Крокі па старых лесвіцах

ДУША

Свой воблік сапраўдны

яна не прыпомніць даўно,

Але памятае цяпло чалавечае хаты —

Сівая варона

маё прылюбіла акно,

I лётае з могілак,

сеючы рогат хрыпаты,

На вокны другія лятуць галубы,

вераб'і...

Што хоча сказаць мне

абвуглены сколак сумнення?

Не птушка —

душа,

а гарлае—

таму што баліць

I пер'еў баіцца сваіх з хваравітым адценнем.

Дваром пралятае —

шпурляюць каменне ў яе

Хлапчыскі, якія жывуць паміж сёння

і заўтра...

Прадзедаўскі боль прылятае штодня да мяне,

У пер'ях праклёну,

у паху палынавай гары.

Садзіцца за шыбай —

а цень адкідае ў пакой.

Паветра здаецца гаркавым,

а шкло — непразрыстым...

...А сёння на шкле падсыхала

вароніна кроў,

I голуб за шыбай

бялюткія перыйкі чысціў.

ПЛАЧКА

За яе мячоў не крыжавалі,

Не палілі за нявернасць дом.

Дні цяклі, і дзён цямнелі хвалі,

I душа чужым цямнела злом.

Не спазнала ні любві, ні шчасця.

Вечным болем вусны апякло.

I яна цяпер шчаслівым плаціць

Напамінам пра жывое зло.

I апоўдні, у гарачым полі,

Дзе сплятае сцежкі Палявік,

У адзенні чорным чорнай поўняй

Сее Плачка, як праменні, крык.

I апоўнач, на сухіх балотах,

Дзе крывы асіннік ды дзірван,

Ловіць Плачка перасохлым ротам

Зорамі засеяны туман.

I на золку, ля замшэлай студні,

Дзе ўздымае дзіды крапіва,

Вёскі мёртвай мёртвае бязлюддзе

Будзіць Плачка... I шуміць трава...

Па зямлі, сухой і раўнадушнай,

Ходзіць Плачка, плача па жывых,

Нібы ў ёй усе гняздзяцца душы

Здраджаных жанчын часоў былых.

Нібы ёй адной вядома прышласць,

Што нясе нам нечуваны жах...

...I цяпер спаскуджаная Свіслач

Чорнай Плачкай

стогне па начах...

ВАЎКАЛАКА

Трымціць у вадзе аер.

Хачу цеплыні, спакою.

А я — напалову звер —

Маўчу нематой людскою.

Я — вылюдак для людзей,

I я ж для ваўкоў —

пачвара.

У ціхай, як ноч, вадзе

Русалка аб ліўні марыць.

I я нават ёй —

нішто,

Як зорка —

нішто для багны.

I поўсць не стане шчытом

Ад срэбранай кулі прагнай.

Аер ад стрэлу ўздыхне,

I куля ўвап'ецца ў грудзі...

За што ж караюць мяне

I бог,

і звяры,

і людзі?

УЦЕКАЧЫ

Заблудзіў карабель наш у моры.

Стырнавы—і сляпы, і стары.

А на палубе людзі гавораць,

I смяюцца, і стогнуць вятры.

Ветразь з плямамі солі і плесні

Выпнуў грудзі, нібыта гусак,

I змяшалася з хвалямі песня —

Не забыцца яе аніяк.

Будзе бура —

і нехта загіне,

Будзе дождж —

і нап'ёмся вады...

На ўзбярэжжы якойсьці краіны,

Быццам чайкі, святлеюць дамы.

Там нябожчыкаў з плачам хаваюць —

Мы без боязі ў хвалі нырнём.

Можа, і нарадзілі нас хвалі —

Так замгліўся у памяці дом.

...I калі карабель наш бяздомны

Будзе рыфамі ўзяты ў нябыт

I спытаюць архангелы, хто мы,—

Хай не ўспомніць наш розум слабы...

* * *

...Ён меў прыгожы і злы штандар,

Сябрыну, зброю і лес.

I ў лесе звалі яго:

«Змагар».

«Зладзюга» —

ў родным сяле.

Ён храмы вогнішчаў будаваў

У змрочных вёсках лясных.

Любіў жанчыну —

не ўратаваў,

Таму і гвалціў другіх.

Калі ж душу сваю спапяліў —

Забыў каханай імя...

Тады

аб камень стрэльбу разбіў,

Бо знаў:

пракляла зямля.

А смерць сыходзіла ў ціхі лог.

Штандарам валодаў дым,

Бо сэрцу болей зманіць не мог

Прыгожы лозунг на ім.

ЗМЕЙ

Крывавае золата змей вартаваў дні і ночы,

I гінуў у страўніку доўгім

няўдачлівы госць.

Ды золата ў змея таго адабралі аднойчы.

Сціскае ён зараз у кольцах сваіх

Прыгажосць.

А кольцы яго распляліся па цэлай планеце

I душаць празрыстыя рэкі і думкі аб іх,

Да замкаў старых запаўзаюць

у выглядзе смецця,

У храмы —

і людзі багоў забываюць сваіх.

А каб не знайшлі да ратунку шляхоў патаемных,

Па сумных паданнях,—

той змей навучыўся пісаць.

I дзе пачынаецца голас вучонага змея,

А дзе чалавечы —

не можам ужо разабраць.

У служкі да змея ідуць —

во часіны насталі!

А добрыя людзі не вераць,

што змей гэты ёсць.

Каб золата ён вартаваў —

дык і зноў адабралі б...

...Раздушвае змей у абдоймах сваіх

Прыгажосць.

АРМАГЕДОН

...I калі ў той іконе,

што ўзнеслі на дах,

Затрымцела варожая дзіда,

Нехта ўспомніў:

«Ёсць вязень у гэтых мурах,

Ён прарок, хай тлумачыць нам дзіва».

І паслалі ў скляпенне з надзеяй на цуд

Гараджане

манаха і вояў.

I парушыў нарэшце сваю немату

Чорны вязень з сівой барадою:

«Што вам трэба?

Вы прагнеце праўды святой?

Вы ж яе праганялі, панове!

Надта доўга каралі мяне нематой.

Вы спазніліся.

Я ўсё прамовіў.

На любым скрыжаванні —

праменняў, галля

Ці пакорлівых спінаў і лейцаў

Нараджалася бедная песня мая,

І яе распіналі на месцы.

Больш не веру ні ў вечнасць,

ні ў праўду сваю.

Чуласць познюю

я ненавіджу.

Я

ападак надзеі,

ападкам згнію.

Мне пакіньце скляпенную цішу».

I пасланыя ўбачылі:

ён — чалавек,

Брудны, хісткі, душою зламаны...

I чакаць ратавання ад грэшнага —

грэх.

I яго яшчэ раз

пахавалі.

...I калі запалаў і палац, і кляштар

I згарэлі іконы і хаты —

Плыў над горадам

чорны і вольны ўладар

Цень адкідваў

у выглядзе

кратаў.

БАЛАДА ПРА СВАЁ I ЧУЖОЕ

Ен біўся на чужой зямлі.

За што?

Не верыць, што дарэмна.

Радзіму у яго ўзялі,

I ён назваў Радзімай —

неба.

А суайчыннікі яго

Муры замшэлыя ўздымалі.

Зямля цішэла ад снягоў,

I прыхадні снягі тапталі. «Ратуйце!»—

крык стаяў паўсюль,

А вой,

пакрыўджаны навечна,

Мог верыць толькі слову куль,

Чужы для веры чалавечай.

Ён хмарай плыў.

I ветрам быў.

I пазабыўся,

скуль быў родам.

...I на Радзіме —

родных біў,

Пракляты богам і народам.

ПЕСНЯ ПАМІРАЮЧАГА ВОЯ

Нядоўгі бурлівы свой век

Я смерці служыў, як царыцы—

Яе пацалункам скарыцца

Павінен слабы чалавек.

Сузор'е Паўночнай Кароны

Вянчае яе галаву.

Служыў я царыцы да скону

I верыў, што годна жыву.

Я зведаў аднойчы каханне,

I двойчы мне славу раўлі,

I беглі за мной на аркане

Чужых астравоў каралі.

Мне ўсё даравала царыца,

Але—не апошні уздых,

Калі я хацеў памаліцца

За душы забітых усіх.

Няўмольнасць!

Тваім пацалункам

Мне грэбаваць зараз не след,

Бо зброю пакінулі рукі,

А зброя —

не вызваліць свет.

...Зямля прарасла цішынёю.

Слізгае па костках рала...

Я думаў:

Радзіма — за мною.

Яна ж —

пада мною была...

ЦІХАЯ ПЕСНЯ

Ціха-ціха, паступова

Адмірае наша мова.

Чахне, быццам каралеўна,

У дзявочай вежы гнеўнай.

Асядае, як курганне

Над героямі паданняў,

Высыхае, як слязіна

Засынаючай дзяўчыны.

Вінаватых жа — не знойдзеш,

Ну а знойдзеш — не спагоніш...

Ціха-ціха год ад году

Адмірае наша годнасць.

Патухае, як лампада

У куце змярцвелай хаты,

Пахінаецца распяццем

Над магілай божай маці,

Апускаецца, як глеба

Над разруйнаваным склепам.

Вінаватых жа — не знойдзеш,

Ну а знойдзеш — не спагоніш...

Ціха-ціха, скрушна-скрушна

Адміраюць нашы душы,

Шамацяць чаротам-дротам

Над асушаным балотам,

Патухаюць, як вуголлі

У кастрах начнога поля,

Лісцем курчацца з'інелым,

Болем бел-чырвона-белым...

Ціха-ціха, не зважаем,

Як мы, браткі, паміраем.

Вінаватых жа — не знойдзеш,

Ну а знойдзеш— не спагоніш.

ГРАМНІЦЫ

Адліга ўздыхае ў вільготнай цямнечы,

I звычай дзядоўскі нам час аднавіць.

Давай жа запалім грамнічныя свечкі —

I зло

разам з цемрай

ад нас

адляціць.

Малы Дамавік зашкрабецца ў куточку

I Лазнік у ваннай даесць павука,

I горад, грамнічнай пабуджлны ноччу,

Пачне ад бяссоння ратунку шукаць.

I горад не здолее нават здзівіцца,

Убачыўшы, хто не дае яму спаць —

Маланкавалосыя гэта Грамніцы

На воблаку

срэбньіх мятлушак

ляцяць!

I свет ажыве—і паганскі, і боскі,

I глеба ўздыхне мацярынскім цяплом.

I гаснуць агеньчыкі ў лужынах воску,

I трэба ўключыць у пакоі святло...

I ноч адыходзіць па вуліцах гразкіх,

Па вузкіх сцяжынах зімовых алей...

I жывіць душу таямніца і казка.

I неба — бліжэй,

а зямля — даражэй.

ДАРОГА Ў НІКУДЫ

«Я ведаю, куды вяду!» —

Крычала ўсім адна дарога.

Крычала гучна.

Хто пачуў —

Пайшоў па ёй.

Пачула ж — многа.

Гарлала рэха ў вышыні.

А паўз дарогу

гнала смецце,

I верас курчыўся ў агні,

і птушкі падалі,

як сэрцы.

«Я ведаю!»

I ўсе ішлі.

І верылі,

У што? Не помняць.

Дарога бегла ад раллі

І ад квітнеючага поля.

Але не век жыве спадман,

I змоўкла ў рэшце рэшт дарога.

...Глядзяць,

наперадзе — туман.

А ззаду —

дык зусім

нічога.

* * *

І возера паглынула замак за грахі тых, хто жыў там...

Згінаюцца дрэвы ад подыху цёмнага ранку.

Вада паглынае каменні адзін за другім,

Зацягнуць гарлачыкі новую сінюю рану,

I пройдуць гады,

і лазой зарастуць берагі,

З акон электрычкі народ паглядае паныла

На брудную сажалку

і перарэджаны лес.

За рэшткамі замка ў ваду уваходзяць магілы,

I лес адступае ад шумнай дарогі далей.

Здаецца мне, нашы азёры —

чароўныя дзверы

У лепшы, не здраджаны і не прададзены свет.

Туды саступае былое святое

і веры

У нас пакідае не болей,

чым зерня ў асве.

Ідзе па начах нетаропкае, сумнае шэсце.

Ў азёры сыходзяць будынкі,

звяры і бары...

Пасля высыхаюць азёры...

І мокрае смецце

Нікому не скажа, якія хавае муры.

Ізноў электрычка прастуе праз роўнае поле.

Няўважныя позіркі ў ёй і смурод цыгарэт...

I раптам па шкле расцякаюцца

чорныя кроплі...

Апошняе возера

плюнула злосна услед.

ДЗІВА

У асенніх крывых лазняках

Памірала апошняе дзіва.

Справядлівасці нельга чакаць —

Свет не любіць дарыць справядлівасць.

Дзіва гналі машыны і бруд,

Злыя людзі і добрыя людзі,

I яно апынулася тут —

Дзівакі паміраюць у брудзе.

Сіняй птушкай сядзіць у кустах,

Перабітыя крылы трапечуць.

Падпаўзае да лапак вада

З рабаціннем пляўкоў чалавечых.

I апошнія іскры лятуць

Ад нябёсных, прытушаных пер'яў...

Трупік птушачкі, шэрай, як ртуць,

Знойдуць заўтра ў кустах піянеры.

ПА ШЛЯХУ ПРОДКАЎ

Беларусь! Душы маёй калыска!

Возера лілейнага святла!

Да сваёй загубы гэтак блізка

Ты яшчэ ніколі не была.

І адвары доктара Скарыны

Праліліся ў чэзлую траву.

Па нябёснай прывіднай сцяжыне

Пакідае доктар Беларусь.

І за ім ідзе да зор Завальня,

Свечку захінае даланёй,

Даганяе човен старадаўні,

Што з Палесся ўзяты вышынёй.

«Нешта Продкаў Шлях аж слепіць

вока»,—

Здзівіцца забыты дзецьмі дзед,

і душа старэчая з палёгкай

Адляціць за позіркам услед.

А сцяжына белая танчзе,

I па ёй — як па лязу — ў жыцці

Ўсмешлівы апостал Караткевіч

З вогненнай вадой нясе пацір.

Шлях растаў — і велічныя цені

Па-за нашым позіркам плывуць...

Дождж пайшоў.

Ці смерць, ці бласлаўленне

Кроплі срэбнавокія нясуць?

МОЙ КРАЙ

Тоне ў студнях зялёнае сонца,

Сонца белае — у вачах.

I чырвонае сонца бясконца

Па-над вежамі крэсліць шлях.

Гэта — бонда нашага бога,

Што штандарам абраў сабе

Свежы след ад мяча чужога

На высокім белым ілбе.

Гэта — сад, дзе ўзрастаюць зоры

На прамых галінах крыжоў.

Гэта — мора зямнога гора,

Родны бераг уцекачоў.

Гэта—поле, дзе заараны

Разам з косткамі — перуны.

Гэта край — суцэльная рана,

Гэты край мой —

мой рай зямны.