Фрашкі да пляшкі

СЕМКІ

Аднойчы я запытаўся ў мастака Артура Клінава: якія сьвяты ты адзначаеш? Ён адказаў, што да каляндарных сьвятаў ставіцца спакойна. Адзначае толькі нейкія свае пэрсанальныя посьпехі і, адпаведна, выпівае ў часе адзначэньня. Вядома, Артур Клінаў, як і шмат хто зь беларускіх інтэлектуалаў, вельмі далёкі ад народу. А народ выпівае ў сьвяты (і ў выходныя). Неяк гарадзенскі эсэіст Алесь Чобат падлічыў колькасьць дзён, калі выпівае сярэднестатыстычны беларускі вясковец, які “ня п’е — толькі па сьвятах”. У Алеся Чобута лік зашкаліў за 200 дзён на год. Толькі суботы-нядзелі — ужо больш за сто дзён. Плюс агульнадзяржаўныя сьвяты, асноўныя рэлігійныя, плюс карапаратыўныя, плюс Дні нараджэньня бліжэйшых сваякоў, плюс братоў-сясьцёр-кумоў і г. д. А таксама незаплянаваныя нагоды кшталту вясельляў, хрысьцінаў, пахаваньняў. Да кожнага выпадку ёсьць свая традыцыя, свой рытуал, свая ВЕДА.

“З празьнічкам”, — віншуе мяне сусед па пад’езьдзе. І сапраўды, уздоўж вуліцы разьвешаныя сьцяжкі пагрозьлівага спалучэньня колераў: маціцовы, фіялетавы ды блякла-жоўты.

“Што ў іх зноў за сьвята?..” — “Чаму праспэкт перакрыты?” — “Дык сёньня ж Дзень гораду!” — “Ды не — Дзень незалежнасьці”. — “Мужчына, што вы гаварыце, якой незалежнасьці? Сіводня Дзень Рэспублікі!” Сьвята, адным словам. Дакладней, “празьнік”.

Віншаваньне “з празьнічкам” на сьвята Божага Нараджэньня можна пакінуць на сумленьні суседа. А вось вэрсію “з наступаюшчымі” я чуў і ў перакладзе — “з надыходзячымі”. У дзяцінстве я ня мог сьцяміць, які канкрэтна пэрыяд часу маюць на ўвазе дарослыя: месяц, год, стагодзьдзе? Цяпер ужо разумею: нашы людзі сьвяткуюць не адзін дзень і ня два. У некаторых сьвяткаваньне можа расьцягнуцца і на тыдзень, а ў іншых — на ўсё жыцьцё. І справа ня толькі ў пэрманэнтным ужываньні алькаголю. Гэта такі стан душы і цела — сьвяточны. Словам “сьвяточны” часьцяком называюць гастраномы, гатункі каўбасаў, цукерак і танных алькагольных напояў.

Калісьці я быў уражаны сучасным вясковым Купальлем. П’яныя хлопцы пускалі з гары сьмярдзючыя падпаленыя пратэктары ад трактара “Беларусь”. Сьвята ачышчэньня і яднаньня з прыродай паўстала як на фота-нэгатыве.

Дагэтуль застаецца загадкай — пра што мараць тыя беларусы, што выходзяць “у горад” на масавыя гуляньні?

Землякі-1. Празьнік

Аднойчы ў сьпёку пілі з калегамі піва ў цэнтры Менску. Літаральна пару дзён таму нашая беларуская гаворка натхніла аднаго дзядзьку са спакутаванымі вачыма папрасіць у нас 200 руб., якіх “не хапае на “бальшую”. Дзядзька старанна падбіраў літаратурныя беларускія словы.

Таму я не зьдзівіўся, калі такога ж неахайнага кшталту дзядзька павіншаваў нас “с празьнікам”. Я меркаваў, што далей будзе просьба. Але папярэдзіў падзею пытаньнем: “А што за празьнік ізноў?”

—Как какой? — чынна перапытаў дзядзька, на шыі ў якога вісеў крыж. — День Независимости.

— Дык ён жа быў тры дні таму!

—А я по старому стилю считаю. По старому — продолжается, — дзядзька адказаў паважна, нічога не папрасіў і прасьледаваў у сваім кірунку.

P. S. Яшчэ адна форма — віншаваньне “з прашэдшымі” — толькі на першы погляд можа падацца абсурднай. Ну, сапраўды, як можна віншаваць чалавека зь мінулымі Днямі нараджэньня, мінулымі Новымі гадамі ці Днямі Волі?! Але калі ўлічыць, што мы існуем у цыклічным часе, то, верагодна, самы першы ў гісторыі Новы год абавязкова сутыкнецца з самым апошнім.

І ўсё пачнецца нанова.

Землякі-2. Інтэлігенцыя ў горадзе

Людзі інтэлігентныя выпіваюць без усялякага календара — праз штуршок творчага памкненьня. Сустракаю ля “Цэнтральнага” паддатага знаёмца. Заходзім у “Сьвітанак” (установа, вядомая ў народзе як “памыйка”), знаёмец пачынае расказваць нейкую захапляльную для яго гісторыю. Сьпіч на палову складаецца з мату. У “Сьвітанку” вядома якая публіка тусуецца, не вучаніцы Коласаўскага ліцэю, людзі прасьцейшыя. Публіка ўсё выпівае, усё гучней гамоніць, а мой знаёмец свой гук усё ўзмацняе ды ўзмацняе. Хтосьці з прысутных не вытрымлівае й робіць заўвагу наконт мату. На што знаёмец патасна адказвае:

— Інтэлігенцыі можна!

Землякі-3. Пра менскіх

У адной загранічнай стране хтосьці Х. рыхтаваў важны тэкст. На кухні засядала кумпанія, якая налівала з пляшкі і распавядала ў тым ліку фрашкі. У той час Х. разрываўся паміж куняй і кампутарам з тэлефонам, бо яму трэба было гутарыць зь менскімі інтэлектуаламі. Х., жывучы ў той недалёкай заграніцы, палюбляў паўжартам дыстанцыявацца ад менскіх, хоць і нарадзіўся, і вырас менавіта ў гэтым горадзе: “Ну, вы, менскія, блін, даёце!”, “Во, блін, менскіх панаехала…” Вось і тым разам пасьля эннага вяртаньня на кухню Х. прамовіў у тым сэнсе, што “менскія, блін, даюць”.

— Яны там усе п’яныя, — сказаў Х. і кульнуў. — Званю М. — п’яны, званю А. — заплятык…

Камэнтар — кілішак — тэлефон — кухня… Урэшце, ледзь трымаючыся на нагах, Х. чарговы раз вярнуўся на кухню і выдаў:

— Менскія ўжо і слухаўкі не бяруць. Кульнуў і заснуў.

Землякі-4. Сіль беларускай зямлі

А яшчэ “інтэлігентныя” і “простыя” землякі глядзяць тэлевізар. Карэспандэнтка ОНТ распавядае пра тое, як цяжка беларускім дальнабойшчыкам езьдзіць маразамі па польскіх дарогах. Завяршае рэпартаж словамі пра тое, што “справиться с проблемами на польских дорогах помогает наша славянская смекалка”. Ясна, на польскі бок карэспандэнтка ня езьдзіла, а рабіла інтэрвію з кіроўцамі на беларускім баку мяжы.

Карэспандэнтка:

— Скажите, а как вы справляетесь, если нужно заехать на обледенелую горку?

Дальнабойшчык:

— Очань проста. Мы возім з сабой нашу беларускую “сіль”… Илі как там её.

Землякі-5. Нашы грошы

Сюжэт на ОНТ — пра фірму, якая нелегальна вазіла гомельскіх рабочых у Маскву на заробкі. Герой сюжэту распавядае, маўляў, нават некваліфікаваны рабочы атрымлівае ў Маскве шэсьцьдзевяць тысячаў расейскіх рублёў.

Карэспандэнтка:

— Колькі гэта на нашыя?

Рабочы:

— 280–300 даляраў.

Землякі-6. Сапраўдныя грошы

Гісторыю напісала наведніца сайту Litara.net ODA:

“У фірму, дзе працуе адзін мой знаёмец, тэлефануе патэнцыйны кліент. Пытаецца пра кошт тавару, які яго цікавіць.

— Пяцьсот эўра.

— Малады чалавек! — абурана выгуквае кліент. — Я пакуль што жыву ў Беларусі! Назавіце мне кошт тавару ў амэрыканскіх далярах”.

Землякі-7. Беларускія грошы

Гісторыі зь беларускімі грашыма пачаліся адразу пасьля адмены савецкіх рублёў з фэйсам Леніна і ўводу “вавёрак”, “зайчыкаў”, “баброў”, “ваўкоў” ды іншых медзьвядзёў з ласямі — у 1992 годзе.

Студэнткі філфаку БДУ Воля Г. і Таня Ц. наведалі летам 1992 году Смаленск. Аднойчы палілі на лаве ў сквэрыку. Да іх падсеў дзядзька-смаленец, які, як высьветлілася пасьля, хацеў стрэльнуць у іх цыгарэтку. Дзядзька быў на добрым падпітку. Пачаў ён здалёк, маўляў, адкуль, дзяўчаты, прыехалі? Паненкі вырашылі пажартаваць трохі, і сказалі, што зь Літвы. Спрабуючы весьці сьвецкую размову, дзядзька запытаўся, якія з выгляду літоўскія літы, ажно раптам увесь загарэўся: “А ці бачылі вы беларускія грошы?!” “Не!” — “Дык яны гэта… Яны як нашыя… Толькі замест Леніна на іх — тыгр!!!”

Землякі-8. Герой

Гісторыя ад Зьмітра Вайцюшкевіча, якая адбылася ў абласным шпіталі са старэнькім дзядком-вэтэранам.

Сталася так, што дзядок зьнік. Няма дваццаць хвілінаў, трыццаць, сорак… А дзядок зусім нягеглы, ледзь перасоўваўся. Таму мэдсёстры захваляваліся, пачалі бегаць ды шукаць пацыента. Ажно адна скеміла зазірнуць у прыбіральню. А варта заўважыць, што ад савецкага часу дзе-нідзе засталіся дзіўныя канструкцыі ўнітазаў. У іх бачок не на гары, і ня ў нізе, а пасярод. Сядзіць сабе дзядок дупай у бачку і паварушыцца ня можа.

—Божа, дзедушка, як вы сюды ўмудрылісь улезьці?!

—Здымі мяне, сука! Я за цібя кроў праліваў!

Землякі-9. Пра немцаў

Кінасцэнарыст і аўтар-выканаўца Лёша Чэканас любіць распавядаць пра сваю бабулю. Дакладней, пра ейную адну фразу. Бабуля ў дзяцінстве была пад акупацыяй. Яна распавядае пра цяжкі час, калі ўсе, хто мог, забіраў у сялянаў каровы ды іншую жыўнасьць, пра тое, як яны — дзеці — хадзілі да нямецкіх салдатаў прасіць ежу і часам атрымлівалі цэлы бохан белага хлеба. Звычайна гісторыя заканчваецца фразай-падсумаваньнем:

— Гэээх… Калі б ня немцы, мы ў вайну ня выжылі б.

Землякі-10. Бэтэшнікі й элітарнае месца

Музычны аглядальнік Зьміцер Падбярэскі распавёў гісторыю пра ўладальніка буціка “Hugo B.” Алеся С.:

“Сядзіць сабе Алесь С. у куце, піша штосьці ў паперах. Раптам заходзяць людзі. Падыходзяць да прадавачкі і штосьці кажуць. Тая выслухвае і праз усю залю:

— Алесь, прыйшлі людзі з БТ. Прапануюць па бартэры ўзяць вопратку для вядоўцаў на васемсот баксаў, а наўзамен рэкляму. Што сказаць?

Алесь, не адрываючы галавы ад папераў:

— Няхай ідуць на х@й”.

Зямляк-купалавец

Пра тое, як умелі адпачываць і весяліцца работнікі Купалаўскага тэатру, прыгадвае Вольга Гардзейчык:

“Вядомы музыка з Купалаўскага тэатру зьбіраецца на гастролі разам з трупай. Гастролі мусяць трываць месяц, прычым той самы месяц, на які прыпадаюць Дзень тэатру і Дзень нараджэньня самога музыкі. Таму дасьведчаны падарожнік кідае ў торбу дзьве сьвежыя кашулі, а рэшту вольнага месца закладае паўлітроўкамі і а 8й гадзіне акуратна зьяўляецца ля задняга ўваходу ў тэатар, адкуль мае ад’ехаць аўтобус. На дзіва, музыка прыходзіць першым. Мінае яшчэ колькі часу, і сытуацыя пачынае выглядаць падазрона: вакол тэатру па-ранейшаму пуста. Падышоўшы да вартаўніка, ён даведваецца, што ад’езд трупы насамрэч а 8й — толькі раніцай наступнага дня. Фразу, якую прамовіў музыка, адзін вядомы рэжысэр пазьней прапануе залатымі літарамі выбіць на будынку Купалаўскага… Музыка сказаў: “НУ НЕ ВЯРТАЦЦА Ж ДАМОЎ”.

Лішне казаць, наступнай раніцы ён быў на месцы крыху спазьніўшыся і з пустой торбай…”

Зямляк-кіроўца і пасажыры

“Асьцярожна, дзьверы зачыняюцца, наступны прыпынак канцавы — “Вакзал”, — паведаміў суворы голас кіроўцы аўтобуса “тройкі”. Я ведаю, што на канцавым прыпынку — “Вакзале” — часьцяком нясуць варту здаравячкі-кантралёры. Пад’яжджаем. Зусім замагільным голасам кіроўца кажа: “Паважаныя пасажыры, мы набліжаемся да канцавога пункту маршруту. Пры выхадзе кожны абавязаны мець у руках праязны дакумэнт”. Ніхто ня кінуўся да кампостэраў, але маўчаньне зрабілася татальным. Спыніліся. Паўза. Дзьверы нарэшце адчыняюцца, кіроўца: “Всем спасибо, все свободны”. Пасажыры выбухаюць рогатам. “Ізноў вясёлыя трапіліся — гэта нэрвы. Заплаці за праезд і едзь спакойна”.

Зямляк-пастух. Нармальнае пытаньне

Знаёмцы паехалі на Бярэзіну. Выпілі нармальна. Тут адзін — Вася — кажа, маўляў, спрачаемся, што пераплыву рэчку? Колькі мэтраў, ня памятаю, але нармальна, плюс плыня рэальная. Як бы там ні было, паплыў Вася, ледзь жывы выпаўз на супрацьлеглы бераг. Сядзіць, громка дыхае, пакуль зь цела і плавак сьцякае вада. Ажно раптам чуе ззаду: “Слыш, сьпічкі не найдзёцца?” Паўза. Незнаёмец акуратна штурхае Васю носам кірзача ў плячо: “Гавару, аганька не найдзёцца?”

Вася падрываецца, з развароту б’е ў пысу незнаёмцу. Той падае. Зь зямлі на Васю лупае вачыма вясковы пастушок: “Чыво б’есься? Так бы і сказаў, што нету”.

Мабільныя землякі

Гісторыя ад наведніка сайту Litara. net, які падпісаўся Малпа:

“Майму прыяцелю патэлефанаваў на мабільнік адзін ягоны знаёмец. Пагутарылі. Праз хвілінаў дзесяць зноў званок. Той самы нумар высьвеціўся.

— Алё, алё…

У трубцы нічога не чуваць, только падазроны шоргат. Прыяцель мой нічога не зразумеў. Націснуў кнопку й вырашыў, што чалавек яму зноў перазвоніць, калі трэба будзе. Так і здарылася. Але зноў нічога не чуваць, апроч дзіўнага шоргату й рыпеньня. Тады мой прыяцель сам перазвоньвае.

—Ты мне тэлефанаваў? Што ў цябе з сувязьзю? Нічога не чуваць было, адзін шоргат.

— Праўда? — зьдзівіўся той хлопец. — Ааа! Дык гэта ж я на свой тэлефон сеў…

—А я, атрымліваецца, з дупай тваёй размаўляў?!”

Землякі-міліцыянты-1

Неяк пасьля аднаго канцэрту ў ДК Трактарнага заводу мы з кумпаніяй апынуліся ў прыяцелькі, што жыла побач з Домам культуры. Завісалі дні тры. А паколькі я быў самы малодшы, то ўвечары за дабаўкай паслалі мяне.

А дзе там тая крама? Зьлёгку хістаючыся, я пайшоў шукаць. І вось спыняюся ля нейкага будынку, а цёмна ўжо — зіма, і зь нейкай машыны выходзіць дзядзька. Я да яго: “Ппрабачце, калі ласка, а дддзе тут бліжэйшы вінна-гарэлачны аддзел?” Дзядзька колькі сэкундаў узіраўся ў мяне пранізьлівым позіркам, а пасьля моўчкі рушыў у дзьверы. Шыльда побач паведамляла, што тут аддзел міліцыі. “Гэта ж быў намесьнік начальніка!” — радасна паведаміў мне іншы дзядзька ў пагонах, які паліў на ганку…

Землякі-міліцыянты-2

У 1999-м па канцэрце “Новага Неба” мы паехалі да Касі дадому. А знайшоў я сябе ў чыёйсьці іншай кватэры. Спрабаваў здагадацца, які мікрараён мне нагадвае краявід за акном: Курасоўшчыну ці Паўднёвы захад? “Вунь у тым доме, у тым пад’езьдзе забілі Мікалуцкага”, — паказаў рукой гаспадар. Мікалуцкага?!. МАГІЛЁЎСКАГА прадпрымальніка?..

У Магілёве я быў упершыню ў жыцьці, але ўжо раніцай знайшоў даўняга знаёмца…

?%;N”@!!!+)((*&^%$$$@@@!!!***…

…А трэцяй ночы я сядзеў на чыгуначным вакзале гораду Магілёва і вельмі голасна разважаў пра беларускія рэаліі. Я паведамляў нешматлікім сонным прысутным, якія чакалі хто свайго транзытнага цягніка, хто ранішняга дызэля на Асіповічы, усё, што я думаю пра электарат і пра ягоныя грамадзка-палітычныя прэфэрэнцыі, не абмінаючы пэрсаналіі сымпатычных яму — электарату — палітыкаў.

Магілёў мне спадабаўся, але ў параўнаньні зь Менскам значна меншая частка мясцовых жыхароў падзяляла маё бачаньне грамадзка-палітычнай сытуацыі ў краіне. А міліцыя ж з народам — таксама частка электарату.

Калі прысутныя на вакзале электараты не спрабавалі абараніць свае гонар і годнасьць, дык дзяжурныя па вакзале міліцыянты адразу ж зацікавіліся маёй пэрсонай. Я ўжо зразумеў, што на ранішнюю электрычку Асіповічы — Менск не пасьпею, бо ня сяду на першы дызэль Магілёў — Асіповічы, бо хутчэй за ўсё працягну паліталягічныя дыскусіі ў вакзальным пастарунку.

Дзяжурныя міліцыянты набліжаліся да мяне чатыры разы. Але мае прамовы вельмі зацікавілі таксама аднаго з прыстуных у залі чаканьня. Гэта быў дзядзька гадоў пяцідзесяці, увесь у масьцях. Ён падсеў да мяне і ўважліва слухаў. Калі міліцыянты набліжаліся, дзядзька спыняў іх уладным жэстам рукі: “Ён са мной!” Міліцыянты шыпелі, ціха мацюкаліся, але адыходзілі. А дзядзька прасіў: “Цішэй, хлопец, гавары, цішэй… Ну, працягвай!”

Міліцыянты так да мяне і не падышлі. Дзядзька ўласнаручна закінуў мяне ў вагон дызэля Магілёў — Асіповічы, а перад тым, як закрыліся дзьверы, я пабачыў пагрозьлівую жэстыкуляцыю дубінкамі людзей у форме і пачуў: “Давай, давай, валі! І каб мы цябе ў нашым горадзе больш ня бачылі!”

Землякі-міліцыянты-3

Зрэшты, я часам сустракаў зусім іншае стаўленьне міліцыянтаў да сваіх грамадзка-палітычных прамоваў. Неяк у 1996 годзе, неўзабаве пасьля затрыманьня анархістаў, якія стаялі ля Нацбанку з надпісам “ДЫКТАТУРА — ГАЎНО!”, я ехаў злы на ўсё, што адбываецца ў краіне. Было позна, у вагоне мэтро людзей было ня шмат. Я голасна зьвяртаўся да іх, выказваючы ўсё, што думаю пра першую асобу. Людзі зь цікавасьцю слухалі, некаторыя ўсьміхаліся. “Хто са мною ня згодны? Аспрэчце, калі ласка!” — я павярнуўся да бліжэйшага пасажыра. Той быў пачаў з усьмешкай штосьці адказваць, а я вынуў з кішэні дыктафон. Пасажыр яшчэ больш заўсьміхаўся, але спыніў адказ. Тут і мая станцыя падышла. Я выйшаў на пэрон. За мною выскачыў хлопец: “Ну, вы і сьмелы чалавек!” “Чаму?” “Глядзіце!” — і паказаў рукою ў канец вагона, дзьверы якога зачыняліся. У канцы вагона стаялі два міліцыянты ва ўсёй форме: з дубінкамі, пісталетамі на пасе—із усьмешкамі працягвалі сваю размову.

Ахвяра спэцслужбаў

Званок у офіс БХК:

—Парушаныя мае правы, вы мусіце дапамагчы!!!

— Што здарылася?

—Калі я працаваў у Акадэміі навук, ворагі падсунулі мне жанчыныу!

— Што значыць “падсунулі”?

— Ну… я зь ёй ажаніўся.

Ахвяра міліцыі

Прыходзіць дзядзька, глухі, як лёс беларускай сельскай гаспадаркі. Кажа, маўляў, шэсьць гадоў таму застаўся сам. Цяпер знайшоў сабе жанчыну, яна яму сказала “так”. Але мясцовыя міліцыянты яе выклікалі да сябе і адгаварылі жыць зь ім — зь дзядзькам. Дык во цяпер дзядзька зьбіраецца ехаць па жанчыну ў калгас і хоча, каб БХК рэпрэзэнтаваў у справе ягоныя — дзядзькавы — інтарэсы:

—Кожны чалавек мае права на жанчыну, ну, так?

P. S. Да гонару БХК, яны ня кінулі дзядзьку ў бядзе. Паспрыялі, каб міліцыянты не адпраўлялі яго ў псых-дыспансэр “Навінкі”.

Рабі сябе сам!

У менскім мэтро аднойчы едзе, нікога не чапае, чалавек, які размаўляе сам з сабою безь перапынку. Ажно заходзіць у вагон мужык зь вялікай чорнай барадой (не Арлоў, з большай барадой). Вар’ят умомант змаўкае і пачынае сьвідраваць мужыка вачыма. Глядзіць, глядзіць і раптам на ўвесь вагон:

— Міклуха-Маклай! Міклуха-Маклай! І падскоквае да мужыка:

—Хочаш быць Міклухам-Маклаем? Будзь ім!

Цімоша і габрэйскае пытаньне

— Скажіце, і как Цімоша?

Мы дапамагаем Касі рабіць рамонт у новай кватэры і чуем адказ на пытаньне амаль кожны дзень. Восень 1995 году, Кася набыла вялікую кватэру ў старым доме ля пляцу Калініна. Набыла ў габрэйскай пары пэнсійнага веку з прозьвішчам Карасі. Старыя вельмі не хацелі зьяжджаць у Нямеччыну, але дзеці настаялі. Кася набыла кватэру разам з… катом. Кот быў малады, невялікі, хударлявы, па мянушцы Цімоша. “Добра, што ня Ваня”, — жартавалі мы. Спадарыня Карась плакала, калі разьвітвалася з жывёлкай, і ўзяла з Касі абяцаньне даглядаць-гадаваць Цімошу.

І вось, праз пару тыдняў па ўлазінах у новую кватэру пачаліся тэлефанаваньні. Не з Бэрліна, а з Масквы. Тэлефанавала сястра спадарыні Карась, старая кабета, якая апошні раз была ў Менску гадоў дваццаць таму. Натуральна, яна ніколі ня бачыла Цімошу, які жыў на сьвеце ня больш за год.

— Скажіце, і как Цімоша?

Кася ў чарговы раз распавядае, які файны Цімоша, як яму добра жывецца, як яго ўсе любяць і якімі выкшталцонымі рысамі вызначаецца ягоны характар. Са слухаўкі чуваць голас:

— Да, да, да, замечяцельный кот. І главное — кгупный такой!

Мацізямлянка

Гісторыя зь Litara.net, напісаная юзэрам ODA:

“Цёплым ліпеньскім днём іду на працу з канцавога прыпынку дваццатага аўтобуса міма Акадэміі навук. Маладая кабета інтэлігентнага выгляду з малым дзіцём шпацыруе да ўваходу ў Акадэмію навук.

— Ты хочешь пИсать? — раптам пытаецца маці ў дзіця. Тое матляе галавой у адказ.

— Жаль… — з уздыхам прамаўляе кабета. — Посмотри, какой газон шикарный!..”

Зямлянка-патрыётка

Тэлефаную ў ЖЭС:

— Дзісьпетчарская. Слушаю.

— Я б хацеў заказаць майстра на ўсталяваньне ўнітаза.

— Які ў вас?

— А якая розьніца?

— Мы ставім толькі керамінаўскія, — (“Керамін” — менскі завод.)

— У мяне польскі…

— Не паставім.

— Але што за бязглузьдзіцу вы гаворыце! Ці ж вы кіруецеся якімі інструкцыямі ці законамі?

— Не мішайце работаць.

Зямлянка-тружаніца

Ясна, дзісьпечарская цёця была пастаўленая на вочную стаўку з кіраўніцтвам ЖЭС. Невядома, ці яна выконвала “інструкцыі” таго самага начальства, ці кіравалася ўласным патрыятызмам альбо нянавісьцю да панскай Польшчы, але канфлікт быў зьліквідаваны за 28 сэкундаў перабываньня ў кабінэце галоўнай інжынэршы.

Наступны крок — набыць шлянг да ўнітаза. Кіруюся ў краму “Сантэхніка” на вуліцы Кашавога. Стаў чацьвертым у чаргу. Адна, дзьве, пяць, сем хвілінаў… Прадавачкі няма. Нарэшце касірка, што назірала за ростам чаргі, узьнялася са свайго трона і зьнікла за кулісамі. Праз паўхвіліны адтуль зьявілася ЯНА. Невялікага росту, хада — перавалачка, круглая, невызначальнага ўзросту, у пярсьнях і цэпачках, з благадушнай усьмешкай на твары, ЯНА закацілася за прылавак са словамі:

— Ох, ужо і памерці спакойна не дадуць! Прыхварэла трохі… Толькі прылегла, а тут ізноў…

Зямлянка-чысьцюля

Унітаз-такі паставілі. І рамонт у пакоях зрабілі. І паклікалі сяброў, каб адзначыць пераезд. І захацеў я купіць да стала салёных гуркоў. У нас побач магазын, завецца “Особый”. Яшчэ нядаўна быў і беларускамоўны варыянт назвы — “Асобы”. Задной з асоб, якія працуюць у магазыне, я пазнаёміўся за купляй гуркоў. Пытаю:

— Ці смачныя гуркі?

— Я іх не каштавала. Дык вунь жа ў суседнім аддзеле нашыя прадаюцца ў бочках.

— Нейкія яны вялікія…

— Дык парэжце, будуць маленькія.

“Дзіўнавата рэклямуе свой тавар цётка”, — падумаў я. А цётка працягнула:

— А гэтыя польскія. Не разумею, недазрэлыя саліць…

Я папрасіў:

— Узважце мне адзін самы маленькі, я пакаштую і вырашу, ці купляць.

Цётка залезла голай рукой, і выцягнула пальцамі гурок. Побач ляжалі спэцыяльныя шчыпцы. Абураюся:

— А што ж вы рукой цягаеце?!!

—Ой, ды я за дзень па тысячы разоў рукі мыю!

Дык не эстэтычна ж…

—Дык такі гурок маленькі, што са шчыпчыкаў выпадае.

—А на базары апранаюць на руку пакет і так цягаюць.

— Ну, дык то ж на базары…

— Тым больш у магазыне… Цёця з пафасам:

—Ну, вось яшчэ! Буду я дзеля аднаго гурка пакет мачыць!

Зямлянка-поўны-ўпярод

У той жа краме, толькі ў вінна-гарэлачным аддзеле. Трэба набыць гарэлкі. На прылаўку альбо дэнатуратныя, альбо менскія і берасьцейскія, але ў даражэйшых, “падарачных” бутэльках.

— А ў звычайных няма?

—Не. Менскі на рамонце, а берасьцейскі не пастаўляе.

— Чаго?

— Сваю вобласьць забясьпечвае.

—А як жа сталіца? Нам і даражэй можна купляць?

—А сталіца хай едзе на вёску грошы зарабляць!

— На вёсцы грошы?!

—Яшчэ якія! — з абсалютнай верай у свае словы выгукнула прадавачка.

Дзень нашага жыцьця за пятнаццаць сэкундаў

Гісторыя дзяржрадыё. Куды цяперашнім камэрцыйным ці незалежным журналюгам да тых яшчэ рамантыкаў пяра і мікрафона?! Хто зь цяперашніх можа выпіць столькі гарэлкі? Адзінкі. Многа-многа старэйшыя таварышы памятаюць гісторыяў. Напрыклад, пра Ўладзімера Б. А распавядаюць так.

Уладзімер Б. закрываў і адкрываў этэры Дзяржрадыё. У 00.00 ён казаў: “На Беларусі нуль гадзін. На гэтым Беларускае радыё завяршая сваё вяшчаньне”. І граў гімн БССР. Адпаведная фраза зранку а шостай — пасьля гімну.

Кажуць, аднойчы У. Б. і адзін гукаапэратар вырашылі не ісьці па хатах, а застацца на радыё (шэсьць гадзінаў паўза, пакуль даедзеш, пакуль вернесься, колькі там пасьпіш?!). Мужыкі ўзялі N літраў гарэлкі і пачалі бяседу.

Ранкам пасьля гімну ўся БССР пачула ўрачыстае:

— На Беларусі шэсьць гадзін раніцы. На гэтым Беларускае радыё завяршае сваё вяшчаньне!

Славутыя землякі1. “Ліцьвіны” і шансон

Litara.net, напiсаў pan:

“Выступаў аднойчы вядомы гурт “Ліцьвіны” з канцэртамі ў Польшчы. Пасьля выступу вырашылі сабе на ахвоту, а людзям на забаву тое-сёе агучыць проста на вулцы старога гораду. Сталі ў пекных народных строях пад мурам камяніцы дый зайгралі нешта жаласьліва-сьлёзнае, паводле характэрнага рэпэртуару (які, дарэчы, называўся праз тое “гаўно доля”). Адна песенька, другая… Хтосьці падыходзіў, іншыя ішлі сабе далей. Але адзін слухач, які стаяў насупраць ля сьцяны, уражваў сваёй пільнай увагай. І вось раптам гэты п’янаваты дзядзька падышоў і, пераўзмагаючы някволы хмель, папрасіў: “Паньство, проша зайграч “Мурку”!..”

Славутыя землякі-2. Разанаў і фрызура

Litara.net, напiсаў не скажу:

“Показка, пачутая ад Анатоля Сідарэвіча.

Алесь Разанаў неўзабаве пасьля зьяўленьня ў сьвет сваіх квантэмаў пастрыгся, прыбраў з галавы апошнія рэшткі кудзераў. У такім новым іміджы жывы клясык зайшоў у рэдакцыю часопісу “Крыніца”. Убачыўшы лысы чэрап Разанава-квантэмшчыка, адзін з супрацоўнікаў адразу прамовіў: “Квантамас”.

Славутыя землякі3. Філарэт і простасьць

Litara.net, напiсала дзеўка Дрыпа:

“Распавядаюць, што незадоўга перад сьмерцю Стэфанія Станюта была запрошаная на банкет да мітрапаліта Менскага й Слуцкага Філарэта. Узяла з сабою пітушчага барда, каб падкарміць і папаіць на халяву. Зайшлі ў залю — аж засьляпіла ад залатых рызаў. Селі яны каля самога Філарэта. Падпіты бард захацеў паабшчацца са сьвяцейшаствам дый пытаецца: “А як жа мне вас называць?” Філарэт кульнуў, закусіў і паважна сказаў: “Называйце мяне проста — Владыко!”

P. S. Гісторыю даводзілася чуць ад розных людзей, якія траплялі за адзін стол зь Філарэтам.

Славутыя землякі-4. Зянон і зброя для беларускае дэмакратыі

Litara.net, напiсаў Заякот:

“Было гэта ў 1999 годзе ў Польшчы на адной міжнароднай канфэрэнцыі. Удзельнічалі: тузін вядомых беларускіх палітыкаў (сярод іх і Зянон Пазьняк), палітыкі з Польшчы, Нямеччыны, іншых краінаў, лідэры і актывісты моладзевых арганізацыяў. Карацей, вельмі прадстаўнічы атрымаўся форум. Журналістаў — процьма, перакладчыкі ў кабінках, просты этэр па TV-каналах, усё як мае быць.

Далі слова Зянону. Сёе, тое, традыцыйнае: дыктатура, акупацыя, ФСБ… І раптам:

— Я вось што скажу. Ураду Злучаных Штатаў, вы перадайце: для перамогі дэмакратыі ў Беларусі нам патрэбны адзін “стынгер”!

І паўза.

Зашчоўкалі камэры, у залі пайшоў перашэпт… Ня дзіва! Гэта ж сэнсацыя! Ідэйны лідэр апазыцыі прапаноўвае сілавы варыянт разьвязаньня галоўнае беларускае праблемы ды яшчэ якім выкшталцоным спосабам! Ён, пэўна, мае на ўвазе, каб падбіць ракетай прэзыдэнцкі самалёт ці гелікоптэр! А тады якраз ішла апэрацыя НАТО на Балканах, глеба для такой навіны ўрадлівая. Хтосьці з журналістаў, парушаючы рэглямэнт, ужо пасунуўся бліжэй да Зянона, каб перапытаць падрабязьней. А Зянон вытрымаў паўзу і працягвае:

— У Югаславіі штодзень запускаюцца дзясяткі гэтых ракетаў. Кожная каштуе каля мільёна даляраў. Я ведаю, каму даць і як скарыстаць адзін мільён даляраў гэтак, каб незваротна паслабіць рэжым Лукашэнкі: гэта будзе перадусім ІНФАРМАЦЫЙНАЯ кампанія…

І зноўку паўза.

Заля ўздыхнула, а сэкундаў празь дзесяць сёй-той з прысутных, дацяміўшы, як таленавіты прамоўца Пазьняк зманіпуляваў увагай стомленай і інэртнай аўдыторыі, пачаў сьмяяцца. Паступова засьмяяліся ўсе…

Славутыя землякі-5. Севярынец і звычайны заказ

Знаёмы актывіст дэмруху распавёў, як Павал Севярынец заказваў аркестар, каб сустрэць чарговага важнага сядзельца з Акрэсьціна. Дзе ўзяць аркестар? Самы просты шлях — затэлефанаваць у пахавальнае бюро. Павал затэлефанаваў у некалькі. І паўсюль навёў жах на супрацоўнікаў:

— Добры дзень, я б хацеў заказаць аркестар.

— Калі ласка, на калі?

— Празь дзесяць дзён у 15.30.

— Як, вы ЎЖО ведаеце час?!!

Славутыя землякі-6. Ракіцкі й адшуканая Атлянтыда

Таэтразнаўца Вячаслаў Ракіцкі нарадзіўся ў мястэчу Празарокі на Глыбоччыне. Там жа нарадзіўся айцец-заснавальнік сучаснага беларускага тэатру Ігнат Буйніцкі, толькі крыху раней, калі яшчэ не было радыё “Свабода”.

Спадар Ракіцкі ўжо які год запар вядзе на радыё праграму “Беларуская Атлянтыда”: пра малавядомыя ды занядбаныя здабыткі беларускай культуры. Штораз па вяртаньні на сваю малую радзіму Вячаслаў ідзе адведаць помнік свайму вялікаму земляку, безь якога не было б ні белтэатру, ні Ракіцкага ў якасьці белтэатразнаўцы.

Што можна знайсьці ля помніка Буйніцкаму? Пэўна, можна знайсьці адказ на якое-небудзь важнае пытаньне. Напрыклад, пра лёс бацькаўшчыны, пра вытокі беларускай культуры… І Вячаслаў такі знайшоў — сапраўдную Беларускую Атлянтыду. Вячаслаў стаяў над магілай і рагатаў. То паглядаючы на недабудаваны музэй Ігнату Буйніцкаму, то на пустую пляшку зпад чарнілаў “Атлянтыда” вырабу КУУП “Полоцкий винзавод”.

А неўзабаве Віцебская пракуратура паведаміла, што ў “Атлянтыдзе” знойдзеныя “іншародныя целы ў выглядзе ворсу, плёнкі і казюрак”…

Неба нам шле сыгналы.

Славутыя землякі-7. Алесь Камоцкі і танцы

У сярэдзіне 1980-х пасьля затрыманьня групы моладзі, якая ладзіла пад Менскам Купальле, афіцэр КДБ запытаўся ў барда Алеся Камоцкага пра Касю Камоцкую: “Вы ведаеце, што ваша жонка сьпявае нацыяналістычныя песьні?” “Так, — адказаў Камоцкі. — А яшчэ яна танчыць нацыяналістычныя танцы”.

Славутыя землякі-8. Слава Корань і няп’юшчае купэ

Вяртаемся з канцэрту ў цягніку Гомель — Менск: “Новае Неба”, “Ulis”ія— адміністратар. Занялі два купэ, адно для п’юшчых, другое — для няп’юшчых, там едзе “Ulis”. Празь некалькі хвілінаў у няп’юшчым застаецца адзін Слава Корань.

Адкаркоўваем чарговую бутэльку і бачым, як Слава пачынае гойдацца-хістацца ў калідоры, то да нашага купэ падыдзе, то да свайго…

— Слава, вып’еш з намі? Адмоўна круціць галавой. Дапіваем пляшку, адкаркоўваем наступную, а Слава ўсё боўтаецца ў калідоры: то да нас зазірне, то ў пустое няп’юшчае: кантралюе, ці ня ўперлі гітару. Сёмы раз прапаноўваем:

— Слава, вып’еш? Даўгая паўза.

Твар зморшчваецца, нібы Слава падымае штангу:

— Ладна… толькі гэта… ну… налівайце… Паўза.

— …Але павольна-павольна.

Славутыя землякі-9. Сыс і сапраўдная смага

Сыс быў чалавек жарсны. І ў паэзіі, і ў звычайным жыцьці. Як для кожнага вялікага чалавека, для Сыса не было “вышэйшага” й “ніжэйшага”. Усё-ўсё — кожная драбностка рэчаіснасьці — важнае й споўненае глыбокага сэнсу. Распавядаюць, як аднойчы пасьля сур’ёзнага party ў Сысовай кватэры прачнуўся літаратар Мікола. Мікола прыўзьняў цяжкую галаву і прагна пацягнуўся да вады. Раптам кватэру здрыгануў поўны драматызму крык гаспадара:

— Стой! Што ты робіш!

— ???

— ПАБЕРАЖЫ СМАГУ ДЛЯ ПІВА!

Землякі-дзеці

Гісторыя ад Валодзі С. прыгадалася, калі аднойчы супалі міжнародныя Дзень дзіцёнка і Дзень барацьбы з паленьнем.

Ідзе Валодзя ўвечары праз свой двор, паліць цыгарэтку. Раптам зь цемры з боку лаваў голас: “Дзядзька, закурыць ня будзе?”

Глядзіць, сядзяць хлопцы гадоў дзесяці-адзінаццаці:

— Ай-яй-яй!.. Нельга дзецям паліць!.. Кароткая паўза. Адказ:

— А мы ня дзеці.

— ?!

— МЫ КАРЛІКІ.