Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko - читать бесплатно онлайн полную версию книги автора Bertilo Wennergren (ч. 10)

nerekta parolo (§33.8)

neŭtrala modo (§26.1)

nombrovorto (§23)

objekta verbo (§30.3)

Verbo, kiu povas havi objekton. Tradicie nomata "transitiva verbo". Vidu ĉe "senobjekta verbo".

Frazrolo, kiu montras tion, kio estas rekte trafata de la ago de la ĉefverbo. Iafoje oni parolas pri "rekta objekto" (= objekto) kontraste al "nerekta objekto". "Nerekta objekto" nomiĝas en PMEG al-komple- mento. Ordinara (rekta) objekto estas tradicie nomata ankaŭ "akuzativa objekto". Nerekta objekto estas tradi- cie nomata ankaŭ "dativa objekto".

Frazparto, en kiu la ĉefvorto estas O-vorto.

Vorteto, kiu povas roli simile kiel O-vorto, kvankam ĝi ne havas O-finaĵon, ekz. tio, tiu, mi, ili, ambaŭ. Tradi- cie nomata "pronomo".

Vorto kun la finaĵo O. Tradicie nomata "substantivo".

Vorto kun unu el la sufiksoj ANT, INT, ONT, AT, IT kaj OT.

Speco de "inversa" frazokonstruo, en kiu tio, kio ordinare (en aktivo) estas objekto, aperas kiel subjekto. Vidu ĉe "aktivo".

Vidu ĉe "pronomo".

Vidu ĉe "priskribo".

Vidu ĉe "pronomo".

Vidu ĉe "afikso".

Rekta priskribo priskribas la ĉefvorton de frazparto, kaj estas mem parto de tiu frazparto. Tradicia grama- tiko uzas la vortojn "epiteto" kaj "suplemento". Per- verba priskribo estas memstara frazparto, kiu pri- skribas la subjekton aŭ la objekton pere de verbo. Tradicie nomata "predikativo".

objekto (§12.2.2)

O-vorta fraz- parto (§7.1)

O-vorteca vort- eto, O-eca vort- eto (§15)

O-vorto (§4)

participo (§28)

pasivo (§29)

persona pro- nomo (§11.1)

perverba pri- skribo (§25.1)

poseda pro- nomo (§11.2)

prefikso (§38.1)

priskribo (§3.3)

pronomeca vorteto (§15)

Vorteto, kiu same kiel persona pronomo anstataŭas tutan O-vortan frazparton, ekz. ambaŭ, tiu, nenio. Tradicie nomata "pronomo".

Iu el la O-vortecaj vortetoj: mi, vi, li, ŝi, ĝi, ni, ili, oni kaj si (kaj ci). La baza formo de pronomo nomiĝas pli precize persona pronomo. Tradicie oni parolas pri "personpronomo" aŭ "personalo". Se oni aldonas A- finaĵon al pronomo, ĝi fariĝas poseda pronomo: mia, via, lia, ŝia, ĝia, nia, ilia, onia kaj sia (kaj cia). Tradi- cie oni parolas ankaŭ pri "posedpronomo" aŭ "posesivo". Tradicie la vorto "pronomo" inkluzivas ankaŭ multajn aliajn vortetojn, kiuj en PMEG nomiĝas pronomecaj vortetoj, O-vortecaj vortetoj kaj A- vortecaj vortetoj.

Lingva elemento, kiu bezonas finaĵon por fariĝi vorto. Vidu ĉe "vorteto".

AS-formo, IS-formo aŭ OS-formo de verbo. La reala modo montras, ke la ago aŭ stato estas reala, ne nur imagata aŭ volata. Tradicie nomata "indikativo".

Vidu ĉe "objekto".

Rerakontado de ies penso, diro, opinio, decido, de- mando, rimarko k.s., per (pli-malpli) laŭvorta citaĵo. Vidu ĉe "nerekta parolo".

Vidu ĉe "priskribo".

KI-vorto, kiu enkondukas rilatan (nedemandan) sub- frazon. Tradicie iuj el ili nomiĝas "rilativo", "rilativa pronomo" aŭ "rilatpronomo".

Subfrazo, kiun enkondukas rilata (nedemanda) KI- vorto. Tradicie iuj el ili estas nomataj "rilativa sub- propozicio".

La finaĵo N. Tradicie nomata "akuzativo". Vidu ĉe "rolmontrilo".

Vorteto aŭ finaĵo, kiu montras la rolon de frazparto en la frazo. Mankas tradicia esprimo. Tia vorteto nomiĝas rolvorteto. La finaĵo N estas rolfinaĵo.

E-vorto kaj rolmontrilo, kiuj rolas kune kvazaŭ unu rolmontrilo, ekz. dekstre de, konforme al, kompare kun, koncerne ...N. Tradicie nomata "prepoziciaĵo".

pronomo (§11)

radiko (§3.1)

reala modo (§26.2)

rekta objekto (§12.2.2)

rekta parolo (§33.8)

rekta priskribo (§3.3)

rilata KI-vorto (§33.4)

rilata subfrazo (§33.4)

rolfinaĵo (§12)

rolmontrilo (§12)

rolvortaĵo (§12.3.7)

rolvorteto (§12.3)

Vorteto, kiu montras la frazrolon de la posta frazparto. Tradicie nomata "prepozicio", ekz. sur, en, ekster, per, pro, je, krom, tra, anstataŭ. Vidu ĉe "rolmontrilo".

Verbo, kiu ne povas havi objekton. Tradicie nomata "netransitiva verbo". Vidu ĉe "objekta verbo".

Verbo, kiu ne bezonas subjekton. Tradicia esprimo por "sensubjekta verbo" ne ekzistas. Vidu ĉe "subjekta verbo".

Frazo, kiu rolas kiel frazparto de alia frazo. Tradicie nomata "subpropozicio". Vidu ĉe "ĉeffrazo".

Verbo, kiu devas havi subjekton. Tradicia esprimo por "subjekta verbo" ne ekzistas. Vidu ĉe "sensubjekta verbo".

Frazrolo, kiu (en aktiva frazo) montras tion, kio faras la agon de la ĉefverbo.

Vidu ĉe "afikso".

Radikparto, kiu ŝajnas esti afikso, kvankam ĝi tute ne estas. Se temas pri io, kio estis vera afikso en la origina lingvo, oni parolas pri eksafikso. Tradicie eksafikso nomiĝas "pseŭdoafikso".

Iu el tiuj 45 vortetoj, kiuj komenciĝas per ki-, ti-, i-, ĉi- aŭ neni-. Tradicie nomata ankaŭ korelativa vorto.

Unu afero. Tradicie nomata "singularo". Vidu ĉe "multe-nombro".

Vorto kun iu el la finaĵoj I, AS, IS, OS, U kaj US. Vidu ĉe "ĉefverbo".

Vidu ĉe "nombrovorto".

Iu el la literoj aŭ sonoj A, E, I, O kaj U. Ĉiuj aliaj lit- eroj kaj sonoj en Esperanto estas konsonantoj. Vidu ĉe "duonvokalo".

U-formo de verbo. Ĝi montras, ke la ago aŭ stato ne estas reala, sed nur volata. Ankaŭ nomata U-modo aŭ U-verbo. Tradicie nomata "volitivo" aŭ "imperativo".

Lingva elemento, kiu povas roli kiel vorto sen bezono de finaĵo. PAG parolas pri "solstariva lingvo- elemento". Vidu ĉe "radiko".

senobjekta verbo (§30.2)

sensubjekta verbo (§30.1)

subfrazo (§33)

subjekta verbo (§30.2)

subjekto (§12.1.1)

sufikso (§38.1)

ŝajnafikso (§37.6)

tabelvorto (§13)

unu-nombro

(§8)

verbo (§26)

vicorda

nombrovorto

(§23.4)

vokalo (§2.1)

vola modo (§26.3)

vorteto (§3.1)

vortklasa finaĵo (§3.1)

Vidu ĉe "finaĵo".

Tradiciaj gramatikaj vortoj

Jen listo de tradiciaj gramatikaj vortoj kun la plej proksimaj PMEG-aj esprimoj. La tradiciaj vortoj estas pli-malpli laŭ la sistemo de PAG. Rimarku, ke al unu PAG-a vorto povas respondi pli ol unu PMEG-a esprimo, kaj inverse. La liston oni do uzu tre singarde. Tio, kio estas egala en PAG kaj en PMEG, ne enestas en la listo. Mankas en la listo ankaŭ multaj PAG-aj vortoj, por kiuj PMEG ne uzas ian specialan gramatikan esprimon. Rimarku, ke aliaj gramatikistoj uzas aliajn sistemojn, kiuj plej ofte estas sufiĉe similaj al tiu de PAG, sed kiuj povas diferenci en detaloj.

ablativa adjekto ^ Je-komple- mento, el-komplemento

adjektiva radiko ^ eca radiko adjektivo ^ A-vorto adjekto ^ komplemento adverbo ^ E-vorto, E-vorteca vort- eto

afrikato ^ ekfrota konsonanto agento ^ aganto (en pasiva frazo) akuzativa objekto ^ objekto akuzativo ^ N-finaĵo apozicio ^ apudmeto bilabialo ^ lipa konsonanto ĉefpropozicio ^ ĉeffrazo dativa objekto, dativo ^ al-

komplemento dentalo ^ denta konsonanto epiteto ^ rekta priskribo finitivo ^ ĉefverbo frikativo ^ frota konsonanto futuro ^ venonta tempo gerundio ^ participo kun E-finaĵo gingivalo ^ gingiva konsonanto imperativo ^ vola modo, U-modo,

U-verbo indikativo ^ reala modo infinitivo ^ neŭtrala modo, I-

modo, I-verbo interjekcio ^ ekkria vorteto interogativo ^ demanda vorteto kerno-vorto ^ ĉefvorto kondicionalo ^ imaga modo,

modo, US-verbo konjunkcio ^ kunliga vorteto korelativa vorto ^ tabelvorto labialo ^ lipa konsonanto laringalo ^ glota konsonanto likvido ^ duonbara konsonanto nazalo ^ naza konsonanto negacio ^ neado, nea vorto netransitiva verbo ^ senobjekta verbo

nominativa ^ sen rolmontrilo numeralo ^ nombra vorteto objekta predikativo ^ perverba

priskribo de objekto orda numeralo ^ vicorda nombro- vorto

personalo, personpronomo ^ pro-

nomo, persona pronomo plozivo ^ eksploda konsonanto pluralo ^ multe-nombro posedpronomo ^ poseda pronomo predikativo ^ perverba priskribo predikato ^ ĉefverbo prepoziciaĵo ^ rolvortaĵo prepozicio ^ rolvorteto prepozitivo ^ frazparto kun rol-

US-

vorteto preterito ^ pasinta tempo

prezenco ^ nun-tempo primitiva adverbo ^ E-vorteca vorteto

pronomo ^ (persona) pronomo, pronomeca vorteto, O-vorteca vorteto, A-vorteca vorteto prononco ^ elparolo propozicio ^ frazo pseŭdoafikso ^ eksafikso radikokaraktero ^ propra signifo

de radiko refleksiva pronomo ^ si, sia rilativo ^ rilata Kl-vorto singularo ^ unu-nombro solstariva lingvoelemento ^ vort- eto subjekta predikativo ^ perverba

priskribo de subjekto subjunkcio ^ frazenkondukilo subpropozicio ^ subfrazo substantiva radiko ^ radiko nek

aga, nek eca substantivo ^ O-vorto suplemento ^ rekta priskribo tenso ^ tempo

transitiva verbo ^ objekta verbo velaro ^ vela konsonanto verba radiko ^ aga radiko vokativo ^ alvoko volitivo ^ vola modo, U-modo, U- verbo.

45. Pri la gramatikaj terminoj en PMEG

Kiam mi ekverkis tiun ĉi gramatikon, la precipa ideo estis, ke PMEG estu pli facile alirebla ol la Plena Analiza Gramatiko (PAG), kiun multaj trovas tre malfacila. Mi volis klarigi la gramatikon en kiom eble simpla maniero, tiel ke ne nur lingvistoj kaj gramatikistoj komprenu, sed ankaŭ ordinaraj lern- antoj. Sed mi tamen volis verki profundan kaj kiom eble kompletan grama- tikon.

Mi konstatis, ke tradiciaj gramatikaj terminoj kiel prepozicio, propozicio, adjektivo, adjekto, adverbo k.t.p. ofte estas misuzataj de nespecialistoj. La kompreno de tiaj gramatikaj fakvortoj tre varias. En iuj landoj oni zorge instruas pri gramatiko uzante gramatikajn fakesprimojn, sed en aliaj landoj oni faras tion multe malpli. Nuntempe en iuj landoj oni preskaŭ tute abolis instruadon de gramatiko, kaj kiam temas pri la gepatra lingvo, kaj kiam temas pri fremdaj lingvoj. Laŭ miaj spertoj multaj imagas, ke ili scias, kion tiaj terminoj signifas, kaj ili eĉ mem volonte uzas ilin. Sed tre ofte ili uzas la terminojn erare. Mi vidis instruilojn Esperantajn, en kiuj oni parolis pri adjektivoj, sed nomis ilin adjektoj. Mi aŭdis homojn paroli pri prepozicioj, kvankam ili vere celis subjunkciojn aŭ eĉ adverbojn. Mi aŭdis homojn babili pri adverboj, kiam ili celis komplementojn. Kaj tiel plu.

La klasika gramatika terminologio ne estas nur malbone komprenata, ĝi estas ankaŭ mankohava per si mem. Ĝi baziĝas esence sur la gramatika sist- emo de Latino, kaj tial ĝi sufiĉe bone taŭgas por klarigi ĝuste tiun lingvon. Sed aliaj lingvoj havas aliajn strukturojn kaj aliajn gramatikajn kategoriojn. La strukturo de Esperanto havas gravan bazan distingon inter vortetoj kaj radikoj. Vortetoj povas uziĝi tiaj, kiaj ili estas en frazoj, dum radikoj bezonas vortklasajn finaĵojn por fariĝi efektivaj vortoj. Tiu distingo ne estas facile priskribebla per klasikaj gramatikaj esprimoj. PAG parolas pri ele- mentoj solstarivaj kaj elementoj kompletigendaj aŭ finaĵbezonaj (§277). Sed pro tio, ke tiu distingo estas nekonata aŭ neesenca en klasika gramatiko, kaj eble ankaŭ pro tio, ke la elektitaj terminoj estas plurvortaj buŝplenaĵoj, la distingon oni ne aparte emfazas en PAG. Ĝi fakte aperas unue en la ĉapitro pri vortfarado fine de la libro. En la pli frua baza ĉapitro pri Vortospecoj kaj vortofunkcioj PAG ignoras tiun distingon, kvankam ĝi estas tute baza en nia lingvo. Laŭ mi necesas prezenti tiun fundamentan distingon frue en klarig- ado de la Esperanta gramatiko. Sed por fari tion oni bezonas facile uzeblajn terminojn. La terminojn, kiujn mi elektis, vortetoj kaj radikoj, oni devas lerni, ĉar iliaj signifoj estas konvenciaj. Sed la esprimoj mem estas bone uzeblaj kaj facile memoreblaj.

Unu ofta kritiko kontraŭ Esperanto estas, ke ni asertas, ke en Esperanto ĉiuj adverboj finiĝas per la finaĵo E. Lernantoj baldaŭ konstatas, ke tio ne estas prava, ĉar ekzistas primitivaj adverboj, kiuj tute ne havas vortklasan finaĵon: pli, hodiaŭ, tre k.a. Malpli multaj rimarkis, ke esence statas same pri adjektivoj. Ni havas adjektivojn kun A-finaĵo (ruĝa, granda, saĝa...), kaj ni havas primitivajn adjektivojn kiel tiu, ambaŭ, ties k.a. Sed kial oni do kritikas nur la primitivajn adverbojn? La klarigo estas, ke klasike oni ordin- are ne nomas la nacilingvajn respondaĵojn al niaj primitivaj adjektivoj per la termino adjektivo, dum oni ja nomas la nacilingvajn respondaĵojn al niaj pri- mitivaj adverboj per la vorto adverbo. Statas tute simile pri la substantivoj: Apud substantivoj kun O-finaĵo (tablo, homo, kuro...) ni havas substantiv- ecajn vortojn sen O-finaĵo: mi, iu, ambaŭ, ĉio k.a. Sed tiujn substantivecajn vortojn oni tute ne nomas substantivoj.

Noto: Tamen en kelkaj landoj oni kutimas uzi la terminon adjektivo por iuj primitivaj adjektivoj.

Tiel estas en Anglalingva gramatika tradicio, kie oni nomas ekz. la vorton that per la termino de-

monstrative adjective (montra adjektivo).

Laŭ mia opinio la supozata neregulaĵo de la Esperantaj adverboj estas iluzio kaŭzita de tio, ke oni insistas uzi klasikajn terminojn pri Esperanto ankaŭ kiam ili ne vere trafas. Se oni uzas klarigojn, kiuj baziĝas sur la distingo inter vortetoj kaj radikvortoj, la supozata neregulaĵo forvaporiĝas. La sist- emo de vortklasaj finaĵoj koncernas nur la radikvortojn, kaj sekve la manko de E-finaĵo ĉe iuj adverboj ne vere estas neregulaĵo (aŭ simila "neregulaĵo" ekzistas ankaŭ ĉe niaj substantivoj kaj niaj adjektivoj).

Kiam mi ekverkis PMEG-on, estis al mi dekomence klare, ke mi volas instrui kaj klarigi la lingvon Esperanto kaj ties strukturon. Mi ne volis instrui ĝeneralan lingvosciencon, nek la gramatikon de Latino. Mi ankaŭ ne volis instrui gramatikajn terminojn. Tiajn mi tamen bezonis uzi, sed la terminaro estu rimedo en la instruado, ne instrucelo. Tial mi elektis uzi tiajn evidentajn terminojn kiel O-vorto (= substantivo), A-vorto (= adjektivo) kaj E-vorto (= adverbo). Oni atentu, ke la egaleco-signoj estas iom simpligaj. Al miaj A- vortoj ne apartenas la primitivaj adjektivoj, kaj al miaj E-vortoj ne apartenas la primitivaj adverboj. Tiujn vortetojn mi anstataŭe decidis nomi A-vortecaj vortetoj kaj E-vortecaj vortetoj respektive. Eble tiuj terminoj estas iom longaj, sed ili almenaŭ klare esprimas tion, kion mi celis. Ili fakte montriĝas nelernendaj, ĉar ili estas pli-malpli memklarigaj. Kaj tio estas grava avantaĝo: Nur parto de mia novspeca terminaro estas vere lernenda. Multaj el miaj esprimoj kompreniĝas per si mem.

Aliflanke estas malavantaĝo de miaj pure Esperantaj terminoj, ke ili ne bone taŭgas, se oni volas priskribi aliajn lingvojn. Ne estas tre sencohave paroli pri O-vortoj, se oni parolas pri ekz. Anglaj aŭ Japanaj substantivoj, ĉar tiuj tute ne havas O-finaĵon. Oni do ĝuste komprenu mian celon: Mi ne volis for- igi la klasikajn terminojn. Mi nur volis uzi pli facilajn kaj pli laŭcelajn term- inojn en klarigado de Esperanto. Parolante pri aliaj lingvoj oni uzu aliajn terminojn, taŭgajn por la respektivaj lingvoj.

Post la gravaj vortospecoj O-vortoj, A-vortoj kaj E-vortoj sekvas la eĉ pli grava vortospeco verboj. Sed kiel do nomi tiun vortospecon en facila terminologio? Dum la O-vortoj, A-vortoj kaj E-vortoj havas po unu karak- terizan finaĵon, per kiu eblas ilin nomi, verboj havas jen I, jen AS, jen IS k.t.p. Tradicie oni rigardas la I-formojn de verboj kiel bazajn, sed la termino I-vorto ne estas oportuna kiel anstataŭaĵo de verbo. Unue ĝi estas mis- komprenebla tiel, ke ĝi celas nur verbojn kun I-finaĵo, kaj due la I-formo de verbo estas la malplej verbeca el ĉiuj verbaj formoj. Ĝi estas multrilate pli substantiveca ol verbeca. Krome I-vorto estas pli longa ol verbo, eĉ se nur je unu silabo.

Oni konsciu, ke anstataŭigado de la klasikaj terminoj ne estis celo por mi. Ĝi estis rimedo por faciligi la instruadon de la gramatiko. La klasika termino verbo estas ne nur plaĉe mallonga. Ĝi estas ankaŭ unu el tiuj klasikaj gramatikvortoj, kiujn homoj ĝenerale sufiĉe ĝuste komprenas. Dum multaj apenaŭ aŭ nur nebule scias, kio estas ekz. adjekto aŭ suplemento, ili ofte sufiĉe bone scias, kio estas verbo. Do, la vorton verbo mi simple povis re- teni. Per tio malfermiĝis la eblo uzi I-verbo anstataŭ infinitivo kaj AS-verbo anstataŭ prezenco k.t.p.

Mi renkontis pli ol unu fojon la miskomprenon, ke mi aparte celis anstataŭ- igi ĉiujn klasikajn terminojn. Iuj vere miris, ke kelkajn terminojn klasikajn mi lasis en PMEG. Kelkaj eĉ rigardis tion kiel iaspecan malsukceson de mia flanko. Sed kompleta anstataŭigado neniam estis mia celo.

Alia tereno, kie la klasika terminologio malhelpas prezenti klare la strukturon de Esperanto, estas la tereno de frazroloj kaj ties markado. Klasika terminologio konas kazojn, prepoziciojn kaj postpoziciojn. Tute strange ĝi uzas du malsamajn terminojn por prepozicioj kaj postpozicioj, kvankam temas esence pri unu sama vortklaso. Oni ne nomas adjektivojn antaŭstarajn kaj poststarajn per malsamaj terminoj, ekz. *prejektivoj* kaj *postjektivoj*. Iuj lingvoj havas nur "prejektivojn" (ekz. la Sveda) dum aliaj havas nur "postjektivojn" (ekz. la Persa), kaj ankoraŭ aliaj lingvoj havas ambaŭ (ekz. la Franca). Sed la pozicio de adjektivo ne estas esencaĵo. Ĉu adjektivo estas antaŭstara, ĉu poststara, temas pri la sama vortklaso, kaj tial oni logike uzas unu saman terminon. En moderna lingvoscienco ekzistas la termino adpozicio, kiu kovras kaj prepoziciojn kaj postpoziciojn. Ĝin oni tamen tre malmulte uzas. Sed ankaŭ tiu termino estas misgvida. Ĉiuj tri terminoj prepozicio, postpozicio kaj adpozicio nomas la koncernatan vort- kategorion surbaze de la ideo "pozicio". En Esperanto tio estas nur etimologie vera, sed tamen efikas misgvide. Ĝene ofte mi spertis, ke oni erare imagas, ke ekz. ankaŭ estas prepozicio, ĉar ĝi kutime staras en pozicio antaŭ tio, al kio ĝi rilatas.

Bona terminologio nomu tiun vortklason, kiu inkluzivas prepoziciojn kaj postpoziciojn, per termino, kiu baziĝas sur esenca trajto de tiaj vortoj. La lingva tasko de tiaj vortoj estas indikado de frazroloj. Tiun funkcion ili tamen dividas kun la kazoj. Prepozicioj, postpozicioj kaj kazoj esence plen- umas la saman taskon. Indas do nomi ilin en simila maniero. La klasika terminologio tamen donas al ni nenian rimedon por tio.

En PMEG mi elektis paroli ĝenerale pri rolmontriloj. Tiu kategorio enhavas la rolfinaĵon N (la solan kazan finaĵon en Esperanto) kaj ĉiujn rolvortetojn (prepoziciojn). Rolfinaĵo estas finaĵo, kiu montras frazrolojn, kaj rolvortetoj estas vortetoj, kiuj servas por indiki frazrolojn. La parenceco inter la finaĵo N kaj la rolvortetoj estas en Esperanto aparte frapa: Oni povas uzi jen N, jen al por la sama rolo: Mi helpis lin = Mi helpis al li; Ni vojaĝis al Parizo = Ni vojaĝis Parizon. Eblas uzi jen N, jen je por la sama signifo: Ĝi estas alta je cent metroj = Ĝi estas alta cent metrojn. Tial estas tre inde prezenti tiujn lingvoelementojn kiel parencajn en la terminologio. Sed por fari tion novaj gramatikaj esprimoj estas bezonataj.

Mi neniel imagas, ke mi perfekte sukcesis en mia novspeca terminologio. Kelkaj esprimoj, kiujn mi uzas en PMEG, estas sufiĉe longaj. Eble mi estus povinta elpensi pli mallongajn. Kaj certe eblas elpensi pli trafajn aŭ pli klarajn aŭ alimaniere pli bonajn terminojn. Sed mi almenaŭ provis.

Ĉu miaj faciligiloj eble estas malfaciligiloj por tiuj, kiuj jam scias la klasikan terminologion? Ili ja bezonas lerni novajn esprimojn por kompreni PMEG- on. Mi tamen pritaksas, ke ilia peno estas relative malgranda, kaj ke ĝin vaste kompensas la malpeno, kiun spertas tiuj, kiuj neniam bone lernis la klasikajn terminojn. Kaj eble tiuj, kiuj kapablas kompreni la klasikajn fak- vortojn, tamen pro la nova prezentomaniero en PMEG iafoje povas vidi iajn aferojn en nova lumo dank' al miaj terminoj.

Detala prezento de la PMEG-aj gramatikaj terminoj troviĝas en la ĉi-antaŭa gramatika vortareto (§44).

Al tiuj, kiuj preferas tradiciajn gramatikajn terminojn, mi povas rekomendi la verkon Wennergren, Detala Gramatiko de Esperanto, kiu esence estas mallongigita PMEG kun tradiciaj terminoj. Ĝi legeblas ankaŭ Interrete ĉe

Bertilo Wennergren

46. Literaturo

Akademiaj Studoj 1983. Redaktis Rŭdiger Eichholz. Esperanto press.

Bailieboro [Kanado], 1983 Akademiaj Studoj 1984. Redaktis Rŭdiger Eichholz. Esperanto press.

Bailieboro [Kanado], 1984 Akademiaj Studoj 1985. Redaktis Rŭdiger Eichholz. Esperanto press.

Bailieboro [Kanado], 1985 Akademiaj Studoj 1987. Redaktis Rŭdiger Eichholz. Esperanto press.

Bailieboro [Kanado], 1988 Akademiaj Studoj 1988-1990. Redaktis Rŭdiger Eichholz. Esperanto press.

Bailieboro [Kanado], 1990 Aktoj de la Akademio 1963-1967. (Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto, 9). 2a eldono, Rotterdam [Nederlando], 2007. [enhavas inter- alie enketojn kaj decidojn pri la pasivaj participoj kaj pri la vortfarado] Aktoj de la Akademio II1968-1974. (Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto, 10). 2a eldono, Rotterdam [Nederlando], 2007. [enhavas inter- alie la Okan Oficialan Aldonon al la Universala Vortaro, kaj la Bazan Radikaron Oficialan] Aktoj de la Akademio III1975-1991. (Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto, 11). Redaktis Andre Albault (k.a.). Paris [Francujo], 1992. [enhavas interalie la Liston de Normaj Landnomoj] Albault, Andre: Naŭ Prelegojpri la Fundamento. Iltis-Eldonejo,

Saarbrŭcken [Germanujo], 1990 Butler, Montagu C[hristie]: Esperanto-English Dictionary. Brita Esperanto-

Asocio, London [Britujo], 1967 Butler, M[ontagu] C[hristie]; Merrick, F.: Muzika Terminaro. Kun alfabeta indekso de David G. Hill. Muzika Esperanto-Ligo, Sofia [Bulgarujo], 1992 (represo)

Cherpillod, Andre: Leksikaj Vagadoj. La Blanchetiere, Courgenard [Franc- ujo], 2012

Cherpillod, Andre: Lingvaj Babilaĵoj. La Blanchetiere, Courgenard [Franc- ujo], 2005

Cherpillod, Andre: Nepivaj Vortoj. La aŭtoro, Courgenard [Francujo], 1988 Cherpillod, Andre: Vortkonsisto, vortfarado, vortanalizo, vortordo. Mem-

eldono, Courgenard [Francujo], 1996 De Hoog, H[endrik] A[rie]: Du Malsanoj en Esperanto. Kia-ismo. Tiom-

Kiom-ismo. Hallabrottet [Svedujo], 1954 De Hoog, H[endrik] A[rie]: La senpera verbigo de adjektivoj. Artur E. Iltis, Saarbrŭcken [Germanujo], 1978. Represo de la eldono "Den Haag 1955".

Desmet', Petro; Horvath, Jozefo: Bildvortaro. Flandra Esperanto-Ligo,

Antverpeno [Belgujo], 2012 Dr Esperanto [Zamenhof L. L.]: Mezdunarodnyj Jazyk. Predislovie i polnyj uĉebnik. PorRusoj ["La Unua Libro"]. Kel'ter, Varsava [Rusujo], 1887. Represo en Ludovikologia dokumentaro I. Unuaj libroj. (Eble neniam kompletigotaj necesaj aldonoj al la pvz, kolekto 1). Eldonejo ludovikito, sen loko, 1991.

Dua Oficiala Aldono al Universala Vortaro. (Esperantista Dokumentaro, Kajero trideka). Raportis Th[eophile] Cart. Esperantista Centra Oficejo, Paris [Francujo], 1919 Esperanta Bildvortaro. Tradukita el la Germana de Rŭdiger Eichholz.

Esperanto Press, Bailieboro [Kanado], 1988 Fructicier, Paul: Kompleta Gramatiko kaj Vortfarado de Esperanto. Revizi- ita kaj kompletigita de S. Grenkamp-Kornfeld. Esperantista Voĉo, Jaslo [Pollando], 1930

Gŭnkel, Claus. J.: GuVo. Gunkela Vortaro. Provizora 2a eldono, Paderborn

[Germanujo], Aprilo 1994 International Organization for Standardization: International Standard 8601:2004, Data elements and interchange formats - Information inter- change - Representation of dates and times. Geneva [Svislando], 2004. [internacia normo por skribado de datoj kaj horoj] Kalocsay, K[alman]: Lingvo Stilo Formo. Studoj. 3a eldono, Pirato, Oosaka [Japanujo], 1970

Kalocsay, K[alman]; Waringhien, G[aston]; Bernard, R[oger]: Parnasa Gvidlibro. 3a eldono, Edistudio, Pisa, Italujo; Heroldo de Esperanto, Madrid [Hispanujo], 1984 Kalocsay, K[alman]; Waringhien, G[aston]: Plena Analiza Gramatiko de Esperanto. 4a eldono, Universala Esperanto-Asocio, Rotterdam [Neder- lando], 1980

Kalocsay, K[alman]: Vojaĝo inter la Tempoj. Stafeto, La Laguna [Hispan- ujo], 1966

Kramer, Markos; Cerante, Luko: J-riismo: riismo senproblemaj

signifoŝovoj. Egalecen (blogo), 2018. [ri° kaj novaj sekse neŭtralaj radikoj] Krause, Erich-Dieter: Grofies Worterbuch Esperanto-Deutsch. Helmut

Buske Verlag, Hamburg [Germanujo], 1999 La Esperantisto. Gazeto por la amikoj de la lingvo Esperanto. 1889-1895. Kun postparolo de Reinhard Haupenthal. Georg Olms Verlag, Hildesheim [Germanujo], Zŭrich [Svislando], New York [Usono], 1988 La Zamenhofa Esperanto. Simpozio pri -ata/-ita. Eldonis kaj redaktis J[uan] Regulo [Perez]. Stafeto, La Laguna [Hispanujo], 1961

La Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto. Gvidis Michel Duc Goninaz.

Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris [Francujo], 2002 Listo de Rekomendataj Landnomoj. Oficialaj Informoj de la Akademio de Esperanto, n-ro 12, 2009 05 04. Makkink, G[errit] F[rangois]: Nia Fundamento sub lupeo. Flandra Esper-

anto-Ligo, Antverpeno [Belgujo], 1990 Moirand, Daniel: Materialoj pri la nuna uzado de la akuzativo. Flandra

Esperanto-Ligo, Antwerpen [Belgujo], 1990 Naŭa Oficiala Aldono al la Universala Vortaro. Oficialaj Informoj de la Akademio de Esperanto, n-ro 8, 2007 03 10. Neves, Gongalo: Historia Vortaro de Esperanto, 1887-1888. Schriften zur Esperantologie und Interlinguistik, Heft 25. Edition Iltis, Bad Belingen [Germanujo], 2011

Nomura, Rihej: Zamenhofa Ekzemplaro. Nagoja Esperanto-Centro, Nagoya [Japanujo], 1989

Oficialaj Informoj de la Akademio de Esperanto, n-ro 19, 2012 0 7 03.

[enhavas respondon al demando pri perverba pri- skribo de objekto, kiu estas I-verbo aŭ subfrazo] PAG. Vidu ĉi-antaŭe ĉe Kalocsay, K[alman]; Waringhien, G[aston]: Plena

Analiza Gramatiko de Esperanto. Piron, Claude: La Bona Lingvo. Pro Esperanto, Vieno [Aŭstrujo]; Hungara

Esperanto-Asocio, Budapest [Hungarujo], 1989 PIV. Vidu ĉi-poste ĉe Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2005. Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto kun Suplemento. Redaktoris Gaston Waringhien. 4a eldono, Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris [Francujo], 1987

Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2005. Gvidis Michel Duc Goninaz. Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris [Francujo], 2005. (Vidu ankaŭ .) Pokrovskij, Sergio: Komputada leksikono. Redakcio 28a, Novosibirsk [Rus- ujo], Januaro 2006,

Poŝatlaso de la Mondo. Redaktoris Ludmila Jirouskova. Kartografie, Praha [Ĉeĥujo], 1971

Rusoj loĝas en Rusujo. Redaktis Anna Lowenstein. Federazione Esperant-

ista Italiana, Milano [Italujo], 2007 Saussure, Rene de: La Vort-Teorio en Esperanto. Artur E. Iltis, Saarbrucken

[Germanujo], 1982. Represo de la eldono "Geneve 1914". Setala, Vilho; Vilborg, Ebbe; St0p-Bowitz, C[arl]: Esperanto -Moderna Lingvo. Fondumo Esperanto, Helsinki [Finnlando], 1965

Ŝulco, Rikardo [Schultz, Richard]; Bermano, Hermano [Behrmann, Hermann]: Leksara kolekto de ofte uzatajpropraj nomoj. Esperanto- Centro, Paderborn [Germanujo], 1989 Unua Libro. Vidu ĉi-antaŭe ĉe Dr Esperanto, Mezdunarodnyj Jazyk. Unua Oficiala Aldono al Universala Vortaro. (Esperantista Dokumentaro, Kajero dek-tria). Raportis Th[eophile] Cart. Esperantista Centra Oficejo, Paris [Francujo], 1909 Vatre, Henri: Neologisma Glosaro. Etapostrikolto al PIV. 3a eldono, Iltis-

Eldonejo, Saarbrucken, Germanujo, 1989 Velger, Helmuto [ Welger, Helmut]: Kontribuoj al la Norma Esperantologio. Enkonduko. Ekspertizetoj. Kritikoj. Info-servo r.a., Marburg/Lahn [Ge- rmanujo], Oktobro 1999 Vilborg, Ebbe: Etimologia Vortaro de Esperanto. Volumoj 1 - 5. Eldona Societo Esperanto, Malmo [Svedujo], 1989, 1991, 1993, 1995 (vol. 1 - 4), Stockholm [Svedujo], 2001 (vol. 5) Vleminck, Christiane de; van Damme, Emile: Grammaire ABC d'esperanto.

Flandra Esperanto-Ligo, Antwerpen [Belgujo], 1990 Waringhien, Gaston: Lingvo kaj Vivo. Esperantologiaj Eseoj. Dua reviziita eldono kun Apendico. Universala Esperanto-Asocio, Rotterdam [Neder- lando], 1989

Waringhien, Gaston: 1887 kaj la sekvo. Eseoj IV. Stafeto, Antverpeno

[Belgujo]; LaLaguna [Hispanujo], 1980 Wells, J[ohn] C[hristopher]: Concise Esperanto and English Dictionary.

Hodder and Stoughton Ltd, Dunton Green, Sevenoaks [Britujo], 1969 Wells, John C[hristopher]: English - Esperanto - English dictionary. A comprehensive andyet concise two-way dictionary designed for beginners and more advanced students of Esperanto alike, and also incorporating a summary of Esperanto grammar. Mondial, New York [Usono], 2010. (Reviziita dua eldono de Concise Esperanto and English Dictionary.)

Wells, John C[hristopher]: Lingvistikaj Aspektoj de Esperanto. Universala

Esperanto-Asocio, Rotterdam [Nederlando], 1978 Wennergren, Bertil: Bertil Wennergrens Nya Esperantokompendium. Eldona

Societo Esperanto, Malmo [Svedujo], 1990 Wennergren, Bertilo: Detala Gramatiko de Esperanto. Dua plibonigita el- dono, E@I pere de Espero, Partizanske [Slovakujo], 2012. (Vidu ankaŭ .) Wennergren, Bertilo: Roko kaj Popo, Popularmuzika Terminaro en Esper-

anto. Revizio 1.2, 1999: Werner, Jan: Terminologia Kurso. Sdruzeny klub ROH, Roudnice nad Labem [Ĉeĥujo], 1986

Wŭster, Eugen: Enciklopedia Vortaro Esperanta-Germana. 1a - 4a partoj

("A" - "korno"). FerdinandHirt & Sohn, Leipzig [Germanujo], 1923 Zamenhof, L.: Fundamenta Krestomatio de la Lingvo Esperanto. 18a el-

dono, Universala Esperanto-Asocio, Rotterdam [Nederlando], 1992 Zamenhof, L. L.: Fundamento de Esperanto. 9a eldono kun enkondukoj, notoj kaj lingvaj rimarkoj de A[ndre] Albault. Esperantaj Francaj El- donejoj, Marmande [Francujo], 1963. (Vidu ankaŭ <http://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/>.) Zamenhof, L. L.: Lingvaj Respondoj. Konsiloj kaj Opiniojpri Esperanto. Editoris G[aston] Waringhien. 6a eldono, Esperantaj Francaj Eldonejoj, Marmande [Francujo], 1962. Represo: Pro Esperanto, Vieno [Aŭstrujo], 1995.

Fontoj de Zamenhofaj ekzemploj

La Zamenhofaj ekzemplofrazoj estas redonitaj en kiom eble senŝanĝa formo. Mallongigoj estas faritaj nur kiam necese, kaj tio ĉiam estas montrita per la signoj "[...]". Klarigaj aldonoj aperas inter rektaj krampoj: "[aldona teksto]". Iafoje la uzo de fina punkto aŭ demandosigno devis pro mallongigo de la ekzemplo esti ŝanĝita. Tio ne estas montrita. Iafoje ankaŭ malgravaj ŝanĝoj rilate al frazkomencaj majuskloj estas faritaj senkomente.

Iafoje grasa skribo, substrekoj aŭ ia speciala litertipo troviĝis en la origina teksto. Ĉio tia estas forprenita, ĉar en PMEG grasaj literoj kaj substrekoj estas uzataj por elstarigi gravajn partojn de la ekzemploj.

La ekzemploj ne venas rekte el Zamenhofaj manuskriptoj, sed el presitaj el- donoj, kaj diversaj redaktoroj kaj kompostistoj staras inter ni kaj Zamenhof. Tial multaj malgravaj detaletoj, kiel ekz. uzo de majuskloj, ne estas ĉiam vere Zamenhofaj. Iafoje redaktoroj faris eĉ sufiĉe gravajn ŝanĝojn. En PMEG aperas ĉiam tiu formo, kiun la ekzemplo havas en la presita eldono (krom evidentaj malgravaj preseraroj, kiuj estas korektitaj senkomente).

Ekzemploj kun ia tre dubinda (eĉ erara) formo, kiu povus konfuzi lern- antojn, estis ĝenerale evitataj.

En tre fruaj tekstoj estis uzataj tabelvortoj je AN, kiuj poste estis ŝanĝitaj al AM. Tiaj malnovaj formoj estas ĉiam ŝanĝitaj en la novajn, krom en unu ek- zemplo (§14.2.1).

Ĉe ĉiu Zamenhofa ekzemplo ĝia fonto (originala verko de Zamenhof aŭ tra- duko fare de li) estas montrita per postmetita mallongigo jene:

ekzemplo ^{FA2 3} = ekzemplo el Fabeloj de Andersen, dua parto, paĝo 3

Ciferoj post mallongigo montras paĝonumeron. Esceptoj estas FE (la Ek- zercaro), kie la ciferoj montras numeron de ekzerco, PE (Proverbaro Esperanta), kie ili montras numeron de proverbo, kaj la Bibliaj libroj, kie la ciferoj montras numeron de ĉapitro.

La jenaj fonto-mallongigoj estas uzataj en PMEG:

AD D^ro Esperanto [Zamenhof L. L.]: Aldono al la "Dua Libro de l' Lingvo Internacia". Ĥ. Kelter, Varsovio [Rusujo], 1888. Re- preso en Unua etapo de Esperanto 1878-1895. (iom reviziita plena verkaro de 1.1. zamenhof, originalaro I). Eldonejo ludovikito, sen loko, 1989.

BV Dickens, Charles: La Batalo de l' Vivo. Tradukis el Germana tra- duko L. L. Zamenhof. Stead's Publishing Office, London, Brit- ujo; Hachette kaj K., Paris [Francujo], sen dato

DL D^ro Esperanto [Zamenhof L. L.]: Dua Libro de l' lingvo Inter- nacia. Kajero N^o 1. Ĥ. Kelter, Varsovio [Rusujo], 1888. Re- preso en Unua etapo de Esperanto 1878-1895. (iom reviziita plena verkaro de 1.1. zamenhof, originalaro I). Eldonejo ludovikito, sen loko, 1989.

FA1 Andersen, H[ans] C[hristian]: Fabeloj de Andersen. Unua Vol- umo. Tradukis [el Germana traduko] D-ro L. L. Zamenhof. Dua eldono, Heroldo de Esperanto, Bruselo [Belgujo], 1965. Represo en fabeloj de andersen. koboldoimuna eldono. (iam kompletigota plena verkaro de 1.1. zamenhof, volumo 7). El- donejo ludovikito, sen loko, 1990.

FA2 Andersen, H[ans] C[hristian]: Fabeloj de Andersen. Dua Parto.

Tradukis [el Germana traduko] D^ro L. L. Zamenhof. Esperant- ista Centra Librejo, Paris [Francujo], 1926. Represo enfabeloj de andersen. koboldoimuna eldono. (iam kompletigota plena verkaro de 1.1. zamenhof, volumo 7). Eldonejo ludovikito, sen loko, 1990.

FA3 Andersen, H[ans] C[hristian]: Fabeloj de Andersen. Tria Parto.

Tradukis [el Germana] traduko D^ro L. L. Zamenhof. Esperant- ista Centra Librejo, Paris [Francujo], 1932. Represo enfabeloj de andersen. koboldoimuna eldono. (iam kompletigota plena verkaro de 1.1. zamenhof, volumo 7). Eldonejo ludovikito, sen loko, 1990.

FA4 Andersen, H[ans] C[hristian]: Fabeloj de Andersen. Kvara Vol- umo. Tradukis [el Germana traduko] L. L. Zamenhof. Unua el- dono, Heroldo de Esperanto, Bruselo [Belgujo], 1963. Represo

en fabeloj de andersen. koboldoimuna eldono. (iam kompletig- ota plena verkaro de 1.1. zamenhof, volumo 7). Eldonejo ludovikito, sen loko, 1990.

FAnt La Antaŭparolo en Zamenhof, Fundamento de Esperanto

FE La Ekzercaro en Zamenhof, Fundamento de Esperanto

FG La Fundamenta Gramatiko en Zamenhof, Fundamento de Esper- anto

FK Zamenhof: Fundamenta Krestomatio de la Lingvo Esperanto.

Aperas en PMEG nur ekzemploj el Krestomatiaj tekstoj, kiuj estas certe Zamenhofaj. Vidu p. 446 en la Krestomatio.

Gm Ŝalom Alejĥem: La Gimnazio. Tradukis L. L. Zamenhof. 1a el- dono, Esperantista Centra Librejo, Paris [Francujo], 1924 (el- donita en unu volumo kune kun Rn)

H Shakespeare, W[illiam]: Hamleto. Reĝido de Danujo. Tradukis

L. L. Zamenhof. Librairie Hachette et C^e, Paris [Francujo], 1902

IT Goethe, [Johann Wolfgang von]: Ifigenio en Taŭrido. Dramo en kvin aktoj. Tradukis L. L. Zamenhof. 3a eldono, Esperantista Centra Librejo, Paris [Francujo], 1929

L1 Leteroj de L.-L. Zamenhof. I. 1901-1906. Prezentis kaj komentis G[aston] Waringhien. Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris [Francujo], 1948

L2 Leteroj de L.-L. Zamenhof. II. 1907-1914. Prezentis kaj komentis G[aston] Waringhien. Sennacieca Asocio Tutmonda, Paris [Francujo], 1948

LR Zamenhof: Lingvaj Respondoj

M Orzeszko, Eliza: Marta. Tradukis L. L. Zamenhof. 4a eldono,

Editions frangaises d'esperanto, Marmande [Francujo], 1968

OV Zamenhof, L. L.: Originala Verkaro. Kolektis kaj ordigis

Joh[annes] Dietterle. Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig [Ge- rmanujo], 1929

PE Zamenhof, L. L.: Proverbaro Esperanta. Alfabete ordigis kaj provizis per indeksoj C[amille] Rogister. Stafeto, La Laguna [Hispanujo], 1961 (Rimarku, ke la numeroj de la "proverboj" estas en tiu ĉi eldono tute aliaj ol en la originala Proverbaro Esperanta.)

Rn Heine, Henri [Heinrich]: LaRabeno de Baĥaraĥ. Tradukis L. L. Zamenhof. 1a eldono, Esperantista Centra Librejo, Paris [Francujo], 1924 (eldonita en unu volumo kune kun Gm)

Rt Schiller, Frederiko [Friedrich]: La Rabistoj. Tradukis L. L.

Zamenhof. 2a eldono, Esperantista Centra Librejo, Paris [Francujo], 1928

Rz Gogol, N[ikolaj] V[asilievic]: La Revizoro. Tradukis L. L.

Zamenhof. 2a eldono, Esperantista Centra Librejo, Paris [Francujo], 1928

UL Dr Esperanto: Mezdunarodnyj Jazyk ["La Unua Libro"]. La

paĝonumeroj celas la Rusan version de la Unua Libro en la ĉi- antaŭe menciita represo en Ludovikologia dokumentaro I. Unuaj libroj.

Bibliaj ekzemploj

La Sankta Biblio, Malnova kaj Nova Testamentoj tradukitaj el la originalaj lingvoj. Brita kaj Alilanda Biblia Societo, Londono, Britujo; Nacia Biblia Societo de Skotlando, Edinburgo [Britujo], sen dato La Malnovan Testamenton tradukis Zamenhof, sed poste "Biblia Komitato" reviziis la tekston (laŭ peto de Zamenhof). Ekzemploj el la Malnova Testa- mento estas do plej ofte plene Zamenhofaj, sed iafoje povas esti diferenco inter la Biblia teksto kaj la origina Zamenhofa traduko.

Ciferoj post mallongigo de Biblia libro montras numeron de ĉapitro. La jenaj mallongigoj de Bibliaj libroj estas uzataj en PMEG:

Alta Kanto de Salomono

Kr2

Kroniko, Libro Dua

Amos

Levidoj, Tria Libro de Moseo

Cefanja

Mĥ

Miha

Daniel

Malahi

Eliro, Dua Libro de Moseo

Naĥ

Nahum

Ester

Neĥ

Nehemja

Ezra

Nombroj, Kvara Libro de Moseo

Genezo, Unua Libro de Moseo

Obadja

Hŝ

Hoŝea

Plorkanto de Jeremia

Ĥb

Ĥabakuk

La Predikanto

Ĥg

Ĥagaj

La Psalmaro

Ijob

Readmono, Kvina Libro de Moseo

Jes

Jesaja

Rĝ1

Reĝoj, Libro Unua

Jĝ

Juĝistoj

Rĝ2

Reĝoj, Libro Dua

Jĥ

Jehezkel

Rut

Joel

Sm1

Samuel, Libro Unua

730

§4

Jn Jona

Jr Jeremia

Js Josuo

Kr1 Kroniko, Libro Unua

Sm2 Samuel, Libro Dua SS La Sentencoj de Salomono Zĥ Zeĥarja

Indekso

elparolo 25, 26

finaĵo 53-55, 242

liternomo 17, 18, 316, 317

tabela postparto 242

A-eca vorteto 711

A-finaĵo 53-55, 242

landonomo 553

lingvonomo 554, 555

liternomo 317

nombrovorto 380, 381

ON-vorto 381

participo 435-437

perverba priskribo 399

popolnomo 553

pronomo 107, 108

rolvorteto 237

vortfarado 566-570, 580, 581

A-vorta frazparto 66, 67, 711

A-vorta nombrovorto 380, 381

A-vorteca vorteto 301-317, 711

A-vorto 53-55, 158, 711

aga 567

duobla 411

J-finaĵo 72-75

kvanta 391, 392

O-vorteca 54

perverba priskribo 399, 403, 406

pozicio 61

priskribo 66, 67

priskribo de E-vorto 394

priskribo de vorteto 395

signifo 566-570

simila al ITA-formo 569

uzo 53-55

AB (sufikso) 666, 701

Ablativa adjekto = de-komplemento, el-

komplemento 150-159, 203, 717

AC (sufikso) 666

AĈ 590

diferenco de fi 661

AD 71, 590-592

Adiaŭ, Adiaŭi 333

Adicio 327

Adjektiva radiko = eca radiko 717

Adjektivo = A-vorto 717

Adjekto = komplemento 717

ADOR (sufikso) 667, 701

Adverbo = E-vorto, E-vorteca vorteto.717

Afikseca

KELK 654

radiko 653-663

vorteto 661-663

Afikso 589-663, 665-687, 711

difino 589, 590

Greka/Latina 665

ĥemia 687

interliga finaĵo 589

neoficiala 665-687

nova 665

oficiala 589-663

ŝajna 585-587

Afrikato = ekfrota konsonanto 27, 717

AFRO (prefikso) 678, 701

Aga radiko. 565, 567, 572, 590, 592, 610, 615

Aganto 108, 474

pasivo 447-449

Agento = aganto (en pasiva frazo) 447-

449, 717

Ajn 279, 280

KI-vorto 280

Ajna 280

AĴ 592-594

participo 439

Akcento 25, 103, 369

emfaza 282

erara 250

foresto 33, 34

fremda vorto 38

kroma 32, 33

Aktiveco 600

Aktivo 40, 711

Akuzativa objekto = objekto 717

Akuzativo = N-finaĵo 132-146, 717

Al 199, 201

anstataŭ de 201

nerekta objekto 136

rolvortaĵo 235

sen N-finaĵo 144

senca subjekto 421

AL (sufikso) 666

Al anstataŭ de 201

Al tio 202

Al-komplemento 457

I-verba 423

pasivigo 454

Alfabeta ordo 17, 18

fremdaj literoj 22

Alfabeto 17, 18

literuma 317

ne-Latina 544

ALI-vorto 243-245

Alia 55, 243-245, 375

Alia ol 343

Alie 243-245

Alie ol 343

Aliel 243-245

Alies 243-245, 586, 587

Aligi, aliĝi 203

Aliio (k.s.) 245

Alio 243-245

Aliu 243-245

Aliula 245

Almenaŭ 280, 281

Alparolato 130, 131

Alternativa subjekto 459, 460

Alternativdemando 330, 360

Alvoko 41, 42, 80, 130, 131, 489, 711

al potenco 131

ho 334

per 223

AM (sufikseca) 605, 653

Ambaŭ 100, 315, 316

Amen 336

AN 595

diferenco de IST 627

erara uzo 550

landano 548, 549

superflua 625

ANC (sufikso) 666, 667

Ankaŭ 281, 282

postmetita 281

Ankoraŭ 256, 257

Ankoraŭ kaj plu 266

Ankoraŭ ne 262

Ankore 40

Anno 35

Ano 549

Anstataŭ 208

I-verbo 429

Anstataŭ (tio) ke 209

Anstataŭa 210

Anstataŭa skribomaniero 18

Anstataŭe 210

Anstataŭi, anstataŭigi 210

ANT 441, 444

Antaŭ 165

horo 388, 389

I-verbo 431

Antaŭ (tiam) kiam 521

Antaŭ ke 531

Antaŭ kiam 517, 531

Antaŭ ol 431, 442

Antaŭa 168

Antaŭa vokalo 25

Antaŭe 168, 442

Antaŭelemento preciziga 573-580

Antaŭen 168

Antaŭhieraŭ 260

nerekta parolo 534, 535

Antaŭmetado de frazparto 538-542

Antaŭo 168

Antaŭparto de tabelvorto 239

Antaŭpriskribo 65

ANTI (prefikso) 678

Aparteni 201, 457, 459

Aparteno 313-315

Apenaŭ 282, 283, 356, 526

Aperi 401

postmetita subjekto 136

Apostrofo 20, 25, 45, 70, 103-106, 566

A-vorto 105

AŬ-vorto 105

disiga 105

ekkria vorto 335

imagata 38

l' 103, 104

neuzado 106

nezorga elparolo 105

Apozicio = apudmeto 717

Apud 168

Apuda 169

Apude 169, 236

Apudmeto 80, 409-412, 711

komenta 412

longa listo 409

AR 595, 596

ARĤI (prefikso) 678

ARI (sufikso) 667, 701

ARKI (prefikso) 678

Artikolo 79-97

difina 79-97

AS-finaĵo 413, 414

anstataŭ IS-finaĵo 414

eterna 414

= estas 467, 468

Aspekti 401

Aspektismo (= itismo) 451, 452

Asterisko 20

AT 443-445, 449, 450

ripeto 451

teoria eblo de plenumiĝo 450

Atismo 444

ATO (prefikso) 686

ATOR (sufikso) 667

Aŭ 75-78, 322-324

alternativa nomo 324

ekskluziva/inkluziva 323

komo 19

korekto 324

sekvo 324

tuta frazo 322, 323

Aŭ... aŭ 329

AŬDIO (prefikso) 679, 701

AŬTO (prefikso) 679, 702

B, elparolo 1 27, 28

Baldaŭ 257, 258

Baldaŭa, baldaŭe 258

Bati 458, 460

Be (mallongigo de bemola) 341

Bemola 341

Biblio 92, 730, 731

Bibliografio 723-731

Bilabialo = lipa konsonanto 717

Biliono 377, 672

BIO (prefikso) 679

Bis, Bisi 333

BIT (prefikseca) 653

BO 639, 640, 696

Bo (liternomo) 17, 18, 316, 317

Bonan tagon 489

Bonvole 417

Bonvolu 417

Brajlo 18

C, elparolo 27-30

Celo 199

subkomprenata 143

Cent 367-370

CENTI (prefikso) 686

Cento 367

Certa

anstataŭ unu 99, 374

individueca 99, 375

Ci 107, 111

Ci-diri 111

Cia 108, 111

Cifero 21, 370, 372, 377-379, 388-390

Cii 111

Cis 339

Cit 21

Citaĵo 559-561

citilo 21

frazo 488

Co (liternomo) 17, 18, 316, 317

C, elparolo 27-30

Ĉar 525, 526

ĉeffrazo 525, 526

Ĉar kaj tial 269

Ĉe 169

CEF 640, 641

Ĉefa, ĉefe 640

Cefelemento de kunmetaĵo 573-580

Ceffrazo 40-43, 493, 494, 711

Ceflitero 17, 18

Ĉefo 640

Cefpropozicio = ĉeffrazo 493, 494, 717

Cefverbo 40, 41, 455-466, 711

forlaso 488

Cefvorto 43, 44, 711

forlaso 491, 492

Ĉesi 481, 482

Ĉesigi 482

Ĉesiĝi 464

Ĉi 249-252

erara skribo 250

kvazaŭ difinilo 97-100, 250

memstara 250

prefikseca 251, 661

Ĉi ĉio 309

Ĉi lasta 251

Ĉi-kune 218

Ĉi-libro 250

Ĉi-sube 190

Ĉi-tiu 250

Ĉl-vorto 242

Ĉia 311-313

Ĉial 268-270

Ĉiam 253-256

Ĉian = ĉiam 256

Ĉie 247-249

Ĉiea 249

Ĉiel 270-274

Ĉien 144

Ĉies 313-315

Ĉio 306-310

apudmeto 410, 411

Ĉiom 275-279, 395

Ĉioma 279

Ĉirkaŭ 171

E-vorteca 383

horo 389

nuancilo de nombro/kvanto.. .382, 383

subjekto 383

Ĉirkaŭa, ĉirkaŭe 172

Ĉirkaŭi, ĉirkaŭigi 173

Ĉiu 78, 180, 301-306

anstataŭ po 226

Ĉiuj 87, 303, 304

Ĉiuj du 315, 316

ĈJ 596, 597

parencovorto 695

Ĉo (liternomo) 17, 18, 316, 317

Ĉu 359, 360, 505, 506

duobla 329, 330

forlaso 360, 361

Ĉu kaj se 506

Ĉu-demando 359, 360

Ĉu... aŭ 330

Ĉu... ĉu 329, 330

ŝajna 330

D, elparolo 27, 28

Da 159-165, 378, 391

baza nombrovorto 371

forlaso 379

malnova uzo 164

memstara 163

N-finaĵo 160

neskribita 378

tiu 163

Da-esprimo 159

kvazaŭ ĉefvorto 391, 393

memstara 160

Da-ismo 164

Danci 456

Dank' al 104

Danke + N-finaĵo 104

Danke al 104

Danki 460

Danki por 229

Danki pro 229, 232

Dativa objekto, dativo = al-komplemento.

717

Dato 54, 372, 389, 390

N-finaĵo 390

skribo 390

Daŭri 481

Daŭrigi kun I-verbo 483

Daŭro 227

De 150, 152, 154, 156, 158

aganto 157

aganto en pasivo 447-449

anstataŭ al 203

aparteno 154, 408

E-vorteca 383

E-vorto 234

eco 155

erare uzata 408

formovo 150, 156

horo 388

konsisto 155

malsimileco, distingo, aparteco 151

meze de, komence de 234

mezuro 155

monatonomo 389

nombrovorto 378 norde de, dekstre de 234

nuancilo de nombro/kvanto.. .382, 383

objekto 152

origino 150

perverba priskribo 156

prefikseca 662

rilate al A-vorto 158

rilate al aga O-vorto 152

rilate al E-vorto 158

rilate al O-vorto ne-aga 154

rilate al participo 156

rilate al verbo 150

rilate al vorteto 158

sen N-finaĵo 144

tempo 151

De kaj per 223

De kiu 515

De la fino de 151

De la flanko (de iu) 155

De la komenco de 151

De post 151

De tempo al tempo 202

DECI (prefikso) 686

Decimala komo 386

Decimalo 19

Definitive 449

Dek 367-370

DEKA (prefikso) 686

Deklara frazo 485

Deko 367

Dekono 376, 377

Deloke de 152

Demanda frazo 485, 486

Demanda subfrazo 504-506

Demando 19, 359-366

alternativa 330, 360

elparolo 361

nea 363-365

Demandosigno 19

Demandovorto 240, 241

Denta konsonanto 27

Dentalo = denta konsonanto 717

Depost 152

Des 330-332

anstataŭ tiom 331

kroma motivo 331

DES (prefikso) 679

Des... des 332

Detempe de 152

Devi 421, 422, 475-480

neado 478

Devus 480

Di (mallongigo de diesa) 341

Diesa 341

Difina artikolo 79-97

Difinilo 79-101

ĉi 97-100

pli ol unu 100, 101

poseda pronomo 97, 98

pozicio 61

Diftongo 26, 30, 711

Direkta N-finaĵo 141-145

Direkta rolvorteto 198-208

sen N-finaĵo 144

Direkto 141-145, 199

figura 143

inversa 181

senmova 199

sola N-finaĵo ĉe O-vorto 144

DIS 641, 642

= MAL 641

Disde 150, 157, 641

Distingiga paŭzeto 33

Disvolvi 642

Dividostreko 20, 23

mallongigo 20

nombrovorto 369

OBL/ON/OP 630

vicorda nombrovorto 380

DĴ, elparolo 30

Do 283, 284

Do (liternomo) 17, 18, 316, 317

Doni 457

Du 367-370

Dua persono 110, 111

Dua plej 292

Duiliardo 672

Duiliono 672

Dum 210

I-verbo 431

ne 528

tempa en 175

Dum (tiam) kiam 521

Dume 211, 236

Duobla A-vorto 411

Duobla E-vorto 412

Duobla konsonanto 34

Duobla neado 356

Duobla O-vorto 409-412

Duobla vo 22

Duobla vokalo 34

Duobla vorteto 412

DUON (prefikseca) 696

Duon(hor) o 388

Duonbara konsonanto 27

Duondifina artikolo 99, 374

Duondifina unu 99, 374

Duonvokalo 25, 27, 28, 30, 31, 711

Dupunkto 19

E..

elparolo 25, 26

finaĵo 57-59, 243

liternomo 17, 18, 316, 317

tabela postparto 243

E (sufikso) 667, 702

E-eca vorteto 712

E-finaĵo 57-59, 243

nombrovorto 382

participo 437, 438

perverba priskribo 400, 401

rolvorteto 236

vortfarado 571

E-vorta frazparto 67, 68, 712

E-vorta nombrovorto 382

E-vorteca vorteto 247-299, 712

E-vorto 57-59, 158, 712

de 158

duobla 412

kunskribita kun A-vorto 412

kvanta 392-394

loka 237

nuancilo 58, 59

objekto 448

perverba priskribo 400, 401, 405

priskribo 66-68

priskribo de I-verbo 400

priskribo de nenio 401

priskribo de O-vorto 440

priskribo de subfrazo 400

semajntago 141

tempa 63, 64

uzo 57-59

EBL 597, 598

pasiva 453

Eblaĵo 600

Ebleco 600

Eblo 600

EC 598-601

participo 439

tempo 600

Ecaradiko..565, 567, 579, 592, 598, 610, 614,634

Eĉ 284

Eĉ ne 358

Eĉ se 529

ED (sufikso) 668

EG 601, 602

Egaleco-signo 22, 386

Egalo-signo 22, 386

EJ 602-604

EK 642, 643

Ek! 335

Ekde 150, 151, 157, 642

Ekesti 469

Ekfrota konsonanto 27, 30

Eki 464

Ekkria frazo 486, 487

Ekkria vorteto 333-337, 644, 712

el ordinara radiko 335

Ekkrio 105

pro 232

EKO (prefikso) 680

EKS 643, 644

Eks! 335

EKSA (prefikso) 686

Eksafikso 586, 712

EKSBI (prefikso) 687, 702

Ekskluzive 208

Ekskluzive de 213

Eksploda konsonanto 27

Ekster 173

Ekster(aĵ) o 174

Ekstera 174

Ekstere 174, 236

Eksteren 237

Eksterna 174

Ekzercaro de la Fundamento 33, 111,

115, 689-694, 727

El 203

el inter 205, 292

komplete/ĝisfine 659

origino 155

plej 292

prefikseca 659

sen N-finaĵo 144

El de 157

El sub 189

Elcento-signo 22

Elektiĝi 401, 402

Eligi, eliĝi 206

Elnombrado

aŭ 322

eviti N-finaĵon 409

kaj 319

Elparolo 25-38

Esperanteca 36-38, 543-545

konsonanto 27-32

mallongigo 35, 36

ne-Esperanta litero 37

ne-Esperanta vorto 36-38

neregula sed tolerebla 29

vokalo 25, 26

Elspira konsonanto 29

EM 604-606

Emfazo

antaŭmetado 538, 539

ja 284, 285

rilata subfrazo 511

vortordo 537

En 174

figura 176

konsisto 205

Nfinaĵo 176

statoŝanĝo 177

tempo 175

EN (sufikso) 668

En si 127

Ena, ene, enen 177

END 606, 623

pasiva 437, 453

simila al U-modo 437

Enigi, eniĝi 177

ENZ (sufikso) 668, 702

Epiteto = rekta priskribo 717

ER 607

Escept(int) e 213

Escepte de 213

Esceto (B) 22

ESK (sufikso) 668

Esperanteca elparolo 36-38, 543-545

Esperantigita nomo 545-548

Esperantigo de nomo 545-548

Esperanto (participo) 441

Estante 349

Este 349

Esti 399-403, 458, 467, 468

participo 441-446

= troviĝi 467

Estiel 340, 349

Estkiel 349

ESTR 607, 608

diferenco de ĈEF 641

ET 608, 609

EŬRO (prefikso) 680, 703

Evoluo 50, 51, 432, 505, 636

F, elparolo 27, 28

Faka lingvaĵo 386

Familiano 695-697

Far 339

Fare de 152, 157, 339, 449

Fari 470, 471

Fariĝi 399-403, 458, 469

FEMTO (prefikso) 686

Ferma 569

Festonomo 96

je 147

majuskla 556

Fi 334

prefikseca 661

FIN

prefikseca 659

sufikseca 653

Finaĵo 39, 712

A 53-55, 242

afikso 589

AS 413, 414

E 57-59, 243

1 413, 419-434

interliga 575, 576

IS 414, 415

J 45, 53, 69, 108, 310

N 45, 53, 57, 69, 107, 108, 129-237

O 45-51, 242

OS 415

U 242, 416, 417, 716

US 417, 418, 530, 712

verba 413-418

vortklasa 39, 566-573, 716

Finiĝi per/je 222

Finitivo = ĉefverbo 717

Finnlando 35, 547

Finno 35

Fo (liternomo) 17, 18, 316, 317

Fojo ke/kiam 498

Fonto de ekzemploj 727-730

For 252, 253

ekkria 253

malproksime 252

mova 252

prefikseca 659

For de 150, 157, 158

Fora, fore, foren 253

Frakcistreko 230, 387

Frazenkondukilo 494, 712

Frazeto 580-584, 712

Frazetvortigo 580-584

streĉita 584

Frazetvorto 580-584, 653-663, 712

Frazfunkcio 485-487

Frazmelodio 361

Frazo 40-43, 712

citaĵo 488

deklara 485

demanda 19, 485, 486

ekkria 486, 487

komenta 487, 488, 513

kompleksa 487, 488

mallongigita 488-492

ordona 19, 486

pasiva 447-454

pasivigebla 452-454

Frazospeco 485-492

Frazparto 40-43, 61-68, 712

A-vorta 66, 67

antaŭmetado 538-542

E-vorta 67, 68

O-vorta 61-65

priskribo de E-vorto 67, 68

priskribo de O-vorto 62

rolvorteto 146-237

sen rolmontrilo 129-132

Frazrolo 40, 41, 146-237, 455-466, 712

Fraztipo 485-487

Fremda vorto 36-38

Fri 340

Frikativo = frota konsonanto 717

Frota konsonanto 27

Fundamento de Esperanto. 13, 18, 21, 30, 33, 35, 99, 105, 111, 115, 235, 281, 339, 369, 380, 386, 397, 451, 452, 468, 526, 548, 556, 557, 569, 570, 577, 582, 585, 689-694, 727

FUŜ (prefikseca) 653

Fuŝa 568

Futuro = venonta tempo 717

G, elparolo 27, 28

GE 48, 51, 644-646

BO kaj PRA 640

parencovorto 695

Gentonomo 549-551

Gepatro 645

Gerundio = participo kun E-finaĵo 717

GIBI (prefikso) 687, 703

GIGA (prefikso) 686

Gingiva konsonanto 27

Gingivalo = gingiva konsonanto 717

Glota konsonanto 27

Go (liternomo) 17, 18, 316, 317

Grado 270-274, 396, 397

emfaza 278

Gramatiko 39

Fundamenta Gramatiko.. .21, 105, 689- 694

sekso 46-51

superrigardo 39-44

termino 711-722

tradicia termino 717-722

vortareto 711-718

Granda litero 17, 18

Graŭ 340

Greka liternomo 23

Grupa O-vorto 179

Grupo kun po unu 76

GV, elparolo 29

G, elparolo 27, 28, 30

Ĝentila peto 417

Germana vo 22

Ĝi 107, 113-115

anstataŭ tio 115

ĝiismo 113, 115

homo 113, 115

neuzenda 115

superflua 115

Ĝia 107, 108, 113-115

Giismo 113, 115

Ĝis 206, 527, 528

E-vorteca 383

ĝis-streko 21

horo 389

I-verbo 431

inkluziva 208

ne 528

nuancilo de nombro/kvanto.. .382, 383

salutvorto 207, 333

sen N-finaĵo 144

Gis (la) (revido) 207, 333

Gis (tiam) kiam 521

Gis kiam 527

Gis-streko 21

Ĝisi 208

Ĝiso 208

Ĝo (liternomo) 17, 18, 316, 317

Ĝoji 456

H..

anstataŭ supersigno 18

elparolo 27, 28

voĉa 29

H-skribo 18

Ha 334, 336

Ha lo 334, 336, 337

Haltostreko 20

Havi 459, 469

He 334

HEKTO (prefikso) 686

Helpa tia 530

Helpa tial 525

Helpa tiel 530

Helpa tio 115, 495-497, 499, 504-506

Helpi 457

Helposigno 18-23

elparolata 21, 22

ne-elparolata 18-21

Helpverbo 467, 468, 475-480

HEMI (prefikso) 684

Hieraŭ 258-260

nerekta parolo 534, 535

Hieraŭa, hieraŭo 260

HIPER (prefikso) 680

Ho (liternomo) 17, 18, 316, 317

Hodiaŭ 258-260

nerekta parolo 534, 535

Hodiaŭa, hodiaŭo 260

Hodie 40

Homino 48

Homonimo 566

Horo 54, 141, 388, 389

antaŭ 388, 389

ĉirkaŭ 389

de 388

demando 388

ĝis 389

je 389

N-finaĵo 389

post 388, 389

Hura 334, 337

■

alternativo 32

elparolo 27, 28, 31

Ĥo (liternomo) 17, 18, 316, 317

elparolo 25, 26, 31

finaĵo 413, 419-434

liternomo 17, 18, 316, 317

vortfarado 572, 573

I (sufikso) 668, 669

I-finaĵo 413, 419-434

perverba priskribo 401

I-modo 413, 713

I-verba frazparto 419

I-verbo 413, 419-434, 466, 713

alia subjekto 423-426

anstataŭ U-verbo 433

citata 433

ĉefverbo 433, 434

diferenco de ADO-formo 434

krom 430

mova verbo 428

nerekta parolo 534

objekto 422, 448, 453

ordona 433

pasivigo 452, 453

perverba priskribo. .401, 406, 420, 425

por 428, 429

povi, devi kaj voli 475-480

povi/devi/voli 421, 422

pri-komplemento 423

priskribo 67, 68

priskribo de A-vorto 427

priskribo de O-vorto 426, 427

promesi 424

rekta priskribo 426, 427

rolvorteto 428-433

se 433

sen 430

senca subjekto 419, 421, 423-433

subjekto 420, 421

I-vorto 241

Ia 311-313

Ial 268-270

Iam 253-256

Iama 256

Ian = iam 256

IC (sufikso) 51, 670, 703

ID 609, 610

Identiga priskribo.62, 131, 132, 407, 408

Ie 247-249

Iel 270-274

Iele 274

Ien 144

Ies 313-315

IF (sufikso) 670, 703

IFA (Internacia Fonetika Alfabeto).. ..26, 28

IG 610-614

anstataŭ IZ 673

post IĜ 461

IG-verbo 461, 462, 610-614

el IĜ-verbo 461

si kaj sia 127

Igi 471, 472, 474

IĜ 614-618

diferenco de EK 642

IĜ-verbo 463-465, 614-618

Iĝi 399-403, 469

IK (sufikso) 671

Ikso 22

IL 618-621

Ili 107, 116

Ilia 107, 108, 116

ILIARD (sufikso) 672

ILION (sufikso) 672

Imaga modo.417, 418, 503, 524, 530, 712

devi/povi/voli 480

Imperativo = vola modo, U-modo, U-

verbo 416, 417, 717

IN 48, 621, 622

parencovorto 695

virina nomo 548, 695

Ina radiko 46, 47, 51, 622

IND 623, 624

pasiva 453

Indikativo = reala modo 717

Infinitivo = neŭtrala modo, I-modo, I-

verbo 717

INFRA (prefikso) 680

ING 624

Inkluzive de 213

INT 441

+ US-finaĵo 446

Inter 178

nuancilo de nombro/kvanto 382, 383

prefikseca 376

tempa 180

Inter si 127, 376

Intera, intere 181

Interalie 243

Interjekcio = ekkria vorteto 717

Interna, interne 181

Interogativo = demanda vorteto. 359-366, 717

subkomprenata 512

Iom 275-279, 395

diferenco de malmulte 276

Iom el 162

Ioma 279

Iomete, iometo 279

IP (sufikso) 51, 672, 703

Ipsilono 22

IS-finaĵo 414, 415

ISM 624-627

ISM kaj IST 627

IST 626-628

diferenco de AN 627

ISTAN (sufikso) 551, 672, 703

IT 443-445, 449, 450

IT (neoficiala sufikso) 673

Itismo 451, 452

Iu 301-306

anstataŭ unu 99, 374

IV (sufikso) 673

IZ (sufikso) 573, 673, 674

elparolo 27, 28, 30, 31

finaĵo 45, 53, 69, 108

frota sono 31

pozicio 31

J (sufikso) 674, 703

J-finaĵo 45, 53, 69, 108, 310

A-vorto 72-75

liternomo 316, 317

nombrovorto 377, 378

O-vorto 70-72

ON-vorto 78

poseda pronomo 108

speciala okazo 75-78

uzado 69-78

Ja 284, 285, 362

Jam 261-263, 442

Jam antaŭe 442

Jam ne 262

Jarmilo/miljaro 582

Jaro 372, 389, 390

Je 147-149

horo 389

korpa/anima stato 148

korpoparto 149

malsano 149

rekta objekto 149

Jen 285, 286, 523

Jen... jen 330

Jena 285, 286

Jene 285

Jeno 286

Jes 362

nea demando 363-365

Jes ja 285, 364

Jesa, jesi 365

Jesigi 366

Jo (liternomo) 17, 18, 316, 317

JOKTO (prefikso) 686

JOTA (prefikso) 686

Ju 330-332

subkomprenata 331

Ju... des 330-332

Ju... tiom 331

Ĵ, elparolo 27, 28

Ĵo (liternomo) 17, 18, 316, 317

Ĵus 263, 264, 442

anstataŭ ĝuste 264

Ĵusa 264

■

anstataŭ Ĥ 32

elparolo 27, 28

mallongigo de kaj 22

K, elparolo 29

Kaj 319-321

anstataŭ sed 326

forlaso 320

KI-vorto 539

komo 19

signo 22

simbolo 22

tuta frazo 320

Kaj... kaj 332

Kaj/aŭ 323

Karesnomo 596, 597, 628

Kaŭ 323, 341

Kaŭzo 150, 231

Ke-frazo 494-503

celo 500

eblo 503

kaŭzo 498

komplemento 496, 497

memstara 416, 417

motivanta 499

objekto 495, 496

opinio 502

perverba priskribo 499 rekta priskribo 497-499

rezulto 499, 502

sen ke 499

subjekto 495

verbo 499-503

KELK (afikseca) 654

Kelkaj 77

Kelke 77, 392-394

Kerno-vorto = ĉefvorto 717

Kernovorto = ĉefvorto 43, 44

Kl-demando 359

Kl-subfrazo 506-523

Kl-vorto 240, 241, 505-516

demanda 359

ekkria 486, 487

fine de frazo 359

forlaso 523

mallogika 280

pli ol unu en demando 359

pozicio 359, 540

rilata 506-523, 533, 715

Kia 311-313

anstataŭ kiel 350

rilata 518

Kial 268-270

rilata 520

Kialo 270, 583

Kiam 253-256

rilata 516

rolvorteto 255

Kian = kiam 256

KIBI (prefikso) 687, 703

Kie 247-249

en/ĉe/sur... kiu 518

rilata 517

Kiel 270-274

anstataŭ kia 350

grada 396

kompara 67, 68, 124, 343-351

komparado kun verba esprimo 348

nerekta parolo 533

objekto 345-348

reprezentas tutan frazon 519

rilata 519

rolmontrilo 345-348

rolo, funkcio 348-350

subjekto 345-348

Kiel eble pli 396

Kiel se 530

Kiel-esprimo

ne mallongigita frazo 350, 351

perverba priskribo 400

Kiel... tiel ankaŭ 274

Kien 144

rilata 518

Kies 313-315, 506-516

objekta 515

rilata 515

subjekta 515

KILO (prefikso) 686

Kio 306-310, 506-516

E-vorteca 307

plurakonta subfrazo 512-514

rilata 511-514

Kiom 275-279, 395

anstataŭ kiel 397

limiga 519

rilata 519

Kiom eble (plej/pli) 293

Kioma 279

Kiomas 388

Kiu 301-306, 506-516

forlaso 510

rilata 506

unua/dua aŭ tria persono 127

Ko (liternomo) 17, 18, 316, 317

KO (prefikso) 681

Kofrovorto 586, 587

Kombino 573-580, 582, 653-663, 713

streĉita 585

Komenci 480, 481

Komenta apudmeto 412

Komentofrazo 513

Komo 19

decimala 386

Kompara esprimo 343-353

ĉu mallongigita subfrazo? 350, 351

Kompara kiel 63, 67, 68

Kompara rolvorteto 352, 353

Komparado

apud 169

ĉe 170

egaleca 343

malegaleca 343

Kompleksa frazo 487, 488

Kompleksa verbo 419, 420

Komplemento 41-43, 713

E-vorta 57

mezura 139

rolvorteto 146-237

tempa 147

tempopunkto 140, 141

Komplika 568

Konateco 82-85

Konatulo 439, 440, 636

Kondicionalo = imaga modo, US-modo,

US-verbo 717

Konfuza 568

Konjunkcio = kunliga vorteto...319-327, 717

Konsisto 176, 205

Konsonanto 25, 28, 713

denta 27

duobla 34

duonbara 27

duonvokala 27

ekfrota 27, 30

eksploda 27

elspira 29

frota 27

gingiva 27

glota 27

lipa 27

lipdenta 27

loko 27

longeco 30

naza 27

senvoĉa 28, 29

trema 27

variado 29

vela 27

voĉa 28, 29

Kontraŭ 181

interŝanĝo 183

ke-frazo 497

sentdirekto 184

Kontraŭ (tio) ke 497

Kontraŭa, kontraŭe, kontraŭi 185

Korano 92

Korekta 568

Korelativa vorto = tabelvorto 717

Kovri 459

pasivigo 450

Krampo 20

Krei 470

Krisigno 19

Krom 211

alternativo 213

Krom (tio) ke 213

Kroma 214

Kromakcento 32, 33

Krome 214

Kun 214

peras priskribon 407

prefikseca 218

rolvortaĵo 235

Kun escepto de 213

Kune 218

Kune kun 215, 235

kunigi, kuniĝi 218

Kunliga vorteto 319-327, 713

Kunmetaĵo

frazetvorto 580-584

kombino 573-580

ŝajna 585-587

Kunmetita verbo

aktiva 441-443

alternativo 442, 445

mallongigita 446

nekutima 445, 446

pasiva 443-445

triobla 445, 446

Kunskribo 411, 412

Kuo 22

KV, elparolo 29

Kvankam 528, 529

mallongigita subfrazo 528

Kvankam kaj tamen 296

Kvanta A-vorto 391, 392, 394

Kvanta E-vorto 392-394

objekto 448

Kvanta O-vorto 391

Kvanta vorteto 395

Kvanto 159, 160, 275-279, 391-397

distribua 224

Kvantovorto 391-397

nuancilo de nombro/kvanto 382-385

Kvar 367-370

Kvaron(hor) o 388

Kvazaŭ 286, 287, 529, 530

anstataŭ kompara kiel 352

N-finaĵo 352

prefikseca 662

Kvazaŭ-esprimo, perverba priskribo. .400

Kvazaŭ-frazo 533

KVER (prefikso) 681

Kvin 367-370

KZ, elparolo 29

L, elparolo 27-29

L' 103, 104

La 79-97

anstataŭ ĉiuj 87

anstataŭ poseda pronomo 87

apostrofo 103, 104

citaĵo 90

E-vorto 89

forlaso 90, 91

imagata difiniteco 90

individuaĵo 80, 81

lingvonomo 554, 555

mallongigita propra nomo 97

malpermeso 80

vort o 79

poseda pronomo 98

propra nomo 90-97

pruntita de alia lingvo 95

speco 85-87

La jena/la jeno 286

La plej bele 89

La pli 292

Labialo = lipa konsonanto 27, 717

LAND (sufikseca) 549-551, 654

Landano 548-555

Landonomo 548-555

A-finaĵo 553

du kategorioj 548-555

gentobaza 549-551

sufiks o 550, 669

LAND-sufikso 550

landobaza 548, 549, 551

UJ-sufikso 549-551, 634

Laringalo = glota konsonanto 27, 717

Lasi 472-474

I-verbo 122, 473, 474

Latina alfabeto 17, 18

Laŭ 218

kvazaŭ frazo 126

Laŭe 220

Laŭeble plej 293

Lavi 457

Li 107, 112, 113

besto 114

infano 113

nevivaĵo 114

senseksa 112

Lia 107, 108, 112, 113

Likvido = duonbara konsonanto....27, 717

Lingva evoluo 50, 51, 432, 505, 636

Lingvonomo 88, 554, 555

la 97

majuskla 557

O-finaĵo 88, 97, 555, 557

Lipa konsonanto 27

Lipdenta konsonanto 27

Literaturo 723-731

Liternomo 17, 18, 35, 36, 316, 317

elparolo 36

Greka 23, 341

Hebrea 341

ne-Esperanta 22, 23

neoficiala 341

Litero 17, 18

alfabeta ordo 22

duobla 34

ne-Esperanta 22, 23

nomo 35, 36, 316, 317

Literuma alfabeto 317

Lo (ekkria vorteto) 334

Lo (liternomo) 17, 18, 316, 317

LOG = OLOG (sufikso) 675

LOGI = OLOGI (sufikso) 676

Loka rolvorteto 165-198

N-finaĵo 142

Longeco de konsonanto 30

Longeco de vokalo 26

M, elparolo 27, 28

Majusklo 17, 18

festo 556

Fundamento 557

landonomo 557

lingvonomo 557

monato 556

popolnomo 557

propra nomo 555-557

semajntago 557

MAKRO (prefikso) 681

Maksimume 280

MAL 646-649

diferenco de MIS 650

Mal-mal-vorto 649

Malantaŭ 165, 167

Malantaŭa 168

Malantaŭa vokalo 26

Malantaŭe, malantaŭen, malantaŭo. .168

Malcit 21

Male 365

Malebla 365

Malferma 569

Malgranda litero 17, 18

Malgraŭ 220

I-verbo 431

fe-frazo 221

Malgraŭ (tio) ke 529

Malgraŭ kaj kvankam 529

Malhavi 459

Maljam 289

Malkiel 274, 343, 646

Mallongigita frazo 488-492

Mallongigo 19, 22, 316

dividostreko 20

elparolo 35, 36

fonto 728

uzata en PMEG 699

Malmulte, diferenco de iom 276

Malnova Testamento 266

Malplej 293, 646

Malpli 646

ju... des 331

Malpli ol 343

nuancilo de nombro/kvanto 385

nuancilo de vorto 347

Malsama ol, malsame ol 343

Malsuper, malsupera 192

Malsuprenstreko 20

Maltiel 274

Maltrans 198

Maltro 299, 646

Malvasta vokalo 25

Maniero 270-274

Manki 459

postmetita subjekto 136

Matematika simbolo 18-23

Matematiko 327, 386, 387

Greka litero 23

MEBI (prefikso) 687, 704

MEGA (prefikso) 686

Meksikio 669

Mem 287, 288

prefikseca 662

Memo 288

Men 340

META (prefikso) 681

METR = OMETR (sufikso) 676

METRI = OMETRI (sufikso) 676

Mezuro.137-140, 148, 159, 275-279, 387, 599

sen rolmontrilo 140

Mezurunuo 685-687

Mezvasta vokalo 25

MF, elparolo 29

Mi 107, 109

Mia 107-109

MIKRO (prefikso) 682, 686

Miksita nombro 379, 381

Mil 367-370

MILI (prefikso) 686

Miliardo 377

Miliona 381

Miliono 377, 672

Miljaro/jarmilo 582

Milo 367

MINI (prefikso) 682

Minimume 280

Minus 327, 386, 387

anstataŭ sed ne 327

J-finaĵo 78

N-fmaĵo 327

rolvorteto 327

signo 21

Minusklo 17, 18

Minuso 327

Minuto 388, 389

MIRIA (prefikso) 686

MIS 650

Mo (liternomo) 17, 18, 316, 317

Modo 413, 713

imaga 417, 418, 480, 530

neŭtrala 413, 419, 420, 713

reala 413-415, 502, 523, 530, 715

vola 416, 417, 716

Monato 389, 390

majuskla 556

MONO (prefikso) 682

Montriĝi 401, 402

Montrovorto 241

Morgaŭ 258-260

nerekta parolo 534, 535

Morgaŭa, morgaŭo 260

Morti 456

Mortigi 456

Mortiĝi 464

Motivo 231

Multe 392-394, 396

objekto 393

subjekto 393

Multe pli, multe tro 396

Multe-nombro 69-78, 713

Multipliko 629, 630

N-finaĵo 45, 53, 57, 69, 107, 108, 129-

237

alternativa objekto 133, 460

anstataŭ de 153

anstataŭ rolvorteto 133, 145

antaŭ 166

apud 169

apudmeto 409

ĉe 171

ĉirkaŭ 172

dato 141, 390

direkto 141-145

ekster 174

forlaso 559

inter 180

kontraŭ 181

kvazaŭ 352

liternomo 316

loka E-vorto 144

mallogika 145

mezuro 137-140

objekto 133-137

persona pronomo 107

pli ol unu N-frazparto 133

poseda pronomo 108

post 185

pozicio 146

preter 187

propra nomo 546, 547

rolvortaĵo 236 semajntago 141

super 191

sur 194

tabelvorto 240

tempomezuro 137

tempopunkto 140, 141

tra 196

trans 197

N-komplemento 137-146

N-priskribo 137, 141-146

N, elparolo 27, 28

Na 340

NANO (prefikso) 686

Naŭ 367-370

Naza konsonanto 27

Nazalo = naza konsonanto 27, 717

NĈ, elparolo 29

Ne 355-358

diferenco de MAL 647

dusignifa 362

nea demando 363-365

pozicio 355

prefikseca 662

respondvorto 362

Ne eĉ 358

Ne jam 262

Ne plu 266

Ne povi 478

Ne tro 299

Ne voli 479

Ne-aga radiko 572

Ne-Esperanta vorto 36-38

Ne-Esperantigita nomo 543-545

Ne-PIV-a elemento en PMEG 701-709

Nea 365

Nea demando 363-365

Nea vorto 242

Neado 355-358

duobla 356

Nedifina artikolo 99

Nedifinita vorto 241

Neduuma 51, 117, 672

Neebla 365

Negacio = neado, nea vorto..355-358, 717

Nei 365

Neigi 366

Nek 323, 358

erara uzo 358

Nek... nek 332

Nen 341

NENI-vorto 242, 355, 356

Nenia 311-313

Neniaĵo 243, 310

Nenial 268-270, 356

Neniam 253-256

Nenian = neniam 256

Nenie 247-249

Nenieco 243, 310

Neniel 270-274

Nenien 144

Nenies 313-315

Nenii 471

Neniigi, neniiĝi 243, 310, 353

Nenio 306-310

Neniom 275-279, 395

Nenioma 279

Neniu 301-306, 371

Neoficiala

afikso 665-687

liternomo 341

prefikso 678-687

rolvorteto 339, 340

sufikso 666-678

vorteto 336, 337, 339-342

Nerekta objekto 136, 199, 200, 713

Nerekta parolo 500, 531-536, 713

kiel 533

loka vorto 534, 535

pronomo 535, 536

tempa vorto 534, 535

verboformo 532-534

Netransitiva verbo = senobjekta verbo

455, 456, 463-465, 717

Neŭtrala modo 413, 419, 420, 713

Neŭtrala radiko 46, 51, 636

Neŭtrala vorto 621

NF, elparolo 29

NG, elparolo 29

NĜ, elparolo 29

Ni 107, 109, 110

inkluziva/ekskluziva 536

unu persono 110

Nia 107-110

NJ 628

parencovorto 695

NK, elparolo 29

No (liternomo) 17, 18, 316, 317

Nombra vorteto 367-376

A-finaĵo 380, 381

E-finaĵo 382

memstare 371

O-finaĵo 377

pozicio 64

uzado 370-372

Nombro 275-279

gramatika 69

miksita 379

Nombrovorto 367-390, 713

A-finaĵo 380, 381

E-finaĵo 382

grandega nombro 377

nuancilo de nombro/kvanto 382-385

O-finaĵo 376-379

priskribo de O-vorto 61

skribo 369

vicorda....372, 380, 381, 388, 389, 716

vortordo 381

Nome 409

NOMIAL (sufikso) 674

Nomiĝi 401, 402

Nominativa = sen rolmontrilo.... 129-132, 717

Nomo 543-557

bazo de Esperantigo 547

elparolo 545

Esperantigita 545-548

festo 96

ina 547, 548

karesa 596, 597, 628

klasika religia verko 92

la 90-97

lando 548-555

lingvo 554, 555

litero 17, 18

majuskla 555-557

monato 96

multe-nombra 93

ne-Esperantigita 342, 543-545

popolo 548-555

propra 90-97, 407, 408

semajntago 96

sezono 96

tagoparto 96

virina 547, 548

Nomspeco 543

NP, elparolo 29

Nu 334

Nuancilo de nombro/kvanto 382-385

Nul 77, 367-371, 377

Nula 381

Nulo 370, 377

Numeralo = nombra vorteto 717

Numero 95, 371, 372, 389, 408

Nun 264, 265

nerekta parolo 535

pasinteco 265

Nun-tempo 413, 414

Nuna, nun(ec) o 265

Nur 288-290

deziro 290, 416, 524

Nura 290

NV, elparolo 29

O..

elparolo 25, 26

finaĵo 45-51, 242

liternomo 17, 18, 316, 317

tabela postparto 242

O kej 336, 337

O-eca vorteto 714

O-finaĵo 45-51, 242

lingvonomo 88, 555, 557

nombra vorteto 377

nombrovorto 376-379

participo 438-441

perverba priskribo 399

propra nomo 544

vortfarado 566, 582

O-vorta frazparto 61-65, 714

O-vorteca vorteto. 107-128, 301-317, 714

O-vorto 45-51, 714

aga 108

duobla 409-412

grupa 179

ina 46, 47, 51

kvanta 391

nenombrebla 70

nombrebla 70-72, 594

perverba priskribo 399, 404

priskribo 61-68

seksa signifo 46-51 sekse neŭtrala 46, 51

subkomprenata 370

uzo 45, 46

vira/virina 46, 47, 51

virina 47

Objekta predikativo = perverba priskribo

de objekto 717

Objekta verbo 456, 457, 461, 462, 610-

614, 713

Objekto 41, 42, 133-137, 452-454, 714

alternativa 133, 460

duobla 496

ke-frazo 495, 496

kunmetaĵo 579, 580

nerekta 199, 200, 713

perverba priskribo 402-407

plurobla 426

rekta 133-137, 715

senca 108, 156, 202, 313, 438-441

signifi 560

OBL 629, 630

Oble 386, 387

formato 387

Oficiala

afikso 589-663

prefikso 639-653

sufikso 590-639

OFON (sufikso) 674, 704

OID (sufikso) 675

OJD (sufikso) 675, 705

Ok 367-370

Okazi 456

postmetita subjekto 136

Okupi 450

Ol 67, 68, 167, 343-351

anstataŭ kiam 517

frazenkondukilo 530, 531

objekto 345-348

rolmontrilo 345-348

subjekto 345-348

OL (sufikso) 675

OLOG (sufikso) 675

OLOGI (sufikso) 676

OM-vorto

malnova uzo 395

O-vorteca 395

OMETR (sufikso) 676, 705

OMETRI (sufikso) 676, 705

ON 630, 631

ON-vorto

E-finaĵo 382

prefikseca 654

Oni 107, 116, 117

anstataŭ ni 117

Onia 107, 108, 116, 117

Onin 117

ONT 442

OP 632, 633

Opinii 458

Orda numeralo = vicorda nombrovorto.... 717

Ordo alfabeta 17, 18, 22

Ordona frazo 486

OS-finaĵo 415

OT 443-445, 449, 450

OTEK (sufikso) 676, 705

OŬ (sonkombino) 30

OZ (sufikso) 677

P, elparolo 1 27-29

PAG....26, 284, 385, 406, 536, 563, 719- 722

Pagi 460

Pajtro 51, 646, 670

Paragraf-signo 22

Pardoni 460

Parenco 695-697

Parentezo 20

Parento 51, 646, 670

Parolo

nerekta 500, 531-536, 713

rekta 531-536, 560, 715

Participo 435-446, 714

A-finaĵo 435-437

aktiva 156, 435

ANT 441, 444

AT 443-445, 449, 450

E-fmaĵo 437, 438

elekto 449-452

INT 441

IT 443-445, 449, 450

neebla 435

O-finaĵo 156, 438-441

ONT 442

OT 443-445, 449, 450

peras priskribon 407

UNT 437

UT 437

Pasinta tempo 414, 415

Pasiva participo 435, 436

senobjekta verbo 435

Pasivo 40, 447-454, 714

alternativo 445

kontrolesprimoj 449

participo 449, 450

perverba priskribo 402

sensubjekta 448

Paŝo post paŝo 237

Paŭzeto distingiga 33

PEBI (prefikso) 687, 705

Per 221

mezuro 223

Per kaj kun 218

Per si (mem) 127, 223

Pera, pere 223

Pere de 234

..224

Peri 224

Perlabori.

Persona pronomo 107, 159, 714

N-fmaĵo 107

Personalo, personpronomo = pronomo,

persona pronomo 717

Perverba priskribo. .41, 42, 131, 399-407, 714

A-vorto 403, 406

aga verbo 402

E-vorto 405

I-verbo 406, 423

kontrolmetodo 406

kun 407

la 86

O-vorto 404

objekto 402-407

participo 407

sen subjekto 401

subjekto 399-403

PETA (prefikso) 686

Peti 133, 460

PIKO (prefikso) 686

PIV 284, 336, 337, 565, 585, 701-709,

725

PJ (sufikso) 674, 705

Plaĉi 458

Plej 88, 291, 395

memstare 294

ŝajne mallogika 294

Pleja, Pleje 295

Plejeble 293

Plena Analiza Gramatiko de Esperanto.... 26, 284, 385, 406, 536, 563, 719-722

Plena de/je 148

Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto. 284, 336, 337, 565, 585, 701-709, 725

Pli 290, 395

ju... des 330-332

memstare 294

ŝajne mallogika 294

Pli kaj plu 267

Pli ol 343

nuancilo de nombro/kvanto 385

nuancilo de vorto 347

Pli ol unu 77

Plia, plie 295

Plozivo = eksploda konsonanto.. .27, 717

Plu 266, 267

Plu ne 266

Plua, plue, pluen 267

Pluraj 77, 392

Pluralo = multe-nombro 69-78, 717

Plus 327, 386, 387

anstataŭ kaj 327

N-finaĵo 327

rolvorteto 327

signo 21

Pluso 327

Pluvi 455

Po 224

erara uzo 225, 387

forlaso 387

neunueca uzo 384

nuancilo de nombro/kvanto.. .382, 383

pozicio 224

prefikseca 385

signifo 224

Po (liternomo) 17, 18, 316, 317

Poezio 77, 80, 90, 98, 103, 104, 210,

250, 395, 467, 468, 566, 621, 642, 649, 653

Popolnomo 548-555

Por 226

forlaso 497

frakcistreko 230

I-verbo 299, 428, 429

pagado, aĉetado, vendado 229

senca subjekto 421

Por kaj pro 232

Por ke 230, 496, 497, 501

Por tio ke 230, 496, 497

Poseda pronomo 55, 107, 108, 714

difinilo 97, 98

J-finaĵo 108

N-finaĵo 108

Posedo 108, 154, 313-315

Posedpronomo = poseda pronomo 717

Post 185

horo 388, 389

I-verbo 431

komparo 186

sinsekvo 185

Post ke 531

Post kiam 186, 431, 442, 516, 531

Post ol 531

Posta, poste 187

Postmorgaŭ 260

nerekta parolo 534, 535

Postparto de tabelvorto 239

Postpriskribo 65

POV (sufikseca) 655

Povi 421, 422, 475-480

Povus 480

PRA 650, 651

GE kaj BO 640

PRE (prefikso) 682

Pre (rolvorteto) 682

Preciziga antaŭelemento 573-580

Predikativo = perverba priskribo 717

Predikato = ĉefverbo 717

Preferi al/ol 353

Prefikseca

BIT 653

ĉi 251, 661

de 662

DUON 696

el 659

661

659

FUS 653

FIN.. for.

inter 376kun 218

kvazaŭ 662

mem 662

ON-vorto 654

po 385

pri 465, 466, 659

RET 655

rolvorteto 656-661

SAT 659

sin 662

ŜTEL 655

tra 659

VIC 655, 656, 696

VIR 48, 656

Prefikso 589-663, 665-687, 714

Greka/Latina 665

neoficiala 678-687

oficiala 639-653

Preni 456

Prepoziciaĵo = rolvortaĵo... .234-236, 717

Prepozicio = rolvorteto 717

Prepozitivo = frazparto kun rolvorteto

717

Preskaŭ 295, 296

Preskaŭ kaj apenaŭ 283

Preskaŭ kaj kvazaŭ 286

Preter 187

Pretere 188

Preterito = pasinta tempo.. .414, 415, 717

Prezenco = nun-tempo 718

Pri 230

demanda subfrazo 505

forlaso 496, 505, 506

helpa 540

I-verbo 430

ke-frazo 497

prefikseca 465, 466, 659

Pri (tio) ke 497

Pri ĉu 505

Pri kiel 505

Primitiva adverbo = E-vorteca vorteto

247-299, 718

Priskriba verbo 399-403, 458

Priskribo 43, 44, 714

A-vorto 66, 67

E-vorto 66-68

identiga 131, 132, 407, 408

mezura 140

O-vorto 61-68 perverba 131, 399-407, 714

propranoma 407, 408

rekta 43, 44, 715

rolvorteto 146-237

speciala 399-412

vorteto 66, 67

Pro 231

anstataŭ por 232

I-verbo 431

ke-frazo 233, 497

pagado, aĉetado, vendado 232

= anstataŭ 233

Pro (tio) ke 431, 497

Procento- signo 22

Profesio 626-628

Proksime de/al 203

Proksimumeco 172

Promesi 424

Pronomeca vorteto 301-317, 714

Pronomo 107-128, 715

J-finaĵo 108

N-finaĵo 107, 108

nerekta parolo 535, 536

persona 107, 714

poseda 55, 107, 108, 714

Pronomo = (persona) pronomo, pronomeca vorteto, O-vorteca vorteto,

A-vorteca vorteto 718

Prononco = elparolo 718

Propozicio = frazo 718

Propra nomo 90-97, 407, 408, 543-557

citaĵa 543

ĉu Esperantigi? 543

dividostreko 20

el ordinara radiko 543

elparolo 543-545

Esperantigita 545-548

finaĵo 544, 545

ina 547, 548

klasika religia verko 92

la 90-97

lando 548-555

lingvo 554, 555

majuskla 555-557

multe-nombra 543

ne-Esperantigita 342, 543-545

ordinara O-vorto 93

origina formo 543-545

speco 543

virina 547, 548

PROTO (prefikso)

683

PSEŬDO (prefikso)

683

Pseŭdoafikso = eksafikso

718

Pseŭdoafikso = ŝajnafikso

585-587

Punkto

decimala

386

Punktokomo

Q..

nomo

R, elparolo 27-29

R, vela 29

Radiko 39, 715

A-vorta/A-karaktera 565

adjektiva 565, 567, 579, 592, 598,

610, 614, 634

afikseca 653-663

aga. 565, 567, 572, 590, 592, 610, 615 eca.565, 567, 579, 592, 598, 610, 614, 634

gramatika karaktero 563, 564

grupa 71

ne-eca 567

neŭtrala pri nombro 69, 70

nuda 335

vorta/O-karakter a 565

sekse neŭtrala 46, 51

substantiva 565

verba....565, 567, 572, 590, 592, 610, 615

verbkaraktera 565

vira/virina 47

Radikokaraktero = propra signifo de

radiko 718

Radikvorto 39

RE 651-653

Reala modo.413-415, 502, 523, 530, 715

Reciproke 375

Refleksiva pronomo = si, sia 718

Reformo 13, 50, 117, 244, 256, 340,

444, 670

Rekta objekto 133-137, 715

Rekta parolo 531-536, 560, 715

Rekta priskribo 43, 44, 715

verb a 426, 427

.22

Rekta verbigo de A-vorto 468

Respondvorto 361-366

Resti 401

postmetita subjekto 136

RET (prefikseca) 655

RETRO (prefikso) 683

Ri 107, 113, 117, 340

Ria 108, 117

RIĈ (sufikseca) 654

Riismo 113, 117

Rilata KI-frazo 506-523, 533

Rilata KI-vorto 506-523, 715

Rilata subfrazo 506-523, 533, 715

Rilativa = rilata 506-523

Rilativo = rilata KI-vorto 506-523, 718

Ro (liternomo) 17, 18, 316, 317

Rolfinaĵo 41, 129-237, 715

Rolmontrilo 41, 129-237, 715

duobla 147

Rolvortaĵo 234-236, 715

Rolvorteto 41, 129-237, 715

A-finaĵo 237

AM-vorto 255

anstataŭ N-finaĵo 153

apudmeto 409

demanda subfrazo 505

direkta 198-208

E-finaĵo 234-236

E-vorto 146

forlaso 237

I-verbo 428-433

ke-frazo 497

kompara 352, 353

loka 165-198

loka vorteto 146

memstara 236, 237

nedifinita 147-149

neoficiala 339, 340

nova 236

objekto 136

prefikseca 656-661

tempa vorteto 146, 260

vortfarado 656-661

Rondeco de vokalo 26

S, elparolo 27, 28

Saluton 489

Sama 54

Sama kiel/same kiel 343

Same kiel, samkiel 351

Samo 54

SAN (prefikso) 684

SAT (prefikseca) 659

Se 523-525

deziro 524

I-verbo 433, 434

Se kaj ĉu 506

Sed 324-326

evitinda uzo 325

KI-vorto 539

kvankam 528

Sekse neŭtrala 46, 51

Sekse neŭtrala radiko 636

Sekse neŭtrala vorto 621

Sekso 46-51, 697

Sekso nekonata 112

Sekv(ant)a 259

Sekve 283

Semajntago 96, 141, 557

SEMI (prefikso) 684

Sen 233

Senca objekto 108, 156, 313, 438-441

Senca subjekto. 313, 339, 419, 421, 422, 424, 425, 434, 438-441

Senigi, seniĝi 234

Senobjekta verbo 455, 456, 463-465,

716

pasiva participo 435

Sensubjekta verbo 115, 455, 716

Senvoĉa konsonanto 28, 29

Senvoĉigo 29

Sep 367-370

Sepen 340, 369

Ses 367-370

Sezononomo 96

Si 107, 118-128

aga O-vorto 122

fiksita esprimo 127, 128

I-verbo 121

IG-verbo 127

kompara esprimo 124

kompleksa frazo 120-127

kompleksa frazparto 125

participo 124

reciprokeco 376

simpla frazo 118-120

subfrazo 120

unua aŭ dua persono 127

Sia 107, 108, 118-128

= ĝia propra 128

Siatempe 127

Signifo

radiko 566

vortelemento 563-566

Silabo 33

divido 33

duonvokalo 31

J kaj Ŭ 31

Simbolo

en PMEG 699

matematika 18-23

Sin (prefikseca) 662

Singularo = unu-nombro 69-78, 718

Sis 340, 369

Skribo 17-23

dato 390

So (liternomo) 17, 18, 316, 317

Sob 340

Sola 290

anstataŭ sole 59

Sole 289

Solstariva lingvoelemento = vorteto....718

Sonimito 30, 333-337

Sor, sori 340

Spaceto 18, 369, 380

Speco

la 86

multe-nombro 86

unu-nombro 85

Spite 235, 499

Spite al 235

Spite ke 499, 529

Statoŝanĝo 177, 202

Steleto 20

STIF (prefikso) 655, 707

STIL (sufikseca) 655

Stop, Stopi 336

Streĉita vortfarado 584, 585

Streketo 21, 105

Streko

divida 20

ĝis-streko 21

halta 20

Sub 188

E-vorteca 383

kovra 188

nuancilo de nombro/kvanto.. .382, 383

Suba, sube 189

Subfrazo 43, 63, 493-536, 716

ĉar-frazo 525, 526

demanda 19, 504-506, 531

disigita 494

dum-frazo 526, 527

komo 19

kompleksa 494

mallongigita 433

pozicio 493

priskribo 67, 68

rilata 506-523, 715

se-frazo 523-525

sensubjekta 542

Subigi, subiĝi 190

Subjekta predikativo = perverba

priskribo de subjekto 718

Subjekta verbo 455, 456, 716

Subjekto 41, 42, 129, 130, 716

E-participo 437, 438

forlaso 489, 490

I-verbo 420, 421

ke-frazo 495

maltipa 130

perverba priskribo 399-403

senca....313, 339, 419, 421, 422, 424, 425, 434, 438-441

subkomprenata 416

tipa 129

U-verbo 489

Subjunkcio = frazenkondukilo...494, 718

Subpropozicio = subfrazo 718

Substantiva radiko = radiko nek aga, nek

eca 718

Substantivo = O-vorto 718

Subtraho 327

Sufiĉe 392-394

Sufikseca

AM 605, 653

FIN 653

LAND 549-551, 654

POV 655

RIĈ 654

STIL 655

Sufikso 589-663, 665-687, 716

Greka/Latina 665

neoficiala 666-678

oficiala 590-639

Super 190

E-vorteca 383

labortasko 192

nuancilo de nombro/kvanto 382, 383

Supera, superi 192

Supersigno 18

Suplemento = rekta priskribo 718

Supre kaj super 192

Suprenstreko 20

anstataŭ aŭ 323

Sur 192

figura 194

Suspekta 569

Ŝ, elparolo 27, 28

Ŝajnafikso 585-587, 716

Ŝajni 399-403

Ŝati 458, 459

Ŝi 107, 112, 113

besto 114

infano 113

nevivaĵo 114

Ŝi aŭ li 113

Ŝia 107, 108, 112, 113

Ŝillero 35

Ŝo (liternomo) 17, 18, 316, 317

ŜTEL (prefikseca) 655

Ŝtele 655

Ŝteli 457

T (sufikso) 677

T, elparolo 27-29

Tabelvorto 239-245, 716

aga 471

direkta 240

je A 100, 242, 311-313

je A kaj U (diferenco) 305

je AL 268-270

je ALI 243-245

je AM 253-256

je AN (arĥaika) 256

je ĈI 242

je E 243, 247-249 je EL 270-274

je EN 144

je ES 100, 313-315

je 1 241

je KI 240, 241, 359, 538

je NENI 242

je 0 103, 242, 305-310, 511

je OM 159, 239, 275-279, 395-397

je TI 241, 286, 520-523

je U 100, 242, 301-306

loka 144

nedisigebla 243

postparto 242, 243

rolvorteto 248

Tabelvorto je KI 506-516

Tagiĝi 455

Tago 389, 390

Tamen 296, 326, 528

anstataŭ sed aŭ kaj 326

nea demando 364

Tamen kaj kvankam 296

TC, elparolo 35

TĈ, elparolo 35

TEBI (prefikso) 687, 707

TEK = OTEK (sufikso) 676

TELE (prefikso) 684

Temi 455

Tempismo (= atismo) 451, 452

Tempo 413

nuna 413, 414

pasinta 414, 415

venonta 415

Tempopunkto 227

sen rolmontrilo 141

Tenso = tempo 718

TERA (prefikso) 686

Termino gramatika 711-722

TERMO (prefikso) 685

TET (sufikso) 677

TĜ, elparolo 35

TI-vorto 241

forlaso 520-523

kiel 343

Tia 311-313

helpa 530

postmetita 64

Tia kia 522

Tiaĵo 243, 313

Tial 268-270

Tial ĉar 525

Tial kaj ĉar 269

Tial ke 525

Tial kial 522

Tiam 253-256

forlaso 521

helpa 524

Tiam kiam 521

Tiama 255

Tian = tiam 256

Tie 247-249

subkomprenata 517

Tie kie 521

Tiel 270-274

helpa 530

Tiel ke 501

Tiel kiel 522

Tiel longe ĝis 527

Tiel same kiel 351

Tiela 274

Tiele 274

respondvorto 365

Tien 144, 248

Ties 101, 313-315

Ties kies 522

Timi + nea U-verbo 503

Tio 306-310

forlaso 521

helpa 115, 495-497, 499, 504-506

Tio estas 409

Tio kaj ĝi 308

Tio ke 498

Tio kio 521

Tiom 275-279, 395

limiga 278

Tiom kiom 522

Tiom multe 277, 397

Tiom pli 278

Tiom same 277

Tiom-kiom-ismo 164, 279

Tioma 279

Titolo 94, 130, 131, 408, 560, 561

Tiu 301-306

anstataŭ la + O-vorto 303

anstataŭ li/ŝi 113 anstataŭ li/ŝi/ĝi 302

forlaso 520

helpa 507

Tiu kiu 520

Tiu-ĉi 250

To (liternomo) 17, 18, 316, 317

Tononomo 341

Tra 195

prefikseca 659

Tra kaj trans 198

Tradicia gramatika termino 717, 718

Tradicia gramatika vorto 719-722

Trae 196

Traigi 196

Trans 197

Transa, transe 198

Transitiva verbo = objekta verbo 456,

457, 461, 462, 573, 718

Tre 296-298

neado 298

Treege 298

Trema konsonanto 27

Tri 367-370

Tria persono 111-117

Triiliardo 672

Triiliono 672

Triliono 377, 672

Tripunkto 19

Tro 298, 299, 395

neado 299

Troa, troigi 299

TS, elparolo 30

TŜ, elparolo 30

Tuj 267, 268

Tuja, tuje 268

Tuta 403

Tuta la/la tuta 79

U..

elparolo 25, 26

finaĵo 242, 416, 417, 716

liternomo 17, 18, 316, 317

tabela postparto 242

U-finaĵo 242, 416, 417, 716

UJ 633, 634

landnomo 634

UK (sufikso) 678, 707

UL 634-637

ĈJ 596

ULTRA (prefikso) 685

UM 573, 637-639

anstataŭ IZ 673

Un' 104

UNT (participo) 437

Unu 367-370

duondifina 99, 374

evitado 375

identeca 372

pronomeca 373

sameca 372

speciala uzo 372-376

Unu mil 369

Unu-nombro 69-78, 716

Unua persono 109, 110

Unuj 373

Unun 374

Ununura 290

Unuo 378, 379

US-finaĵo 417, 418, 530, 712

kvazaŭ-frazo 533

mildeco 418

se-frazo 418

tempe neŭtrala 443

Uskleco, usklo 17

UT (participo) 437

■

elparolo 27, 28, 30

nenormala 31

nur post vokalo 30

sonimito 336

Ŭo (liternomo) 17, 18, 30, 316, 317

V, elparolo 1 27, 28

Vasta vokalo 25

Vatto 35

Vavo 22

Ve 335

Veka 568

Vela konsonanto 27

Velaro = vela konsonanto 27, 718

Venonta tempo 415

IS-finaĵo 415

Verba finaĵo 413-418

vortfarado 572, 573, 582

Verba finaĵo anstataŭ verbo 471

Verba radiko = aga radiko 718

Verbo 413-418, 716

agoinflua 423

al-komplemento 457

AS-finaĵo 413, 414

dusignifa 450

frazrolo 455-466

grava 467-483

I-finaĵo 413

imaga modo 417, 418

IS-finaĵo 414, 415

ke-frazo 499-503

kompleksa 466

kunmetita 441-446

kvazaŭ-frazo 533

nerekta parolo 532-534

nuntempa 413, 414

objekta. .452-454, 456, 457, 461, 462, 610-614, 713

observa 425

OS-finaĵo 415

pasinta tempo 414, 415

pasiva 616

pasivigebla 452-454

postmetita subjekto 136

priskriba 399-403, 458

senobjekta 452, 455, 456, 463-465,

716

sensubjekta 115, 455, 716

subjekta 455, 456, 716

U-finaĵo 416, 417

US-finaĵo 417, 418

venonta tempo 415

vola modo 416, 417

Vi 107, 110, 111

anstataŭ oni 117

forlaso 416, 489

subkomprenata 416, 489

Via 107, 108, 110, 111

VIC (prefikseca) 655, 656, 696

Vic' al 210

Vicorda nombrovorto 372, 380, 381,

388, 389, 716

E-finaĵo 382

skribo 380 vortordo 381

VIDEO (prefikso) 685, 708

Vidi 456

VIR (prefikseca) 48, 656

Vira radiko 46, 47, 51

Virina nomo 547, 548

Virina radiko 46, 47, 51

Vo (liternomo) 17, 18, 316, 317

Voĉa konsonanto 28, 29

Vokalo 25, 26, 716

antaŭa 25

duobla 34

interliga 575, 576

longeco 26

malantaŭa 26

malvasta 25

mezvasta 25

rondeco 26

variado 26

vasta 25

Vokativo = alvoko 130, 131, 718

Vola modo 416, 417, 716

Voli 421, 422, 475-480

ĝentila 477

senobjekta 477

Volitivo = vola modo, U-modo, U-verbo.. 416, 417, 718

Volu ...i 417

Volus 480

Vortareto gramatika 711-718

Vorteto 716

A-vorteca 301-317

afikseca 661-663

duobla 329-332, 412

E-vorteca 247-299

ekkria 333-337, 644

kombinita 329-332

kompara 343-351

kunliga 319-327, 713

kvanta 395

loka 247-253

neoficiala 336, 337, 339-342

nombra 367-376

nova 40

O-vorteca 301-317

priskribo 66, 67

pronomeca 301-317, 714

superrigardo 39, 40

tempa 253-268

vortfarado 576

Vortfarado 563-587

A-finaĵo 566-570

E-finaĵo 571

frazetvortigo 580-584

kombino 573-580

neregula 586, 587

O-finaĵo 566

preciziga antaŭelemento 573-580

streĉita 584, 585

ŝajna 585-587

verba finaĵo 572, 573

vortelementoj 563-566

vortklasa finaĵo 566-573

Vortigo de frazeto 580-584

Vortklasa finaĵo 39, 566-573, 716

Vortludo 585-587

Vortokunfando 586, 587

Vortordo 41, 537-542

eĉ 284

emfazo 537

frazparto 537, 538

nekutima 65, 538-542

priskribo 64

Vortotranĉado 20, 23, 33

Vuo 22

Vuo (W) 22, 23

W 22

nomo 22

X-skribo 18

Y 22

nomo 22

Z, elparolo 27, 28

ZEPTO (prefikso) 686

ZETA (prefikso) 686

Zo (liternomo) 17, 18, 316, 317

16 reguloj 689-694

elparolo 37

literumado 317

elparolo 37

literumado 317

anstataŭ supersigno 18

elparolo 37

literumado 317

elparolo 37

literumado 317

'stas 34, 105

B (esceto) 22

* Steleto aŭ asterisko estas uzata post vorto aŭ frazo por signali

ion specialan, ekz. por atentigi pri piednoto. En PMEG steletoj antaŭ kaj post vorto aŭ frazo (*ekzemplo*) montras, ke la ek- zemplo estas erara aŭ tre malrekomendinda.

' Apostrofo montras, ke parto de vorto estas forlasita. Legu detale

pri la uzado de apostrofoj en §10.

Frazparto povas konsisti el unu sola vorto, sed ofte ĝi estas kunaĵo de pluraj vortoj. Unu el la vortoj de plurvorta frazparto estas ĉefvorto, kaj la aliaj estas rektaj priskriboj de la ĉefvorto. Se la ĉefvorto estas O-vorto, la frazparto nomiĝas O-vorta frazparto. Se la ĉefvorto estas A-vorto, ĝi estas A-vorta frazparto. Se la ĉefvorto estas E-vorto, ĝi estas E-vorta frazparto:

ĉambro - Ĉambro estas ĉefvorto. Priskriboj ne estas.

matura homo - Homo estas ĉefvorto. Matura estas rekta priskribo de homo.

tre granda - Granda estas ĉefvorto. Tre estas rekta priskribo de granda.

tre longe - Longe estas ĉefvorto. Tre priskribas ĝin.

Oni povas ankaŭ paroli pri E-vortecaj frazpartoj, en kiuj la ĉefvorto estas E-vorteca vorteto: tre baldaŭ, multepli, absolute ĉiam.

Rekta priskribo de ĉefvorto povas mem esti plurvorta frazparto:

• la kajero de la juna fraŭlino - Ĉefvorto estas kajero. La estas difina pri- skribo (= difinilo). De la juna fraŭlino estas poseda priskribo. La poseda priskribo estas mem O-vorta frazparto enkondukita per la rolvorteto de.

tre alte estimata sinjoro - La tuto estas O-vorta frazparto. Sinjoro estas ĉefvorto. Tre alte estimata estas mem A-vorta frazparto, kiu rekte pri- skribas la ĉefvorton sinjoro.

En Esperanto ne ekzistas gramatika sekso. Sekso estas nur parto de la sig- nifo de iuj O-vortoj. La finaĵo O neniel esprimas sekson.

La signifon de vorto oni ĉiam devas lerni. Por ĉiu besta kaj homa vorto oni devas lerni la eventualan sekson kiel parton de la signifo. Neniaj reguloj de- cidas pri tio. Regas iom da konfuzo pri tio ĉi, kaj multaj vortoj bedaŭrinde havas neklaran signifon.

Ekzistas en Esperanto tri signifoklasoj de vortoj por homoj kaj bestoj: Sekse neŭtralaj radikoj, virseksaj radikoj kaj inseksaj radikoj: ► Sekse neŭtralaj radikoj:

Ĝeneralaj bestaj kaj homaj radikoj: besto, homo, infano, orfo, per- sono, birdo, fiŝo, insekto, reptilio, simio k.a.

La sufiksoj -an-, -estr- -id-, -ist- kaj -ul-.

• Participoj kun O-finaĵo: ...anto, ...into, ...onto, ...ato, ...ito, ...oto.

Ĉiuj bestospecioj: ansero, araneo, bovo, ĉevalo, ezoko, formiko, hundo, kato, koko, leono, lupo, muŝo, pasero, zebro k.a.

Diversaj ne-familiaj homaj rilatoj: amiko, ĉefo, gasto, kamarado, kolego, membro, najbaro k.a.

A-vortoj estas uzataj precipe por priskribi O-vortojn. Rekte priskribantaj A- vortoj staras plej ofte antaŭ la priskribata O-vorto, sed ili povas stari ankaŭ post ĝi. Eĉ povas esti A-vortoj samtempe antaŭ kaj post la sama O-vorto:

granda domo

domo granda

la tago longa

la longa tago

• fama Franca verkisto

fama verkisto Franca

A-vorto, kiu staras post sia O-vorto, estas ofte emfazita: §7.1.

En oficiala Esperanto ALI estas ordinara radiko, el kiu oni faras vortojn per la ordinaraj finaĵoj:

alia = ne la sama, diferenca

alio = io alia

alie = en alia okazo, en alia maniero

alii = esti alia, diferenci (malofte uzata)

Multfoje oni proponis aldoni al la tabelvortoj la antaŭparton *ALI-* kreante la novan serion *aliu*°, *alio*°, *alia*°, *alies*, *alie*°, *aliam*°, *alial*°, *aliel*, *aliom*°. Iuj eĉ praktikas tion uzante precipe la vortojn

*aliel* kaj *alies*.

Ekuzo de la novaj tabelvortoj kunportus drastajn ŝanĝojn en la lingvon. Multaj "alielistoj" konscias, ke alie ŝanĝus sian signifon al "en alia loko", sed la sekvoj estus multe pli grandaj ol tio.

Alia en normala Esperanto signifas "de alia speco" aŭ "kun alia identeco" (§5.2). La nova tabelvorto *alia* signifus nur "de alia speco". Kon- sekvencaj alielistoj do ne plu diru: La alia ĉambro estas pli granda. Sed:

*La aliu ĉambro estas pli granda.* Ili ankaŭ devus diri: *lli amas unu la aliun.* En normala Esperanto aliu estas apenaŭ uzata, sed signifas principe "estu ali(ec)a", ĉar ĝi simple estas la U-modo de la ĉi-antaŭe menciita verbo alii.

Noto: Oni povas tamen dubi, ĉu estus logike uzi la antaŭ *aliu*, ĉar antaŭ veraj tabelvortoj je U oni ne povas uzi la (§9.1.1). Estas malfacile diri, ĉu *aliu* signifus "la alia" aŭ simple "alia". Sed tio ja gravas, ĉar la tabelvorto *aliu* ĉiuokaze ne estas ĝusta Esperanta vorto.

Oni ofte faras kunmetaĵojn kiel: de alia speco ^ alispeca; kun alia formo ^ aliforma; en alia signifo ^ alisignife. Alielistoj tamen devus diri: *ali- uspeca*, aliaforma, *aliusignife*, ĉar oni ne povas forigi la postpartojn de tabelvortoj. Komparu kun: de tiu speco ^ tiuspeca (ne: *tispeca*); kun tia formo ^ tiaforma (ne: *tiforma*); en tiu signifo ^ tiusignife (ne: *tisignife*). Oni povas renkonti la formon *interaliel* anstataŭ la regula kaj

kio kiu afero, kia afero tio tiu afero, tia afero

io iu afero, ia afero

ĉio ĉiu afero, ĉia afero nenio neniu afero, nenia afero

La tabelvortoj je O montras aferon, kiun oni ne povas precize nomi per O- vorto. Ĉi tie la ĝenerala vorto "afero" estas uzata kiel klarigo, sed la signifo estas eĉ pli ĝenerala. La tabelvortoj je O estas uzataj ankaŭ por reprezenti ion abstraktan, kion oni esprimis per tuta frazo.

Legu pri la diferenco inter tabelvortoj je O kaj tabelvortoj je U en §15.1.

La tabelvortoj je O povas ricevi N-finaĵon, sed normale ili ne ricevas J-fin- aĵon, ĉar ili esprimas ĝeneralan tuton.

Rektaj priskriboj de tabelvortoj je O staras ĉiam post la tabelvorto: io bona, kion novan, ĉio grava k.s.

Kio

Kio brulas? ^FE31 = Kia/kiu afero brulas? Demanda kio. Kion Dio kreis en la sesa tago? ^FE12De kio tio ĉi venas, mia filino? ^FE17Kio estis liaj lastaj vortoj? ^{Rt 48}

Nu, kion mirindan vi trovis? Nu, kio venis al vi en la kapon? ^⁷⁷Kion vi havis, por diri al mi? ^R^t⁵

Kio do li estas laŭ via opinio? ^⁹² Kiam kio rilatas al homo, ĝi normale demandas pri la profesio, la socia rolo aŭ simile, sed ne pri la nomo.

Mi neniel povas kompreni, kion vi parolas. ^{FE 28}Li demandis ŝin, kion ŝi faras tie ĉi tute sola kaj pro kio ŝi ploras. ^{FE 21}Mi de teruro ne sciis, kion fari. ^{FE 38} Demanda kio en mallongigita sub- frazo. = ...ne sciis, kion mi faru.

"Kion mi vidas!" diris ŝia patrino kun grandega miro. "Ŝajnas al mi, ke el ŝia buŝo elsaltas perloj kaj diamantoj." ^FE17 Duone ekkria, duone de- manda kio.

Sed ligas frazojn aŭ frazpartojn, kaj montras, ke ili iel kontrastas inter si:

La papero estas tre blanka, sed la neĝo estas pli blanka. ^FE10

Li amas min, sed mi lin ne amas. ^FE18

Mi zorgas pri ŝi tiel, kiel mi zorgas pri mi mem; sed ŝi mem tute ne zorgas pri si kaj tute sin ne gardas. ^FE18

Laŭ la projekto de la inĝenieroj tiu ĉi fervojo estas konstruota en la daŭro de du jaroj; sed mi pensas, ke ĝi estos konstruata pli ol tri

FE 25

jarojn.

Nia provincestro estas severa, sedjusta. ^{FE 37}

Tiu domo estis mallarĝa, sed alta. ^{M 6}

Pli bona estas knabo malriĉa sed saĝa, ol reĝo maljuna sed malsaĝa. ^ft-⁴

Ordinara ĉu (§22.2) montras demandon. Duobla aŭ plurobla ĉu normale ne havas tian signifon, sed montras anstataŭe indiferentecon. Indiferenta ĉu montras alternativojn, inter kiuj la elekto estas indiferenta, libera, egala, pri- dubata, necerta aŭ simile.

Indiferenta ĉu povas enkonduki subfrazojn, inter kiuj la elekto estas indi- ferenta. La ĉeffrazo montras ion, kio validas sendepende de la elekto inter la alternativoj. Tiaj subfrazoj estas ofte mallongigitaj:

Li devis trinki kun ili, ĉu li volis, ĉu li ne volis. ^FA1122 Lia volo nenion povis ŝanĝi.

Ĉiu povas veni, tute egale, ĉu li estas reĝido, ĉu [li estas] almozulo. ^FA169Kaj reĝidoj kaj almozuloj povas veni. Ne gravis, kio oni estis.

Indiferenta ĉu povas ankaŭ enkonduki frazpartojn, inter kiuj oni povas elekti. Tiam ĉu... ĉu povas esti tre simila al aŭ... aŭ. Ĉu... ĉu emfazas indiferentecon, dum aŭ... aŭ nur montras alternativojn:

• Ĉu pro timo, ĉu pro fiereco, li nenion respondis. ^{LR 99} Oni ne scias, kiu el la du alternativoj kaŭzis, ke li nenion respondis, sed tio ne gravas.

Ĉu bona, ĉu malbona - ĉiu mem por sia far' ricevas rekompencon. ¹^T36Ne gravas, ĉu oni estas bona aŭ malbona.

Tio estas la leĝo pri naskintino, ĉu de knabo, ĉu de knabino. ^Lv12 La leĝo validas egale por virino, kiu naskis knabon, kaj por virino, kiu naskis knabinon.

Ju kaj des estas ĉiam uzataj kune kun pli aŭ malpli (§14.3.15). Ju kaj des kunlabore montras, ke unu pli-esprimo dependas de alia. La ju-esprimo montras tion, kio regas. La des-esprimo montras tion, kio dependas. Se ju- pli-esprimo kreskas, ankaŭ la responda des-pli--esprimo kreskas:

Ju pli da mono ni havos, des pli rapide kaj bone iros kompreneble nia afero. ^OV127 Se la mono pliiĝos, tiam ankaŭ la rapideco kaj boneco pli- iĝos.

• Ju pli alte staras la lingvo, des pli rapide progresas la popolo. ^{FK 229} La progreso de la popolo dependas de la nivelo de ĝia lingvo.

Ju pli malmulte vi parolos pri tiu ĉi afero, des pli bone. ^{BV 86}

Ju pli da havo, des pli da pravo. ^{PE 790}

Ordinara nek (§21) signifas "kaj ankaŭ ne", "kaj ankaŭ neniu" k.s. Plurobla nek signifas "kaj ne". Kombinita nek estas do egala al kaj... kaj (§17.5) plus neado:

Mi renkontis nek lin, nek lian fraton. ^FE28 = Mi kaj ne renkontis lin, kaj ne renkontis lian fraton.

Nek ĝojo, nek malĝojo daŭras eterne. ^{PE 1680} = Kaj ĝojo, kaj malĝojo ne daŭras eterne.

Ŝi estis muta, povis nek kanti nek paroli. ^FA198 = Ŝi kaj ne povis kanti, kaj ne povis paroli.

Iafoje oni uzas ordinarajn radikojn (§37.1) sen finaĵoj kiel ekkriajn vortojn:

Halt'! Ne kuraĝu permesi al vi!^Rt142 = Haltu! Ne kuraĝu... HALT estas ordinara radiko normale uzata kiel verbo: halti. Ĉi tie Zamenhof uzis ĝin kiel ekkrian vorton, kaj skribis apostrofon, kvazaŭ temus pri ellasita O- finaĵo. Pli bone estas skribi halt! (sen apostrofo), ĉar temas pri ekkria uzo de nuda radiko.

Ek! Ni komencu! Ek! Antaŭen! La prefikso EK (§38.3.4) estas tre ofte uzata kiel memstara ekkria vorto por instigi al (tuja) ekagado.

Eks pri tiuj idiotoj! La prefikso EKS (§38.3.5) estas iafoje uzata kiel memstara ekkria vorto por montri, ke io (ĝena), kio antaŭe ekzistis, ne plu okazos aŭ aperos.

Help! = Helpu! Helpon!

Povas ekesti problemoj pri akcento en ĉi tia uzado de nudaj radikoj. Kie en ekz. Rapid! meti akcenton? Ĉu oni diru "rapid" (kvazaŭ estus Rapid'! kun apostrofo), aŭ "rŭpid" (akcentante la antaŭlastan vokalon)? Estas konsilinde uzi kiel ekkriajn vortojn nur unuvokalajn radikojn, ĉar tiam ne povas ekesti dubo pri la akcento. Estas eĉ konsilinde uzi tiun ĉi eblon ĝenerale tre ŝpare.

Multaj radikoj estas iom sonimitaj. Ofte oni kreas el ili sonimitajn vortojn per forigo de finaĵoj, kaj ofte per mallongigo kaj aliformigo:

Kraki ^ Krak! ^{FA3 86}

Plaŭdi ^ Plaŭ! ^{FA2 35}

• Rapidi ^ Rap, rap! Rapidu, rapidu! ^{FA2 34}

Pafi ^ "Pif, paf!" eksonis subite krakoj. ^{FA2 37}

Murmuri ^ Mur-mur-mur! ^FA2128

Boji ^ Boj!

Miaŭi ^ Miaŭ! (eble pli bone mjaŭ, §18.4)

Tranĉi ^ Trinĉ tranĉ!

Gluti ^ Glut! glut!

Tinti ^ Tin tin!

Ekkriaj kaj sonimitaj vortetoj estas ofte elparolataj kun alia akcento ol ili devus havi laŭ la skribo. Tiaj ĉi vortoj estas la plej "sovaĝa" parto de la lingvo, kaj tial la normalaj reguloj de skribo (§1) kaj elparolo (§2) eble ne estas same gravaj kiel ĉe ordinaraj vortoj, sed plej ofte tute bone eblas skribi regule laŭ la efektiva elparolo:

La duvorta alvoko ha lo (§18.1) estas ofte misskribata *halo*, kio devus elparoliĝi *hŭlo* (same kiel la O-vorto halo). Ha lo estas tamen ĉiam el- parolata "ha lo". Ankaŭ ne eblas skribi *halo'* kun apostrofo, ĉar ĝi neniel estas O-vorto.

La vorton hura (§18.1) oni elparolu "hŭra" (akcento je U). Sed multaj el- parolas "hura". Se oni tiel elparolas, oni skribu hu ra°.

Hola (§18.3) estas ofte elparolata "hola", kaj devas tiam esti skribata

ho la°.

• Aha (§18.3), ehe (§18.3) kaj oho (§18.3) elparoliĝu "aha", "ehe" kaj "oho". Ili estas tamen ofte elparolataj "aha", "ehe" kaj "oho", kaj devas tiam esti skribataj a ha°, e he° kaj o ho°.

O kej° (§18.3) estas ofte misskribata *okej*, kio devus elparoliĝi "okej". La efektiva elparolo estas tamen ĉiam "okej". Iuj proponis skribi *okej'* kun apostrofo, sed ja neniel temas pri O-vorto.

La kata bleko miaŭ (§18.2) estas ofte elparolata "miaŭ", kaj tiam mjaŭ° estas pli bona skribo.

Iafoje ĉu aŭ Kl-vorto estas forlasita el demanda frazo. Tio okazas precipe en dialogoj. Tiam nur la kunteksto montras, ke temas pri demando. Tia forlaso estas akceptebla, kiam la tuta frazo estas draste mallongigita:

• - Efektive? - ŝi demandis per tirata tono. - Efektive, - respondis Aleĉjo. ^M147 = - Ĉu efektive vi farus tion? - ŝi demandis...

Por respondi ĉu-demandojn oni povas simple eldiri frazon (plenan aŭ mal- longigitan), kiu donas respondon al la demando:

Ĉu vi amas min? - Mi amas vin!

Kiam oni miksas nombrajn vortetojn (§23.1) kaj O-vortajn nombrovortojn (§23.2) en unu nombro, iliaj malsamaj reguloj kolizias. Nombraj vortetoj volas esti rektaj priskriboj de ĉefvorto, dum O-vortaj nombrovortoj mem estas ĉefvortoj kun da-esprimo post si. Necesas iel elturniĝi:

Kvar metroj da tiu ĉi ŝtofo kostas naŭ frankojn; tial du metroj kostas kvar kaj duonon frankojn (aŭ da frankoj). ^FE14 Nuntempe oni preferas uzi ON-vorton kun A-finaĵo en ĉi tiaj okazoj: kvar kaj duonan frankojn.

Tie loĝas 1.000.000 da homoj. = ...unu miliono da homoj. Tie loĝas 500.000 homoj. = ...kvincent mil homoj. Tie loĝas 1.500.000 (da) homoj. = Tie loĝas unu miliono (kaj) kvincent mil (da) homoj. Oni ankaŭ povas diri: ...unu kaj duona milionoj da homoj. Aŭ: ...unu komo kvin milionoj da homoj.

Mi havas unu milionon da eŭroj. Se mi ricevos ankoraŭ unu eŭron, mi havos unu milionon unu da eŭroj. Aŭ: ...unu milionon (da eŭroj) kaj unu eŭron.. Sed prefere ne *...unu milionon unu eŭrojn*, ĉar tio estus gramatike tre stranga kun du malsamspecaj objektoj. Estas tre nekutime uzi da kune kun nombra vorteto (unu da eŭroj), sed tio estas tamen akceptebla en tiaj ĉi okazoj.

• Li havas 10.300.978 $. = Li havas dek milionojn tricent mil naŭcent sepdek ok da dolaroj. Aŭ: Li havas dek milionojn (da dolaroj) kaj tricent mil naŭcent sepdek ok dolarojn.

Noto: Ofte aperas la ideo transformi nombrovortojn kiel miliono kaj miliardo en nombrajn vort- etojn (sen O-finaĵo): *milion*, *miliard*, *bilion* k.t.p. Tio estus tro drasta ŝanĝo de la lingvo (kaj *miliard* estus tre malfacile elparolebla). Leviĝus ankaŭ la demando, kiel akcenti la novajn vortojn. Ĉu oni diru *milwn* (laŭ la normala akcentoregulo), aŭ *milion* (kontraŭ la regulo)? Oni rimarku, ke *milwn* konfuziĝus kun la vorto milio + N-fmaĵo. Se oni uzas apostrofon, milion', la vorto restas O-vorto, kaj oni tamen devas uzi da (kaj iafoje J kaj N). Aliaj proponis *miljon*, *miljard*, *biljon* k.t.p., kiuj havus akcenton je "i".

Por montri daton oni sekvu la jenajn modelojn. La vortoj tago kaj de/en la jaro estas tre ofte nur subkomprenataj:

Estis la tria (tago) de Decembro (de/en la jaro) mil naŭcent naŭdek unu.

Hodiaŭ estas la dua (tago) de Majo (de/en la jaro) du mil kvin.

Kvantaj A-vortoj ofte kondutas kiel normalaj A-vortoj:

Multaj birdoj flugas en la aŭtuno en pli varmajn landojn. ^{FE 32}

La ellernado kostis multan kaj grandan laboradon. ^{FK 245}

Kelkaj homoj sentas sin la plej feliĉaj, kiam ili vidas la suferojn de siaj najbaroj. ^{FE 32}

• Ŝi perdis nun unu el la plej utilaj komizoj de sia magazeno kaj troviĝas pro tio en kelka embaraso. ^{M 77}

Vi faris bedaŭrinde plurajn erarojn.

Kvantaj E-vortoj povas roli kiel ordinaraj E-vortoj:

Mi multe dankas vin por via gastameco. ^⁸⁰

Ŝi etendis al la venintino la manon blankan, tre malgrasan, kun fingroj multe pikitaj de kudrilo. ^M106

La malfeliĉa knabino, multe kurinte kaj trovinte neniun, kiu volus ŝin akcepti, baldaŭ mortis en angulo de arbaro. ^FE23

Mi ne estas multege instruita lingvisto. ^DL10

• Liaj okuloj [...] estis fiksitaj sur la vizaĝo de la juna vidvino, kiu eĉplej malmulte ne atentis lian ĉeestadon. ^{M 59}

Dio scias, ke mi estas sufiĉe rekompencita! ^{FA2 27}

O-vorta frazparto povas havi rektan priskribon, kiu montras la identecon de la afero, normale per ĝia propra nomo. Tia identiga priskribo staras ĉiam post sia ĉefvorto, kaj ne havu N-finaĵon aŭ rolvorteton:

Tio estis en la monato Majo. ^FA318 La monato nomiĝas "Majo". Majo estas identiga priskribo de la vorto monato.

Esperantisto estas nomata ĉiu persono, kiu uzas la lingvon Esper- anto. ^{OV 238} Esperanto estas la propra nomo de la lingvo. Kvankam lingvon havas N-finaĵon, la identiga priskribo ne havu tiun finaĵon.

Ĝis morgaŭ li devis ellerni parkere ĉiujn urbojn en la provinco Zelando. ^FA2130

La Florencano Angiolo Bronzino pentris tiun bildon. ^FA1214

Ni vizitis la urbon Parizo.

Apudmeto estas postmetita klariga revortigo de frazparto. Ĝi montras la saman aferon per aliaj vortoj. Apudmeto iel priskribas la antaŭan frazparton, sed estas tamen propra frazparto. En la parolo oni normale distingas apudm- eton per paŭzetoj antaŭe kaj poste. En la skribo oni kutime metas komojn.

Apudmeto ludas la saman frazrolon, kiel la antaŭa frazparto. Se la antaŭa frazparto havas la rolfinaĵon N, ankaŭ la apudmeto havu tian finaĵon:

Karlo, nia prezidanto, prezentis Petron, la novan sekretarion. Kaj Karlo kaj nia prezidanto estas subjektoj, ili eĉ estas la sama persono. Kaj Petro kaj la nova sekretario estas objektoj, ĉar ili estas la sama.

Tie mi renkontis Vilĉjon, mian edzon.

La diablo lin prenu, la sentaŭgulon! ^H150

Malsaĝulo vi nomu lin, malsaĝulo, la maljunan kanajlon! ^⁹⁶

Adam ekkonis Evan, sian edzinon. ^⁴

La koko, trumpetisto de l' mateno, per sia laŭta, forta, hela voĉo el dormo vekas dion de la tago. ^{H 8}

Mi scias, ke brava homo, metiisto, svatiĝas al vi, la gantisto Erik. ^{FA3 76}Kaj metiisto, kaj la gantisto Erik, estas apudmetoj de brava homo.

Rolvortetojn oni normale ne ripetas ĉe apudmeto:

Li prelegis pri Hitlero, la fondinto de la naziismo. Oni povus diri: ...pri Hitlero, pri la fondinto...

Ni esprimas nian koran dankon al sinjoro Schlever, la iiniia kaj plej energia pioniro de la ideo de neŭtrala lingvo internacia. ^{OV 364} Oni povus diri ...al sinjoro Schleyer, al la unua kajplej energiapioniro...

En solena aŭ emocia parolo tia ripeto de rolvorteto estas tamen malpli mal- ofta:

US-formo estas uzata por agoj kaj statoj nerealaj, imagaj aŭ fantaziaj. US- formo ne montras la tempon de la ago:

laborus = la ago "labori" estas imagata

estus = la stato "esti" estas imagata

Se mi estus riĉa, mi ne laborus. Temas pri nerealaj, imagaj stato kaj ago.

Se mi estus sana, mi estus feliĉa. ^{FE 20}

Se li scius, ke mi estas tie ĉi, li tuj venus al mi. ^{FE 20} La agoj scii kaj veni estas nerealaj, imagataj, dum la stato estas ja estas reala.

Se mi nur loĝus en palaco! La loĝado estas dezirata, sed mi scias, ke ĝi ne estas ebla, ke ĝi estas nura fantazio.

I-verbo povas roli kiel subjekto de frazo, kiam oni volas diri, kia estas la ago de la I-verbo. Plej ofte la ĉefverbo estas formo de esti, sed ankaŭ aliaj ĉef- verboj eblas:

Resti kun leono estas danĝere. ^{FE 7} = La ago resti kun leono estas danĝ- era. Danĝere estas perverba priskribo de resti. Ĝi havu E-finaĵon, ĉar ĝi estas priskribo de verbo.

Normale I-verbo ne povas esti ĉefverbo (§3.2), sed okaze oni vidas frazojn, en kiuj la sola verbo estas I-verbo. Sed ankaŭ en tia uzo I-verbo ne povas havi gramatikan subjekton.

Ĉefverbecaj I-verboj aperas en iaj mallongigitaj subfrazoj. La I-verbo tiam sence egalas al U-formo aŭ esprimo kun povi:

Grandega hundo metis sur min sian antaŭan piedegon, kaj mi de teruro ne sciis, kion fari. ^FE38 = ...kion mi faru.

Mi efektive jam ne scias, kiel ĝin klarigi. ^M85 = ...kiel mi ĝin klarigu.

La vidvino staris senmove, videble ne sciante, kion fari kaj al kiu sin turni. ^M11 = ...kion ŝi faru kaj al kiu ŝi sin turnu.

Ili ne havas, kion manĝi, ili ne havas, per kio hejti la fornon. ^M102 = Ili ne havas (ion), kion ili/oni povus manĝi, ili ne havas (ion), per kio ili povus hejti la fornon.

Mi havis tiam apud mia domo foson, kiu, se preni la plej malmulte, havis almenaŭ okfutojn da larĝeco. ^Rt19 = ...se oniprenu laplej malmulte...

Se lin kompari kun la nuna reĝo, li estis Apolono ĉe Satiro. ^H14 = Se oni lin komparu kun la nuna reĝo...

Ĉefverbecaj I-verboj aperas ankaŭ en iaj mallongigitaj esprimoj de dubo aŭ hezito. La plena frazo havas verbon en U-formo, okaze en US-formo aŭ 0S- formo:

Plialtigi la temperaturon de la ĉambro! per kio? aĉeti medikamenton! Per kio? ^M-¹⁹⁶ = Per kio miplialtigu... Per kio mi aĉetu...

Ĉu esti aŭ ne esti, - tiel staras nun la demando. ^{H 74} = Ĉu mi estu aŭ ne estu...

Kion fari? ^M19 = Kion oni/mi/vi faru?

I-verboj kaj agaj O-vortoj estas similaj, sed ekzistas tamen diferenco. I- verbo havas ĉiam subkomprenatan sencan subjekton, kiu plej ofte estas identa al la subjekto de la ĉefverbo. Aga O-vorto estas tamen sendependa de subjekto. Aga O-vorto nomas agon sen konsideri eventualan faranton. La signifo de frazo povas do ŝanĝiĝi, se oni ŝanĝas I-verbon en agan O-vorton:

Malbonaj infanoj amas turmenti bestojn. ^FE33 = Ili amas, kiam ili mem turmentas bestojn.

Malbonaj infanoj amas turmentadon de bestoj. = Ili amas turmentadon de bestoj, ĉu ili mem turmentas, ĉu iu alia turmentas.

Mi promesis amuziĝi. = Mi promesis, ke ĝuste mi amuziĝos.

• Mi promesis amuziĝon. = Mi promesis, ke okazos amuziĝo. Ne gravas, kiu amuziĝos.

Labori estas lacige. Laborado estas laciga ĝuste por tiu, kiu laboras.

Labor(ad) o estas laciga. Laborado estas laciga ĝenerale, eble ne nur por la laboranto.

Aktiva participo kun O-finaĵo montras la sencan subjekton de la ago aŭ stato. Pasiva participo kun O-finaĵo montras la sencan objekton. Normale temas pri persono:

skribanto = skribanta persono, persono kiu skribas

skribinto = skribinta persono, persono kiu antaŭe skribis

skribonto = skribonta persono, persono kiu poste skribos

amato = amata persono, persono kiun iu amas

amito = amita persono, persono kiun iu antaŭe amis

amoto = amota persono, persono kiun iu poste amos

Kiam Nikodemo batas Jozefon, tiam Nikodemo estas la batanto kaj Jozefo estas la batato. ^{FE 22}

Frazojn kun objekta verbo oni povas transformi de aktivo (normala frazo) en pasivon. Pasivo estas kvazaŭ inversa maniero prezenti agon. Kiam oni pasivigas frazon, okazas tri ŝanĝoj:

La objekto fariĝas subjekto (kaj perdas sian N-finaĵon).

La ĉefverbo fariĝas kunmetita verbo: esti + pasiva participo.

La aktiva subjekto malaperas aŭ fariĝas de-komplemento.

La knabino vidas la domon.

la domon ^ la domo

vidas ^ estas vidata

la knabino ^ de la knabino

^ La domo estas vidata de la knabino. Li batis sian hundon per bastono.

sian hundon ^ lia hundo

batis ^ estis batata

li povas malaperi

^ Lia hundo estis batata per bastono.

En la lasta ekzemplo sia fariĝas lia, ĉar la subjekto ŝanĝiĝis. Legu aparte pri la reguloj de si en §11.6.1.

Oni uzas pasivon por movi la atenton for de la aktiva subjekto al la ago. Ankaŭ la iama objekto (la nova subjekto) ricevas pli da atento. Oni ofte uzas pasivon, kiam oni parolas pri tre ĝenerala afero, kiam apenaŭ ekzistas aktiva subjekto:

• Mi ĉiam volonte aĉetas tiun ĉi komercaĵon. ^ Tiu ĉi komercaĵo estas ĉiam volonte aĉetata de mi. ^{FE 25}

Iu lavos vin. ^ Vi estos lavita. ^{FE 25}

Estu trankvila, mi pagos mian tutan ŝuldon al vi baldaŭ. ^ Estu tra- nkvila, mia tuta ŝuldo estos pagita al vi baldaŭ. ^{FE 25}

Oni ne serĉus nun tiel longe mian oran ringon, se vi ne estus kaŝinta ĝin tiel lerte. ^ Mia ora ringo ne estus nun tiel longe serĉata, se ĝi ne estus tiel lerte kaŝita de vi. ^{FE 25}

Verboj kiel povi, voli, komenci, fini, ĉesi k.a. ofte aperas kune kun I-verbo. La du verboj kune formas kvazaŭ unu kompleksan verbon. Normale la I- verbo signife estas la pli grava parto, kaj ĝi decidas la frazrolojn:

Komencis neĝi. ^FA1142 (= Ekneĝis.) La ĉefverbo komenci per si mem normale postulas kaj subjekton kaj objekton, sed la frazkonstruon de- cidas neĝi, kiu estas sensubjekta kaj senobjekta verbo.

Baldaŭ ĉesos neĝi. La ĉefverbo ĉesi normale havas subjekton, sed neĝi estas sensubjekta verbo.

Noto: Oni normale ne diras *Baldaŭ finos neĝi*, ĉarfini montras plenumon, antaŭplanitan fin- punkton aŭ simile. Sed ĉe neĝado ordinare tute ne ekzistas plenumo aŭ finpunkto. Neĝado simple iam ĉesas.

Ili ĉesis konstrui la urbon. ^¹¹ La ĉefverbo ĉesi ne povas havi objekton, sed konstrui estas objekta verbo.

• Li finis paroli. ^Jĝ15 La ĉefverbo fini normale havas kaj subjekton kaj objekton, sed paroli ne bezonas objekton. Oni povus ankaŭ diri, ke ĝuste la I-verbo paroli estas la objekto de fini.

Ne povis esti alie. ^FA3118 La ĉefverbo povi normale havas subjekton, sed esti povas esti sensubjekta (kun E-finaĵa perverba priskribo, §25.1.1).

La verbo havi montras tute ĝenerale, ke la objekto apartenas al la subjekto. La aparteno povas esti poseda, porta, eca, interrilata, k.s.:

Mi havas centon da pomoj. ^FE14 = Cento da pomoj apartenas al mi.

Unu vidvino havis du filinojn. ^FE11 = Al unu vidvino apartenis du filinoj.

Kiam oni estas riĉa [...], oni havas multajn amikojn. ^FE16

Mi havas nur unu buŝon, sed mi havas du orelojn. ^FE12

Kiun daton ni havas hodiaŭ? ^FE12

Tiu ĉi patrino varmege amis sian pli maljunan filinon, kaj en tiu sama tempo ŝi havis teruran malamon kontraŭ la pli juna. ^FE13

• Tiu ĉi urbo havas milionon da loĝantoj. ^FE14

Se oni volas pli precize esprimi la apartenan rilaton, oni povas anstataŭ havi uzi ekz. posedi, porti, teni kaj aliajn verbojn.

Legu pli pri la diferenco inter havi kaj aparteni en §30.6.

Iuj lingvoj uzas verbon similan al havi por fari kunmetitajn verbojn. Tio ne ekzistas en Esperanto. Ne eblas diri *mi havas dirinta la veron*, *li havis veturis tien*, aŭ simile. En Esperanto oni normale uzas simplajn verbo- formojn (diris, veturis k.s.). Je bezono oni povas formi kunmetitajn verbojn (§28.4) per esti: Mi estas dirinta la veron. Li estis veturinta tien.

Igi = "kaŭzi, ke iu faru ian agon". Igi estas farita el la sufikso IG (§38.2.17).

La subjekto de la verbo igi estas tiu, kiu kaŭzas, ke iu alia faru ian agon. La objekto estas tiu, kiu faru la agon. La rezulta ago, I-verbo, aperas kiel per- verba priskribo de la objekto (§25.1.2):

Li igis ilin vagadi en la dezerto dum kvardek jaroj. ^{Nm 32} = Li faris tiel, ke ili devis vagadi...

• La finiĝado de la tago igis ilin rapidi. ^{M 200}

En la lasta tempo li fervore laboris, por igi la ffrancan registaron, en- konduki Esperanton en ĉiujn lernejojn. ^{OV 247}

• Kiu devas, tiu povas. ^{PE 982} Mankas tio, kion oni povas fari, ĉar temas pri povo rilate al ĉia ajn ago.

Kiam necesas montri klare la kaŭzon de la eblo, oni uzu kapabli, rajti, esti eble, esti permesite k.t.p., sed plej ofte povi sufiĉas.

Noto: Multfoje oni provis enkonduki la superfluan verbon *darfi*° — "rajti", sed ĉiam vane. Ĝi neniam fariĝis Esperanta vorto. Ne uzu ĝin.

Devi

Devi montras agon aŭ staton, kiu estas (pli-malpli) neevitebla por la sub- jekto, ĉu pro eksteraj cirkonstancoj, ĉu pro volo de alia persono, ĉu pro mal- permeso, ĉu pro io alia. Nur la kunteksto povas montri la precizan signifon.

Ene de frazo povas troviĝi alia frazo, kiu rolas en la ĉeffrazo kiel frazparto. Tian malĉefan frazon oni nomas subfrazo. Subfrazoj plej ofte ne havas rol- montrilon. Por demonstri la rolon de subfrazo en la ĉeffrazo oni ofte povas en klarigo anstataŭigi la subfrazon per vorto, kiu povas havi rolmontrilon, ekz. tio aŭ alian tabelvorton.

En la plej simpla okazo subfrazo staras fine de ĉefa frazo:

Li diris, ke li estas malsata. ^ Li diris tion. La ke-frazo rolas kiel objekto en la ĉeffrazo.

Li demandis, ĉu mi amas lin. ^ Li demandis tion.

Petro demandis, kial la preparoj daŭras tiel longe. ^ Petro demandis tion.

Mi legis libron, kiun tradukis Zamenhof. ^ Mi legis libron tian. La kiu- frazo estas rekta priskribo de la vorto libron.

Mi kuniros, se vi promesas helpi min. ^ Mi kuniros tiukondiĉe. La se- frazo estas kondiĉa komplemento.

Mi manĝis la panon, kvankam ĝi estis malnova. ^ Mi manĝis la panon malgraŭ ĝia malnoveco. La kvankam-frazo estas komplemento, kiu montras nesufiĉan malhelpaĵon.

Subfrazo povas ankaŭ stari komence de ĉefa frazo:

Ke la tero estas ronda, neniu povas plu pridubi. ^ Tion neniu povas plu pridubi.

Ĉu vi estas malsata, mi demandis al ŝi. ^ Tion mi demandis al ŝi.

Kiam li venis, mi jam foriris. ^ Tiam mi jam foriris. La kiam-frazo estas tempa komplemento.

Se = "sub la kondiĉo ke, kun la supozo ke, en la okazo ke". Se enkondukas subfrazon, kiu montras kondiĉon, supozon aŭ okazon:

Se li scius, ke mi estas tie ĉi, li tuj venus al mi. ^{FE 20} = En la okazo, ke li scius... Oni uzas US-verbojn, ĉar temas pri nura fantazio.

Se mi estus sana, mi estus feliĉa. ^FE19 = Sub la kondiĉo, ke mi estus sana...

Se mi havus multe da mono, mi aĉetus aŭton. La US-formoj montras, ke temas pri fantazio. La parolanto scias, ke li ne havas multe da mono.

Se li havas multe da mono, li verŝajne aĉetos aŭton. La AS-formo kaj OS-formo (reala modo) montras, ke povas esti realeco. Povas esti, ke li vere havas multe da mono, sed oni ne scias certe.

La baza ordo de frazpartoj sekvas la ĉi-postan modelon, kiu tamen ne val- idas por Kl-vortoj, ĉar Kl-vorton oni normale ĉiam metas unue en la frazo sendepende de ĝia frazrolo:

subjekto - ĉefverbo - objekto - aliaj frazpartoj

La knabo - sidas.

subjekto - ĉefverbo

Ili - sidas - sur la sofo.

subjekto - ĉefverbo - loka komplemento

La hundo - ĉasas - katon.

subjekto - ĉefverbo - objekto

Karlo - manĝas - rizon - per manĝbastonetoj.

subjekto - ĉefverbo - objekto - ila komplemento

La virino - estas - arkitekto.

subjekto - ĉefverbo - perverba priskribo de la subjekto

La ĉielo - fariĝis - malhela.

subjekto - ĉefverbo - perverba priskribo de la subjekto

AFRO°

Prefiksa mallongigo de Afriko apenaŭ uzata praktike: *afromodo* = "modo inspirita de Afriko", *Afro-Azia* = "Afrika kaj Azia", *Afroamerikano* = "Amerikano de Afrika deveno", *afropavo* = "speco de pavo". Komparu kun EŬRO (§39.2.9).

ANTI

Eksprefikso en multaj vortoj kun ia kontraŭeca signifo: antibiotiko, antidoto, antipatio, antisemito, antipodo. En iuj vortoj temas pri la signifo "antaŭ": anticipi, Antilebanono, antifono.

Vera prefikso

"Kontraŭa, malamika, opozicia". Iafoje uzata kiel vera prefikso, precipe kiam ekzistas responda internacia vorto, kiu komenciĝas per "anti": faŝisto ^ antifaŝisto = "malamiko de faŝismo", Kristo ^ Antikristo = "iam aper- onta kontraŭulo de Kristo", tezo ^ antitezo = "kontraŭtezo, malo", materio ^ antimaterio = "materio el inverse ŝargitaj partikloj", tusi ^ antitusa = "kontraŭtusa". Vortoj kiel antitusa ŝajnas esti frazetvortoj kun kaŝita uzo de ANTI kiel rolvorteto: *anti tuso* = "kontraŭ tuso" ^ [anti tuso]-A ^

[1] Li havis [...] unu filinon, belan, mildan kaj saĝan, sed blindan. ^FA3116

Sed povas ankaŭ enkonduki ion, kio malebligas aŭ malhelpas la antaŭan aferon:

Mi volis lin bati, sed li forkuris de mi. ^FE18

Mi volis ŝlosi la pordon, sed mi perdis la ŝlosilon. ^{FE 34}

[2] Esperanto estas "nenies propraĵo", nek en rilato materiala, nek en ri- lato morala. ^{OV 238} La neo validas kaj en rilato materiala, kaj en rilato morala.

- Ĉu vi havas aŭton aŭ biciklon? - Nek, nek. (= Mi havas nek aŭton, nek biciklon.)

[3] Kaj ĉu vi longe lernis? [...] - Ho, mi lernis ne malpli ol tri jarojn. ^M101

Sed normale oni uzas la respondvortojn jes kaj ne. Tia respondvorto estas kiel tuta frazo per si mem. Ofte oni tamen post la respondvorto aldonas tutan respondan frazon aŭ parton de tia frazo por plia klareco.

[4] Li estas nur unufoja mensoginto dum vi estas ankoraŭ nun ĉiam mensoganto. ^{FE 22}

Oni levis la kadavran tukon; paco estis sur la vizaĝo de la mortinto. ^FA317

La soldatoj kondukis la arestitojn tra la stratoj. ^{FE 22}

Lasi baze signifas "permesi" kaj "ne malhelpi". La preciza signifo povas esti ekz. "permesi ke io restu (en loko aŭ en stato), permesi ke io foriru, ne mal- helpi ke io ŝanĝiĝu, ne malhelpi ke io agu, ne plu teni, ne plu fari" k.t.p.:

Ŝteliston neniu lasas en sian domon. ^{FE 37} = Neniu permesas al ŝtelisto eniri en lian domon.

Iru kun mi, bela Sara, en alian landon, ni lasu la malfeliĉon malantaŭ ni. ^Rn15 = ...la malfeliĉon ni ne kunportu.

La tie kreskantaj beroj lasas post si en la mano, kiu ilin deŝiras, neforig- eblan makulon. ^{BV 7} Makulo restas en la mano.

Povi, devi kaj voli estas tre gravaj verboj. Oni ofte nomas ilin helpverboj, ĉar povi, devi aŭ voli + I-verbo (§27.3.1) estas kvazaŭ unu kompleksa verbo. La I-verbo en tia kompleksa verbo principe estas objekto de la helpverbo. La objekto de povi kaj devi estas ĉiam I-verbo. Voli ankaŭ povas havi alispecajn objektojn.

Povi

Povi montras agon aŭ staton, kiu estas ebla por la subjekto, ĉu pro kapablo, lerteco, forteco, potenco de la subjekto, ĉu pro la cirkonstancoj, ĉu pro rajto aŭ permeso. Nur la kunteksto povas montri la precizan signifon.

Tio, kio estas ebla por la subjekto, estas montrata de I-verbo. Povi kaj la I- verbo havas ĉiam la saman subjekton:

Du homoj povas pli multe fari ol unu. ^FE12

Ĉiu, kiu ŝin vidis, povis pensi, ke li vidas la patrinon. ^FE11

En malbona vetero oni povas facile malvarmumi. ^{FE 42}

Starante ekstere, li povis vidi nur la eksteran flankon de nia domo. ^{FE 31}

El la diritaj vortoj ni povas ankoraŭ fari aliajn vortojn, per helpo de gramatikaj finiĝoj kaj aliaj vortoj. ^{FE 30}

Hodiaŭ en la nokto povas ja fali hajlo kaj ĉion forbati. ^R^t^S0

Povas esti, ke oni estas maljustaj koncerne ilin. ^{FA2 94} La ke-frazo estas subjekto de povas.

Ŝi suprenfaldis sian jupeton, por povi kuri pli rapide. ^{FA2 60}Iafoje la I-verbo estas subkomprenata:

Mi faros ĉion, kion mi povos, por trovi por vi konforman okupon. ^{M 36}= ...kion mipovos fari...

Kion oni volas, tion onipovas. ^PE941 = ...tion onipovasfari.

Li rapidis, kiel li nurpovis. ^FA212 = ...kiel li nurpovis rapidi.

[6] Se Zamenhof skribis tiel, tio certe estas ĝusta. ^ Tiuokaze tio certe estas ĝusta.

Ofte subfrazo staras ene de ĉefa frazo. La ĉefa frazo pludaŭras post la fino de la subfrazo:

La fakto, ke la tero estas ronda, ankoraŭ ne estas akceptita de ĉiuj. La ke-frazo estas identiga priskribo de la vorto fakto.

Via argumento, kiun mi ne akceptas, estas tamen lerte elpensita.

Mi konsentas, se vi tenos viajn promesojn, kuniri al la festo.

La demando, kiel la universo estiĝis, ne estas ankoraŭ kontentige re- spondita.

[7] Ĉiuj - opinias - lin - stranga.

subjekto - ĉefverbo - objekto - perverba priskribo de la objekto

Se oni uzas alian vortordon, oni ne ŝanĝas la bazan signifon, sed nur kreas diversajn emfazojn:

Sur la sofo sidas ili. Atentigo, ke ĝuste ili sidas tie, ne iuj aliaj.

Sur la sofo ili sidas. Atentigo, ke ili sidas ĝuste sur la sofo, ne aliloke.

Ĉasas katon la hundo. Atentigo, ke ĝuste la hundo, ne iu alia, ĉasas katon.

[8]antitusa* (komparu kun simila uzo de PRE, §39.2.19). Plej ofte estas pre- ferinde uzi la rolvorteton kontraŭ (§12.3.4.8) prefiksece: kontraŭfaŝisto, kontraŭtezo, kontraŭtusa k.t.p. Multaj tiaj ĉi ANTI-vortoj ankaŭ povas esti rigardataj kiel propraj radikoj.

ARĤI/ARKI

Ĉiuj vortoj kun ARHI ekzistas ankaŭ en varianto kun ARKI (legu pli pri alternativoj al H-vortoj en §2.1).

Eksprefikso en kelkaj vortoj, kiuj origine enhavis la signifon "la unua, la ĉefa, la supera, la plej grava": arhipelago, arhitekto, arhitravo.

Vera prefikso

Iafoje uzata kiel vera prefikso anstataŭ ĈEF (§38.3.2): episkopo ^ arĥi- episkopo = "ĉefepiskopo", anĝelo ^ arĥianĝelo = "ĉefanĝelo", diakono ^ arĥidiakono = "ĉefdiakono", fripono ^ arĥifripono ^⁸⁴ = "ĉeffripono". Normale oni uzas ARHI nur kiam ekzistas responda internacia vorto, kiu komenciĝas per "arĥi", alie oni ĉiam uzas la prefikson ĈEF. Tamen