Паміж зоркай і свечкай

* * *

Прыйшла мая асенняя пара —

I да стала папера запрашае,

Бяжыць гулліва рыфма да пяра

I боскі халадок душу ўзрушае.

Я зноў шчаслівы,

Як прылётны птах.

Мне ў гэтым свсце вольна і прасторна.

Плыве ў садах апалых грушаў пах

I падаюць лісты з рабіны чорнай.

Сінічка жвава скача за плячом —

Здаецца, што вось-вось радок мой клюне.

Вятрыска з ценькім сцішаным плачом

Прыладжваецца за суседскай клуняй.

Ля ног —

Ніты парваных павуцін,

Незатаптаныя кратовы норкі...

I я — на ўсю ваколіцу адзін

I ў той жа час зусім не адзінокі.

Мне словы развярэдзілі душу,

Я зразумеў цярплівую прыроду

I ў небе ўчуў бялюткіх крылаў шум —

Як быццам на парозе адыходу...

* * *

Пакуль жывы,

Турбуйся аб жыцці,

Але пра смерць не забывай таксама,

Каб з першым і апошнім словам "мама",

З якім у свет прыйшоў,

З яго пайсці.

Паспей для ўнука дрэва пасадзіць

I пыл з іконы старадаўняй сцерці.

I памятай заўсёды:

Толькі ў смерці

Ёсць права ўсё спакойна рассудзіць.

Не мітусіся лішне —

Усяго

Купіць,

Нагрэбсці,

Нахапаць

Няможна,

I драбязу не пхні ў рукзак дарожны —

Ты ж хочаш сыну перадаць яго.

Не бойся смерці —

У тваёй крыві

Ханае і агню, і засцярогі.

Не саступай з абранае дарогі.

Пакуль жывы,

Жыві!

* * *

Я стаміўся ад сустрэч і спрэчак,

Ад папер,

Паседжанняў,

Прамоў.

Хочацца да яблынь і парэчак,

Да Дзвіны нахмуранай —

Дамоў.

Лектары

Бясстрасныя, як ёгі,

Зноў і зноў падказваюць адно —

Як не збіцца нам з прамой дарогі,

Аб якой забылі ўсе даўно.

А мая надзейная дарога

Павядзе мяне праз гушчары

Да глухога селішча старога,

Да бацькоўскай студні,

Што ў двары.

Ноччу там пад месяцам двурогім

Журавель парыпвае-пяе.

Там пачатак і канец дарогі.

і не збіцца б толькі мне з яе ...

* * *

Ах, не спявайце вы пры мне

Чужому берагу асанну.

Я вас перабіваць не стану,

Але душу мне скалане

Сум аб радзімай старане.

Я не хачу пакрыўдзіць вас

Маёю ціхаю тугою.

Другою вечнаю любоўю

Жыве душа мая ўвесь час.

Я моўчкі адыду ў куток,

Дзе дрэмле змрок несамавіты,

I ачышчальных слёз глыток

Заменіць шчырыя малітвы...

Я не забыў, дзе мой выток...

* * *

Настаўнікі не паміраюць.

А аддаляюцца ад нас

I зверху строга назіраюць,

Як мы вядзём свой рэй і час.

Яны не могуць нам нічога

Ні адмяніць, ні загадаць,

А толькі смутнаю трывогай

Самотны голас свой падаць.

У небе роспачнасці

Ноўняй

Іх думка ясная плыве.

Яны жывуць,

Пакуль мы помнім

I вопыт іх, і запавет.

Мы не адразу разумеем,

Як цяжка ўзняць было б крыло

I ўзвіцца ўверх на зло завеям,

Каб іх на свеце не было.

Яны з далёкасці сусветнай

Душою светлай кожны міг

За намі сочаць непрыкметна,

Аж гюкуль прыйдзем мы да іх...

* * *

Каму патрэбнае "Поле-полечка",

Каб у душы запал закінеў,

А мне —

"Купалінка",

"Перапёлачка",

I звон цымбальны,

I дудкі спеў.

Каму — "Лезгінка",

"Гапак"

Ці "Хора",

Каб у вандроўках быў лёгкім к]

А мне найлепей,

Каб быць у гуморы, —

"Мікіта",

"Бульба"

I "Чабарок".

Хто — стэп карнаямі агалошвае,

Хто — дудуком адгукаецца з гор.

Мая жалейка —

Зусім не горшая,

Не сапсуе паважаны хор.

Няхай дзівак ярлыкі развешвае,

Багацце ўзважвае —

Дзе чыё.

Маё — не горшае,

Хай і не лепшае.

А Богам дадзенае —

Маё.

* * *

Там — правалы,

А тут — прагалы

Ці зусім ніякіх слядоў.

Колькі коней не запрагаю,

Не дагнаць маладых гадоў.

Не дагнаць,

Не вярнуць,

Не аклікнуць,

Грыву цёплую не ўхапіць —

Паўз балынак пралятаюць без ліку,

Толькі збоку мільгаюць слупы.

Эх вы, коні мае буланыя,

Падкаваныя капыты!

Праімчыце міма каханай

Праз калінавыя масты.

I спыніцеся ля крыніцы,

Апусціце ў траву павады.

Нам даўно ўжо трэба напіцца

Гэтай чыстай жывой вады.

Мы пранесліся гулкім алюрам

Праз такія брады і шляхі,

Што і Богам,

Суровым і хмурым,

Дараваны ўсе нашы грахі.

Не бяда, што гадоў не дагонім —

Кліча вецер з далёкай вярсты.

I яшчэ не распрэжаны коні.

I яшчэ не струхлелі масты...

* * *

У век неразбярыхі

Між вар'ятаў

Не выжыў бы ніколі я,

Калі б

На свеце не было

Бацькоўскай хаты,

Зімовых соснаў

I вясновых ліп.

Калі б не меў ратунку —

Пры патрэбе,

Каўтнуўшы ёлкай роспачнасці ком,

Параіцца

З качным высокім небам

I споведным купалавым радком.

Быць можа,

Д'яблу я душу аддаў бы,

Паслухаўшы, як маняць каралі,

Калі б зусім не ведаў

Простай праўды,

Вялікай праўды плуга і раллі.

Быць можа,

Горка плачучы,

Манеце

I кулаку

Пайшоў бы на паклон,

Калі б не ведаў,

Што бяда мінецца

I застанецца чорнай працы плён.

Вось і трываю на зямлі таму я.

I веру непахісна,

Што жыццё

Нарэшце ўсіх вар'ятаў утаймуе

I кіне іх навекі ў забыццё ...

* * *

Я ездзіў рэдка да бацькоўскай хаты,

Дзе сцены пахнуць мохам і смалой.

I больш за ўсё я горка вінаваты

Перад сваёй радзімаю малой.

Вось і клянуся полацкаму краю,

Дзе над Дзвіной крутыя берагі,

Што аж да скону вернасць захаваю

I песнямі аддам свае даўгі.

Ну а калі, быць можа, не паспею,

Віну не поўнай мераю сплачу,—

Туманам апушчуся на Асвею

I жаўрам да Расонаў прылячу.

Дачны вечар

Калі суцішаецца дзённая спёка,

На луг вечаровы кладзецца туман,

У вёсцы суседняй,

Далёка-далёка,

Забытую песню выводзіць баян.

Нябачныя конікі звонка стракочуць,

Пілуюць зялёны шаўковы сувой,

Нібыта мелодыю слухаць не хочуць,

Занятыя вечнай турботай сваёй.

Пад ветрам самотна ўздыхаюць рабіны,

Запознена клён завяршае імшу...

А з вокнаў расчыненых

Тэленавіны

Сусветным вар'яцтвам

Вярэдзяць душу.

* * *

Калі павуцінка злятае з рабін

I пахне былым дзераза,

Так хочацца добрае штосьці зрабіць

I мудрае штосьці сказаць.

Пражыўшы жыцця некароткага трэць,

Пара перастаць дурэць.

З гадамі трэба не толькі старэць.

З гадамі трэба мудрэць.

Ах, колькі ў духмяных, рыпучых вазах

Правезлі мы летаў і зім!

I мудрае іншым паспелі сказаць.

А трэба б —

Сабе самім.

* * *

Здавалася,

Што лязгатам метала

Зацюканае, хмарнае жыццё

Адкінула,

Змяло

I растаптала

Да каранёў бацькоўскіх пачуццё.

I можна жыць без голасу матулі,

Без блытанай суседскай гаманы,

Хаваючы ў шматвярховы вулей

Сакрэты,

Недарэчнасці

I сны.

Але яно пакліча,

Так, пакліча

Непераможнай цягаю зямной,

Лясной крынічкай

Ці старой каплічкай,

Ці курганком за вёскай пад сасной.

I набяжыць скупой слязой на вочы

На згубленай і знойдзенай вярсце —

I з каранёў загубленых аднойчы

Зялёнаю націнкай прарасце.

* * *

Якая яна гаючая —

У цёплых сонечных пырсках,

Якая яна пявучая —

У коніках і чмялях, —

Зялёная наша калыска,

Чароўная наша зямля!

Зямля не бывае бруднай —

Чорнай зямля бывае.

Зямля не бывае шэрай —

Пыльнай зямля бывае.

Зямля не бывае беднай —

Яна неўрадлівай бывае ...

Няўтульнай і непрыгожай

Зямля быць ніколі не можа.

Бруднай,

Шэрай

I беднай

Робіць яе чалавек.

* * *

Слава —

Марская вада,

Якой не прагоніш смагі

Ні конаўкаю з вядра,

Ні глыткамі з біклагі.

Хоць ёлкая соль пячэ,

Ды,

Злавіўшы струменьчык цёплы,

Просіць душа:

— Яшчэ!

Хоць кроплю,

Хаця б паўкроплі...

Не гасіць агонь вада.

Ад спёкі язык бялее.

А ў мора

Дна не відаць —

Святы,

Піры,

Юбілеі...

Колькі ні пі віно,

Колькі зорак сабе ні прывінчвай,

А вуснам усё адно

Трэба

Вады крыйічнай.

* * *

Наказ бацькоўскі я збярог

На Полаччыне і Палессі:

Не трэба мудраваць у лесе,

Шукаць нязведаных дарог.

Тут столькі ўжо людзей прайшло

I непрыкметных,

I вялікіх,

Што ў памяці лясной на ўліку

I камень кожны,

Iдупло.

Вядуць сцяжынкі

Да палян,

Да такавішчаў,

Да крыніцаў.

У лесе можна заблудзіцца,

Хіба што ўлезшы ў дурнап'ян.

Тут хтосьці да цябе хадзіў,

I след яго ляжыць гадамі...

Пакуль дарога пад нагамі,

Ты ў гэтым лесе не адзін.

* * *

Зноў пацямнеў наш родны небасхіл —

Упала зорка зыркая ў знямозе.

I сэрца, што ўжо больш не мела сіл,

Раптоўна спатыкнулася ў дарозе.

I выпала пяро з халодных рук.

I анямела белая папера...

Няўмольнасці бязлітасны павук

Закратаваў навек зямныя дзверы.

Жыццё пражыта.

У сівой траве

Згубілася паніклае калоссе...

Ды ўсё навокал дыхае, жыве.

Усё на гэтым свеце засталося.

Няма канца пракладзенай вярсце.

Яна вядзе ў прастор, як і ў пачатку...

I зорка, як бяссмертнае зярнятка,

На беларускай ніве прарасце.

* * *

Лес яшчэ не ўвесь павысякалі.

I каля наезджаных дарог

Грыбнікі гуляюць касякамі,

Топчучы сухі ссівелы мох.

Хай сабе набытак не шыкоўны —

Сыраежка,

Чашчавік,

Казляк...

Ды пад вечар будзе кошык поўны

I настрой —

Як прасвятлення знак.

Павядзе дамоў сцяжынка ў жыце,

Камары зазвоняць талакой.

I на сэрца зноў,

Што ні кажыце,

Сыйдуць ачышчэнне і спакой.

I так лёгка будзе скінуць змору

I не сумнявацца ні на міг,

Што сцяжынак,

Лесу

I прастору

Хопіць на зямлі яшчэ для ўсіх ...

* * *

Ліпеньскі малюнак незвычайны

Нечакана позірк мой спыніў —

Лётае разгубленая чайка

Над разлівам недаспелых ніў.

I крычыць,

Нібы гукае тайны,

I трымае страх напагатоў,

Носіцца над полем непрыкаяна

Крыламі кранаецца жытоў...

Можа ўрэшце змораная чаіца

Знойдзе тут прыстанішча сабе,

Прыжывецца ў полі, прызвычаіцца

I гняздо зацішнае саўе.

I шчаслівай будзе ў долі новай,

I паверыць нават

Праз гады,

Што прыносіць вецер палыновы

Родны горкі пах марской вады...

Грэчка цвіце

... Быццам плыве нетаропкая рэчка

З пеннай густою вадою жывою...

Пахне мядовая белая грэчка.

Вечнасцю пахне.

Пахне царквою.

... Быццам матуля ішла да крыніцы,

Выліла ў полі вядро сырадою...

Пахне чаборам і медуніцай.

Пахне вашчынаю маладою.

... Быццам туман сто раёў пералётных

Мірна акрыў барадою сівою...

Чуецца звон несціханы, клапотны.

Вечнасцю пахне.

Пахне царквою.

* * *

Мы былі, вядома, не анёлы —

Грэшна і расхрыстана жылі.

Кожны быў рашучы і вясёлы —

Флібусцьер на вольным караблі.

Не магла ніякая акула

Выбіць з рук кляновае вясло.

Нас жыццё выпроствала і гнула,

Ды зламаць і знішчыць не змагло.

Ці ж калі забудзем шлюпкі тыя,

Што накрыла хваляю сівой!...

Божа,

Мы цяпер амаль святыя

З ціхаю нямогласцю сваё'й.

Больш не трызнім захмялелым маем,

Не бяжым за ветрам наўздагон

I грахі былыя ўспамінаем,

Як далёкі і прыгожы сон.

* * *

Заклінаюць,

Лаюць,

Аспрэчваюць,

Просяць літасці і дабрыні...

Колькі смешнага і недарэчнага

У чыноўніцкай мітусні!

Надакучылі, надакучылі

Вечны лямант

I вечны грук.

Аблачына плыве над кручаю.

Каля сонца трымціць жаўрук.

Іх ніхто не гняце,

Не развенчвае,

Не зганяе ў агульны гурт.

I жыццё ў іх,

Як неба,

Адвечнае,

Як адвечны іх родны кут.

Іх звысоку ніхто не накручвае,

Не гразіцца сагнуць у крук ...

I плыве аблачынка над кручаю.

I ля сонца трымціць жаўрук ...

Чакаю...

Праносіцца вецер са свістам

Па голых шляхах палявых.

Чакаю зялёнага ліста.

Чакаю зялёнай травы.

Ні гуку над вымерзлай нівай.

Ні руху ля цёмных лаўжоў.

Чакаю паводкі шумлівай.

Чакаю лясных капяжоў.

Сняжок на дубовых галінах.

Пароша на лапах сасны...

Чакаю ключоў жураўліных.

Чакаю вясёлай вясны...

* * *

Вы думаеце,

Я шукаю слоў? —

Яны прыходзяць проста і прароча

То ў белых фраках

Богавых паслоў,

То ў сініх пінжаках

Чорнарабочых.

Іх кожны крок —

Нібы маланкі ўдар.

Яго лаўлю я сэрцам,

А не слыхам.

Яны мяне

То кідаюць у жар,

А то сцінаюць прымаразкам ціхім.

Яны мой дом запоўнілі суздром.

Ды я ў іх —

Не чаляднік на падхваце.

Я паміж іх сяджу

Гаспадаром

I ўладна рэй вяду ва ўласнай хаце.

Яны — мае вясёлыя сябры.

Яны — мае бязлітасныя суддзі.

Гукаюць адвячоркам у бары,

А на світанку на гарышчы будзяць.

Я іх і ў свой апошні шлях вазьму

У гэтым свеце сумным і трывожным.

Яны прыходзяць самі.

I таму

Адно без аднаго

Мы жыць не можам.

* * *

Дзіўны сон прысніўся мне ў начы:

Я стаю на восеньскім узлессі,

Ластаўка шчабеча на плячы

I на дол расой злятаюць песні.

Вецер носіць развітальны шум.

Сыплецца лістота залатая.

Я плячом нясмела варушу.

Ластаўка ж сядзіць, не адлятае.

Навіну мне хоча перадаць,

Не баіцца холаду німала.

Ну не проста ж так яна, відаць,

Ад начнога выраю адстала.

На паляне свецяцца агні.

Сіні дым плыве над чорнай грудай ...

Так я і прачнуўся ў цішыні

На плячы з пявунняй белагрудай.

* * *

Здаецца, мы так і не скончылі клас

НялёТкай жыццёвай навукі,

Але па-ранейшаму звязваюць нас

Успаміны,

Дзеці

I ўнукі.

Хаця нашы душы хістала не раз

Пад сіверным ветрам разлукі,

Ды зноў сагравалі і зводзілі нас

Успаміны,

Дзеці

I ўнукі.

Зайздросныя людзі

Ці моташны час —

Хто больш разнімаў нашы рукі,

Не будзем спрачацца,

Бо ёсць яшчэ ў нас

Успаміны,

Дзеці

I ўнукі.

Хто скажа,

Які ў нашай згоды запас,

Наперадзе —

Шчасце ці мукі?

Але і паміраць, і выручаць нас

Успаміны,

Дзеці

I ўнукі.

* * *

Дзе ёсць парадак,

Там ёсць душа...

На цеснай падмеценай кухні

Жыве душа

На дне гладыша

I ў прыцьмелым вымытым кухлі,

У мяккім тканым палавіку,

У старой драўлянай сальніцы

I ў цёмным кутку,

Дзе ніяк павуку

Не даюць хоць на ноч пасяліцца...

Паўдзённае сонца,

Вячэрні спакой

За накрытым сталом дарэчы.

I ўсё пад рукой.

I жывуць талакой

Вясёлыя людзі і рэчы...

I не варта смяяцца з высокіх слоў:

У бядламе, смуродзе і брудзе,

Як пацверджана вопытам з даўніх часоў,

Не было душы і не будзе.

Купалле

Зноў запалалі зыркія кастры,

Зноў песні сустракаюцца ў бары

I ходзіць шчасце блізенька зусім.

I гэтак лёгка размінуцца з ім.

З былых вякоў у .новыя вякі

Плывуць, плывуць купальскія вянкі...

Як зоркі, іскры сыплюцца ў траву.

Як хмель, прызнанні кружаць галаву.

Касу калыша цёплая вада.

Для мілага нічога не шкада...

Ля кветкі — кветка.

Ля шчакі— шчака.

Цячэ, цячэ купальская рака...

* * *

Я прайшоў і праехаў столькі

З хлапчуковай вясёлай пары!

А ўсё клічуць тужліва сойкі

У цяністьш густым гушчары.

Там, дзе вечар туманны і ветлы,

Дзе ў сурэпцы круты касагор,

Мой дзяцінны куток запаветны,

Мой абстуканы дзятламі бор.

I ўсё вабіць здалеку лілея.

I стракозы ляцяць да лазы.

I лясная рака не мялее.

I не менее солі ў слязы...

I калі мяне ў вырай дачасны

Пазаве сцюжны вецер-скавыш,

Дзе знайду я такую вось яснасць

I такую славянскую ціш?...

У Міхайлаўскім

Яшчэ драмала слава маладая,

А ён быў неаглядна малады —

I толькі бомы з голасам Валдая

Сяброўскі ўздзіў прыносілі сюды.

Услед за ветрам бег ён летнім полем

I кідаўся ў разліў пахучых траў

I ўсім прысадам,

Сцежкам і таполям

Па-царску бессмяротнасць раздаваў.

Ён тут блукаў у гордым задуменні.

Ён тут чакаў каханкі тайны крок.

Нястомны грэшнік,

Кучаравы геній,

Насмешнік,

Задзірака

I прарок.

Усе грахі яму даўно адпушчаны

I дух ягоны ўзнесен на амбон...

Плыве,

Лунае над зямлёю Пушкіна

Усіх расійскіх храмаў перазвон.

* * *

Калі я разгадаў свой лёс,

Усім астаткам сіл

Я ўзняў далоні да нябёс

I знаку папрасіў.

Сабраўся ў мёртвай цішыні

У доўгі шлях адзін.

I з паднябеснай вышыні

Мне Бог сказаў:

"Ідзі!"

Мне секла ногі асака

I джгала крапіва,

I я шукаў хоць раўчука.

А Бог казаў:

"Трывай!"

Калі ж я ў прыдарожны пыл

Упаў зусім без сіл

I лоб разбіў аб камяні,

Бог мовіў:

"Адпачні".

А як я ўзняўся —

I ў вачах

Памроіўся Сезам,

Я запытаў, хто знойдзе шлях,

Бог адказаў:

"Ты сам".

Вясковая ідылія

Квецень асыпала вішня на росны гарод.

Певень заспаны ўзляцеў на паркан зухавата.

I над калодзежам рыпнуў стары калаўрот...

Гэта няспешна ступіла на вуліцу свята.

Зводдаль глядзяць вераб'і на памыты парог.

Ластаўка хоча бліжэй да акна прымасціцца.

Дыхае ў печы салодкі пшанічны пірог.

Пахнуць аерам пад ходнікам чыстым масніцы.

Дрэмлецца мірна на лаўцы рудому катку.

З-пад рушнікоў абразы узіраюцца строга.

Хата падмецена.

Венік прыткнуўся ў кутку.

Цёпла і ўтульна,

Нібыта за пазухай Бога.

* * *

Споведнаю пеністаю чашай

Вёсны нас з табой не абняслі.

Пройдзем мы не раз яшчэ па нашай

Полацкай рамонкавай зямлі.

Скоціцца з ушацкага пагорка

Ранішняя зорка не адна.

Голасам кулініным —

"Рыгорка!"

Клікне прыдарожная сасна.

Змыем заклапочанасць цяжкую

Халадком крынічнае вады.

I зязюля шчодра накукуе

Нам з табою многія гады...

Лёс яшчэ ў наш дом зямны, часовы

Не паклаў апошняга вянца.

I ў сцяжынкі нашай верасовай

Не відно пакуль яшчэ канца...

Паўдзённы прыпар

Ад лясной паляны недалёкай

Хваляю густою

Зноў і зноў

Прыплывае з ліпеньскаю спёкай

Водар медуніц і палыноў.

Каля сцежкі чмель азваўся сіпла,

Ледзь сябе ад кветкі адарваў.

Конікаў навокал як насыпана,

Аж звініць-варушыцца трава.

Стома закалыхвае імгненна,

Расцякаецца ва ўсе бакі

Цёплым духам маладога сена,

Лёгкім свежым ветрам ад ракі...

* * *

Даруй мне, Бог,

Мае грахі,

Што я нажыў на свеце:

Быў часта да цябе глухі,

Не ўсіх сяброў прывеціў.

Зайздросны быў.

I злосны быў.

Не дапамог суседу.

I чашу хмельную любіў

I шумную бяседу.

Ды ў рот начальству не глядзеў,

Не пеў чужыя модлы.

I ні ў каханні,

Ні ў бядзе

Не быў ніколі подлы.

Не абяцаў,

Як пустабрэх,

Завесці ў рай прыгожы...

За гэта

Хоць адзін мой грэх

Ты мне скасуй,

Мой Божа.

Баравічок

У лесе пахне едлаўцовым дымам.

Гарэзліва патрэсквае касцёр...

Стаіўся пад асінамі рудымі

Баравічок,

Што хоча збегчы ў бор.

Ён цёплы мох

У сне салодкім бачыць,

Да верасовай выспачкі прынік

І чуе,

Як непадалёк грыбачыць

Вясёлы і няўдачлівы грыбнік.

I ён такі ж —

Пужліва адзінокі.

Здаецца,

Сам бы выдраў карані

I выбег на прыглушаныя крокі:

Я тут!

Вазьмі мяне,

Не абміні!..

* * *

Па даху грукне яблык уначы,

Падкрэсліць цішу і спакой вясковы.

I ты між небам і зямлёй —

Нічыі,

Як іншапланецянін выпадковы.

Табе пашанцавала неўпрыкмет

Забрацца ў пуню на сухое сена,

З падстрэшша зорку кінуць у сусвет

I засмяяцца,

I заснуць імгненна.

I абдымаць туманам сенажаць,

I ветрам пралятаць па-над палямі,

I ў неба рукі лёгкія ўзнімаць,

I чуць зямлю жывую пад нагамі.

I забывацца,

Хто ты ёсць і дзе,

I несці ў сэрцы ўздым і азарэнне ...

Пакуль зялёны яблык не ўпадзе

I вернецца зямное прыцягненне.

* * *

Збор дадому нядоўгі.

Справы пільныя — ўбок

I раскручвай дарогі-

Каляровы клубок.

Прывязу я дахаты,

Да бацькоўскай страхі

Не цяжкія дукаты,

А цяжкія грахі. .

Галаву маю східяць

Без густога віна

Слёзы шчасця сухія

I сляпая віна.

I найбольшым багаццем

(Лепш не знойдзеш нідзе) —

Быць у матчынай хаце,

Паміж родных людзей.

* * *

У запыленым тубыллі,

Дзе сляпні і камары,

Нешта вы мяне забылі,

Закадычныя сябры.

I не клічаце ў застоллі

Ці ў лясныя буданы,

I паўпуда нашай солі

Даядаеце адны.

Ну ды я і сам прыеду

У зялёным цягніку.

Прывязу здалёк суседу

Дарагога каньяку.

Вас усіх збяру да кучы,

Засядзімся да расы,

Самагонкаю пякучай

Падагрэем галасы.

Я дарую ўсім няўвагу

I знявагу праглыну.

У старэнькую біклагу

Капну кроплю палыну,

Каб у далечы заморскай

Мне напомніў пра выток

Нашай роднай, нашай горкай

Светлай памяці глыток...

* * *

Вы мяне не клічце, не завіце

У заакіянскі край прыгожы.

Я не буду, як былінны віцязь,

Доўга разважаць на раздарожжы.

У мяне даўно адна дарога

Вызначана памяццю бяссоннай —

Да кутка азёрнага, ляснога,

Дзе мае зялёныя Расоны.

Так ужо мне вызначана лёсам,

Так мне на зямлі наканавана,

Што не трэба казачных дзівосаў,

Цёплага, чужога акіяна.

Я прыду ссівелым і стамлёным

Да маёй любімай Беларусі,

Паздароўкаюся з кожным клёнам,

З кожнаю бярозкай абдымуся.

* * *

Не сціскай маё сэрца скрухаю,

Мітуслівы, куслівы дзень...

Дай я неба начное паслухаю,

Дзе смуга,

Як кругі па вадзе.

Можа,

Там мая ўтома згубіцца,

Лёгка скоціцца з хворай душы

I раскоціцца ўсцяж па бубачцы,

I растане ў біблейскай цішы.

Там чужыя слязінкі бліскаюць,

Непрытомна зрываюцца ўніз...

Для мяне яны сталі блізкімі,

Зразумелымі да драбніц...

У душы маёй разняволенай

Нараджаецца мудры спакой...

I маёю зоркай пасолена

Чаша вечнай юдолі людской.

* * *

На дрогкіх выбоінах

Шляху зямнога

Згубілася многа,

Забылася многа.

Ды помню:

На печы

У вечар зімовы

Матуля шаптала

Чароўныя словы.

Я помню ўсё добра,

Я помню ўсё цвёрда:

"Кацілася торба

З высокага горба..."

I помніцца,

Мроіцца,

Чуецца мне

Прытомлены шэпт:

"Ішоў Бай па сцяне..."

Няма на зямлі ўжо

Ні хаты,

Ні печы.

Унук

У мяне на каленях

Ляпеча.

Яму я шапчу

Таямніча і горда:

"Кацілася торба

З высокага горба..."

I разам з наследнікам

Верыцца мне,

Што Бай барадаты

Ідзе па сцяне.

* * *

Прагульваецца ў небе летні гром,

Пабурквае ляніва і пагрозна.

I рэдкі дождж з высокіх боскіх стром

Няспешна кроплі сыпле на бярозы.

Ён шчодра ласку ўсю сваю раздаў:

Павесялелі мальвы каля хаты,

I цягнуць дзюбкі жоўтыя з гнязда

Няўцямныя малыя птушаняты.

З лістоў сцякае ўніз ліпучы пыл,

У прахалодзе мыецца бяроста...

Усё так светла,

Хораша

I проста —

Гарачы дзень

I чысты дождж сляпы.

Слімак

(іранічная ідылія)

Ля гарода

Ляжыць калода.

На калодзе сядзіць слімак.

Для гарода

I для народа

Ён не робіць шкоды ніяк.

Сонны трошкі,

Ён грэе рожкі.

Не збіраецца саслізгнуць.

Богам створан —

Ніякі воран

Не павінен яго крануць.

А вакол —

Цішыня і згода,

Як суладдзя нябесны знак.

Ля гарода

Ляжыць калода.

На калодзе сядзіць слімак...

* * *

Бывае,

Ледзь не плачу ад тугі я,

Ад жалю,

Што ў грудзях маіх пячэ...

Ці проста ўзрост,

Ці, можа, настальгія

Па тым,

Што не забылася яшчэ?

I хочацца мінулыя гады

Вярнуць,

Зрабіць усё, што не збылося,

I пасяліць зноў залатую восень

У гольія зімовыя сады.

I хочацца напіцца яшчэ раз

Вясны

Па-маладому ненасытна

I беражна,

Як праз густое сіта,

Душой прасеяць

Памяці запас...

Так хочацца,

Пакуль яшчэ жыву,

Не думаць пра апошняе расстанне,

Каб не туга,

А ціхае літанне

Туманіла сівую галаву...

* * *

Песні адны мы спявалі калісьці,

Чулі адзін аднаго ў шматгалоссі.

Толькі аднойчы шляхі разышліся,

З чарак сяброўскіх віно разлілося.

Нас развялі і пасады і звады,

Новыя песні і новая доля.

Можа, мы гэтаму сёння не рады,

Ды ўжо не вернеш былога застолля.

Пэўна, мы лаўраў і воплескаў варты —

Хай за спіною павага буркоча.

А не чутны болей смелыя жарты

I не гараць апантанасцю вочы.

Можа, мы сыдземся зноў, як калісьці,

На пагулянцы ці на юбілеі,

Песні прыпомнім

I рукі паціснем.

Толькі разбітыя чаркі не склеім...

* * *

Як пакліча ўсявышні

У сваю благадаць,

Я не буду залішне

На зямлі назаляць.

У святую дарогу,

Дзе і мытні нямаш,

Мне не трэба падоўгу

Пакаваць свой багаж.

У прыпар ці ў завею,

На ляту, на бягу

Даспяваць не паспею,

Дакрычаць не змагу.

Да свайго каравана,

Што п'е з Леты ваду,

Адплыву нечакана,

Неўпрыкмет адыду...

Асенняе

Чаго душа мая шчыміць,

Не ведаю:

Ці ад таго,

Што нецікава жыць,

Ці ад таго,

Што неба сёння бледнае

I ліст апошні за акном дрыжыць.

А, можа, ад таго,

Што шмат растрачана

I быльнягом счарнелым зарасло,

Што з памяці сплывае ўсмешка матчына

I жураўля спазнелага крыло.

Забылася, схавалася пад верасам

Сцяжынка ля бацькоўскага двара.

I многія сябры мае не вернуцца

З дарогі той,

Куды і мне пара.

Не грэе сонца.

Горбяцца за крушнямі

Замшэлыя, цяжкія валуны.

Буслы зляцелі з балацін асушаных

I ўжо назад не прыляцяць яны.

На хмаркі

Промні выцвілымі пасмамі

Кладуцца,

Каб сплываць за далягляд.

I толькі пазняцвет

Вачамі яснымі

Глядзіць,

Як і паўсотні год назад ...

Рабіна рабіна

Рабін рабы

Пайшоў у грыбы.

I пры кожнай удачы

Рэбе

Стужачку вешаў на дрэве:

На бярозе,

Сасонцы,

Асіне —

Чырвоную,

Белую,

Сінюю,

А там,

Дзе найбольшы знайшоў баравік,

Пачапіў зялёны каснік.

Пасля падышлі кабеты,

Угледзелі вэрхал гэты,

Хацелі парадак навесці,

Ды сталі ўтрапёна на ўзлессі:

Навокал быў лес —

Гэта ж трэба! —

Рабы і вясёлы,

Як рэбе,

Як рэбе,

Крыху хітраваты,

Прыбраны,

Як ёлка на святы.

Кабет здзівіла нямала —

Без стужкі рабіна стаяла

З галінамі

Гнуткімі,

Тонкімі,

З цяжкімі чырвонымі гронкамі...

Яе ,

Адзінокую,

Зграбную,

Яны і назвалі

Рабінаю рабіна.

Вятры развязалі стужкі.

Склявалі рабіну птушкі.

Гады ж не змянілі мянушкі —

Цвіце і цяпер на сугрэве

Рабіна рабога рэбе.

* * *

Мне часамі боязна бывае,

Калі чую на пачатку дня

Толькі грукат ранняга трамвая,

А вакол — глухая цішыня.

Быццам свет бяссонны,

Што спакою

Ні на міг спакон вякоў не меў,

Ад людзей даведаўся такое,

Што ў здзіўленні раптам анямеў.

I таму нячутна і нябачна

Наш бядламны двор кудысьці знік

I няма ўжо ні грызні сабачай,

Ні дзіцячай шумнай валтузні.

Быццам стала ўся зямля пустая...

Мне ж патрэбна гэткая зямля,

Каб была з садамі і кустамі,

З крыкам сойкі,

З клічам жураўля,

Каб гула дуброва векавая

I галёкаў вецер верхавы,

Каб я ведаў,

Што зямля — жывая,

Як і я —

Пакуль яшчэ —

Жывы.

* * *

Нічога вечнага няма.

На санках з палазамі

Зноў ад'язджае ў лес зіма;

А снег у цень спаўзае.

I вызваляюцца палі

З-пад тонкай коўдры белай.

Іх красавіцкі дождж паліў

I сонейка сагрэла.

* * *

Як і даўней,

Асвер

Вітае вечар гулкі.

Але вакол цяпер

Зусім не тыя гукі,

Да сцішаных акон

Даносяцца нязвыкла

То электрычкі звон,

То грукат матацыкла.

Запаланяе двор,

Задумлівы з маленства,

Гітары перабор,

Транзістара шаленства.

Плыве сівы туман,

Ахутвае абшары...

I месяц —

Як банан,

Закінуты за хмары...

* * *

...Я супакоена памру.

Ва ўсякім разе так хацеў бы —

Каб згледзець раннюю зару

I вуснамі крануцца неба,

Каб ціха ўзняцца ў вышыню,

Дзе прахалода — асалодай,

Дзе, можа быць, упершыню

Душа напоўніцца свабодай...

I пакідаю свой наказ:

Сябры мае,

I пасля смерці

Прышліце з голубам хоць раз

Зямную вестачку ў канверце.

* * *

Пад сухімі вербамі

Рэчка не цячэ.

Маладосць не вернецца,

Старасць не ўцячэ.

Ад кастроў нядрэмных —

Дым над галавой.

Сцежкі патаемныя

Зніклі пад травой.

Не знайсці ні зёлкаў,

Ні жывой вады,

Каб вярнуць далёкія

Юныя гады.

Выстылае сэрца

Прысак не пячэ.

Маладосць не вернецца,

Старасць не ўцячэ.

* * *

Кожны дзень гняце тупая стома,

Глушыць парыванняў гамана

I сціскае сэрца пакрыёма

Горкая апошняя віна.

Скончыцца жыццёвая дарога,

Згасне боль

I выветрыцца сум.

Каб вы толькі ведалі,

Як многа

Я туды з сабою панясу.

Колькі нерастрачанай пяшчоты

За пустымі жартамі хаваў,

Колькі песень адкладаў на потым

I сваёй зямлі не праспяваў!

Можа быць,

Усе мае дзівацтвы

Мае ўнукі сплоцяць за мяне.

Павініцца ж і паспавядацца

Так,

Як я б хацеў,

Не змогуць,

Не.

* * *

— Дзе новыя вершы? —

Пытаецца грозна чытач.

— Дзе новыя вехі? —

Пытаецца слёзна гісторык.

А ў шэрым тумане будзённасці —

Цёмна,

Хоць плач.

Ні дымнай паходні,

Ні прывідных праведных зорак.

Жыццё калываецца,

Быццам няўклюдны рыдван.

Знікаюць пахілых слупоў

Верставыя адзнакі.

На ўзбочыне справа —

Халодная ліпкая твань.

На ўзбочыне злева —

Кустоўяў былых патырчакі.

Насустрач плывуць,

Як чужыя няўцямныя сны,

То нізкія хаты,

То ў гронках цяжкіх арабіны.

I ў цэлым сусвеце

Спакойныя толькі

Адны

Усланыя лісцсм

Размолатыя каляіны...

Якія тут новыя вехі?

Навошта і дзе

Іх ставіць паспешна,

Каб досвіткам лёгка пазбыцца?

Якія тут вершы? ...

Каб толькі ў знясільнай хадзе

Не ўпасці аднойчы

I з гразкай дарогі не збіцца! ...

* * *

Я сяджу задумліва-мінорны

Вечарам асеннім пры акне.

Кажуць, што мінору болей нормы

Стала штосьці ў вершах у мяне.

Ну не ўмею я дзеля пракорму

Рыфмаваць салодзенькі мажор.

Ды і хто ўгадае тую норму,

Што і мне азначыў пракурор?

Зноў гляджу ў зажуранае неба,

Песню жураўліную лаўлю.

I ў душу маю плыве патрэба —

Адгукнуцца ціха жураўлю.

I паспагадаць людскому гору,

I схавацца ад будзённых спраў...

Вы ўжо мне даруйце,

Што мінору

Я звыш нормы сёння перабраў...

* * *

У начной бязладнай завірусе

Замяло сляды мае за мной.

Прыпыніўся я і азірнуўся

З горкаю трывогаю зямной.

На жыццёвых балыпаках падбіўся,

Ад густой пазёмкі пасівеў.

I, быць можа, так і не адбыўся,

Хоць ад Бога блаславенне меў.

Раны свае тайныя і страты

Не паспеў злічыць і прыглушыць.

Ці то лёс,

Ці сам я вінаваты,

Што баляць яны ў маёй душы.

Выплывае месячык двурогі.

Кропля неба стыне на шчацэ.

I стаю я пасярод дарогі

Са старою кульбаю ў руцэ.

* * *

Калі сэрца ў рэшце рэшт прыстане

I замгліцца месяц угары,

Што я вам скажу на развітанне,

Папрашу я вас аб чым,

Сябры?

На шляху запыленым і тлумным,

Па якому суджана прайсці,

Вы мяне не ўспамінайце сумным.

Вам і так нявесела ў жыцці.

Згадвайце нястомным і вясёлым,

З кошыкам лазовым

I кійком

Гаманкім вясковым балаголам

Ці гарэзным босым пастушком.

Як мяне прыпомніце аднойчы,

Хай да вас смяшынкі прылятуць

I на міг памаладзеюць вочы,

I ва ўсіх усмешкі расцвітуць ...

* * *

У планеты весняй

На віду

Завяду я песню,

Завяду.

Тую,

Не забытую,

Маю,

Што ні з чым не зблытаю,

Пяю.

Тую,

Не забітую

Яшчэ,

Што з душы

Малітваю

Цячэ.

Завяду я песню,

Завяду.

Можа,

Не на шчасце —

На бяду.

Кіну,

Як расінку,

На жарству,

Каб сказала ўсім,

Што я жыву.

* * *

Я сваё жыццё, нібы пірог,

З многімі дзяліў і не бярог.

Менш за ўсё каханай адламіў...

Каб жа хоць каго ды накарміў!

Талент, вершы, веру і любоў

Раскідаў, нібы паштовых галубоў.

Можа, ад Дняпра ці ад Дзвіны

На змярканні вернуцца яны...