Новыя прыгоды Несцеркі

Карціна чацвёртая

Добра прыбраны пакой. За перагародкай бачны ложак, стол, шафа, буфет, насупраць печка. Частка сцэны — вуліца, ганак, насупраць відаць лесвіца на гару, бачна адрына. Сцяна хаты выходзіць на першы план так, што заслона можа закрываць толькі частку сцэны — вуліцу або хату. У пакоі Малання. Яна паглядае ў акно, кагосьці чакае.

Малання (пяе).

Нехта грукае ў дзверы, Малання выглядае ў акно.

А Божачка, і прынёс жа цябе чорт за пазухай (адчыняе дзверы). Пан бургамістр, рада бачыць. Праходзьце, праходзьце.

Бургамістр. Добры вечар, пані Малання. Як жывяце?

Малання. Вядома ж — жыццё ўдавы невясёлае. Сядайце, калі ласка, гарбаты пап’яце?

Бургамістр. Гарбаты, ды з цукрам, а самі пані Малання саладзей за той цукар. (Садзіцца ля стала, хоча абняць Маланню.)

Малання. Вы ўсё жартуеце, а як Брындзюкоўна прыйдзе — зноў пад стол.

Бургамістр. Пані Малання прыдумае — пад стол. Паперка патрэбная звалілася — вось і прыйшлося падняць.

Малання. То вы ўсе свае паперы пад сталом пішаце?

Бургамістр. Улада, пані Малання, ведае, дзе што пісаць. Ва ўлады ўсюды клопат. Вось і да вас сягоння не так сабе.

Бургамістр пакрыху падсоўвае сваё крэсла да Маланні, а яна пакрыху адсоўвае.

Малання. Які ж у вас да мяне клопат?

Бургамістр дастае паперку і здалёк паказвае яе. Цяпер Малання падсоўвае сваё крэсла, а Бургамістр адсоўваецца.

Што гэта ў вас?

Бургамістр. Ды так, паперка адна.

Малання. Пакажыце.

Бургамістр. І з пячаткаю, і ўсё як трэба.

Малання. Дайце, дайце паглядзець.

Бургамістр перастае адсоўваць крэсла, Малання падсоўваецца, потым перасядае на калені да бургамістра і забірае паперу.

(Спявае.)

Пачынае танцаваць і спяваць разам з Бургамістрам.

Бургамістр.

Малання.

Бургамістр.

Малання.

У час танца Бургамістр ловіць Маланню і пачынае абдымаць яе. Тут нехта грукоча ў дзверы.

Бургамістр. Каго гэта нясе?

Малання. Мо зноў Брындзюкоўна?

Бургамістр. Э-э, куды ж гэта мне? (Хоча схавацца пад стол.)

Малання. Бач ты, прывык. Лезь сюды, потым у сенцы выкіну.

Бярэ мех, Бургамістр залазіць. Яна завязвае і ставіць ля дзвярэй. Выглядвае ў акно, прыхарошваецца, адчыняе. Уваходзіць пан Пшэбыеўскі.

Добры вечар, пан Пшэбыеўскі!

Пшэбыеўскі. Вітанне пані Маланні. Пані выглядае, што тая кветка, з ёю і дзень, і вечар добры.

Малання. Праходзьце, праходзьце. Я гэтак чакала, сядайце.

Малання дастае з печы гуся, з шафы віно. У гэты час на вуліцы з’яўляецца Несцерка, ён бачыць усё праз акно.

Частуйцеся, калі ласка.

Пшэбыеўскі. Дзенькуем (падсоўвае крэсла да Маланні.) З вашых рук, пані Малання, — усё як мёд. А сама пані Малання — саладзей за мёд.

Яны выпіваюць віно.

Малання. Ах, як вы ўсё гаворыце, якія ў пана манеры.

Несцерка (на вуліцы). Эх, аж слінкі цякуць! Была не была — я ж да яе ў работнікі наняўся. (Грукоча ў дзверы.)

Пшэбыеўскі (спалохана). Цо такое?

Малання (ідзе да дзвярэй). Каго там чэрці прынеслі? (Адчыняе дзверы.) Табе чаго?

Несцерка. Што лаешся, маладзіца, — хіба забылася, як у бургамістра паперу пісалі?

Малання. А, работнічак? Што трэба?

Несцерка. Вядома, што. Наняўся — прадаўся. З рукамі, нагамі — але і з вантробамі. А яны — вантробы — павячэраць патрабуюць. Ды і пераначаваць бы не шкодзіла.

Малання. Бач ты — павячэраць. Але раз ужо наняўся, занясі гэты мех да бургамістра — скажаш, плата за падаткі. Ды на вось посцілку — пераспіш на сене. А як заўтра дровы ўсе паколеш, то будзе і вячэра і сняданак. (Дапамагае яму ўзяць мех і зачыняе дзверы, вяртаецца да стала.) Прабачце, то хлоп.

Заслона закрывае палову сцэны з хатаю. Засталася толькі вуліца. Несцерка нясе мех.

Несцерка. Вось і паеў, спрытная кабетка! Але ж і цяжка, чым гэта яна такім у казну падаткі плаціць?

Кідае мех на зямлю. Чуецца стогн.

Эге, ды тут нехта ёсць!

Развязвае мех, Бургамістр высоўвае галаву, Несцерка хуценька завязвае мех.

Хто такі будзеш, і як сюды трапіў?

Бургамістр. Ты што, не бачыш? Развязвай!

Несцерка. Бачыць я бачу, а развязваць не буду.

Бургамістр. Развяжы! Я бургамістр!

Несцерка. А як дакажаш? Пашпарт ё? Няма? А ты ведаеш, што бывае з бяспашпартнымі валацугамі? Ды яшчэ ў мяху? Ты ведаеш, што я магу з табою зрабіць? Я ж цябе — раз-два — і ў рэчку. Няхай там табе ракі дакументы выпісваюць, бо яны вусатыя, як валасны пісар. (Цягне мех па вуліцы.)

Бургамістр. Э-э, пачакай, давай па-добраму. Я табе заўтра пашпарт выпішу.

Несцерка. Патрэбны ён мне, што мерцвяку балалайка. Я лепш цябе бултых — і ў рэчку.

Бургамістр. Э-э, я табе гандляваць без пошлін дазволю.

Несцерка. I гэта мне, што казе гармонік. (Цягне далей.)

Бургамістр. Э, пачакай, ну што ты здзекуешся з чалавека.

Несцерка. А — і табе з бургамістраў у чалавекі захацелася? Заплач, тады адпушчу.

Бургамістр. Э-э-э… (Плача.)

Несцерка. Што, браток, гульнуў, як голы ў крапіве? Ну ды ладна, калі вада з вачэй яшчэ цячэ, то, можа, штось чалавечае засталося, адпушчу. Толькі памятай — прахожых больш не крыўдзі!

Бургамістр. Навошта ж крыўдзіць?

Несцерка. Эх, бачу, і ты чалавек неблагі. Ды толькі вось не жылец ужо.

Бургамістр. Гэта чаму ж?

Несцерка. Чуў краем вуха, зарэзаць цябе хочуць. Жонка твая. Напоіць і… Дамаўлялася яна.

Бургамістр. Брэшаш! З кім дамаўлялася?

Бургамістр вылазіць з мяха і ідзе налева, а Несцерка вяртаецца да хаты Маланні, бярэ посцілку і хоча лезці на гару спаць. Але тут ззаду падыходзіць салдат Іван і хапае яго за каўнер.

Iван. Я табе пакажу — красці!

Несцерка. Эй-э, што красці — я спаць лезу.

Iван. А хто ты такі — спаць у маёй адрыне?

Несцерка. Работнік я, наняўся дровы калоць. А ты што ж, гаспадар гэтай хаце будзеш?

Іван. Быў гаспадар, ды не паспеў вокам маргнуць, як затараканілі мяне, братка, у салдаты.

Несцерка. I што ж — адслужыў!

Іван. Эге, братка. Адтуль толькі старым ці калекам адпусцяць. Армія ідзе маршам да граніцы. Кароль суседні з царом нашым у карты гуляў — ды і хлоп яго па лысіне. Казаў, муху хацеў забіць. А цар кажа: не было ніякай мухі. Адным словам, вайна можа быць. Гэта, брат, палітыка — справа тонкая.

Несцерка. Бач ты?!

Іван. Ну, пайшлі ў хату, што, табе там месца не знайшлося?

Несцерка. Хто яго ведае. Я чалавек прахожы, мне не пад плотам — і то добра. Дзе пакладуць, там і лягу, хоць і не вячэраўшы.

Іван. Ну то і перакусім разам. Мяне ж іх благароддзе на гадзіну адпусціў — дай Бог яму здароўя, паставіў яму выпіць на апошні рубель. Эй, Малання, адчыняй.

Малання адчыняе дзверы, відаць, як Пшэбыеўскі хаваецца ў бочку ля печы.

Малання (убачыўшы Івана). А-о-о-о…

Іван. Што, касатка, — не рада?

Малання. А-о-о-о…

Іван. Сядай, добры чалавек. А ты цягні на стол усё, што ёсць. Можа, апошні раз у сваёй хаце перакусіць давядзецца — палітыка, брат, — тонкая справа. Ды расказвай, як жывеш тут без мужа.

Малання (ставіць на стол хлеб і сала). Вядома, як удава.

Іван. Мабыць, не сумуеш?

Малання. А і не павесялішся — на хлебе з салам.

Іван. А салдат і вадзе, бывае, рад. А з салам ды хлебам — то свята.

Несцерка. Гэта так. Сала — добра, а вось гусь — таксама не горш.

Іван. Які гусь?

Несцерка. Тушаны — з печы, вунь там, за ўслонам.

Малання. Што ты мелеш, мо п’яны?

Iван. А ты адкуль ведаеш?

Несцерка. Ды я, міл чалавек, наскрозь бачу. Асабліва, калі есці хочацца. Заглянь, заглянь, гаспадынька, у печ і ў шафу.

Малання. Што ты вярзеш, валацуга!

Іван. Ну-ну, не шумі, я і сам загляну. (Дастае гуся.) Каму ж гэта ўсё прыгатавана? Ох, дабяруся я да цябе…

Несцерка. Давай, салдацік.

Iван. I як ты на гэтую шафу глянуў? А то бачыш, як з бабаю. А вось у нас таксама быў адзін гэтакі, як і ты. Але ён усё больш чарцей бачыў — дык яго ў манастыр адпусцілі.

Несцерка. Эй, чарцей — гэта я яшчэ ў дзяцінстве мог.

Малання. Ды ты сам чорт бязрогі.

Несцерка. Вось, напрыклад, бачыш бочку?

Іван. Ну.

Несцерка. А ў ёй — бачу — сядзіць чорт.

Іван. Не можа быць. А калі яго перахрысціць?

Несцерка. Не заўсёды дапамагае. Каб чым другім…

Іван. А ну, пачакай… (Бярэ ружжо, цэліцца.)

Малання. Ты што, здурнеў, у хаце…

Іван паспявае стрэліць, бочка падае, Пшэбыеўскі выскоквае, уцякае праз акно.

Іван. Каб сам не бачыў — не паверыў бы. Я думаў, чэрці ўсе чорныя, а гэты голы, як турэцкі святы.

Несцерка. Э-э, братка. Усялякія бываюць.

Іван. А ты, жонка, што скажаш? Даўно ў хаце чэрці завяліся?

У разбітае акно заглядвае салдат.

Салдат. Гэй, Іван, паспяшай, апошняя рота на маршы!

Іван. Ну, альбо вярнуся — чарцей выведу, альбо зусім не вярнуся — знайду сабе месца: з табою жыць, што з тым чортам. Бывай і ты, добры чалавек.

Салдаты пайшлі. Малання хапае качаргу і кідаецца да Несцеркі.

Малання. Бач, работнічак! Я табе пакажу, як соваць нос у чужую задніцу!

Несцерка. Ціха, ціха, мілая.

Малання. Не тое што праз заслонку — свету божага не ўбачыш.

Малання б’е качаргою. Несцерка аббягае вакол стала. Малання б’е яшчэ раз, трапляе па стале, разбівае посуд.

Несцерка. Ты што нарабіла?

Малання, змарыўшыся, кідае качаргу, садзіцца на крэсла.

Малання. О Божа! Прынеслі цябе чэрці на маю галаву.

Несцерка. Ты б лепш дзякуй сказала, а яна — з качаргою.

Малання. За што табе, іраду, дзякуй?

Несцерка. А ты падумай сваёй бабскай галавою — не было б мяне, дык застаў бы вас Іван уціхую? А расказаў бы я яму пра твае хітрыкі — пра скасаванне шлюбу, думаеш, ён бы ў бочку з свайго ружжа стрэліў ці ў цябе — га?

Малання (спалохана). Што ты кажаш!

Несцерка. Баба — волас доўгі, розум кароткі. Івану што там, на вайне, загінуць, што тут — адна рэдзька. Вось і думай.

Малання. А ты спрытнюга. Бач, як усё перавярнуў. Мне б гэткага памочніка. Яно і сапраўды — баба ёсць баба.

Несцерка. А што за дапамога табе патрэбна?

Малання. Не простая. З розумам трэба.

Несцерка. Гэткага дабра ў мяне хапае.

Малання. Наперад не выхваляйся. Не ведаю, казаць табе або не. (Закрывае падушкаю пабітае акно.) А, цяпер усё роўна. Трэба мне Пшэбыеўскаму вяселле сапсаваць. Хоча ён Кацьку, пісараву дачку, браць.

Несцерка. А навошта табе гэта?

Малання. Даход маю з яго.

Несцерка. Калі пачала — кажы да канца. Паперу аб скасаванні шлюбу навошта брала?

Малання. Добра. Абяцаў мяне Пшэбыеўскі ў Варшаву завезці. Сам падумай, што мне тут. Вернецца Іван — кіне мяне. Мы ж з ім нават у касцёле не вянчаліся, толькі ва ўправе і запісаны. Лепш я сама пра сябе патурбуюся. А Пшэбыеўскага, калі ў рукі ўзяць, то і грошы будуць.

Несцерка. Бачу, ты свайго не мінеш.

Малання. А ажэніцца — памінай як звалі.

Несцерка. Памог бы я табе — мне гэта што вус пакруціць. Але за проста так і сабака не пачэшацца, а мужык задарам і да чорта не пашле.

Малання. Не турбуйся — разлічымся.

Несцерка. Гэта чым жа?

Малання. Пры бабе заўсёды ёсць чым заплаціць. (Падсаджваецца да Несцеркі і падштурхоўвае яго пад бок.)

Несцерка. Бач ты! Яно, канешне, баба ты гладкая. Але ў мяне з гэткае манеты рэшты няма. Мне чырвонцамі трэба.

Малання. Будуць і чырвонцы, але з мяне наперад не выкруціш. Вучаная. Колькі хочаш?

Несцерка. Тысячу.

Малання. Ты што! Тысячу!

Несцерка. А за кукіш — не купіш. Калі я зраблю ўсё як след — у цябе гэтых тысяч будзе што гразі пад свіннёю. Пішы распіску.

Малання. Добра, прайдзісвет. Але наперад — ні грошыка. (Піша распіску.)

Несцерка. Не турбуйся. Толькі зачэпка патрэбна. Парай пану мяне ў лакеі ўзяць. Скажы, маўляў, каб не я — вам бы абаім — крышка. А там справа пойдзе. (Пяе.)

Малання.

Несцерка.

Малання.

Несцерка.

Малання.

Несцерка.