The chronology of the Gregorian mission to England: Bede's narrative and Gregory's correspondence // Markus, Robert Austin. From Augustine to Gregory the Great: history and Christianity in late antiquity. London: Variorum Reprints, 1983.
Беда Достопочтенный. Церковная история. I, 25.
Вуд: Wood, Ian N. The Merovingian North Sea. Alingsâs: Viktoria bokforlag, 1983. [Occasional papers on medieval topics; l) ставит под сомнение слишком оптимистичную хронологию Беды (Церковная история. II, 5). См. также: Kirby, David Peter. The earliest English kings. London: Unwin Hyman, 1991. P. 31–36.
Werner, Martin. The Liudhard medalet // Anglo-Saxon England. 20 (1991). P. 27–41.
Григорий Турский. История франков. VI, 34.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XI, 35.
Там же. VI, 51;
Эта датировка основана на выводах М. Вейдеман: Weidemann, Магgarete. Zur Chronologie der Merowinger im 6. Jahrhundert // Francia. 10 (1982). S. 487.
Breukelaar, Adriaan H. B. Historiography and episcopal authority in sixth-century Gaul: the Histories of Gregory of Tours interpreted in their historical context. Gôttingen: Vandenhoeck und Ruprecht, 1994. P. 64–66;
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 213 (июль 599 г.), р. 771: «Cum in regni regimine uirtus iustitia et potestas egeat aequitate nec ad hoc alterum sine altero possit sufficere, quanto in uobis amore horum cura praefulgeat ex hoc utique patenter ostenditur, dum turbas gentium laudabiliter gubernatis».
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. III, 33. — Dumézil, Bruno. Le patrice Dynamius et son réseau: culture aristocratique et transformation des pouvoirs autour de Lérins dans la seconde moitié du VIe siècle // Lérins, une île sainte de l'Antiquité au moyen âge. Études réunies par Yann Codou et Michel Lauwers. Turnhout: Brepols, 2009.
Concile de Valence (585) // Concilia Galliae: A. 511-A. 695. Decretio Childeberti. — Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 226 (599) и XI, 43 (601). См.: Wormald, Patrick. The decline of the Western Empire and the survival of its aristocracy // Journal of Roman Studies. 66 (1976). P. 226.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 4, 13 и 24. — Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. 14.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 14.
Ibid. IV, 37.
Duchesne, Louis. Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule. Tome troisième, Les provinces du Nord et de l'Est. Paris: E. de Boccard, 1915. P. 38. — Gauthier, Nancy. L'évangélisation des pays de la Moselle… P. 347.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 14.
Liber Historiée Francorum. 36.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 14.
Григорий Турский. История франков. X, 9. — Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 12.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 15.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 15.
Павел Диакон. История лангобардов. III, 30.
Там же. IV, 7.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 22. О принадлежности Хродоальда к роду Агилольфингов: Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 52. Возражение: PLRE III. P. 314, где тождество обоих этих лиц отрицается, но бесспорных аргументов не приводится.
Григорий Турский. История франков. IX, 20.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 45.
Childeberti secundi Decretio // Capitularia regum Francorum. Denuo edidit Alfredus Boretius. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1883. [MGH.] Bd. I. S. 15–17; пересмотр датировки см.: Weidemann, Margarete. Zur Chronologie der Merowinger im 6. Jahrhundert // Francia. 10 (1982). S. 471–513.
Childeberti secundi Decretio. 8, 13, 14.
Ibid. 14.
Ibid. 2.
См.: Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 214.
Pactus legis Salicae. Introduction.
Wood, fan N. The Merovingian kingdoms… P. 116, на основе издания: Lex Ribuaria. Herausgegeben von Franz Beyerle und Rudolf Buchner. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1951. [MGH. Legum sectio I. Legum nationum Germanicarum; t. 3, pars 2.] S. 16.
Lex Baiwariorum. III, 1 [цит. по: Данилова Г. М. Аламаннское и баварское общество… С. 256.]: «Dux uero qui preest in populo, ille semper de génère Agilolfingarum fuit et debet esse, quia sic reges antecessores nostri concesserunt eis: ut qui de génère illorum fidelis régi erat et prudens, ipsum constituèrent ducem ad regendum populum ilium».
Григорий Турский. История франков. IX, 30.
Там же. X, 11, v. 27–28.
Григорий Турский. История франков. IX, 30.
Там же. X, 7.
Там же. X, 21.
Там же.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 21.
Григорий Турский. История франков. VII, 47. Из последних работ об этом известном деле см.: Depreux, Philippe. Une faide exemplaire?À propos des aventures de Sichaire: Vengeance et pacification aux temps mérovingiens // La vengeance, 400–1200. Sous la direction de Dominique Barthélémy, François Bougard, Régine Le Jan. Roma: Ecole française de Rome, 2006. P. 65–85, a в историографической перспективе — Geary, Patrick. Gabriel Monod, Fustel de Coulanges et les “aventures de Sichaire”: La naissance de l'histoire scientifique au XIXesiècle // Ibid. P. 87–99.
О демонстративном «гневе» королей см.: Althoff, Gerd. Ira regis: Prolegomena to a history of royal anger // Angers past: the social uses of an emotion in the Middle Ages. Edited by Barbara H. Rosenwein. Ithaca; London: Cornell University Press, 1998. P. 59–74.
Григорий Турский. История франков. IX, 19.
Григорий Турский. История франков. IX, 19.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 16.
Weidemann, Margarete. Zur Chronologie der Merowinger im 6. Jahrhundert // Francia. 10 (1982). S. 486–487.
Павел Диакон. История лангобардов. IV, 11.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 37.
Ibid. IV, 16.
Ibid. IV, 37.
Ibid. IV, 18.
Ibid. IV, 20.
Ibid. IV, 17.
Périn, Patrick. Saint-Germain-des-Prés, première nécropole des rois de France // Médiévales, 31 (1996) [№ spécial: La mort des grands: hommage à Jean Dévisse]. P. 32.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 18.
Ibid.
О том, какую площадь занимало «герцогство Дентелин», уступленное в 600 г., см.: Ménaux, Charles. Gallia irradiata: saints et sanctuaires dans le nord de la Gaule du haut Moyen Âge. Stuttgart: F. Steiner, 2006. P. 57–59.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 20.
Ibid. IV, 25.
Григорий Турский. История франков. III, 18.
См.: Escher, Katalin. Les Burgondes: Ier-VIe siècle apr. J.-C. Paris: Errance, 2006. (Civilisations et cultures.]
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 226.
Ibid. XI, 34.
Venance Fortunat. Carmina… Préface. T. I. P. 5.
Mériaux, Charles. Gallia irradiata: saints et sanctuaires dans le nord de la Gaule du haut Moyen Age. Stuttgart: F. Steiner, 2006. N. 115. P. 51.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 18 (598 г.).
Ibid. IV, 21 (602 г.).
Ibid.
Ibid. IV, 35.
Ibid. IV, 21.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 227.
Ibid. VIII, 4 (сентябрь 597 г.).
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XIII, 5 и 7.
Павел Диакон. История лангобардов. IV, 10.
Там же. IV, 11.
Павел Диакон. История лангобардов. IV, 12 и 13.
Там же. IV, 24.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XIV, 12. — Павел Диакон. История лангобардов. IV, 27.
Павел Диакон. История лангобардов. IV, 30.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 45.
Ibid. IV, 19 (p. 81–83).
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XI, 47, 48, 49, 50.
Les Gestes des évêques d'Auxerre. Sous la direction de Michel Sot. Tome I. Paris: Les Belles Lettres, 2002. P. 100 (20 «Didier»).
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XIII, 5 (p. 1000).
Ibid. XIII, 7.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 30.
Ibid. IV, 38.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 18.
Epistolae Wisigothicae, 11.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 24.
Ibid.
Goffart, Walter A. Old and new in Merovingian taxation // Goffart, Walter A. Rome's fall and after. London; Ronceverte, W.Va: Hambledon press, 1989. P. 224.
Passio Sigismundi regis // Fredegarii et Aliorum chronica. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1888. [MGH SRM; 2.]. P. 333–340; этот текст датируется VIII в., но составлен на основе более ранних преданий; см.: Favrod, Justin. Histoire politique du Royaume burgonde (443–534). Lausanne: Impr. Chabioz, 1997. [Bibliothèque historique vaudoise, 113.] P. 19–21.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 44 (p. 126): «Aletheos esset paratus suam relinquens uxorem Bettethrudem reginam acceperit; eo quod esset regio genere de Burgundionibus, ipse post Chlotharium possit regnum adsumere».
Marius d'Avenche. Chronique. 574, 2.
Ibid. IV, 22.
Ibid. IV, 24.
Chlotarii II edictum // Capitularia regum Francorum. Denuo edidit Alfredus Boretius. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1883. [MGH.] Bd. I. S. 20–23. 12.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 26.
Ibid. IV, 25.
Barthélémy, Dominique. La chevalerie: De la Germanie antique à la France du XIIe siècle. Paris: Fayard, 2007.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 26.
Ibid.
Ibid. IV, 27.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 27.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 27, 28, 29.
Ibid. IV, 28–29.
Ibid. IV, 28.
Ibid. IV, 28–29.
Ibid. IV, 29.
Ibid. IV, 35 и 38.
Ibid. IV, 35.
Ibid. IV, 30.
Ibid.
PLRE III. P. 1407.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 30–31.
Epistolae Wisigothicae, 13.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 5.
Venantius Fortunatus. Carm. X, 14.
Duchesne, Louis. Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule. Tome deuxième, L'Aquitaine et les Lyonnaises. Paris: Thorin et fils A. Fontemoing, 1899. P. 83. О памяти Фортуната как епископа: Gaiffier, Baudouin de. Saint Venance Fortunat, évêque de Poitiers: Les témoignages de son culte // Analecta Bollandiana. 70, 3–4 (1952). P. 262–284.
Григорий Турский. История франков. IX, 23.
Lettres austrasiennes, 22.
Venantius Fortunatus. Carm. App., 7. — Gauthier, Nancy. L'évangélisation des pays de la Moselle… P. 214.
Там же. VI, 8;
Григорий Турский. История франков. VI, 38.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 19.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VIII, 4.
Whitby, Michael. The Emperor Maurice and his historian: Theophylact Simocatta on Persian and Balkan warfare. Oxford: Clarendon press, 1988. P. 9.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IV, 23, 25, 26,
Ibid. IX, 214.
Ibid. IX, 230.
Ibid. XI, 49.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 24.
Григорий Турский. История франков. IX, 37;
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XIII, 5.
Ibid.
Ibid.
Ibid. IX, 46.
Ibid. XIII, 5.
Ibid. IX, 46.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XI, 34; подтверждение этой информации: Sisebut. Vita vel Passio Sancti Desiderii episcopi Viennensis I // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici et antiquiorum aliquot. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1896. [MGH. SRM; 3.] 2.
Sisebut. Vita Desiderii I. 4.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 24.
Sisebut. Vita Desiderii I. 8.
Vita Lupi episcopi Senonici // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae; Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1902. [MGH. SRM; 4.] 2 (p. 181). Однако в этом источнике существенные проблемы с датировкой.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XI, 34 и IX, 221.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 24.
Sisebut. Vita Desiderii I. 4.
Vita vel Passio Sancti Desiderii episcopi Viennensis II // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici et antiquiorum aliquot. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1896. [MGH. SRM; 3.] 7.
Sisebut. Vita Desiderii I. 10–11.
Ibid. 9.
Эту дату можно вывести из Vita Desiderii II вьеннского клирика; Я. Вуд (Wood, Ian N. Forgery in Merovingian hagiography // Falschungen im Mittelalter. Teil V, Fingierte Briefe, Frômmigkeit und Fâlschung, Realienfalschungen. Internationaler Kongress der MGH, Munchen, 16.-19. September 1986. Hannover: Hahn, 1988. [Schriften der MGH. 33,5.] S. 373–375) выражает доверие к этому указанию, считая, что оно согласуется с Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. 27.
Vita Desiderii II. 8.
Ibid. (p. 641): «Excitatur seditio populi plus terrore principis quam uoluntatis exegisset perfidia».
Ibid. 9 и 11.
См. повторное дозволение Вергилию носить паллий от 595 г. (Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. V, 58).
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VIII, 4.
Ibid.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 214.
Ibid. IX, 221.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 224.
Ibid. VIII, 4.
Columbae sive Columbani abbatis Luxoviensis et Bobbiensis epistolae // Epistolae Merowingici et Karolini aevi. Tomus I. Edidit Societas aperiendis fontibus rerum germanicarum medii aevi; ediderunt E. Dùmmler, W. Wattenbach, W. Gundlach, W. Arndt. Berolini: apud Weidmannos, 1892. [MGH. Epistolarum tomus; 3.] Ep. 5 (p. 177): «Rogat itaque rex, rogatque regina, rogant te toti, ut, quam celerrime possit fieri, fiant omni unum, fiat ut patriae pax, pax fiat mox fidei, ut toti deinceps grex unus Christi fiat».
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IV, 2, 4, 37 и 39.
Это как раз относится к Колумбану: Gray, Patrick T.R. and Herren, Michael W. Columbanus and the Three Chapters controversy: a new approach // Journal of Theological Studies. New series. 45 (1994). P. 160–170.
Epistolae Arelatenses genuinae // Epistolae Merowingici.et Karolini aevi. Tomus I… [MGH. Epistolarum tomus; 3.] 48 и 53.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VIII, 4.
Gregorius I. Epistula ad Leandrum // Gregorius I. S. Gregorii Magni Moralia in lob. Cura et studio Marci Adriaen. Turnholti: Brepols, 1979–1985. 3 vol. [CC 143/1.] P. 1.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VI, 58 (p. 431): «Epistolarum uestrarum series…»
Ibid. III, 61, V, 30, 36 и 37, VI, 16 и 46, VII, 6 и 30 (Маврикию); XIII, 31, 39 и Арр. VIII (Фоке).
Ibid. VIII, 4.
Ibid. IX, 214.
Dumézil, Bruno. Les racines chrétiennes de l'Europe: conversion et liberté dans les royaumes barbares, Ve-VHIe siècle. Paris: Fayard, 2005. P. 120–130.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. I, 45.
Vita Sancti Gregorii I Papae. The earliest life of Gregory the Great. By an anonymous monk of Whitby; text, translation, & notes by Bertram Colgrave. Lawrence: University of Kansas press, 1968. 9–10.
Ortenberg, Veronica. Angli aut angeli: les Anglais ont-ils sauvé la papauté au VIIe siècle?// Revue Mabillon. 6 (1995). P. 5–32.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. III, 33 (апрель 593 г.).
Ibid. VI, 5.
Ibid. VI, 59.
Ibid. VI, 60.
Ibid. VI, 5 и 6.
Ibid. VI, 10.
Ibid. VI, 53.
Ibid. VIII, 4.
Ibid. VI, 53.
Ibid. VI, 52, 54 и 55.
Ibid. VI, 51, 58 и 60. См.: Wood, Ian N. Frankish Hegemony in England // The Age of Sutton Hoo: the seventh century in North-Western Europe. Edited by M. О. Н. Carver. Woodbridge, Suffolk; Rochester, NY, USA: Boydell Press, 1992. P. 235–241.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VI, 59.
Bruce-Mitford, Rupert Leo Scott. The Sutton Hoo ship burial: a handbook. London: Published by the Trustees of the British Museum, 1972. P. 68–69; исчерпывающей публикации об открытии в Приттлевелле в 2003 г. еще нет, но пока можно обращаться к изданию: The Prittlewell prince: the discovery of a rich Anglo-Saxon burial in Essex. London: Museum of London Archaeology Service, 2004. P. 29; о возможной функции ложек, отправленных из Лерена: Judic, Bruno. Les «manières de table» de Grégoire le Grand: des cuillers envoyés de Lérins à Rome // Le Moyen Âge. 106 (2000). P. 49–62.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VIII, 4.
Ibid.
Ibid. VI, 51.
Ibid. VIII, 29 — патриарху Александрийскому (июль 598 г.).
Ibid. VIII, 4.
Ibid. XI, 48.
Григорий Турский. История франков. X, 7.
Vita Caesarii. I, 6.
Dynamius Patricius. Laus de Lerine insula. Sylloge Turonesis // Inscriptions christianae Urbis Romae septimo saeculo antiquiores. Voluminis secundi, pars prima. Edidit Ioannes Bapt. De Rossi. Romae: Ex officina libraria Philippi Cuggiani, 1888. P. 70–71.
Vita sancti Amati confessoris // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae; Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1902. [MGH. SRM; 4.] 3.
Dumézil, Bruno. Le patrice Dynamius et son réseau: culture aristocratique et transformation des pouvoirs autour de Lérins dans la seconde moitié du VIe siècle // Lérins, une île sainte de l'Antiquité au moyen âge. Études réunies par Yann Codou et Michel Lauwers. Turnhout: Brepols, 2009.
Vita Arnulfi. 6 (p. 433).
Григорий Турский. История франков. VIII, 15.
Там же. IX, 39–43; X, 15–17.
Там же. X, 20.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 225 (июль 599 г.).
Ibid. XIII, 5, 9, 10, 11; см.: Beaujard, Brigitte; Février, Paul-Albert. Topographie chrétienne des cités de la Gaule: des origines au milieu du VIIIe siècle. IV, Province ecclésiastique de Lyon (Lugdunensis prima). Paris: De Boccard, 1986. P. 42–44.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XIII, 5 и 10.
Ibid. XIII, 5 и 9.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XIII, 9.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 5.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 10; Vita sancti Agili abbatis Resbacensis // Acta sanctorum. Augusti, v. 6. Venetiis: Coleti & Albrizzi, 1753. 2.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 18.
Columbae sive Columbani abbatis Luxoviensis et Bobbiensis epistolae… Ep. 1.
Ibid. Ep. 2.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XI, 9.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 220 и XI, 42.
Vita Aregii // Acta Sanctorum. Mai I., 1680. P. 112. 2; см.: Judic, Bruno. L'influence de Grégoire le Grand dans la Provence du VII siècle // L'Eglise et la mission au VIe siècle: la mission d'Augustin de Cantorbéry et les églises de Gaule sous l'impulsion de Grégoire le Grand. Actes du colloque d'Arles de 1998. Éd. de Christophe de Dreuille. Paris: Ed. du Cerf, 2000. P. 89–120.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 14.
Ibid. II, 9–10.
Paenitentiale Sancti Columbani // Columbanus. Le Opère. Introduzioni di Inos Biffi e Aldo Granata. Milano: Jaca book, 2001. 20.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 19.
Ibid.
Dumézil, Bruno. L'affaire Agrestius de Luxeuil: hérésie et régionalisme dans la Burgondie du VIIe siècle // Médiévales. 52 (2007). P. 135–152.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 19; перевод: Jonas de Bobbio. Vie de Saint Colomban et de ses disciples. Introd., trad, et notes par Adalbert de Vogué. Bégrolles-en-Mauges (Maine-et-Loire): Abbaye de Bellefontaine, 1988. P. 139.
Ibid. I, 19–20.
Ibid. I, 20; Columbani abbatis Luxoviensis et Bobbiensis epistolae… Ep. 3.
Ibid. I, 22.
Ibid. I, 22–23.
Ibid. I, 24–26.
Ibid. I, 27.
Gregorius I.S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VIII, 4.
Ibid. VI, 6.
Ibid. VI, 58.
Ibid. XIII, 5 и 11.
Vita s. Hugonis, monachi Aeduensi // Acta Sanctorum. Aprilis II, 1675. P. 761. II.
Les Gestes des évêques d'Auxerre. Sous la direction de Michel Sot. Tome I. Paris: Les Belles Lettres, 2002. P. 100 (20 «Didier»).
Ibid.
Les Gestes des évêques d'Auxerre… 20.
Григорий Турский. История франков. X, 16.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 27.
Evans, Angela Care. The Sutton Hoo ship burial. London: Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications, 1986. P. 69.
The Prittlewell prince: the discovery of a rich Anglo-Saxon burial in Essex. London: Museum of London Archaeology Service, 2004. P. 37.
Die Urkunden der Merowinger = Diplomate regum Francorum e stirpe Merovingica. Nach Vorarb. von Carlrichard Bruhl hrsg. von Theo Kolzer. Hannover: Hahn, 2001. [MGH.] Nr. 132: «Theudebertus rex [Austrasiae]. Idcirco igitur gloriosa auia nostra Brunechildis regina uillam Muricinctum [fiscum nostrum] per testamenti sui paginam ad basilicam S. Medardi delegauit. Ideo uir apostolicus Ansericus a nobis petiit ut hoc de ipsum locum deberemus plenius confirmare. Cuius petitionem libenti animo prestitisse cognoscitur». — Barbier, Josianne. Les actes royaux mérovingiens pour Saint-Médard de Soissons: une révision // Saint-Médard: trésors d'une abbaye royale. Textes et iconographie réunis par Denis Defente. Paris: Somogy éd. d'art, 1997. P. 192–195 et p. 229.
Les Gestes des évêques d'Auxerre… 20.
Flodoard. Die Geschichte der Reimser Kirche. II, 5.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 37.
Ibid.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 24.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 27.
Ibid. IV, 37.
Ibid. О «герцогстве Дентелин» см. выше, главу X.
Epistolae Wisigothicae, 11 и 12.
Ibid., 13.
Ibid., 11 и 12.
Ibid., 12.
Epistolae Wisigothicae, 11.
Ibid., 13.
Ibid.
Ibid.
Isidorus Hispalensis. Historia Gothorum… 62.
Epistolae Wisigothicae, 12;
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 38.
Ibid. — Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 28.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 27 и 30.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 38.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 28.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 38.
Continuatio Isidoriana Hispana // MGH AA. T. XI: Chronica Minora saec. IV.V.VI.VII. Vol. 2. Edidit Theodorus Mommsen. Berolini: Apud Weidmannos, 1894. 7. — Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 38.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 20.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 38. — Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 28.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. I, 28.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 38.
Vita Romarici abbatis Habendensis // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae; Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1902. [MGH. SRM; 4.] 3.
Epistolae aevi Merowingici collectae // Epistolae Merowingici et Karolini aevi. Hrsg. von Wilhelm Gundlach. Tomus I. Berolini: apud Weidmannos, 1957.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 39 и 29.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 40.
Ibid. IV, 18 и 22.
Vita Romarici. 3.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 40.
Vita Arnulfi. 6.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 40.
Ibid. IV, 41–42.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. II, 7 (p. 120): «[…] qui eo tempore in ultimis Galliae finibus maris uicina inhabitabat».
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 42.
Sisebut. Vita Desiderii I. 21. — Vita Desiderii II. 14. О связях между этими двумя текстами: Wood, Ian N. Forgery in Merovingian hagiography // Falschungen im Mittelalter. Teil V, Fingierte Briefe, Frommigkeit und Falschung, Realienfalschungen. International Kongress der MGH, München, 16.-19. September 1986. Hannover: Hahn, 1988. [Schriften der MGH. 33,5.] S. 373–375.
Continuatio Isidoriana Hispana. P. 489–490.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 42.
Vita sanctae Rusticulae sive Marciae abbatissae arelatensis // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici. Ediderunt Bruno Krusch et W. Levison. Hannoverae; Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1910. [MGH. SRM; 5.] 9.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 42.
О династических «сделках» у Меровингов: Wood, Ian N. Deconstructing the Merovingian family // The construction of communities in the early Middle Ages: texts, resources and artefacts. Edited by Richard Corradini, Max Diesenberger, Helmut Reimitz. Leiden; Boston: Brill, 2003. P. 149–171.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 43–44.
Ibid. IV, 42.
Ibid.
Это подтверждено в «Продолжении хроники Исидора».
Sisebut. Vita Desiderii I. 21.
Continuatio Isidoriana Hispana. — Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 42.
Vita Desiderii II. 14 (p. 643): «ut sarcina consueta gibbo».
Iohannus Biclarensis. Chronicon. 93: «Ipse autem Argimundus, qui regnum assumere cupiebat, primum uerberibus interrogatus, deinde turpiter decaluatus, post haec dextra amputata exemplum omnibus in Toletana urbe asino sedens pompizando dédit et docuit famulos dominis non esse superbos».
Григорий Турский. История франков. VIII, 35.
Там же. III, 7.
Pasio Sigismundi regis. 10. — Gregorius Turonensis. Liber de gloria martyrum. 74.
Григорий Турский. История франков. II, 28.
Феофилакт Симокатта. История. Кн. восьмая. XI, 3. — Whitby, Michael. The Emperor Maurice and his historian: Theophylact Simocatta on Persian and Balkan warfare. Oxford: Clarendon press, 1988. P. 26–27.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 42.
Ibid.
Ibid. IV, 45.
Vita Arnulfi. 7.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 52.
Ibid. IV, 42.
Ibid. IV, 43.
Ibid.
Dumézil, Bruno. La conversion des Warasques du Jura au VIIe siècle: mission ou christianisation?// Christianisierung und Sozialwandel am Rande des christlichen Abendlandes. Colloque de la Mission Historique Française en Allemagne, Gôttingen, 7 juillet 2004. Sous la direction de Philippe Depreux. В печати.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 44.
Vita sancti Ermanfredi abbatis Cusantiensis // Acta Sanctorum. Septembris. VIL, 1760. I, 3–6.
Les Gestes des évêques d'Auxerre… 20.
Paris V (614) // Concilia Galliae.
Там же. Prologue.
Там же. С. 2 и 3.
Там же. С. 14 и 15.
Там же. С. 8, 9, 10, 11 и 12.
Там же. С. 17.
Там же. С. 16.
Chlotarii II edictum // Capitularia regum Francorum. Denuo edidit Alfredus Boretius. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1883. [MGH.] Bd. I. S. 20. Prologue.
Ibid. С 9.
Concile de Clichy (626/627). Prologue // Concilia Galliae.
Chlotarii II edictum. S. 23.
Wood, Ian N. The Merovingian kingdoms… P. 145.
Кроме своих различных «Житий», эти лица известны по «Письмам Дезидерия Каорского»: Desiderii episcopi Cadurcensis epistolae // Epistolae Merowingici et Karolini aevi. Hrsg. von Wilhelm Gundlach. Tomus I. Berolini: apud Weidmannos, 1957. [MGH. Ep., 3] P. 193–214.
Chlotarii II edictum, 8 и 9.
Ibid., 16.
Ibid., 17.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 44.
Ibid. IV, 47.
Ibid. IV, 52.
Ibid. IV, 58.
Dumézil, Bruno. L'affaire Agrestius de Luxeuil: hérésie et régionalisme dans la Burgondie du VIIe siècle // Médiévales. 52 (2007). P. 135–152.
Dierkens, Alain. Prolégomènes à une histoire des relations culturelles entre les îles britanniques et le continent pendant le Haut Moyen Age: la diffusion du monachisme dit colombanien ou iro-franc dans quelques monastères de la région parisienne au VIIe siècle et la politique religieuse de la reine Bathilde // La Neustrie: les pays au nord de la Loire de 650 à 850. Colloque historique international. Tome 2. Publ. par Hartmut Atsma. Sigmaringen: J. Thorbecke, 1989. P. 371–394.
Dumézil, Bruno. Art. cit.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 54.
Предполагая, что «Vita Desiderii II» появилась раньше сочинения Сисебута, мы следуем гипотезе Я. Вуда: Wood, Ian N. Forgery in Merovingian hagiography // Falschungen im Mittelalter. Teil V, Fingierte Briefe, Frommigkeit und Falschung, Realienfalschungen. Intemationaler Kongress der MGH, München, 16.-19. September 1986. Hannover: Hahn, 1988. [Schriften der MGH. 33,5.] S. 373–375.
Vita Desiderii II. 15.
Fontaine, Jacques. King Sisebut's Vita Desiderii and the political function of Visigothic hagiography // Visigothic Spain: new approaches. Ed. by Edward James. Oxford: Clarendon Press, 1980. P. 93–129.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 33.
Vita Rusticulae. 14.
Ibid. 12.
Ibid. 15.
Jonas Bobiensis. Vitae Columbani. II, 8.
Если ограничиться только старинными текстами, можно вспомнить Vita Sadalbergae abbatisae Laudunensis // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici. Ediderunt Bruno Krusch et W. Levison. Hannoverae; Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1910. [MGH. SRM; 5.1, Vita Ermanfredi, Vita Agili, Vita Amati и Vita Romarici.
Vita Sadalbergae. 2. — Vita Agili. 2.
См., в частности, Vita Desiderii Cadurcae urbis episcopi // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae; Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1902. [MGH. SRM; 4.1. 2.
Vita sancti Wilfridi episcopi Eboracensis // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici. Ediderunt Bruno Krusch et W. Levison. Hannoverae; Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1913. [MGH. SRM; 6.] 6 (p. 199).
Vita Eligii Noviomensis episcopi // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae; Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1902. [MGH. SRM; 4.1. 1.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 85.
Ibid. IV, 88.
Die Urkunden der Merowinger = Diplomata regum Francorum e stirpe Merovingica. Nach Vorarb. von Carlrichard Brühl hrsg. von Theo Kolzer. Hannover: Hahn, 2001. [MGH.] Nr. 77.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 80.
Wood, Ian N. Fredegar's Fables // Historiographie im frühen Mittelalter. Hrsg. von Anton Scharer und Georg Scheibelreiter. Wien; München: R. Oldenbourg, 1994. S. 359–366.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. III, 59 (p. 109): «Veniens Bruna de partibus Spaniae, ante cuius conspectum multae gentes peribunt».
Ibid. IV, 42.
Ibid. III, 2; о появлении троянского мифа: Coumert, Magali. Origines des peuples: les récits du Haut Moyen Âge occidental: 550–850. Paris: Institut d'Études Augustiniennes, 2007. P. 295–324.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. II, 53.
Ibid. II, 57.
См. исследование Р. А. Джербердинга: Gerberding, Richard A. The Rise of the Carolingiens and the Liber historiae Francorum. Oxford: Clarendon press, 1987.
Fredegarii et Aliorum chronica. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1888. |MGH. SRM; 2.] P. 218.
Wood, Ian N. “The Bloodfeud of the Franks”: a historiographical legend // Early Medieval Europe. 14 (2006). P. 493.
Liber Historian Francorum. 31.
Ibid.
Ibid. 32.
Ibid. 35.
Ibid. 33.
Fredegarius Scholasticus. Chronicarum libri IV. IV, 27.
Liber Historiae Francorum. 39. Автор «Книги» не был знаком с «Хроникой» Фредегара.
См.: Nelson, Janet L. Queen as Jezebels: Brunhild and Balthild in Merovingian history // Nelson, Janet L. Politics and ritual in early medieval Europe. London; Ronceverte, W. Va.: Hambledon Press, 1986. P. 30.
Liber Historiae Francorum. 40.
Ibid. 51.
Ibid. 41.
См. сообщения, собранные в этой связи M. Бехером и Й. Ярнутом: Der Dynastiewechsel von 751: Vorgeschichte, Legitimationsstrategien und Erinnerung. Herausgegeben von Matthias Becher und Jorg Jarnut. Munster: Scriptorium, 2004.
Chronicon Moissiacense a saeculo quarto usque ad a. 818 et 840 // Annales et chronica aevi Carolini. Edidit Georgius Heinricus Pertz. Hannoverae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1826. [MGH. Scriptores. 2] 46 (p. 286).
Walafridus Strabo Fuldensis. Vita sancti Galli abbatis in Alamannia // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici. Edidit Bruno Krusch. Hannoverae; Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1902. [MGH. SRM; 4.] 3 (p. 286287). — См. также: Walafridus Strabo Fuldensis. Carmina. Appendix // Poetae latini aevi Carolini. Tomus II. Recensuit Ernestus Dummler. Berolini: apud Weidmannos, 1884. [MGH. Poetae latini medii aevi; 2.]. VI (p. 429).
В частности: Ratpertus Sangallensis Monachus. Carmen barbaricum in laude sancti Galli // Die lateinischen Dichter des deutschen Mittelalters. Fiinfter Bd = Poetae latini medii aevi = Tomus V, Die Ottonenzei-t. Hrsg. von Karl Strecker, dann von Gabriel Silagi. München: Monumenta Germaniae histo-rica, 1937–1939, Nachdr. 1978–1979. [MGH, 5.] P. 537.
Vita Meneiej abbati Menatensis // Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici. Ediderunt Bruno Krusch et W. Levison. Hannoverae; Lipsiae: Impensis Bibliopolii Hahniani, 1910. [MGH. SRM; 5.1 Préface et II, 3–11.
Павел Диакон. История лангобардов. II, 13.
Там же. IV, 1.
Catalogi bibliothecarum antiqui. Collegit Gustavus Becker. Bonnae: apud M. Cohen et filium (Fr. Cohen), 1885. Переиздание: Bruxelles: Culture et Civilisation, 1969. P. 115: «Liber epistolarum diuersorum patrum et regum, quas in Treveris inueni in uno codice XLIII».
Les Gestes des évêques d'Auxerre. Sous la direction de Michel Sot. Tome I. Paris: Les Belles Lettres, 2002. P. VIII.
Sot, Michel. Un historien et son Église au Xe siècle: Flodoard de Reims. Paris: Fayard, 1993. P. 420–423.
Flodoard. Die Geschichte der Reimser Kirche. II, 2 и 5.
Эйнхард. Жизнь Карла Великого / пер. М. С. Петровой // Историки эпохи Каролингов. М.: РОССПЭН, 1999. 29 (с. 30).
О каролингской эпопее: Boyer, Régis; Buschinger, Danielle; Crépin, André. L'épopée. Turnhout: Brepols, 1988. [Typologie des sources du Moyen Âge occidental; 49.] P. 41–52.
Aimonius Monachus Floriacensis. Historia Francorum // Patrologiae cursus completus. Accurante J.-P. Migne. T. 139. Lutetiae Parisiorum: Migne, 1880. [2: Series Latina.] III и IV, 1.
Ibid. III, 17 (p. 730).
Ibid. IV, 1 (p. 767).
Vita s. Hugonis, monachi Aeduensi. II (p. 761).
Ibid.: «Prae cunctis tamen istud extulerat coenobium, in quo suae sepulturae mausoleum habere decreuerat; nam inter cerera donaria quae illi contulerat, columnis etiam marmorisa ac trabibus abietinis formosis illud decenter instituit: et musivo opere mirifice decorauit».
Les grandes chroniques de France. 2, De Clotaire II à Pépin le Bref. Publiées pour la Société de l'histoire de France par Jules Viard. Paris: Société de l'histoire de France, 1922. P. 74–75.
Buschinger, Danielle. Les éléments mythiques anciens dans le Nibelunglied, considéré comme adaptation (double cohérence?) // La Chanson de geste et le mythe carolingien: mélanges René Louis. Publiés par ses collègues, ses amis et ses élèves à l'occasion de son 75 anniversaire. Argenteuil: Comité de publication des Mélanges René Louis, 1982. T. 2. P. 1201–1216.
L'Edda poétique. Textes présentés et traduits par Régis Boyer. Paris: Fayard, 1992. P. 623–632. [Русский перевод: Старшая Эдда / пер. А. И. Корсуна. СПб.: Наука, 2005. С. 109–112.]
Boccaccio, Giovanni. De casibus virorum illustrium // Boccaccio, Giovanni. Tutte le opere di Giovanni Boccaccio a cura di Vittore Branca. Milano: A. Mondadori, 1967–1992. V. 9. 1983. Cap. 2. P. 750–761.
Kurth, Godefroid. La reine Brunehaut // Kurth, Godefroid. Etudes franques. Paris: H. Champion; Bruxelles: A. Dewit, 1919. 2 vol. T. I. P. 352–353.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VIII, 4.
Lettres austrasiennes, 44.
Lettres austrasiennes, 44 (p. 150).
Lettres austrasiennes, 26 (p. 139).
Там же, 27 (р. 139-140).
Там же, 29 (р. 140).
Там же, 30 (р. 140-141).
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VI, 5 (p. 372-373).
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VI, 58 (p. 431).
Ibid. VI, 60 (p. 433).
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. VIII, 4 (p. 518-521).
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 213 (p. 771).
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. IX, 214 (p. 772-775).
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XI, 46 (p. 943-944).
Притчи, 14: 34.
Gregorius I. S. Gregorii Magni Registrum epistularum. XI, 48 (p. 946-947).
Ibid. XI, 49 (p. 948-949).
Ibid. XIII, 5 (p. 997-1000).
Epistolae Wisigothicae, 11 (p. 677-678).
Epistolae Wisigothicae, 12 (p. 678-679).
Epistolae Wisigothicae, 13 (p. 680-681).