Дзённікі (1941-1959)

30.ІХ

Улан-Батар. Ціхі сонечны дзень. На вяршынях гор белыя шапкі снегу. Стэпы рыжыя, выпаленыя сонцам, выбітыя капытамі вярблюдаў, коней, авечак.

— Таварышы! Паехалі! — заклікае маладзенькая кітайская сцюардэса ў свой самалёт. Другім такім жа кітайскім самалётам ляціць польская дэлегацыя.

Прызямляемся на прыгранічным аэрадроме Сайя-Шанд. I зноў — у палёт! Бачым, як напалоханыя гу­лам самалёта па пустыні разбягаюцца вярблюды, качуюць цені аблокаў і чырвонымі змеямі цягнуцца за небасхіл высахшыя рэчышчы веснавых патокаў і рачулак.

Вось і Пекін. Кітайскія сябры сустрэлі нас з кветкамі, адвезлі ў сваю новую гасцініцу «Пекін», а вечарам усе мы былі на прыёме ў тав. Чжоу Энь-лая.

1.Х

На варотах Цяньаньмыня (Вароты нябеснага спакою) на велізарных палотнішчах лозунгі: «Хай жыве вялікае адзінства народаў свету», «Няхай жыве КНР». Гарачыня. Грыміць салют. Уся плошча гарыць вогнішчам рознакалёрных кветак. Парад адкрывае маршал Пын Дэ-хуэй. Салдаты, матросы, лётчыкі, а следам — калоны дэманстрантаў. «Ван суй Мао!» У неба ўздымаюцца тысячы галубоў, каляро­вых шароў, папяровых самалёцікаў. Барабаны! Бара­баны! Калоны рабочых, сялян, будыстаў у зялёных халатах. Дзівосныя іерогліфы лозунгаў на ўсіх мовах нацыянальнасцей Кітая: «Праца, вучоба, адзінства», «Заўсёды будзем з Кампартыяй!», «Няхай жыве ла­гер сацыялізму на чале з Савецкім Саюзам». Эмбле­мы кітайска-савецкай дружбы, скульптурный партрэты старажытных філосафаў, вучоных, паэтаў Кітая. «Служыць рабочым і сялянам!», «Хай расцвітае сто кветак!» Ідуць карэянкі з веерамі, са збанамі на голо­вах, з парасонікамі. Ідуць пісьменнікі, мастакі, ар­тысты з фотаздымкамі са спектакляў Пагодзіна «Уся ўлада Саветам», Шэкспіра, кітайскіх класічных опер. За імі нясуць велізарныя барабаны, у якія б’юць барабаншчыкі. Пачынаецца танец львоў з шарыкамі. Драконы пачынаюць лавіць кветкі ці пэрлы. Плошчу запаўняюць бясконцыя калоны фізкультурнікаў. I мо­ра сцягоў. Несціханы гром аркестра. Уздоўж урадавай трыбуны праходзіць, развітваючыся з усімі, Мао Цзэ-дун.

Вечарам усе дрэвы і будынкі, вуліцы і плошчы гарэлі ў агнях. Пачаўся феерверк і палаючыя вадаспады, медузы, цэлыя сузор’і, а над усім гэтым танец праменняў пражэктараў, якія перакрыжоўваюцца і застываюць велізарным купалам ці шатром. Ён то ападае, то зноў, мяняючы сваю форму, уздымаецца ў неба. Не, гэтага і ў сне не ўбачыш. Стараюся сёе-тое запісаць, каб потым не ўсамніўся, што ўсё гэта бачыў наяву. А гром салюта, перакаты па небе з краю ў край, атрасаючы з яго то срэбраны іней, то лівень зор... I ўсё гэта ў твой гонар, Свабода! Прыгажуня уйгурка кружыцца ў сваім натхнёным народным тан­цы. Не знаю, ці сёння была ноч, бо ўсход ужо новай палае зарой.

2.Х

Палац імператара. Кераміка, розныя музычныя інструменты, якім 3-4 тысячы год. Чаны, ван­ны, золата, серабро, інкрустацыя. Габелены, на якіх вышыты дрэвы, нейкія фантастычныя птушкі. Карціны з часоў сунскай дынастыі. Не пералічыць усіх дзівос. Захавалася нават дрэва, на якім павесіўся імператар, і альтанка «Вечная вясна».

Вечарам глядзелі ў Оперным тэатры «Помсту ры­бака» і «Скандал на небе». Як беспадобна Лі Юань- чунь іграў абязьяну!

3.Х

Наведалі кааператыў «Кітайска-савецкай дружбы». Сустрэча з Чон Фын-шанем — намеснікам старшыні кааператыву і старшынёй Го Цжэнам. «За­раз у кожнага ў нас — запасная пара бялізны і ў кожнага свая коўдра». Меню: ладзь дзі — курыца з пер­цам, хай шынь — трэпангі, рыба з таматам, гарох з бамбукам і грыбамі, крэветкі, рыбныя вантробы, суп з зярнятамі лотаса, рыба з цукрам, рыс, пельмені, салата — падсмажаная трава, чай зялёны, без цукру. Цікавая сустрэча ў СП з Мао Дунем, Лю Бай-юнем, Чжоў Лі-бо. «У апартуністаў заўсёды ёсць адзін чорны дзень, калі ім прыходзіцца каяцца» (Мао Дунь).

4.Х

Таварыства кітайска-самецкай дружбы. Інстытут нацыянальных культур, у якім вывучаецца 18 моў народнасцей Кітая. У парку — акацыя «Драконавы лапы».

Адзін а нашых перакладчыкаў, калі канчае гаварыць, усміхаецца: «Хо-хо!»

5.Х

Кантон. Выстаўка выяўленчага мастацтва. Ван Шэн-лай: «Дзяўчаты, ратуючыся ад палону, кідаюцца ў мора». Скульптуры: «Гранатамётчык», «Дзяўчына прышывае байцу гузік». Выдатняя графіка.

Наведалі Храм неба, у якім такая акустыка, што нат на адлегласці 300 метраў можна чуць шэпт. Kітайцы ўсё запісваюць. «Дзякуем вам за 487 саветаў!» «Даруйце, я ж даў толькі два». Дакладна вывучаюць наш вопыт. «Нават самыя горшыя чарнілы лепш як самая найлепшая памяць».

Музей Лу Сіня, домік яго, дворык, садзік. У музеі партрэт маткі, рабочы столік. «Я кідаю цагліну, каб вы кінулі ў адказ нефрыт».

8.Х

Даліна Iха. Рудыя лесавыя горы, рака Лола. Вароты Дракона. «Я паўдня вас чакаў» (2 тысячи год). Пячоры Дын-Хуа.

12.Х

Субота. Лахэ. Едзем у Чэнь-Гжоў — сталіцу правінцыі Хэнань. Сады, сады і бясконцыя новабудоўлі. Вучуся распісвацца па-кітайску.

Вечарам былі на канцэрце. Народная песня «Сон дзяўчынкі», фрагмент з оперы «Белая змейка».

13.Х

Адкрыццё новага маста праз Янцзы. Усюды жанчыны не расстаюцца з ручной работай — вяжуць на прутках. Юй Хэ-дзін — старшыня мясцовага аддзялення Саюза пісьменнікаў. Возера Дун Ху. Праезд праз мост у першым цягніку. Вячэрні салют. Пазнаёміліся тут з пісьменнікам Юй Хэ-дзінам і кінарэжысёрам Ша Лай, рэдактарам часопіса «Янцзы» Ван Су-юнем...

17.Х

Кантон. Сустрэча з пісьменнікамі Юй Дзінам, Хан Баем, са старэйшым членам партыі Ду Госянам, які шмат год правёў у чанкайшысцкіх турмах, паэтам і мэрам горада Хуан-чжоу Чжу Гуанам. Тут спецыяльна для К. Варашылава быў пабудаваны двухпавярховы асабняк, бо «высокі госць не мог спыняцца і жыць у доме былога ворага».

19.Х

Жыву разам у адным нумары з кампазітарам Назібам Газанавічам Жыганавым. Нешта не спіцца. За акном — стук драўляных сандаляў.

Ляцім у Ханчжоу над краем рэк і азёр, над лабірынтам каналаў, горных хрыбтоў, атарамі аблокаў. Размясціліся ў гасцініцы над возерам Сі Ху. Цёплая сустрэча і знаёмства з драматургам Чжэнь Фу, сакратаром асацыяцыі работнікаў літаратуры і мастацтва Шэнь Чжу-анем.

«Вячэра бога Майло», які смяецца, аж дрыжаць яго сківіцы і ўсе навокал. Сакія Моню — трынаццацімятровая статуя над трох’ярусным дахам. Манахі з ружанцамі. Кааператыў, дзе вырошчваюць чай. Старшыня кааператыва расказаў, што збор чайных лістоў працягваецца некалькі месяцаў, некалькі раз трэба іх сушыць, праграваць. Страшэнна працаёмкая культура. Чайныя плантацыі цягнуцца амаль да самых вяршынь гор. Трынаццаціярусная пагада на беразе ракі Цянь Танцзян.

21.Х

Цягніком прыехалі ў Шанхай. Размясцілі нас у былой французскай гасцініцы. Музей Лy Сіня. Помнік Пушкіну. Цудоўны парк на набярэжнай ракі Цын Дзян. Парк вясёлых забаў (кіно, тэатры, канцэрты, цырк...). Дзень закончыўся прыёмам. Лy Сінь толькі раз спазніўся ў школу. «Усё сваё жыццё аддаю радзіме». Кабінет паэта. Жалезны ложак, на якім шмат папер, крэсла. Каляндар, старонку якога, з датай 19.Х, ужо не змог пералістаць. Тут стрэлі нас Джан Шэн, Ай Мін-чжы, Шэн Цяо-ін — перакладчык коласаўскай «Дрыгвы», Кун Ло-сунь.

22.Х

Дом-музей Сун Ят-сена. Сустрэлі тут карэспандэнта «Литературной газеты», паэта A. І. Смердава.

Ад гаспадароў даведаўся, што паводле старой кітайскай энцыклапедыі звяры дзеляцца на а) якія належаць да імператара, б) забальзаміраваныя, в) асвоеныя, прыручаныя, г) сысуны, свінні, д) сірэны, е) казачныя, ж) сабакі, якія свабодна бегаюць, названыя ў гэтым спіску, з) якія захоўваюцца, як шалёныя, і) якіх нельга палічыць, к) расцягнутыя на вярблюджай скуры, з вельмі прыгожай поўсцю і гэтак далей, л) якія толькі што зламалі нагу, м) якія з адлегласці выглядаюць як мухі.

Агулам, тут столькі цікавых звестак, што можна і разгубіцца, ды і часу не хапае іх запісваць.

Сустрэча з Ба Цзінам — старшынёй Шанхайскага аддзялення СП Кітая. Тут аднагалосна ўсе асуджаюць кнігу У. Дудзінцава: «Яна выклікала ў нас гнеў». Выступаў і У. Кочатаў: «Не ведаю, ці існавала калі аб’ектыўная крытыка». Ай Мін-чжы: «Лозунг ста кветак ворагі выкарысталі для росквіту сваіх кветак». Усе хвалілі раман У. Кочатава «Журбіны».

«Я маляваў розных кузурак, птушак і звяроў і толькі не смею намаляваць дракона, бо ніколі яго не бачыў» (Ці Бай-шы). Быў на кінафільме Чжан Жуй-фэна «Песня Фенікса».

А гэта пра гасцей: «Тыя, што павінны былі прыйсці, — не прыйшлі. А тыя, што павінны былі застацца, на жаль, пайшлі».

На вечары былі Чэ Бао-цюань, Чао Цзін-хуа, Ені Сяо. Артыстка чытала мае вершы. Мітынг у Палацы спорту.

«Няма такога банкета, які б ніколі не канчаўся». «Развітваемся, каб сустрэцца зноў».

Шаасінская опера: «Пагоня за рыбкай».

26.Х

Раніцой ляцім у Пекін. Яшчэ адна сустрэча ў Саюзе пісьменнікаў.

28.Х

Сустрэча ў нашым пасольстве. На вуліцы дыялог малышоў:

— Пара дамоў!

— Чакай, правяду старэйшага брата да машыны і пойдзем да бабулі.

Прыём у пасла П. Ф. Юдзіна. Тосты, тосты за дружбу, за вялікі кітайскі народ, за яго кампартыю, за поспех у будаўніцтве сацыялізму і г. д.

На сцяне ў пасольстве карціна Шышкіна «Сасновы лес» і партрэт М. Г. Манізера «Мао Цзэ-дун».

29.Х

У 8 г. 20 мінут на ТУ-104 вылятаем з Пекіна. Здаецца, начаваць будзем у Іркуцку.

30.Х

Выйшлі з графіка. Омск. Вечарам былі ў Маскве. Берлінскім цягніком вяртаюся ў Мінск.

У запісной кніжцы некалькі кітайскіх слоў: се-се — дзякую, бывайце — зай цзян, я — во, ты — ні, хопіць — гоу ляо, таварыш — чун чжы, цудоўна — хао, дружба — юхго, люблю — ай, Савецкі Саюз — Су Лен, Кітай — Джун го...

За час сваёй камандзіроўкі запомніў пару сот кітайскіх слоў. Малавата. Трэба будзе купіць кітайска-рускі ці руска-кітайскі слоўнік, які можа спатрэбіцца, калі буду працаваць над вершамі, навеянымі гэ­тым фантастычным падарожжам па Кітаі.

10.XI

3 газеты «Trybuna Ludu» даведаўся аб узнагароджанні мяне ордэнам за ўмацаванне польска-савецкай дружбы. Сакратар ТППР Эдварда Арлоўская запрашае мяне з Любашай на некалькі дзён прыехаць у Варшаву.

21.XI

Працую над цыклам вершаў пра Кітай.

26.ХІ

Едзем з Любашай у Варшаву. Каб не прэмія, не паехаў бы, а сядзеў бы і пісаў бы свае кітайскія вершы.

5.XІI

Дзесяць дзён заняло наша гасцяванне ў польскіх сяброў. Шмат было цікавых сустрэч з Л. Кручкоўскім, Р. Дабравольскім, Е. Путрамантам, з маімі таварышамі па падполлі. На абедзе ў нашага пасла П. А. Абрасімава ён, неспадзявана, запрапанаваў застацца ў яго на пасадзе ўпаўнаважанага ці культурнага аташэ. I хоць Любаша і ўсе мае сябры раілі згадзіцца, я адмовіўся, бо ніколі не быў дыпламатам і шкада расставацца з паэзіяй, ды і становішча палітычнае ў сучаснай Польшчы вельмі трывожнае і нестабільнае. Зусім не такое, як гэта здаецца некаторым нашым палітыкам. Нат самі польскія мае сябры ці ведаюць, што ў іх робіцца. Рэакцыя падымае галаву. Клер ідзе ў наступ, а ў партыі няма адзінства, няма выразнай лініі ў эканоміцы і культуры. Зараз рэакцыя ўсе свае сілы кінула на польскі бастыён сацыялізму. Дай божа, каб мае меркаванні не спраўдзіліся. Кожны вечар рэстаран гасцініцы запоўнены нейкімі хлюстамі і аголенымі да ватэрлініі дзеўкамі. I як тут не ўспомніць з гамбровічаўскай аперэткі словы княгіні Гімалай: «Галізна, прошу панства, з’яўляецца дэмагагічнай і сацыялістычнай, бо што бы­ло б, калі б просты люд адкрыў, што і нашы дупы такія самыя».

Бяда, што просты люд яшчэ тут не адкрыў гэтай ісціны.

1958

6.І

Адшумела, адгаманіла вяселле сястры і Язэпa. на якім было шмат гасцей. Прыехалі і бацькі. До­ма такі гармідар, што і за тыдзень не навядзеш ніякага ладу.

3.ІІ

Учора наведаў у бальніцы дзядзьку Фадзея, які пасля аперацыі ўсё яшчэ чуецца слаба. Быў Янка Шутовіч. Купіў я ў яго за 500 рублёў два тамы К. Машыньскага «Народная культура славян». Дарагавата, але кнігі, якія ён прывязе на продаж у Мінск, — адзіны яго сродак існавання. Толькі адкуль ён іх бярэ? Ці не знайшоў ён доступ да бібліятэкі кс. Ада­ма Станкевіча? Ну, Бог з ім! Добра што рэдкія кнігі не загінулі.

6.ІІІ

Вярнуўся са Слуцка. дзе прабыў некалькі дзён і выступаў на літаратурных вечарах. Часопіс «Дон» змясціў два мае вершы, перакладзеныя таленавітым паэтам I. Грыгор'евым. Далей працую над кітайскім цыклам сваіх вершаў. У «Ціесе» надрукавалі перакладзены А. Жукаўскасам мой верш, толькі пераклад чамусьці прыпісалі А. Гедрынсу.

15.ІІІ

Заўтра выбары ў Вярхоўыы Савет СССР. Паслаў пісьмо і некалькі падрадкоўнікаў сваіх вершаў Гэ Бдо-цыаню. які збіраецца іх даць у сваім часопісе «Дружба».

19.IV

Ездзіў з Любашай у Маскву, дзе ў пасольстве ПНР уручылі мне «Zloty Krzyź Zaslugi». Думаем з Я. Брылём пад’ехаць у Брэст, Кобрын, Белавежу, Слонім, Ружаны на сустрэчу з літоўскімі пісьменнікамі. У даваенным часопісе «Родныя гоні» № 4, чэрвень 1927 г. ёсць невялічкі верш «Дарога», з допісам «3 рукапісу П. Маслоўскага». 3 гэтым вершам вельмі пераклікаецца «Дарожка» П. Пестрака. Праўда, верш Маслоўскага значна слабейшы.

Усе з захапленнем слухаем па радыё сігналы трэцяга нашага спутніка.

28.V

Ехаў з Пількаўшчыны. Спыніўся ля партызанскага абеліска, каб паглядзець, як разбушавалася Нарач. Шмат дзе хвалі даходзілі да самай дарогі. Вось як гэта хараство замкнуць у вобраз? Не дарма Канфуцый лічыў — гэта я чуў ад кітайскіх сяброў — што адзін вобраз варты тысячы слоў. Я не тэарэтызую, бо ўсякая тэарэтызацыя ў паэзіі — рэч непрыдатная.

2.VI

А дома — бальніца. Хворая ляжыць Любаша, у Ірынкі — запаленне лёгкіх. Прыйшоў з экзамена Максімка, прынёс пяцёрку па беларускай мове. Атрымаў сённяшні нумар свайго зборніка, які выйшаў у аганькоўскай серыі.

Дождж. Перакладаю сумныя і сардэчныя вершы У. Бранеўскага, прысвечаныя яго трагічна загінуўшай дачцэ Анцы.

У майскім нумары «Украіны» — падборка беларускіх вершаў у выдатных перакладах М. Рыльскага і А. Малышкі.

19.VI

Дні польская культуры, прыезд аўстрыйскай дэлегацыі і дэлегацыі прыхільнікаў міру з ГДР і г. д. «Ціеса» надрукавала мой верш «Вільнюс» у перакладзе А. Венцлавы.

20.VІ

У Саюзе пісьменнікаў даведaўся аб смерці Пігулеўскага. Калі я з сям’ей быў у Рызе, знаеміў нас з горадам, нядаўна быў у нас на вяселлі сястры Людмілы. А на Нарачы недзе цвітуць кветкі, насенне якіх ён нам прыслаў. Быў харошым перакладчыкам латышскай літаратуры, а галоўнае — быў цікавым і сумленным чалавекам. Часта расказваў мне розныя эпізоды са свайго неспакойнага жыцця. Я адчуваў, што яму хочацца раскрыць сваю душу — душу старога чалавека перад намі, маладзейшымі, і не ведае, ці зразумеем яго — прадстаўніка таго пакалення, якое выходзіла на цярністы шлях нацыянальнай самасвядомасці, барацьбы за званне чалавека.

Дома — гармідар. Прыехала на ўсё лета з Варша­вы Любіна сястра са сваёй тройцай лабатрасаў. Максім рыхтуецца да экзамену. Думае паступаць у політэхнічны інстытут, а дзяўчаты — едуць у Артэк. Відаць, і сёлета не прыйдзецца нам з Любашай думаць аб нейкім адпачынку. Нарачанская дача запоўнена гасцямі, як Ноеў каўчэг. Кожны дзень думай, як іх размясціць, як накарміць.

27.ІХ

Вярнуўся з Літвы, куды ездзіў на Тыдзень беларускай літаратуры. У Парыжы памёр Э. Каганоўскі — выдатны яўрэйскі навеліст, з якім я яшчэ перад вайной пазнаёміўся ў Беластоку, часта сустракаўся ў Маскве. Надзвычай гэта быў абаяльны і дасціпны чалавек. Аднойчы на першамайскай дэманстрацыі, убачыўшы нашу калону пісьменнікаў, заўважыў:

— А я і не ведаў, што ў нас столькі людзей не ўмее пісаць.

Здаецца, зноў у складзе дэлегацыі былых членаў КПЗБ прыйдзецца ехаць на 40-годдзе КПП у Польшчу.

За час маіх вандровак на стале вырасла гара пісем, на якія трэба адказаць. А калі пісаць?

18.XII

Недзе, на вялікі жаль, згубіліся мае запісы з вечара ўспамінаў былых членаў КПП. Ацалеў невялічкі фрагмент з успамінаў лаўрэата Ленінскай прэміі міру А. Длускага. «Я помню, як дапрошваў пракурор 14-гадовую дзяўчынку: — Як сябе вяла падсудная?

I дзяўчынка ў слязах кінулася той на шыю. I праку­рор адмовіўся ад такой сведкі. А калі пачаў дапрошваць Анну Булькат, тая адказала: — Прашу пана пракурора, нічога дрэннага ніхто не замышляў. Помню, у той дзень у мяне ацялілася карова...

— Вы кажаце — перарваў пракурор — як там бальшавікі на граніцы... Яны ж не прызнаюць сёмай запаведзі...

— А на граніцы, як усюды, — людзі, пане пракуpop. Украінцы, венгры, чэхі і бальшавікі... Былі людзі... Я вось толькі не знаю, па якой запаведзі абдзіраюць нас...».

Была тады ў нашым святаюрскім працэсе прыгожая маладая полька Коц Вольга. У той час я разбіраўся ў гэтых рэчах. Як яна спявала! Спявала пра журавоў, якія сумуюць, што сатруцца іх крылы і яны не даляцяць.

1959

4.І

Быў на велізарным мітынгу ў гонар 40-годдзя БССР, на якім выступаў М. С. Хрушчоў. Ішоў снег, але шматтысячны натоўп некалькі гадзін стаяў перад Домам урада і слухаў прамоўцаў. Усе вуліцы былі ўпрыгожаны шматколернымі сцягамі. У горадзе адчуваўся святочны настрой. Ён яшчэ больш узняўся, калі радыё перадало радасную звестку аб палёце на­шай міжкантынентальнай ракеты. Вечарам — урадавы прыём, але я ўжо не змог на яго пайсці.

6.І

Вяртаючыся з рэдакцыі «Полымя», сустрэў Пімена, у якога дома за бутэлькай віна празасядалі да позняга вечара. Даўно мы з ім не дзяліліся сваімі думкамі, і, як аказалася, за апошнія часы ў кожнага з нас набралася спраў не на адну такую сяброўскую бяседу.

18.І

Максім заваліў свой экзамен. Другі тыдзень хварэе. Што з ім рабіць? Хай ідзе на нейкі завод, папрацуе, мо крыху больш набярэцца розуму.

Атрымаў тэлеграму, што па Брэсцкай сельскай выбарчай акрузе № 88 я вылучаны кандыдатам у дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР. Вылучаны і Пімен. Трэба будзе павіншаваць яго з радаснай звесткай.

13.ІІІ

Пазаўчора даведаўся аб прысуджэнні мне прэміі Я. Купалы. Атрымаў я яе ў самы разгар творчага крызісу. Усё, што пішу, пакідае нейкі горкі асадак. Відаць, трэба зноў вырывацца з Мінска, на вёску, да новых людзей, краявідаў, уражанняў. Трэба было б заглянуць і ў сваю Пількаўшчыну. У апошнім пісьме бацька піша, што ўсе яны перахварэлі грыпам, а мама і зараз адчувае сябе вельмі дрэнна.

18.ІІІ

Пазваніў Я. Брыль: у кніжным магазіне чакаюць, каб я прыйшоў за пятым томам Федароўскага.

Купіў. Прынёс дамоў, раскрыў і ледзь не пачаў маліцца на гэта хараство. На некалькі дзён кіну ўсё, пакуль не прачытаю. Якія скарбы нашага народа сабраў Федароўскі.

14.IX

Сустракалі латышскіх пісьменнікаў, якія прыехалі на Тыдзень латышскай літаратуры. Прывезлі восьмы нумар часопіса «Karogs» і газету «Literatura ir moksla», нумары, у якіх надрукаваны вершы нашых паэтаў, у тым ліку і мае, перакладзенныя на латышскую мову Ёнісам Плотнексам. Чуў, што нашы прыезджыя крытыкі збіраюцца раскрытыкаваць аповесць Я. Брыля «Расчараванне». Яшчэ раз прачытаў яе. Відаць, нейкаму з кіраўнікоў трапіла не пад густ, а рэч — добрая. Можа, толькі варта было праясніць пачатак. Збіраемся з Любашай і Лыньковымі паехаць у Кіславодск.

21.XI

Вярнуўся з Фінляндыі. У складзе групы былі: Салынскі, Інбер, Аханесян, Марозава (перакладчыца) і я. Не зважаючы на дажджлівае і снежнае надвор’е, усе мы былі зачараваныя яе суровым, паўночным хараством, якое так чула аберагаюць фіны. Нельга без захаплення гаварыць аб іх гаспадарнасці, культуры, сціпласці.

31.XII

Прачытаў новую падборку вершаў П. Броўкі пра Амерыку. Захацелася і мне паглядзець на яе сваімі вачамі. Мне здаецца, што і для мяне там засталося яшчэ шмат цікавых тэм. Некаторыя з іх нават выразна бачу, хоць яны — за акіянам.

Любаша з дзяўчатамі — у Варшаве. Званіў С. Малько. Казаў, што Новы год усе яны будуць сустракаць у кругу сваіх старых сяброў. А я, відаць, нікуды не пайду. Трэба дачытаць апошні нумар «Twórczości» i падумаць над паэмай пра М. Дворнікава — «Гарасіма».