Лясная дарога

Учора яна падалася з сябрынай выдатных калгаснікаў i калгасніц у падарожжа па родным краі,

i малады настаўнік ім адкрывае вочы на тое, што ёсць.

I бачыць Апьжбета, што іхнія хаты не проста хаты, a ўпісаныя ў абсягі нябёсаў саборы,

што боханы хлеба, якія яны купілі на кірмашы, разгорнуты, нібы кнігі, i важкія словы выкладзены на ix,

што іхняя рэчка Малечка ўвабралася ў веліч i маляўніча плывуць па ёй зараз з узнятымі ветразямі чаўны...

«А я i не ведала, што так гожа лучацца Долы з Высокім, звыклае з незвычайным, тое, што бачыцца мне, са мной»,— прызнаецца Апьжбета,

a іхні настаўнік ёй, пасміхаючыся, тлума-чыць: «Яшчэ мы не скэнчылі падарожжа, мы толькі яшчэ пачалі адкрываць свой край!..»

З няскоранасці спрабую выкаваць зброю, але пад наглядам палі i ляды, i на дарогах вораг.

Старыя знаёмцы хаваюць твары, i вокны будынкаў у аканіцах.

Я адыходжу ў пярэдадзень.

За плячамі, чакаючы, што перайначыцца час, застаюцца нямымі хаўруснікамі магілы.

У невядомай далёкгй сядзібе, зродненай з нетаропкай людскою гаворкай i гаманою дзіцячай, нанова пачну свой шлях.

Самая большая навіна ўжо нам вядомая адпачатку, і, нібы дарунак, у словы ўкладаецца загадзя водгук.

Мы ў зменах, i, быццам няскончаны твор, не супадаем з сабой, i пакуль, вымаўляючы, удакладняем, хто i нашто мы, трымае наводдалі нас наступнасць,

але калі то адной, то другою сваёю думкай угадваем першазадуму, з бездані звоніць, яе выяўляючы, звон, a ў цемры запальваецца вясёлка.

На ўзгорку i ўздоўж дарогі волаты: так укладаецца век у вашы паставы, што, бачачы вас, міжволі мы ганарымся сабой i сябе далучаем да вашай, пазначанай веліччу, грамады.

Дубы Заходняга краю!..

Дужым памкненнем вы падымаецеся над зямлёю i падымаеце з нетраў зямлі вам давераны ёю цяжар, яго абдымаючы дбайна —

нібы несяце пасланне з пары, не залежнай ад непагадзі i пагоды, у другую такую ж пару.

Вы адпачатку ў здзяйснекні, а мы вымаўляемся толькі i, нетрывалыя ў тым, што нас вылучае, у знадворным шукаем апору,

але, то западаючы ўдалеч, то аб'яўляючыся паблізу, вы, нібы досвед, зведаны некалі намі, знаходзіце нас i моўчкі ўводзіце нас у айчыну, намі накінутую незнарок.

Ляснік Амелька чытае ўначы старую святую кнігу i ў ёй вычытвае, што ён сёння памрэ.

Ён зачыняе наглуха дубовыя аканіцы, замыкав на засаўку i завалу дзверы, убівае ў сцяну лесніковы свой нож i кладзецца на лаву спаць.

I чуе праз сон, як нехта настойліва стука-ецца ў дзверы i ў аканіцы, як за сцяною блукаюць трывожныя галасы, але абудзіцца не можа.

Ён спіць i не ведае, што з-пад зямлі прабілася раптам чырвоным вірлівым патопам крыніца, што навакольныя вёскі ў ад'ездзе i што яго хата ў крыві.

Драпежная птушка садзіцца на плот i ўсчынае ca мною сваю размову.

Блішчыць яе цёмнае вока, i востра ў дрэва ўцінаюцца кіпцюры.

Яна прыцягнулася ўладна абсягам, дзе я пільную пакінутыя сядзібы, i я ёй прыношу ежы, якою жыўлюся i сам.

Аднак яна не бярэ яе: гэта не тая ежа, якую яна асягае ў сваім неспасціжным палёце i якая яе вызваляе з-пад цёмнай улады зямлі.

Тады я наломваю ў жменю i падаю ёй сярнічных галовак: пэўна, гэта зусім не ежа, але адну за адною драпежная птушка здзёўбвае ix.

«Ляцім!..» — яна ускліквае, зрушваючыся, i з дзюбы, бы корміць нядужае птушаня, у рот мне ўкладае часцінку прынятага ёй пачастунку —

i я, супадаючы з нечым, дагэтуль утоеным, бачу: нібы ў зярнятах, прасгора ў зыркіх іскрынах,

i чую: сядзібы — у галасах.

Грувасткія важкія камяні ўклаліся ў дол...

I калі я прыходжу да ix, паволі яны скранаюцца з месца i за абсягі знямелых стагоддзяў вядуць сустрэчу, i ў ёй супадае, дзелячыся сабою, тое, што ўмее назвацца i што без назвы зусім.

Гэтак складаецца верш, i для паэта ён — перамога, а дзе перамога — там Рым, але той, хто прыходзіць да крайняга каменя рымскай дарогі, сябе забірае з пройдзенага,

i нічога не ведае ўжо нават верш аб ім.

Белая ціша ўслала палі i пагоркі.

Цямнее ўдалечы лес.

Нібы загарнуліся спісаныя старонкі i адгарнулася новая, адступілі ў мінулае вабныя краявіды i занямелі дзеі, што ўражвалі навіною,

a з імі таксама людзі, каб услухоўвацца моўчкі цяпер у тое, што, не спытаўшыся ў ix, настала i авалодала наваколлем.

Запальваюцца ў невідушчых дамах агні.

Чыйсьці самотны голас, агортваючыся ў адгалоссе, кліча кагосьці дамоў.

Ля дарогі — капліца.

Спачатку Ян думаў, што гэта крылатыя бомбы, i міжволі памкнуўся пад шаты блізкага дуба, a ўгледзеўся — убачыў, што гэта ляцяць да зямлі шэрыя гусі.

Такое пасланне паслалі нябесныя караблі, што нейкі час нерухома, нібы разважаючы, што ім рабіць, віселі над сціхлым, гатовым прыняць сваю долю, мястэчкам.

A ryci, ледзь апусціўшыся, падаліся ўсёй чарадою да Яна i, абступіўшы яго, як брата, што быў згубіўся i вось адшукаўся раптам, выкліквалі-вымаўлялі свае безназоўныя словы, якія, на дзіва, Ян разумеў.

«Неба спусцілася на зямлю, i першапачатак з намі. У ім вызваленне, у ім ратунак, у ім жыццё»,— сказаў, што спазнаў i чым сам ужо стаўся, Ян самапершым людзям, з якімі спаткаўся,

i шчаснай, зарослай травою мурожнай, сцяжынаю рушыў насустрач шынкам i бажніцам з гусінаю чарадою ў блізкі, утулены ў лета, свет.

Зямля нахіляецца.

За паветра хапаецца чорны агонь.

У сведкі просіцца камень.

Глядзяць то ў адно, то ў друтое люстэрка маскі.

«Паўторым, што мы праходзілі ўчора»,— вядзецца пад небам адкрытым адкрыты ўрок.

На іконе святы ўздымае руку.

Каля дзвярэй — падзея.

Яны зрасліся з травой,

яны зрасліся з зямлёй,

яны зрасліся з няпамяццю i нябытам...

Мястэчка пашырылася i ўвабрала ix у свае абсягі, i напалам раскроіла ix дарога, a камяні з йезразумелымі літарамі местачкоўцы пабралі сабе — хто ў падмурак, хто ў мур.

I з гэтага боку, i з гэтага, i з таго ix атуляюць падворкі i агароды.

Пасвяцца гусі на ix i козы знаходзяць спажытак, a дзеці, калі збіраюцца разам, гуляюць на ix у сваю лапту.

На ix не водзяцца здані страху, i над нікім не маюць яны аніякай улады, а час — над імі.

Так, яны ёсць, але ёсць у няма.

Так, ix няма, але ў ёсць.

Выспела жыта, i перайшло поле паволі з нізіны ва ўзвышша.

Toe, што здолела епраўдзіцца, спраўдзілася i зазірнула ў разгорнутае бязмежжа,

тое, штоздолела скласціся, склалася i аддало развазе празрыстую абалонку,

тое, што здолела ўзняцца, ззаду пакінула лук i стрэлы i засталося без мэты.

Кружляе з кароткімі ўсклікамі над узвыш-шам ільсністы сокал.

Выходзяць да самай дарогі на ўзвышшы з жыта чырвоныя макі i сінія васількі.

Хто наступаў — наперад сябе пасылаў пажары,

хто адступаў — пакідаў ix ззаду,

а хто заставаўся...

Колішні першы ў сяле трактарыст Сяргейка зачыніцца ў хаце, пааблівае сцены бензінам i чыркне сярнічкай;

колішні першы ў сяле асілак Васіль у збан пазлівае з бутэлек шчырага першаку, асвеціць полымем сінім i паднясе да вуснаў;

колішні першы ў сяле перакупшчык Савэля будзе хадзіць кругамі вакол папялішча i біць сябе ў грудзі...

Вялікі Сялец, у Сяльцы пажары, а людзі то каля ix, то ў ix.

На гэтым беразе грамада, i кожны ў ёй мае сваё імя i сваё аблічча, на тым нікога;

на гэтым беразе гамана, адна, калі мір, i другая, калі вайна, на тым ні вайны, ні міру, ні гаманы;

на гэтым беразе, што адбылося, не можа адбыцца нанова, на тым няма чаму адбывацца;

на гэтым беразе кожны чытае сябе па словах i лічыць па лічбах, на тым загадзя злічаны i прачытаны.

A між абодвума імі плынь,

a між абодвума імі мост,

a між абодвума імі кожны.

Мы дужаемся ў царкве.

Я з гэтага свету, а ён з таго: сябры, раз'яд-наныя лёсам.

Калі мяне адужае ён, ён забірае мяне з сабою, калі адужаю я — ён застаецца тут.

Кожны з нас мае тое, што мусіць перамагчыся i мусіць перамагчы.

На нас пазіраюць пільныя абразы.

Самі сабою запальваюцца i згасаюць свечкі.

Лічаць мае i яго перамогі й паразы накрэсленыя ў паветры крыжы.

I царква вагаецца разам з намі між светам гэтым i тым.

Зрушыўся з месца дол, усланы лагчынамі i курганамі, i засланіў нябёсы.

Хаваюцца гнёзды i норы ў раптоўны змрок, a ў гнёзды i ў норы тыя, што засялялі, нядаўна зусім, наваколле і, кожны па-свойму, у ім валадарылі.

Каля ганку збіраецца i перайначвае час падзея, якая не хоча акрэсліцца i назвацца.

Шукае маланка сцежку.

Па бездарожжы, адразу ва ўсе бакі, разыходзіцца гром.

І

Яны ідуць па чужой зямлі.

Кожны ix крок — парушэнне невідавочнай мяжы, якая ўтрымлівае ix саміх у іхніх абліччах, у іхніх імёнах, у іхніх жыццях...

Яны выходзяць з сябе: скура старых забаронаў выварочваецца на левы бок.

На ix наведзена пільная лінза нябёсаў.

Сярэдзіна свету перамяшчаецца разам з імі.

За імі гарыць зямля.

Яны не змогуць вярнуцца.

II

Бы жменя зярнят, сыпанутых у неабсяжнасць, вы несяце з сабой старажытны — i зноў абуджаны — змест.

I кожны жыхар, кожны дом, кожны камень I дрэва заваяванага краю маюць да вас асабістае дачыненне i мусяць сустрэцца сам-насам з вамі, каб нешта — ужо забытае — зноў убачыць i зноў зразумець.

Законам ахвяры ўраўнаважваецца закон улады.

Агольвае вострыя лёзы лес. «Не аддавайце сябе таму, што знаходзіцца па-за вамі, i не бяры-це, што вам не належыць,— вас папярэджвае нейчы голас,— інакш...»

Але над светам зіхціць маладое сонца.

Але іграе ў грудзях адвага.

Вы — першыя: нібы жанчына, чужына вас вабіць у глыб непазбежнасці — у нябыт.

IІІ

Яны пазіраюць сцярожка перад сабою.

Чырванеюць крытыя чарапіцай дахі дамоў.

Золатам ззяюць крыжы бажніцаў.

Блішчыць, абмыты імклівай залеваю, брук.

Буліца Дамініканаў,

Габрайская вуліца,

Ганчарны завулак...

Дзе тут затойваецца жыццё?

Дзе тут затойваецца смерць?

Нябачная сіла згінае каардынаты прасторы.

На вежы гадзіннік паказвае нераспазнаны час.

Вучацца нанава вымаўляцца словы, лічацца лічбы...

Гуляе жыццё з імі ў смерць, смерць — у жыццё.

IV

Нібы маладыя багі, вы ўзыходзіце на пракаветных палетках зямлі — i зямля становіцца вашай.

Вам дазваляецца ўсё: вы пераймаеце ў свае рукі ўсялякі суд, i пераходзіць на ваш бок праўда.

«Бог абірае таго, хто сам сябе здольны абраць»,— вы пераконваеце з дня ў дзень рэчаіснасць,

а яна гэтаксама, з дня ў дзень, пераконвае вас, што Бог, якога вы маеце, імёртвы,

што Бог, якога вы маеце,— смерць.

V

Быццам вандроўныя месцы, вы пераходзіце з мовы ў мову, з падзеі ў падзеі, ca зместу ў змест.

Вы адлучаеце ад адной паловы прасторы яе лагчыны i выспы i далучаеце да другой, але ўсе роўна зямлі, хто арэ яе, хто засявае i хто кладзецца ў яе.

Вам нешта пярэчыць i ўпарціцца— i ў рэчаіснасці, i ва ўчынках, i, пэўна, якраз таму вы абіраеце тое, што ўпарціцца i пярэчыць, сваім неспадманлівым арыенцірам, i сіла, што вас вызначае ўсюды, здзяйсняе i кліча тое, што не павінна здзяйсняцца i наставаць.

Прыкметы ўсчынаюць сваю варажбу, i бяруць вас у свой палон заваёвы, i вынік не разумее, што ён здабыў.

VІ

Вы прыналежыце моцы, i перашкода для вас апора.

Цвёрды ваш крок, пераможныя вашы ўчынкі, i постаці вашы згодна ўрастаюць у сталь.

У рул i i ў жэрлы ўкладаецца перавага.

Ловяць люстэркі адлюстраванні таго, што мае настаць.

На сценах дымныя цені.

На бруку разбітая чарапіца.

У небе спявае гром.

VII

Быццам сухая лістота, ад вас адпадаюць вашы імёны.

Няма каго клікаць дамоў, i дом ваш не там i не тут.

У звыклае ўгрукваецца падзея, i свет пазнае ў вас свае безназоўныя мроі пра іншую долю i вам аддае свае скарбы, але вы даяце свету самі больш, чым ён можа змясціць.

Ад вас ухіляецца ноч, i дзень расступаецца перад вамі, i позіркі дораць свае незвычайныя кветкі вам.

VIII

З прыцемкаў досвітку, адасабляючыся паступова ад камянёў i дрэў, выходзяць, як здані, насустрач вам людзі і, набліжаючыся да вас, у вас углядаюцца ва ўсе вочы, ці вы такія ж, як i яны.

На момант, на два ці на тры яны параўнаюцца з вамі, вы — з імі, i здасца, што вы i яны адно, ды тут жа, праз момант, праз два ці праз тры, нібы неахвотна, пачне пашырацца між імі i вамі адлегласць прагалу: сваёю хадою пройдзеце вы праз ix, а яны праз вас.

Вам падавацца далей, у сваю наступнасць, імі пакінутую для вас, a ім западаць у мінулае, што сцірае ўсе рысы i вобразы, непадабенствы i падабенствы, каб нанава там супасці з дрэвамі, з камянямі, з прыцемнаю імглой.

IX

З мноства магчымасцяў, што паўстаюць перад вамі, вы абіраеце тую, што вас разумее найбольш, найглыбей, найпаўней,— немаг-чымасць,

i чорныя сонцы ўглядаюцца вам у вочы,

а смага вас поіць горкам вадой.

Быццам даецца святое, якое аддацца назад не можа, вам давяраецца даўняя таямніца пра тое, што азначае насамрэч не быць.

У сарцавіне рэчаў няма ix — рэчаў, i ў суткасці чалавека няма яго — чалавека,

i шлях ваш углыб сябе.

Х

Ломяцца ў дзверы i ў вокны сноў, шукаючы вас, апраметныя жахі, i непрытомным натоўпам целы навальваюцца на вас,

а вы не можаце ўспомніць ніводнай малітвы.

Зрабілася нешта не так, а назад адрабіцца не можа: ужо расступілася, выкапаная паслухмяна, i вас засыпае задушлівая зямля.

Трэба прачнуцца — i немагчыма амаль прачнуцца.

Трэба вярнуцца — але няма ўжо куды.

ХІ

Чаму чалавек жывы, калі ён жывы, i чаму ён мёртвы, калі ён мёртвы?—

дзве дол i адна адной абяцаюць сустрэчу, але сустрэцца ніяк не могуць.

А вы ідзяце паміж мёртвымі i жывымi, i абвяргаеце відавочнасць, упарта даводзячы, што чалавек нешта інакшае, чым ён мёртвы, i нешта інакшае, чым ён жывы.

XII

Што дазваляецца чалавеку, калі няма Бога, i што дазваляецца, калі ёсць,— пытаецца ў вас то адна, то другая думка, а вы па-за думкам i па-за думкай, i шлях ваш просты i востры, быццам лязо нажа.

Вы парушаеце звыклае — i яно робіцца неабходным,

вы парушаеце існае — i няма каму вам запярэчыць i вас аспрэчыць i перайначыць азначаны вамі лес.

За вамі ўзнікаюць i апярэджваюць вас пагалоскі, што вы не людзі, i дзіўная радасць, што вы сапраўды не людзі, вам укладаецца ў грудзі i вас уздымае над смерцю i над жыццём.

XІІІ

Кожны ў адказе за ўсіх астатніх i кожны ў пытанні за ўсіх астатніх:

хто тут чужы, а хто свой?!.

Напружваюцца пагляды: у пространі зроку расплывістае бяльмо.

Што ўчора i гіазаўчора было відавочным, сёння ахуталася ў сумненне i патрабуе пераправеркі, што насамсправе яно — яно.

Увага!.. Увага!.. Зман расстаўляе пасткі, i безаблічныя маскі ўядаюцца ў твары.

Вы жывіце небяспеку, а вас — небяспека.

Блукаюць у наваколлі навобмацак галасы.

XIV

Ніхто не ведае вашай апошняй мэты, i нават вы самі.

Разгортваецца ў падзеі тое, што нерухома, без вобразу i наймення, ляжала ў оховішчах часу, i прамаўпяецца вамі цяпер i тут.

Да вас паварочваюцца ўсе лёсы, i ўсе дарогі перацінаюцца вашаю — напрасткі.

Гук распадаецца на аскепкі.

Адтуліны цэляцца ў целы.

У свеце, што здзейеніўся, вы пачатак, i свет перад вамі трымае сваю справаздачу, выносячы сам сабе свой прысуд.

XV

Дзеліцца вамі мясціна з мясцінаю, i адна пара перадае вас другой пары.

Быццам праліўся дождж i бягуць, паглынаючыся зямлёю, бурлівыя ручаіны, вас усё менш —

i ці хопіць урэшце на ўсіх i на ўсё?!.

Часткі ўпадаюць у цэласнасць, час — у наступнасць:

там ужо нехта заўсёды ёсць.

XVI

З усіх канцоў свету збіраюцца госці на свята, i свята спявае.

Паспеў небывалы ўраджай, i час, завяршаючыся, падрыхтаваў усім падарунак.

Апошнім прыходзіць жаніх i смерць бярэ за нявесту.

Расплюшчылася — i з груды старога рыззя глядзіць відушчае вока.

І

Раскопваюць гарадзішча.

Выкопваюць рэчы.

Вось рэч-рука, вось рэч-нага, вось рэч-моц, вось рэч-улада...

Рэчы — апошняе цела людзей, якое жыве найдаўжэй.

За рэчы трымаюся, аб рэчы абапіраюся, атрымліваю ўспадчыну рэчы...

Рэчамі мераецца мой час, акрэсліваецца мая прастора, без ix я губляюся, без ix я знікаю, без ix я нічога не значу сам.

На торжышчы, дзе ўсё набываецца i прадаецца, пытаюся ў рэчаў, як ix завуць.

Яны называюць мае імёны.

ІІ

У крамных вітрынах павыстаўляны рэчы — мо для сустрэчы, а можа, для развітання.

Нібы ля сваіх дарагіх нябожчыкаў, мы спыняемся каля ix, аглядаем ix, убіраем ix у душу i ў памяць.

I адчуваем, хвалюючыся, што з імі нас звязвае тайнае падабенства, бы некалі, напачатку, калі Бог тварыў свет, мы былі гэтаксама рэчамі i будзем некая! зноў.

Усё, чым багаты мы,— гэта рэчы, i ўсё, перад чым мы аказваемся багамi,— яны.

Мы адыходзім далей.

Але застаюцца ў вітрынах рэчы, a ў рэчах — мы.

IIІ

Знікаюць знаёмыя рэчы.

Я з імі звыкся, i мне ix шкада.

Шукаю — аднак у прасторы няма ix, a ў часе, бы ён пастарэў, паўтвараліся звіліны i, напэўна, схавалі ix.

Рэчы — ўцялесненае маё, але як загадаць мне, каб звіліны зніклі, а рэчы, якія зніклі, знайшліся зноў?!.

IV

У гэтым горадзе Ян незнаёмец: ніхто не бярэ яго на работу i не мае ніякай патрэбы ў ім.

Доўжацца дні, не прыносячы зменаў, i тады Ян становіцца на ўзвышэнне i прыкідваецца, што ён — рэч.

I гэтая рэч пачынае ў марудных рухах пераступаць з нагі на нагу, паварочваць галаву, падымаць то адну, то другую руку, нахіляцца, абмацваць твар,

i ўсе, хто ні ёсць на пляцы, здзіўляюцца ёй, захапляюцца, пляскаюць ёй у ладкі, заахвоч-ваючы, каб паказала, на што яна здатна яшчэ, i, у аддзяку, кладуць у пакладзеную побач шапку хто марку, хто дзве.

V

У спадзяваннях, блуканнях,стратах мінае наш час і, мінаючы, здабывае з нас, бы з руды, адказ.

Яшчэ мы не здзейсненыя, i змены трывожаць наш розум: мы нават не ведаем, што нам належыць думаць i што — жадаць.

Мы — спроба, i знакі, якія накрэсліваем, сціраем.

I Бог, пакідаючы нас, нам укладае ў рукі прыладу, якою парадкуецца рэчаіснасць,—

рэч.

VI

Палічаны нашы патрэбы, магчымасці змераны, i чалавек чалавеку не брат i не вораг, а — рэч.

Нібы засыхае карэнне ці высыхае студня, мы гінем, паволі i незаўважна, у месца, пазначанае на паверхні, i свет, скарыстаны i зведаны, не знаходзіць слова для нас.

Самотнымі доўгімі вечарамі Ян думае пра Айчыну i песціць у сэрцы мальву:

«Прыйдзі i ўсталюй сваё валадарства i выбаві нас з абдымкаў нашых набыткаў, нябыт!..»

VII

На святы ці так, з нагоды, дорым адно аднаму падарункі — рэчы.

Страцілі нашы думкі даўно ўжо сілу, а словы — вагу, i рэчы — самае большае, што мы можам даваць i браць.

Мы ў рэчах вычэрпваемся, i калі, быццам сціраемся, мы знікаем, на свеце яшчэ нейкі час застаюцца нам прыналежныя некалі рэчы —

як напамінак пра нешта, чаго няма.

VIII

З бязлюднага храма ўваходзім у людную краму.

Так i павінна быць: люднаю крама, а храм бязлюдным?!.

Нам цяжка, амаль немагчыма, даўмецца, чаму нас пакінуў s не бярз сабе нанава Бог: магчыма, мы надта належым сабе i Бог для нас нехта ці нешта, як рэч ці асоба,—

але ніякі, нат самы разумны, адказ, які вынаходзіцца намі, не ў стане ўкласціся ў паварот.

Калі-нікалі нас наведвае адчуванне, што мы на парозе: хвіліна — й абвесціцца перамога, дзе пераможцаў няма, але мы ступаем далей — i нас разбіраюць рупна знаёмыя нам заняткі, i рэчы, адна за адною, купляюць нас.

IX

Калі прызджаем у знаны, ці нават не дужа, горад, ходзім па вуліцах i фатаграфуем, на што ўпадзе зірк: будынкі, пазначаныя падзеяй, помнікі ў шнар кагосьці альбо чагосыді, відовішчы, краявіды,-

і просім другіх, каб тыя сфатаграфавалі таксама нас.

Потым, калі разглядаем i раекладаем здымкі i тое, што нам не належыць, трымаем, нібы сваюўласнасць, напроці сябе ў руках, мы кажам прысутным: гэта — райхстаг, гэта — кірха з дванаццатага етагоддзя, гэта — выстава модаў, а гэта я,—

i на момант у гэты момант знікаем у разуменні, што мы яшчэ нават не рэч, мы — прадрэч, мы — пярэдадзень рэчы, I толькі, калі выпадаем з яго, пагаджаюцца рэчы нас ураўняць з сабою ў правах.

X

Быццам ім хоча скласціся песня, Ян пакідае ў мінулым рэчы, а сам падаецца туды, куды яго вабіць дзівосны, бязгучны яшчэ, матыў.

Ён штосьці шукае, але калі пытаюцца — што, адказаць не можа: тое, што ён шукае, напэўна, нельга ні ведаць, ні мець.

Стаіць сярэдзіна лета.

Жанчыны бяруць у вусны спелыя вішні.

Селяцца ў блізкіх палетках сны.

«Калі я сустрэну тое, што мусіць ca мной сустрэцца, яно распазнае мяне адразу»,— думае Ян.

І залевы ў ім любяць смагу, а людзі — нябыт.