В качестве примеров можно привести сочинения Б. Ренана. См.: Rhenanus В. Rerum Germanicarum libri très. Basel, 1531.
Thierry A. Récits des temps mérovingiens, précédés de Considérations sur l’histoire de France. P., 1840.
Dahn F. Die Könige der Germanen. Leipzig, 1894. Bd. VII. Die Franken unter den Merowingern. Abt. 1. Королевству франков был посвящен 7 том. Ф. Дан отдал дань концепциям обоих французских исследователей и попытался согласовать их разногласия.
Kosinna G. Die Herkunft der Germanen. Zur Methode der Siedlungsarchäologie. Würzburg, 1911.
Классической монографией является: Roth R. Feudalitat und Untertanverband. Aalen, 1863. Среди работ, развивавших данную точку зрения, можно назвать в первую очередь: Hintze О. Wesen und Verbreitung des Feudalismus. Weimar, 1929, и отчасти — Mitteis H. Lehnrecht und Staatsgewalt. Weimar, 1933.
Среди многих исследований этого историко-правового жанра основными и оказавшими наибольшее влияние являются: Waitz G. Deutsche Verfassungsgeschichte. Kiel, 1876. Bd. VII. Die deutsche Reichsverfassung von der Mitte des neunten bis zur Mitte des zwôlften Jahrhunderts; Beauchet L Histoire de l’organisation judicaire en France. Époque franque. P., 1886; Glasson E. Histoire du droit et des institutions de la France. P., 1888. T. II. Époque franque; Viollet R Histoire des institutions pontiques et administratives de la France. P., 1890. Vol. I — II.
Fustel de Coulanges N.D. Histoire des institutions politiques de l’ancienne France. P., 1875. Vol. I—VI.
Fustel de Coulanges N.D. Histoire des institutions politiques de l’ancienne France.
Buchner R. Das merowingische Kônigtum // Das Königtum. Konstanz, 1956. S. 143–150.
Hauck K. Von einer spätantiker Randkultur zum karolingischen Europa // Frühmittelalterliche Studien. 1967. Jg. 1. S. 3–93.
Подобную точку зрения можно увидеть в: Lot F., Pfister С., Ganshof F.L. Histoire du Moyen Âge. P., 1928. T. I. Les destinées de l’Empire en Occident de 395 à 888. P. 297–325.
Lot Е, Pfister С., Ganshof F.L. Histoire du Moyen Âge. T. I. P. 297–325.
Lot F. La fin du monde antique et le début du moyen age; avec quatre cartes et trois planches hors texte. P., 1927; Fournier G. Les Mérovingiens. P., 1996; Stroheker K.F. Die geschichliche Stellung der ostgermanischen Staaten am Mittelmeer // Germanentum und Spâtantike. Zürich, 1965. C. 102–133; Folz R. De l’antiquité au monde médiéval. R, 1972.
Jones Martindale J.R., Morris J. The Prosopography of the Later Roman Empire. Cambridge, 1992. Vol. II. P. 942.
Levy E. Weströmisches Vulgarrecht: das Obligationenrecht. Weimar, 1956.
Блок М. Феодальное общество. M., 2003.
Verlinden C. Lesclavage dans l’Europe medievale. Brugge, 1955; Bonnassie P. Survie et extinction du regime esclavagiste dans l’Occident du Haut Moyen Âge (IV–XI siecle) // Cahiers de civilisation medievale. 1985. P. 307–43.
Филиппов И.С. Средиземноморская Франция в Раннее Средневековье. Проблема становления феодализма. М., 2000.
Marrou H.I. Histoire de l’éducation dans l’antiquité. R, 1965; Brown P. Society and the Holy in Late Antiquity. Berkeley, 1982; Idem. The World of Late Antiquity, 200–750. L., 1971; Chastagnol A. devolution politique, sociale et economique du monde romain de Diodetien a Julien: la mise en place du regime du Bas-Empire (184–363). P., 1994.
Noble T. The Transformation of the Roman world. Reflexions on Five Years of Work // East and West: Modes of Communication. Proceedings of the First Plenary Conference at Merida / Ed. by E. Chrysos, I. Wood. Leiden, 1999. P. 266.
Hen Y. Roman Barbarians: the Royal Court and Culture in the Early Medieval West. N.Y., 2007; Heather P. The Restoration of Rome: Barbarian Popes and Imperial Pretenders. L, 2014; Halsall G. Barbarian Migrations and the Roman West, 376–568. Cambridge, 2007.
Lot E., Pfister C., Ganshof F.L. Histoire du Moyen Âge. T. 1. P. 319–325.
Gerberding R. The Rise of the Carolingians and the “Liber Historiae Francorum”. Oxford, 1992.
Fouracre P. Merovingian History and Merovingian Hagiography // Past and Present. 1990. Vol. 127. P. 3–38; Idem. Observations on the Outgrowth of Pippinid Influence in the “Regnum Francorum” after the Battle of Tertry (687–715) // Medieval Prosopography. 1984. Vol. 5. № 2. P. 1–31; Idem. Merovingians, Mayors of the Palace and the Notion of a “Low-Born” Ebroin // Historical Research. 1984. Vol. 57. № 135. P. 1–14; Fouracre P, Gerberding R.A. Late Merovingian France: History and Hagiography, 640–720. Manchester, 1996.
Среди фундаментальных работ, задавших пути развития исторической мысли на многие годы вперед, можно назвать: Rogge К.А. Über das Gerichtswesen der Germanen: Ein germanistisches Versuch. Halle, 1820, Thierry A. Récits des temps mérovingiens, précédés de Considérations sur l’histoire de France. P., 1840. Тьерри явился отцом современной идеи романо-германского синтеза в Меровингском королевстве франков. Во второй половине XIX в. к указанным изысканиям добавились работы: Dahn F. Die Könige der Germanen. Leipzig, 1894, Bd. 7. Die Franken unter den Merowingern. Abt. 1; Sybel H. von Entstehung des deutschen Königthums. Frankfurt am Main, 1881. В этой монографии подвергалась сомнению варварская государственность германцев. См. также: Fustel de Coulanges N.D. Histoire des institutions politiques de l’ancienne France: en 6 t. P., 1875. Важно обратить внимание на большое количество специальных работ по истории права, написанных в рамках традиций немецкой “Rechtgeschichtliche Schule”, основанной Савиньи (F.K. von Savigny) и его подражателями во Франции. Среди многих трудов историко-правового жанра основными и оказавшими наибольшее влияние являются: Waitz G. Deutsche Verfassungsgeschichte. Kiel, 1876. Bd. 7. Die deutsche Reichsverfassung von der Mitte des neunten bis zur Mitte des zwölften Jahrhunderts; Beauchet L Histoire de l’organisation judicaire en France. Époque franque. P., 1886; Glasson E. Histoire du droit et des institutions de la France. P., 1888. T. 2. Époque franque.
О «гегемонии франков в Европе» уже в эпоху сыновей Хлодвига говорит, например, фундаментальное исследование, явившееся примером синтеза взглядов французских и бельгийских ученых XIX и первой четверти XX в.: Lot F., Pfister С., Ganshof F.L. Histoire du Moyen Âge. R, 1928. T. 1. Les destinées de l’Empire en Occident de 395 à 888. P. 209. Есть и другие исследования, подчеркивающие рост влияния франков в Европе в эту эпоху. О распространении влияния Меровингов и характерных для Меровингского королевства форм административной организации к востоку от Рейна см., например: Butzen R. Die Merowinger ôstlich des mittleren Rheins: Studien zur militarischen, politischen, rechtlichen, religiosen, kirchlichen, kulturellen Erfassung durch Konigtum und Adel im 6 sowie 7 Jahrhundert. Würzburg, 1987; Sprandel R. Das Kloster St. Galien in der Verfassung des Karolingischen Reiches.. Freiburg im Breisgau, 1958. T. 7. C. 151.
Опубликованных в: MGH SRM. T. 2.
“…zu den dunkelsten Epochen der mittelalterlichen Geschichte gerechnet worden mussen” // Ewig E. Noch einmal zum “Staatsreich” Grimoalds // Speculum historiale: Geschichte im Spiegel von Geschichtsschreibung und Geschichtsdeutung / Hrsg. von C. Bauer, L. Bôhm, M. Midler. Freiburg, 1965. S. 454–457.
Gerberding R. The Rise of the Carolingians and the “Liber historiae Francorum”. Oxford, 1992. P. 47–182.
Gerberding R. The Rise of the Carolingians. P. 75–76.
Werner K.F. Les principautés périphériques dans le monde franc du VIIIe siècle // Settimane di studio del Centro italiano di studi sull’alto medioevo. Spoleto, 1972. T. 20. I problemi dell’Occidente nel secolo VIII. P. 505, 513; Rouche M. Francs et gallo-romains chez Grégoire de Tours // Gregorio di Tours. Todi, 1977. P. 94.
Gerberding R. The Rise of the Carolingians. P. 113.
Ewig E. Die fränkische Teüungen und Teilreiche (511–613) // Spätantikes und fränkisches Gallien: Gesammelte Schriften. Ostfildern, 1976. Bd. 1. S. 128.
Ewig E. Die fränkische Teilungen. S. 130.
Ewig E. Die fränkische Teilungen. S. 134.
Ibid. S. 140.
Ibid. S. 151–160; Idem. Die fränkische Teilreiche. S. 172.
EwigE. Die fränkische Teilreiche. S. 192–195.
Ewig E. Die Merowinger und das Frankenreich. Stuttgart, 1993. S. 197, 199, 201, 204.
Gerberding R. The Rise of the Carolingians. P. 47–115.
Gerberding R. The Rise of the Carolingians. P. 93–182.
Rogge K.A. Über das Gerichtswesen der Germanen: Ein germanistisches Versuch.
Thierry A. Lettres sur l’histoire de France. P. 86; Тьерри О. О характере германских завоеваний. С. 301–303.
Тьерри О. Рассказы из времен Меровингов. СПб., 1892. С. 12–14,16.
[Рец. на:] Рассказы о временах Меровингов. Сочинение Огюстена Тьерри. СПб., 1848 // Отечественные записки: Раздел VI. Библиографическая хроника. 1848. Т. 58. № 5–6. С. 18.
Zeller J. Entretiens sur l’histoire du Moyen Âge. P., 1893. T. 1. Partie 1. P. 310–312.
Thierry A. Récits des temps mérovingiens, précédés de Considérations sur l’histoire de France. Рус. пер.: Тьерри О. Рассказы из времен Меровингов.
Тьерри О. О характере германских завоеваний. С. 305.
Wattenbach W., Traube L. Deutschlands Geschichsquellen im Mittelalter bis zur Mitte des dreizehnten Jahrhunderts. Stuttgart, 1904. S. 84.
Ibid. S. 86.
Hellmann S. Studien zur mittelalterlichen Geschichtschreibung: Gregor von Tours // Historische Zeitschrift. 1911. Jg. 107. S. 14.
Monod G. Études critiques sur les sources de l’histoire mérovingienne. P., 1872. T. 1. Introduction, Grégoire de Tours, Marius d’Avenches.
Kurth G. Les sources de l’histoire de Clovis dans Grégoire de Tours // Études franques. Bruxelles, 1919. T. 2. P. 207–271.
Эту мысль выразил наиболее ярко: Halphen L Grégoire de Tours, historien de Clovis // Mélanges d’histoire du Moyen Âge offerts à M. Ferdinand Lot par ses amis et ses élèves. P., 1925. P. 235–245.
Junghans W. Histoire critique des régnés de Childerich et de Chlodovech. P., 1879. P. 56; Kurth G. Clovis. Tours, 1896. P. 271; Idem. Clovis. R, 1901. T. 2. P. 118,127.
Schmidt L. Geschichte der deutschen Stamme bis zum Ausgange der Volkerwanderung. Berlin, 1904. S. 494; Lot F., Pfister C., Ganshof F.L. Histoire du Moyen Âge. T. 1. P. 183.
Auerbach E. Mimesis; dargestellte Wirklichkeit in der abendländischen Literatur. Bern, 1946.
См., например: Савукова В.Д. «История франков» как литературный памятник // Григорий Турский. История франков. М., 1987. С. 337.
Ganshof F. Een historicus uit de VI-е eeuw: Gregorius van Tours // Medelingen van de Koniklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kusten van Belgie, Klasse der Letteren. Brussel, 1966. Jrg. 28. № 5. P. 9.
Ganshof F. Een historicus. P. 10.
Ibid. P. 13.
Ibid. P. 14–15.
Buchner R. Einleitung // Gregorius Turonensis. Historiarum libri decern. Libri 1–5. Bd. 1 / Hrsg. von R. Buchner. Berlin, 1967. S. XXI.
Grig. Tour. Hist. 5; 34, 39.
Ibid. 6; 23,27.
Ibid. 6; 34,41.
Ibid. 6; 39.
Ibid. 10; 26.
Ibid. 7; 47.
Ibid. 9; 19.
Buchner R. Einleitung. S. XXII.
Ibid. S. XXII.
Ibid. S. XXI.
Ibid. S. XXL
Hellmann S. Studien zur mittelalterlichen Geschichtschreibung: Gregor von Tours. S. 22.
Ibid. S. 23.
Тьерри О. Рассказы из времен Меровингов. С. 13.
Например, недавние работы показали, как следует отделять авторские стратегии от исторической действительности в «Истории» Григория Турского. См.: Heinzelmann М. Gregor von Tours (538–594), “Zehn Bûcher Geschichte”: Historiographie und Gesellschaftskonzept in 6 Jahrhundert. Darmstadt, 1994.
Шкаренков П.П. Королевская власть в Остготской Италии по “Variae” Кассиодора: Миф, образ, реальность. М., 2003; Санников С. В. Образы королевской власти эпохи Великого переселения народов в западноевропейской историографии VI века. Новосибирск, 2011. С. 210.
Шкаренков П.П. Королевская власть в Остготской Италии по “Variae” Кассиодора: Миф, образ, реальность; Он же. Римская традиция в варварском мире: Флавий Кассиодор и его эпоха. М., 2004.
Во многом утрированное О. Тьерри. См.: Thierry A. Lettres sur l’histoire de France. P. 68–107, рус. пер.: Тьерри О. О характере германских завоеваний. С. 297–310.
К концу XIX в. жизнь и деятельность Хлодвига были детальны исследованы в работе: Kurth G. Clovis.
Junghans W. Histoire critique. P. 56; Kurth G. Clovis. P. 271; Idem. Clovis. T. 2. P. 118, 127.
Schmidt L. Geschichte der deutschen Stamme bis zum Ausgange der Völkerwanderung. S. 494; Lot F., Pfister C., Ganshof F.L. Histoire du Moyen Âge. T. 1. P. 183.
Grig. Tour. Hist. 2; 27.
Guizot F. Récits historiques. P. 72.
Dahn F. Die Könige der Germanen. Bd. 7. S. 56.
Ibid. 7. S. 59–61.
Ibid. S. 54; Junghans W. Histoire critique. P. 23.
Halphen L. Grégoire de Tours. P. 235–245.
Ganshof F. Een historicus. P. 11.
Lebecq S. Les origines franques: Ve — IXe siècle. P., 1990.
Werner K.F. La “conquête franque” de la Gaule: Itinéraires historiographiques d’une erreur // Bibliothèque de l’ecole des chartes / Sous la dir. d’O. Guyotjeannin. 1996. T. 154. № 1. Clovis chez les historiens. P. 29.
Heather P.J. The Goths. Oxford, 1996. P. 193; Wallace-Hadrill J.M. The Longhaired Kings, and Other Studies in Frankish History. N.Y., 1962. P. 162; Werner K.F. Les Origines. P., 1984. P. 286; Idem. De Childéric à Clovis: antécédents et conséquences de la bataille de Soissons en 486 // Revue archéologique de Picardie. 1988. T. 3–4. № 1. P. 4; 174–178 MacGeorge P. Late Roman Warlords. N.Y., 2002. P. 111–136; Périn R, Kazanski M. Das Grab Childerichs I // Franken — Wegbereiter Europas: vor 1500 Jahren: König Chlodwig und seine Erben. Mainz, 1996. S. 174–178; Halsall G. Cemeteries and Society in Merovingian Gaul: Selected Studies in History and Archaeology, 1992–2009. Leiden, 2010. P. 169–176; Коньков Д.С. Трансформация социальных связей в Аквитании в ходе формирования Вестготского королевства // Вестник Кемеровского государственного университета. История. 2013. Т. 3. № 2 (54). С. 78; Казанский М.М., Перен П. «Королевские» и «вождеские» погребения раннемеровингского времени в Галлии: состояние исследований // Краткие сообщения института археологии. 2014. № 234. С. 278.
Grig. Tour. Hist. 2; 31.
MGH Epistolae. T. 3. P. 122. Cm.: Lot F., Pfister C., Ganshof F.L. Histoire du Moyen Âge. T. 1. P. 188–189.
Раннюю историографию этого вопроса см. в: Wattenbach W., Levison W. Deutschlands Geschichsquellen im Mittelalter. Stuttgart, 1952. Bd. 1. Vorzeit und Karolingern. H. 1. Die Vorzeit von den Anfangen bis zur Herrschaft der Karolinger. S. 103. Данная точка зрения была поднята в ряде трудов: Van de Vijver A. La victoire contre les alamans et la conversion de Clovis en 506 // Revue belge de philologie et d’histoire. 1936. Vol. 15. P. 859–914; Idem. La victoire contre les alamans et la conversion de Clovis en 506 // Revue belge de philologie et d’histoire. 1937. T. 16. P. 35–94; Idem. L’unique victoire contre les Alamans et la conversio de Clovis // Revue belge de philologie et d’histoire. 1938. T. 17. P. 793–813; Ganshof F.L. Het tijdperk van de Merowingen // Algemene Geschiedenis der Nederlanden. Deel 1. Oudheid en vroege middeleeuwen tôt het jaar 925 / Red. door J.A. van Houtte. Utrecht, 1949; Stein E. Histoire de Bas-Empire. P., 1959. T. 1. De l’État romain à l’État byzantin: (284–476). P. 147; Wallace-Hadrill J.M. The Long-haired Kings. P. 64; Wood I. Gregory of Tours and Clovis // Revue belge de philologie et d’histoire. 1985. Vol. 63. P. 249–272. В защиту традиционной точки зрения (о крещении в 496 г.) выступали в разное время: Jubainville H. d’Arbois de. La lieu de baptême de Clovis // Bulletin de la Société des antiquaires de France. 1906; Lot F., Pfister C., Ganshof F.L. Histoire du Moyen Âge. T. 1. P. 189; Lôwe H. Deutschland im fränkischen Reich / Hrsg. von B. Gebhardt, H. Grundmann. München, 1954. S. 93; Steinbach F. Das Frankenreich / Hrsg. von O. Brandt, A.O. Meyer, L. Just. Konstanz, 1957. S. 11; Steinen W. von der. Chlodwigs Übergang zum Christentum. Eine Quellenkritische Studie // Mitteilungen des Üsterreichischen Instituts für Geschichtsforschung. Ergànzungsband. 1932. Jg. 12. S. 417–501.
О гражданском характере прерогатив, дарованных Хлодвигу византийским императором, которые делали короля франков своего рода «губернатором» северной Галлии: McCormick М. Clovis at Tours: Byzantine Public Ritual and the Origins of Medieval Ruler Symbolism // Das Reich und die Barbaren / Ed. by E.K. Chrysos, A. Schwarz. Wien, 1989. P. 155–180; Hauck K. Von einer spâtantiker Randkultur zum karolingischen Europa // Friihmittelalterliche Studien. 1967. Jg. 1. S. 27.
Grig. Tour. Hist. 2; 30; Wood I. Gregory of Tours.
Grig. Tour. Hist. 2; 18,27.
James E. Childéric, Syagrius et la disparition du royaume de Soissons H Revue archéologique de Picardie. 1988. T. 3–4. P. 9–12.
Grig. Tour. Hist. 2; 12.
Périn P. Datation des tombes mérovingiennes: historique, méthodes, applications. Geneve, 1980; Idem. À propos des publications récentes concernant le peuplement en Gaule à l’époque mérovingienne: la question francque // Archéologie Médiévale. 1981. T. 11. P. 125–145; Périn P, Feffer L.-C. Les Francs. P., 1987. T. 1. À la conquête de la Gaule. P. 200–210.
MacGeorge P. Late Roman warlords. P. III–136; Haball G. Barbarian Migrations and the Roman West, 376–568. Cambridge, 2007. P. 280; Циркин Ю.Б. «Генеральские государства» на территории Западной Римской империи // Мнемон: Исследования и публикации по истории Античного мира. Сборник статей к 80-летию со дня рождения проф. Э.Д. Фролова. 2013. Т. 12. С. 462–466, 470.
James E. Childéric, Syagrius et la disparition du royaume de Soissons. P. 12.
Grig. Tour. Hist. 2; 42.
Bourgain P. Clovis et Clotilde chez les historiens médiévaux des temps mérovingiens au premier siècle capétien // Bibliothèque de l’École des chartes. 1996. T. 154. № 1. P. 61; Schmidt J. Le baptême de la France: Clovis, Clotilde, Genevieve. P., 1996; Steinen W., von den. Chlodwigs Ubergang zum Christentum: Eine quellenkritische Studie. Darmstadt, 1963.
Grig. Tour. Hist. 4; 47; 5; 48.
Ibid. 7; 17.
Grig. Tour. Hist. 5; 2.
Grig. Tour. Hist. 5; 50.
Ibid. 5; 3.
Ibid. 5; 14; Buchner R. Einleitung. S. XXII.
EwigE. Die fränkische Teilungen. S. 128–134.
Grig. Tour. Hist. 7; 47.
Ibid. 9; 19; Buchner R. Einleitung. S. XXII.
Sid. Epist. 1; 2.
Григорий Турский. История франков / Под ред., коммент. В.Д. Савукова. М., 1987.
Grig. Tour. Hist. 2; Praefatio.
Ibid. 5; Praefatio.
Orosius P. Pauli Orosii Historiarum adversum paganos, libri VII. Accedit eiusdem Liber apologeticus / Hrsg. von K.F.W. Zangemeister. Vindobonae, 1882; Goetz H.-W. Die Geschichtstheologie des Orosius. Darmstad, 1980. S. 10; Уколова В.И. Античное наследие и культура Раннего Средневековья. М., 1989. С. 138.
Тюленев В.М. Вступительная статья // Павел Орозий. История против язычников. Книги I–III. СПб., 2001. С. 32, 47.
Grig. Tour. Hist. 5; Praefatio.
Goffart W. The Narrators. P. 153.
Heinzelmann M. Gregor von Tours. S. 203.
Diesenberger M., Reimitz H. Zwischen Vergangenheit und Zukunft: Momente des Königtums in der merowingischen Historiographie // Das frühmittelalterliche Konigtum: Ideelle und religiose Grundlagen / Hrsg. von F.-R. Erkens. Berlin, 2005. S. 262.
James E. “Beati pacifia”: Bishops and the Law in Sixth Century Gaul // Disputes and Settlements: Law and Human Relations in the West / Ed. by J. Bossy. Cambridge, 1983. P. 25–46; Van Dam R. Leadership and Community in Late Antique Gaul. Berkeley, 1985. P. 197–205.
Brown P. Christianity and Local Culture in Late Roman Africa // Journal of Roman Studies. 1968. Vol. 58. P. 85–95; Idem. The World of Late Antiquity, 200–750. L., 1971; Idem. Power and Persuasion in Late Antiquity: Towards a Christian Empire. Madison, 1992; Klingshirn W. Authority, Consensus, and Dissent: Caesarius of Arles and the Making of a Christian Community in Late Antique Gaul: PhD thesis. Stanford, 1985; Klingshirn W. Charity and Power: Caesarius of Arles and the Ransoming of Captives in sub-Roman // Journal of Roman Studies. 1985. Vol. 75. P. 202.
Monod G. Études critiques sur les sources de l’histoire mérovingienne. T. 1. P. 106, 111, 114–116, 119, 125–127.
EwigE. Die fränkische Teilungen. S. 128–134.
Ibid. S. 172.
Wallace-Hadrill J.M. The Fourth Book of the Chronicle of Fredegar; with Its Continuations. L., 1960. R IX.
Fred. Cont.; Wallace-Hadrill J.M. The Fourth Book of the Chronicle of Fredegar; with Its Continuations. P. IX.
Kurth G. Fredegarius // The Catholic Encyclopedia. N.Y., 1909. Vol. 6. P. 251–252.
Wallace-Hadrill J.M. The Fourth Book of the Chronicle of Fredegar; with Its Continuations. P. XVI–XXV.
Diesenberger М., Reimitz Н. Zwischen Vergangenheit und Zukunft. S. 255.
Goetz H.-W. Die germanisch-romanische Kultur-Synthese in der Wahrnehmung der merowingischer Geschichtsschreibung // Akkulturation: Probleme einer germanisch-romanischen Kultursynthese in Spätantike und frühem Mittelalter / Hrsg, von D. Hägermann, W. Haubrichs, J. Jarnut. Berlin, 2004. S. 559; Wood I. Defining the Franks: Frankish Origins in Early Medieval Historiography // Concepts of National Identity in the Middle Ages / Ed. by S. Forde, L. Johnson, A.V. Murray. Leeds, 1995. P. 57; Fouracre P.J. The Nature of Frankish Political Institutions in the Seventh Century // Franks and Alamanni in the Merovingian Period: An Ethnographie Perspective. 60:1–2 / Ed. by I.N. Wood. Woodbridge, 1998. P. 297; Fred. Chron. 4; 73.
См.: Thierry A. Lettres sur l’histoire de France. P. 68–107; James E. Childeric, Syagrius et la disparition du royaume de Soissons. P. 12.
Goetz H.-W. Die germanisch-romanische Kultur-Synthese. S. 557.
Fred. Chron. 4; 33, 34.
Ibid. 4; 1
Ibid. 4; 15.
Kurth G. Fredegarius; Wallace-Hadrill J.M. The Fourth Book of the Chronicle of Fredegar; with Its Continuations. P. XVI–XXV.
Buchner R. Einleitung. S. XXIV.
Ibid. S. XXII.
Grig. Tour. Hist. 5; 14; Buchner R. Einleitung. S. XXII.
Fred. Chron. 4; 58.
Gerberding R. The Rise of the Carolingiens.
Diesenberger M., Reimitz H. Zwischen Vergangenheit und Zukunft. S. 262.
Ibid. S. 256.
McKitterick R. Akkulturation and the Writing of History in the Early Middle Ages // Akkulturation: Problème einer germanisch-romanischen Kultursynthese in Spâtantike und frühem Mittelalter / Hrsg. von D. Hâgermann, W. Haubrichs, J. Jarnut. Berlin, 2004. S. 261.
Интерес к сакральным аспектам власти короля появился в результате работ: Блок М. Короли-чудотворцы. Очерк представлений о сверхъестественном характере королевской власти распространенных преимущественно во Франции и Англии. М., 1998 (первое французское издание 1924 г.); Kantorowicz Е.Н. The King’s Two Bodies: a Study in Mediaeval Political Theology. Princeton, 1957; Schramm P.E. Herrschaftszeichen und Staatssymbolik. Stuttgart, 1954. Bd. I–III. Из новых работ можно особо упомянуть: Hattenhauer H. Das Herz des Königs in der Hand Gottes. Zum Herrscherbild in Spàtantike und Mittelater // Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte, Kanonistische Abteilung. 1981. Jg. 67. S. 1–35.
Sulp. Sev. VM.
Van Dam R. Images of Saint Martin in Late Roman and Early Merovingian Gaul // Viator. 1988. Vol. 19. P. 1–27.
Fouracre R, Gerberding R. A. Late Merovingian France: History and Hagiography, 640–720. Manchester, 1996. P. 1–10.
Delehaye H. Les légendes hagiographiques. Bruxelles, 1905; Idem. Les origines du culte des martyrs. Bruxelles, 1912; Idem. Les passions des martyrs et les genres littéraires. Bruxelles, 1921; Idem. Loca sanctorum // Analecta bollandiana. 1930. T. 48. P. 5–64.
Brown P. The World of Late Antiquity, 200–750. L., 1971; Idem. The Cult of the Saints: Its Rise and Function in Late Antiquity. Chicago, 1981; Idem. The Rise of Western Christendom: Triumph and Diversity AD 200–1000. Oxford, 1996.
Graus F. Volk, Herrscher und Heiliger im Reich der Merowinger: Studien zur Hagiographie der Merowingerzeit. Praha, 1965. S. 381–385.
Stancliffe C. St. Martin and His Hagiographer: History and Miracle in Sulpicius Severus. Oxford, 1983.
Van Dam R. Leadership and Community in Late Antique Gaul. Berkeley, 1985. P. 300–305.
Iona. VC.
Ficker J. Über das Eigentum des Reiches am Reichskirchengut // Sitzungberichte der Osterreichesche Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-Historische Klasse. 1872. Bd. 72. S. 55–146; Sickel T. Beitrâge zur Diplomatik, III // Sitzungberichte der Osterreichesche Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-Historische Klasse. 1864. Jg. 47. S. 175–277; Idem. Beitrâge zur Diplomatik, V // Sitzungberichte der Österreichesche Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-Historische Klasse. 1864. Jg. 49. S. 311–410; Santifaller L. Zur Geschichte des ottonisch-salischen Reichskirchensystems. Wien, 1962. Bd. 1; Metz W. Zur Entstehung der Brevium Exempla // Deutsches Archiv. 1954. Jg. 10. № 2. S. 395–416; Idem. Das karolingische Reichsgut: Eine verfassungsund verwaltungsgeschichtliche Untersuchung. Berlin, 1960; Idem. Zur Erforschung des karolingischen Reichsgutes. Darmstadt, 1971. Bd. 4; Waitz G. Deutsche Verfassungsgeschichte. Die deutsche Reichsverfassung von der Mitte des neunten bis zur Mitte des zwölften Jahrhunderts. Kiel, 1876. Bd. 7. S. 183–185.
Felten F. Äbte und Laienäbte im Frankenreich: Studie zum Verhältnis von Staat und Kirche im frueheren Mittelalter. Stuttgart, 1980. S. 129–135; Fouracre P, Gerberding R.A. Late Merovingian France. P. 110, 144.
Для примера можно привести несколько работ о взаимоотношениях знати и монастырей: Boshof E. Kloster und Bischof in Lotharingien // Monastische Reformen im IX und X Jahrhundert / Hrsg, von R. Kottje, H. Maurer. Sigmaringen, 1989. S. 197–246; Idem. Königtum und adelige Herrschaftsbildung am Niederrhein im IX und X Jahrhundert // Königtum und Reichsgewalt am Niederrhein / Hrsg, von K. Flink, W. Janssen. Kleve, 1983. S. 9–41; Idem. Untersuchungen zur Kirchenvogtei in Lothringen im X und XI Jahrhundert // Zeitschrift der Savigny-Stiftung fuer Rechtsgeschichte, Kanonistische Abteilung. 1979. Jg. 65. S. 55–119; Feiler L. Aristocratie, monde monastique et pouvoir en Italie centrale au IX-e siede // La royate et les elftes dans l’Europe carolingienne (début IX siede aux environs de 920). 1998. T. 17 / Sous la dir. de R.L. Jan. Villeneuve dÄscq. P. 325–346; Grosse R. Saint-Denis zwischen Adel und König: Die Zeit vor Suger (1053–1122). Stuttgart, 2002; Innes M. Kings, Monks and Patrons: Political Identities and the Abbey of Lorsch // La royate et les elftes dans l’Europe carolingienne (debut IX siede aux environs de 920). 1998. T. 17 / Sous la dir. de R. L. Jan. Villeneuve dÄscq. P. 301–324; Schulze H.K. Adelsherrschaft und Landesherrschaft; Studien zur Verfassungs-und Besitzgeschichte der Altmark, des ostsächsischen Raumes und des hannoverschen Wendlandes im hohen Mittelalter. Köln, 1963.
Stutz U. Die Eigenkirche als Element des mittelalterlich-germanischen Kirchenrechts. Antrittsvorlesung, gehalten am 23. Oktober 1894. Berlin, 1895.
Prinz F. Frühes Mönchtum im Frankenreich: Kultur und Gesellschaft in Gallien, den Rheinlanden und Bayern am Beispiel der monastischen Entwicklung (4 bis 8 Jahrhundert). Wien, 1965. S. 656–657.
Heinzeimann M. Bischofsherrschaft in Gallien: Zur Kontinuität römischer Führungsschichten von 4 bis zum 7 Jahrhundert. Soziale, prosopographicshe und bildingsgeschichtliche Aspekte. München, 1976. Bd. 5. S. 185–187; Brown P. The Cult of the Saints: Its Rise and Function in Late Antiquity. P. 94–95; Idem. Society and the Holy in Late Antiquity. Berkeley, 1982. P. 187.
Angenendt A. Willibald zwischen Mônchtum und Bischofsamt // Der heilige Willibald — Klosterbischof oder Bistumgriinder / Hrsg. von H. Dickerhof, E. Reiter, S. Weinfurter. Regensburg, 1990. S. 146–169.
Heinzelmann M. L’aristocratie et les évêchés entre Loire et Rhin jusqu’à la fin du VlI-e siècle // Revue d’histoire de l’église de France. 1976. T. 62. P. 90.
Iona. VC. 71.
Prinz F. Frühes Mônchtum. S. 121–152.
Усков Н.Ф. Христианство и монашество в Западной Европе Раннего Средневековья; Германские земли II–III — середина XI в. СПб., 2001. С. 100–189.
Концепция «частных церквей» или «частных монастырей» как особого вида церковной организации была разработана в книге: Stutz U. Die Eigenkirche als Element des mittelalterlich-germanischen Kirchenrechts. Antrittsvorlesung, gehalten am 23. Oktober 1894.
Наиболее полно процесс был исследован на примере долины Рейна: Innés М. State and Society in the Early Middle Ages: The Middle Rhine Valley, 400–1000. Cambridge, 2000. P. 265.
Beaujard B. Levêque dans la cité en Gaule aux Ve et Vie siècles // La fin de la cité antique et le debut de la cité médiévale de la fin du III-e siècle à l’avènement de Charlemagne, Actes du colloque tenu à l’Universite de Paris X — Nanterre les 1, 2 et 3 avril 1993 / Sous la dir. de C. Lepelley. Bari, 1996. P. 46; Borgolte M. “Bischofsitz” und “Sitz der Ruhe”: Zur Kirchenorganization gallischer Stâdte nach Gregor von Tours und Bistumgeschichte von Auxerre // Litterae medii aevi: Festschrift für J. Autenrieth / Hrsg. von M. Borgolte, H. Spilling. Sigmaringen, 1988. S. 53; Breukelaar A.H.B. Historiography and Episcopal Authority in Sixth-Century Gaul: the Histories of Gregory of Tours Interpreted in Their Historical Context. Gottingen, 1994; Durliat J. Évêque et administration municipale au VITe siècle // La fin de la cité antique et le debut de la cité médiévale de la fin du IHe siècle à l’avènement de Charlemagne, Actes du colloque tenu à l’Universite de Paris X — Nanterre les 1,2 et 3 avril 1993 / Sous la dir. de C. Lepelley. Bari, 1996. P. 286; Cadaux S. Recherches sur l’accession à l’episcopat aux temps mérovingiens (481/82–691/722): thèse de doct. P., 1994; Gassman R Der Episkopat in G allien im 5 Jahrhundert: Diss. phil. Bonn, 1977; Heinzelmann M. L’aristocratie et les évêchés entre Loire et Rhin jusqu’à la fin du VlI-e siècle. P. 90; Kaiser R. Bischofsherrschafi zwischen Königtum und Fürstenmacht: Studien zur bischôflichen Stadtherrschaft im westfränkisch-franzôsischen Reich im frühen und hohen Mittelalater. Bonn, 1981; Magnou-Nortier E. Les évêques et la paix dans l’espace franc (Vl-e — XI-е siècles) // Levêque dans l’histoire de l’église: Actes de la 7me rencontre d’histoire religieuse — Fontevrault, 1983. Angers, 1984. P. 33–49; Mordek H. Bischofsabsetzungen in spàtmerowingischer Zeit: Justelliana, Bernensis und das Konzil von Malay (677) // Papsttum, Kirche und Recht im Mittelalter: Festschrift fur Horst Fuhrmann zum 65 Geburtstag / Hrsg. von H. Mordek, H. Fuhrmann. Tubingen, 1991. S. 31–55; Scheibelreiter G. Der Bischof in merowingischer Zeit. Wien, 1983; Van Dam R. Leadership and community. P. 270–300; Weidemann M. Bischofherrschaft und Königtum in Neustrien vom 7 bis zum 9 Jahrhundert am Beispiel des Bistums Le Mans // La Neustrie: Les pays au nord de la Loire de 650 à 850 / Hrsg. von H. Atsma. Sigmaringen, 1989. Bd. I. S. 93.
Fouracre P. The Work of Audoenus of Rouen and Eligius of Noyon in Extending Episcopal Influence from the Town to the Country in Seventh-century Neustria // The Church in Town and Countryside: Papers Read at the Seventeenth Summer Meeting and the Eighteenth Winter Meeting of the Ecclesiastical History Society / Ed. by D. Baker. Oxford, 1979. P. 91.
Lohse B. Askese und Monchtum in der Antike und in der alten Kirche. Wien, 1969. S. 190–197.
Heussi K Der Ursprung des Mônchtums. Tübingen, 1936. C. 53–58; Lohse B. Askese und Monchtum in der Antike und in der alten Kirche. S. 173, 214–215; Frank K.S. Geschichte des christlichen Mônchtums. Darmstadt, 1993. S. 15–19, 35; Prinz F. Phänomenologie des westeuropäischen Mönchtums im Überblick // Askese und Kultur: Vorund frühbenediktinisches Monchtum an der Wiege Europas. München, 1980. S. 14–16; Усков Н.Ф. Христианство и монашество. С. 62.
Lohse В. Askese und Monchtum in der Antike und in der alten Kirche. S. 190–197.
Markus R. The End of Ancient Christianity. Cambridge, 1990. P. 21–27, 31.
Leyser С. Monasticism // Late Antiquity. A Guide to the Post-Classical World / Ed. by G.W. Bowersock, P. Brown, O. Grabar. Cambridge, 1999. P. 584.
Усков Н.Ф. Христианство и монашество. С. 63.
Iona. VC. 10.
Prinz F. Frühes Mönchtum. S. 120–134.
Усков Н.Ф. Христианство и монашество. С. 100–189.
Vita Sanctae Balthildis // MGH Scriptores Rerum Merovingicarum. Bd. 2. Fredegarii et aliorum chronica. Vitae sanctorum / Hrsg. von B. Krusch. Hannover, 1888. S. 475–508; Fouracre P., Gerberding R. A. Late Merovingian France. P. 114.
Ewig E. Die fränkische Teilreiche. S. 210–211.
Vita sanctae Balthildis. 7.
Ibid. 4, 7, 8, 9, 10.
Примером такого взгляда может служить работа: Brunner К. Oppositionelle Gruppen im Karolingerreich. Wien, 1979.
Werner M. Der Lütticher Raum im frühkarolingische Zeit: Untersuchung zur Geschichte der karolingische Stammlandschaft. Gottingen, 1979. S. 362; Fouracre P., Gerberding R.A. Late Merovingian France. P. 143.
Vita Nivardi // MGH Scriptores Rerum Merovingicarum. Bd. 5. Passiones vitaeque sanctorum aevi merovingici / Hrsg. von W. Levison. Hannover, 1910. 1.
DM. 85.
Vita Bercharii // Acta Sanctorum ordinis Sancti Benedicti. Venetii, 1733. T. 2 / Sous la dir. de L. d’Achery, J. Mabillon. P. 797; Vita Nivardi. 7; Pardessus. Diplomata. P. 346.
Vita Nivardi. 11.
Fouracre P., Gerberding R.A. Late Merovingian France. P. 200.
Krusch B. Die älteste Vita Leodegarii // Neues Archiv zur Erforschung des Mittelalters. 1891. Jg. 16. S. 563–596; Idem. Passiones Leudegarii episcopi et martyris Augustodunensis // MGH Scriptores Rerum Merovingicarum. Bd. 5. Passiones vitaeque sanctorum. Berlin, 1910. C. 243–259; Fouracre P., Gerberding R.A. Late Merovingian France. P. 194–195.
Fouracre P., Gerberding R. A. Late Merovingian France. P. 212.
Взгляд на Леодегара как на защитника интересов Бургундии можно найти в: Chaume М. Les origines du Duché de Bourgogne: en 2 t. Dijon, 1928. P. 22–23. Критика этого тезиса находится в: Fouracre P., Gerberding R.A. Late Merovingian France. P. 197.
Fouracre P., Gerberding R.A. Late Merovingian France. P. 194–195.
Vita Audoini episcopi Rotomagensis // MGH Scriptores Reruni Merovingicarum. Passiones vitaeque sacntorum. Hannover, 1910. S. 543–567; Vita Eligii episcopi Noviomagenisis // MGH Scriptores Rerum Merovingicarum. Passiones vitaeque sanctorum aevi merovingici. Hannover, 1902. S. 663–741.
Wood I. The Use and Abuse of Latin Hagiography in the Early Medieval West // East and West: Modes of Communication. Proceedings of the First Plenary Conference at Merida / Ed. by E. Chrysos, I. Wood. Leiden, 1999. P. 197.
Vita Audoini episcopi Rotomagensis. 1.
Bergengruen A. Adel und Grundherrschaft im Merowingerreich: Siedlungsund standesgeschichtliche Studie zu den Anfangen des frankischen Adels in Nordfrankeich und Belgien. Wiesbaden, 1958. S. 66–80; Zöllner E. Die Herkunft der Agilulfinger // Mitteilungen des Instituts fur Osterreichesche Geschichtsforschung. 1951. Jg. 59. S. 254.
Tits-Dieuaide M.-J. Grands domaines, grandes et petites expirations en Gaule mérovingienne // La grand domaine aux époques merovienne et carolingienne — Die Grundherrschaft im frühen Mittelalter, Actes du colloque internationale, Gand 8–10 septembre 1983 / Sous la dir. d’A. Verhulst. Gand, 1985. P. 50.
Iona. VC. I. 26.
Vita Audoini episcopi Rotomagensis. 5; Prinz F. Frühes Mönchtum. S. 126–127.
Iona. VC. I; 26; Fouracre P., Gerberding R.A. Late Merovingian France. P. 137–139; Gerberding R. The Rise of the Carolingians. P. 85–89; Bergengruen A. Adel und Grundherrschaft im Merowingerreich: Siedlungsund standesgeschichtliche Studie zu den Anfangen des frankischen Adels in Nordfrankeich und Belgien S. 66–80.
Gerberding R. The Rise of the Carolingians. P. 89.
Barrault A. L’influence de saint Colomban et ses disciples dans les monastères de la Brie // Melanges Colombaniens. Actes du Congrès international de Luxeuil, 20–23 juillet 1950. P., 1951. P. 204; Vita Audoini episcopi Rotomagensis. 5; Vita Aegili // Acta Sanctorum ordinis Sancti Benedicti. Venetii, 1733. T. 2 / Sous la dir. de L. d’Achery, J. Mabillon. P. 307.
DM. 49.
Scheibelreiter G. Ein Gallorömer in Flandern: Eligius von Noyon // Die Suche nach Ursprüngen: Von der Bedeutung des frühen Mittelalters / Hrsg. von W. Pohl. Wien, 2004. S. 127–128.
Lauer R, Samaratt C., Prou M. Les diplômes originaux des Mérovingiens. P., 1908. № 4.
DM. 49.
Ibid. 88.
Vita Fursei // Acta Sanctorum ordinis Sancti Benedicti. Venetii, 1733. T. 2 / Sous la dir. de L. d’Achery, J. Mabillon. P. 300–314; Vita Fursei // MGH Scriptores Rerum Merovingicarum. Bd. 4. Passiones vitaeque sanctorum aevi merovingici / Hrsg. von B. Krusch, W. Levison. Hannover, 1902.
Vita Eligii episcopi Noviomagenisis. 27. S. 714.
Levison W. Vita Audoeni episcopi rotomagensis // MGH Scriptores Rerum Merovingicarum. Bd. 5. Passiones vitaeque sanctorum aevi merovingici / Hrsg. von B. Krusch, W. Levison. Hannover, 1910. S. 543.
DM. 88.
Gerberding R. The Rise of the Carolingians. P. 89–90.
Wood L The Vita Columbani and Merovingian Hagiography // Peritia. 1982. Vol. 1. P. 80.
Scheibelreiter G. Ein Gallorômer in Flandern; Eligius von Noyon. S. 127–128.
Vita Audoini episcopi Rotomagensis. 15–17.
Spiegel G.M. The Chronicle Tradition of Saint-Denis. Brookline, 1978.
Prinz F. Frühes Monchtum. S. 140.
Semmler J. Saint-Denis: Von der bischôflichen Coemeterbasilika zur kdniglichen Benediktinerabtei // La Neustrie: La pays au nord de la Loire de 650 à 850. Sigmaringen, 1989. Bd. 2 / Hrsg. von H. Atsma. S. 88,123.
Levillain L. Études sur l’abbaye de Saint-Denis à l’époque Mérovingienne I // Bibliothèque de l’École des chartes. 1921. T. 82. P. 5.
Vita Sanctae Balthildis; Fouracre P., Gerberding R.A. Late Merovingian France. P. 114.
L’École de médecine de Montpellier, MS. 55; Sankt-Gallen, Hs. 230.
Levillain L. Études. I. P. 11.
Les vies anciennes de sainte Geneviève de Paris: études critiques / Sous la dir. de M. Heinzelmann, J.-C. Poulin, M. Fleury. P., 1986.
Примером такого подхода может служить Semmler J. Saint Denis. S. 80–81.
Gesta Dagob. Pt. 1.17, 33.
Crosby S.M. The Royal Abbey of St-Denis from Its Beginning to the Death of Suger, 475–1151 / Ed. by P. Z. Blum. New Haven, 1987. P. 9.
Van Dam R. Saints and Their Miracles in Late Antique Gaul. Princeton, 1993. P. 27; McKitterick R. The Frankish Kingdoms under the Carolingians, 751–987. L., 1983. P. 90.
DM. 90 // PL. Vol. 71. Col. 1198. О достоверности пожертвований см.: Levillain L. Études sur l’abbaye de Saint-Denis à l’époque Mérovingienne // Bibliothèque de l’École des chartes. 1926. T. 87. P. 346. О Дагоберте как о “terminus a quo” в введении этой практики в Галлии см.: Prinz F. Frühes Mönchtum. S. 107.
Semmler J. Saint-Denis. S. 88.
Ibid. S. 86.
Ibid. S. 80.
Crosby S.M. The Royal Abbey of St-Denis from Its Beginning to the Death of Suger, 475–1151. P. 9.
Havet J. Les origines de Saint-Denis. P. 38.
Levillain L. Études I. P. 26–28.
См., например: Bouvier-Ajam M., Dagobert. P., 1980.
Gesta Dagob. S. 396–398; Levison W. Zur Kritik der Fontanellenser Geschichtsquellen // Neues Archiv. 1900. Bd. 25. S. 606–607.
Levillain L. Études I. P. 116.
McKitterick R. The Frankish Kingdoms under the Carolingians, 751–987. P. 90.
Ven. Fort. Carm. S. 185; Ven. Fort. Vita Martini. Строка 633.
См., например: Wood I. The Ecclesiastical Politics of Merovingian Clermont // Ideal and Reality in Frankish and Anglo-Saxon Society: Studies Presented to J.M. Wallace-Hadrill / Ed. by P. Wormald, D. Bullough, R. Collins. Oxford, 1983. P. 57. О культе св. Мартина и о значении Тура см.: Van Dam R. Leadership and Community. P. 180–200.
Bruhl С. Palatium und civitas: Studien zur Profantopographie spätantiker Civitates vom 3 bis 13 Jahrhundert. Gallien; Koln, 1975. Bd. 1. S. 28.
См. дискуссию с рассмотрением историографической традиции в: Semmler J. Saint-Denis. S. 86–87.
Levillain L. Études sur l’abbaye de Saint-Denis à l’époque Mérovingienne // Bibliothèque de l’École des chartes. 1925. T. 86. P. 98; Levillain L. Études III. P. 21–
Semmler J. Saint-Denis. S. 85.
EwigE. Die fränkische Teilungen. S. 171.
Fred. Chron. Lib. 4. 85.
EwigE. Die fränkische Teilreiche. S. 206–207.
McKitterick R. The Frankish Kingdoms under the Carolingians, 751–987. P. 89–90.
Ewig E. Die fränkische Teilreiche. S. 210–211; Idem. Das Privileg des Bischofs Berthefrid von Amiens für Corbie von 664 und die Klosterpolitik der Königin Balthild // Spâtantikes und fränkisches Gallien: Gesammelte Schriften. Zürich, 1976. Bd. 2. S. 584.
Ewig E. Die fränkische Teilreiche. S. 210–211.
Ibid. S. 211.
Ibid. S. 214.
Ewig E. Beobachtungen zu den Klosterprivilegien des 7. und frühen 8. Jahrhunderts // Spätantikes und fränkisches Gallien: Gesammelte Schriften. Ostfildern, 1976. Bd. 2. S. 215–216.
Stodet A. Evindicatio et petitio: Le recouvrement de biens monastiques en Neustrie sous les premiers Carolingiens, Iixemple de Saint-Denis // La Neustrie: La pays au nord de la Loire de 650 à 850. Sigmaringen, 1989. Bd. 2 / Ed. H. Atsma, K.F. Werner. P. 125–126.
Levillain L Études I. P. 22–24.
См., например: Stoclet A. Evindicatio et petitio. P. 125–130.
Geary P. Phantoms of Remembrance: Memory and Oblivion at the End of the First Millenium. P. 170–181.
Подобный вывод, хотя и не в отношении меровингской Нейстрии, делает М. Инне, см.: Innés М. State and Society. P. 260.
Rosenwein B. To Be the Neighbor of St-Peter: The Social Meaning of Cluny’s Property, 909–1049. Ithaca; New York, 1989. P. 47–77, 202–207; White S.D. Custom, Kinship, and Gifts to Saints: The “Laudatio Parentum” in Western France, 1050–1150. Chapel Hill, 1988. P. 151–176; Hartung W. Adel, Erbrecht, Schenkung: Die strukturellen Ursachen der frühmittelalterlichen Besitzübertragungen an die Kirche // Gesellschaftgeschichte: Festschrift für Karl Bosl zum 80 Geburtstag. München, 1988. Bd. 1 / Hrsg. von F. Seibt. S. 429.
Wood I.N. The Merovingian Kingdoms. R 182.
Bergmann W. Die Formulae Andecavenses, eine Formelsammlung auf der Grenze zwischen Antike und Mittelalter // Archiv für Diplomatik. 1978. Jg. 24. S. 1–53.
Glasson E. Histoire du droit et des institutions de la France. P., 1888. T. 2. Époque franque. P. 243; Fahlbeck P.E. La royauté et le droit royal franc durant la première période de l’existence du royame (486–614). Lund, 1883.
Glasson E. Histoire du droit. T. 2. P. 245. Или «германским»: Viollet P. Histoire des institutions politiques et administratives de la France: en 31. P., 1890. P. 199.
Grig. Tour. Hist. 5; 26, 28.6; 37.9; 13, 14.10; 19.
Glasson E. Histoire du droit. T. 2. P. 246.
Ibid.
Viollet P. Histoire des institutions politiques et administratives de la France. P. 223.
Fahlbeck P.E. La royauté et le droit royal franc durant la première période de l’existence du royame (486–614). P. 52, 125; Glasson E. Histoire du droit. T. 2. P. 264.
Glasson E. Histoire du droit. T. 2. P. 248.
Ibid. T. 2. P. 273.
Ibid. T. 2. P. 249.
Ibid. T. 2. P. 253.
Grig. Tour. Hist. 5; 18. 7; 16; Glasson E. Histoire du droit. T. 2. P. 258.
Fouracre P. “Placita” and the Settlement of Disputes in Later Merovingian Francia // The Settlement of Disputes in Early Medieval Europe / Ed. by W. Davies, P. Fouracre. Cambridge, 1986. P. 23–43.
Bergmann W. Untersuchungen zu den Gerichtsurkunden der Merowingerzeit // Archiv für Diplomatik. 1976. Jg. 22. S. 49; Fouracre P. “Placita”. P. 30.
Fouracre P. “Placita”. P. 30.
Classen P. Kaiserreskript und Königsurkunde: Diplomatische Studien zum Problem der Kontinuitat zwischen Altertum und Mittelalter. Thessalonike, 1977. S. 153, 184–187.
Fouracre P. “Placita”. P. 25.
Bergmann W. Untersuchungen. S. 49.
KaserM. Das romische Privatrecht. Bd. 2. S. 18–19.
Classen P. Kaiserreskript und Konigsurkunde. S. 153, 184–187.
Jones A.H.M. The Decline of the Ancient World. Burnt Mill, 1966. P. 182. Аркадий: Cth.1.2.11 “Rescripta ad consultationem emissa vel emittenda, in futurum his tantum negotiis opitulentur, quibus effusa docebuntur”; Гонорий: CTh 10.10.22 “Divi patris nostri statuta rénovantes aeterna lege sancimus officium palatinum quinquaginta auri libras de suis facultatibus exigi, si prius allegari divalia rescripta permiserit, quam delator in iudido fuerit constitutus”. CJ 1.19.7 “Rescripta contra ius elicita ab omnibus iudicibus praedpimus refutari, nisi forte aliquid est, quod non laedat alium et prosit petenti vel crimen supplicanti indulgeat”
Honoré T. The Making of the Theodosian Code // Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte, Romanische Abteilung. 1986. Jg. 103. S. 133–222.
Wormald P. Lex scripta and verbum regis: Legislation and Germanie Kingship, from Euric to Cnut // Early Medieval Kingship / Ed. by RH. Sawyer, I.N. Wood. Leeds, 1977. P. 138.
Esders R. Romische Rechtstradition und merowingisches Königtum: zum Rechtscharakter politischer Herrschaft in Burgund im VI. und VII. Jahrhundert. Gottingen, 1997. S. 288–290.
Eckhardt K. Lex Salica, 100 Titel-Text. Weimar, 1953. S. 41–45.
Lot E., Pfister C., Ganshof F.L. Histoire du Moyen Âge. P., 1928. T. 1. Les destinées de l’Empire en Occident de 395 à 888. P. 309.
Gerberding R. The Rise of the Carolingians and the “Liber Historiae Francorum”. Oxford, 1992. P. 198.
Wood I. The Code in Merovingian Gaul // The Theodosian Code: Studies in the Late Imperial Law of Late Antiquity / Ed. by J. Harries, I. Wood. L, 1993. P. 161–177.
Bergmann W. Untersuchungen. S. 49.
DM. 79, 137, 141.
Passsio Leudegarii I // MGH Scriptores Rerum Merovingicarum. Bd. 5. Passiones vitaeque sanctorum. Hannover, 1910. P. 282–322.
Passio Praiecti // MGH Scriptores Rerum Merovingicarum. Passiones vitaeque sacntorum. Hannover, 1910. P. 212–248, 23–24.
Fouracre P. “Placita”. P. 42–43; Fouracre P.J. Merovingians, Mayors of the Palace and the Notion of a “Low-Born” Ebroin // Historical Research. 1984. Vol. 57. № 135. P. 14.
DM. 93.
Ibid.
Ibid. 95.
Grig. Tour. Hist. 10; 19.
Jones A.H.M. The Decline of the Ancient World. P. 141.
DM. 126.
Kaser M. Das römische Privatrecht. S. 308–312; Kamps W. Lemphytéose en droit grec et sa réception en droit Romain // Recueils de la société Jean Bodin. 1938. T. 3. La tenure. P. 121; Simon D. Das frübyzantinische Emphyteuserecht // Symposion 1977: Vortràge zur griechischen und hellenistischen Rechtsgeschichte (Chantilly, 1–4 June 1977) / Hrsg. von J. Modrzejewski, D. Liebs. Kôln, 1982. S. 376.
DM. 149.
Fouracre P. “Placita”. Р. 35; Rosenwein В.Н. Negotiating Space. P. 93.
DM. 75.
Grig. Tour. Hist. 8; 39.
Demandt A. Geschichte der Spätantike: Das römische Reich von Diokletian bis Justinian 284–565 n. Chr. München, 1998. S. 297–299.
Passsio Leudegarii I. 24. Codex Theodosianus II, 8, 19 = Breviarium Alarici II, 8,2.
DM. 135.
Diplomata Karolinorum = Die Urkunden der Karolinger. Pippini, Carlomanni, Caroli Magni Diplomata / Hrsg. von A. Dopsch [u. a.]. München, 1979. (MGH). № 1.
DM. 136, 143, 153, 155, 156, 157.
DM. 149; EwigE. Die fränkische Teilreiche. S. 214; Levillain L. Les comtes de Paris à l’époque franque // Le Moyen Âge. 1941. T. 50. P. 139–140.
Semmler J. Saint-Denis. S. 88; Ewig E. Die fränkische Teilreiche. S. 214.
DM. 149.
Fouracre P. “Placita”. P. 43.
Bergmann W. Untersuchungen. S. 93–102; DM. 143, 153, 155, 157, 167.
Fustel de Coulanges N.D. Histoire des institutions politiques de l’ancienne France. 2 éd. P., 1905. T. 3. La monarchie franque. P. 133,3 27.
Sid. Epist. 1; 2.
Bergmann W. Untersuchungen. S. 148.
Geary P. Extra-judicial Means of Conflict Resolution //La giustizia nell’alto medioevo (Secoli V–VIII). Spoleto, 1994. P. 601; Starostine D. Hostage by Agreement and the Language of Dependence in the Eleventh Century: Mutation or Corruption? // Latin Culture in the Eleventh Century: Proceedings of the Third International Conference on Medieval Latin Studies, Cambridge, September 9–12, 1998. Turnhout, 2002. Vol. 2 / Ed. by M.W. Herren, C.J. Donough, R.G. Arthur. P. 398–399; Starostine D. Lex Burgundionum and Burgundian Kings: Practices of Private Legal Guarantee (“fideiussio”) and Royal Innovation // Confrontation in Late Antiquity: Imperial Presentation and Regional Adaptation / Ed. by L.J. Hall. Cambridge, 2003. P. 152.
Bergmann W. Untersuchungen. S. 105–115.
Ibid. S. 146.
Grig. Tour. Hist. 10; 16.
Bergmann W. Untersuchungen. S. 145–147.
Brown P. Power and Persuasion in Late Antiquity: Towards a Christian Empire. Madison, 1992. Ch. 3; Idem. The World of Late Antiquity, 200–750. L., 1971; Kelly C. Empire Building // Late Antiquity: A Guide to the Postclassical World / Ed. by G.W. Bowersock, P. Brown, O. Grabar. 1999. P. 186; Van Dam R. Leadership and Community in Late Antique Gaul. Berkeley, 1985. P. 300.
Hen Y. Roman Barbarians: the Royal Court and Culture in the Early Medieval West. N.Y., 2007. С. 97–106.
Theuws F. Rituals in Transforming Societies // Rituals of Power: From Late Antiquity to the Early Middle Ages / Ed. by F. Theuws, J.L. Nelson. Leiden, 2000. P. 7–9; Wormald P. Lex scripta and verbum régis: Legislation and Germanic Kingship, from Euric to Cnut. P. 138.
Hauck K. Von einer spätantiker Randkultur zum karolingischen Europa // Friihmittelalterliche Studien. 1967. Jg. 1. S. 43–45.
McCormick M. Clovis at Tours: Byzantine Public Ritual and the Origins of Medieval Ruler Symbolism // Das Reich und die Barbaren / Ed. by E.K. Chrysos, A. Schwarz. Wien, 1989. P. 155–180.
Lot F, Pfister C., Ganshof F.L. Histoire du Moyen Âge. T. 1. P. 302.
Kern F. Gottesgnadentum und Widerstandrecht im früheren Mittelalter Zur Entwicklungsgeschichte der Monarchie. 2. Aufl. Darmstadt, 1954; Zanella G. La legittimazione del potere regale nelle “Storie” di Gregorio di Tours e Paolo Diacono // Studi medievali. Sérié 3.1990. Vol. 31. P. 83.
Sid. Epist. 1; 2.
DM. 141.
Fouracre P. “Placita”. P. 34, 37.
DM. 135.
DM. 149; Ewig E. Die fränkische Teilreiche. S. 214; Levillain L. Les comtes de Paris à lepoque franque. P. 139–140.
Ewig E. Die fränkische Teilreiche. S. 213–217.
Semmler J. Saint-Denis. S. 88; Ewig E. Die fränkische Teilreiche. S. 214.
DM. 149.
Fouracre P. “Placita”. P. 25.
DM. 135,137,141.
Ibid. 135.
Ibid. 137.
Ibid. 149.
Ibid. 137.
Старостин Д.Н. Между Античностью и Средневековьем: судебные протоколы меровингского времени и их роль в развитии раннесредневекового правосознания // IVS ANTIQVVM (Древнее право). 2005. Т. 15. С. 134.
Stoclet A. Evindicatio et petitio: Le recouvrement de biens monastiques en Neustrie sous les premiers Carolingiens, Lexemple de Saint-Denis // La Neustrie: La pays au nord de la Loire de 650 à 850. Sigmaringen, 1989. Bd. II / Hrsg. von H. Atsma, K.F. Werner. S. 149.
Bergengruen A. Adel und Grundherrschaft im Merowingerreich; Tits-Dieuaide M.-J. Grands domaines, passim.
Концепция «имперской церкви» была развита наиболее обстоятельно в работе: Santifaller L. Zur Geschichte des ottonisch-salischen Reichskirchensystems. Wien, 1962. Применение этой концепции в отношении каролингской эпохи можно найти в: Bruhl С. Fodrum, gistum, servitium regis: Studien zu den wirtschaftüchen Grundlagen des Königtums im Frankenreich. Köln, 1968; Metz W. Das karolingische Reichsgut: Eine verfassungsund verwaltungsgeschichtliche Untersuchung. Berlin, 1960. Idem. Zur Erforschung des karolingischen Reichsgutes. Darmstadt, 1971.