Новыя прыгоды Несцеркі

Карціна сёмая

Невялікі пакойчык, лаўкі, стол. За сталом Несцерка і Кудрачок.

Кудрачок. Кінь ты са сваёю свабодаю. Свабода, свабода, а калі есці захочаш, так і глядзіш, у якое б ярмо галаву ўсунуць. Адно мёртвы і свабодзен, ды яшчэ той, у каго грошы ёсць.

Несцерка. Вось табе грошы і засланілі ўвесь свет. Гэта пад старасць шчасце ў цёплым закутку ды пры кавалку хлеба. Кацярыне сямнаццаць год — а ты ёй старэчае шчасце навязваеш. Ці сапраўды астрога баішся?

Кудрачок. Ведаеш, Несцерка, хочаш крыўдзіся, хочаш не, але ты пражыў галота галотаю. Хочаш, каб і другія ўсё жыццё задам свяцілі?

Несцерка. Я на жыццё не ў крыўдзе.

Кудрачок. Ат, ні кала, ні двара, галаву прытуліць няма дзе. Я і сам не болей за цябе нажыў. Ды аднаму лягчэй. А як мне на дачку глядзець — яе жабрачкаю пусціць па жыцці! Маладосць пройдзе — кветка адцвіце, дзяцей раджаць, гаспадарку трымаць — не тая песня. Кажаш, астрога баюся? Ды я да канца дзён гніць у ім згодзен, толькі б Каця шчаслівая жыла.

Несцерка. Не блытай шчасце з багаццем. Быў ты голы, пеў ды весяліўся, і жонка твая не сумавала. А цяпер яшчэ і панам не стаў, а ўжо асунуўся — у труну лепшага кладуць.

Кудрачок. Вось выведу дачку ў людзі — тады можна і ў труну.

Несцерка. А чым Андрэй не людзі? Шукай цар царыцу, а пастух пастушку.

Кудрачок. Значыць, мяне — у астрог, дачку — у жабрачкі. Добрая парада.

Несцерка. А калі закладу за цябе тысячу Пшэбыеўскаму?

Кудрачок. Адкуль яны ў цябе?

Несцерка. Я ж табе казаў: у мяне мільён незаробленых, а з сабою тысяча.

Кудрачок. Ну, а што дрэннага, калі за Пшэбыеўскага пойдзе? За панам босая не будзе.

Несцерка. А што я мацеры яе скажу, як сустрэну на тым свеце?

Кудрачок. Маці дзякуй скажа.

Несцерка. Круціш, братка. Ды мяне не правядзеш. Табе самому хочацца ў падпанкі пралезці.

Кудрачок. I самому пад старасць пажыць трэба.

Уваходзіць Кацярына.

Несцерка. Ну, радуйся, прынёс я грошы, аддаць Пшэбыеўскаму.

Кацярына. Праўда?

Несцерка. Ну дык што перадаць Пшэбыеўскаму — хай вяселле рыхтуе?

Кацярына. Ні за што на свеце!

Кудрачок. Ну вось што, Несцерка, не муці ваду. Не мяшайся не ў сваё.

Кацярына. Не, тата, не пайду за Пшэбыеўскага.

Кудрачок. Эх, дачушка. Не ўсё ж табе сямнаццаць год будзе. Затое будзеш пані. У вышэйшым свеце.

Несцерка. Адусюль па злодзеі — вось і вышэйшы свет.

Кудрачок. А з панам жыць — не з мужыком. Які ні ёсць, а культура.

Несцерка. Вазьмі розум у зубы. Бачыў я свіней панскае пароды. Думаеш, салодка жыць з такім? Ён жа, як певень, вакол кожнае дзеўкі скача.

Кацярына. Татачка, кахаю я Андрэя. З ім мне і жыць, а без яго — хоць у ваду.

Кудрачок. А, дык вы дамовіліся! У роднага бацькі за спіною?! Ну дык садзіце мяне ў астрог, рэжце, рабіце што хочаце. (Хоча пайсці з пакоя.)

Кацярына. Не, чакайце, не. Будзе гэтак, як тата кажа. Знаць, такая мая доля.

Несцерка. Ну, не! Апошняе слова будзе за мною. Слухай, стары дурань. Хацеў я цябе па-добраму ўгаварыць, хацеў, каб ты гонар свой успомніў. Ну дык ведай. Не збіраецца Пшэбыеўскі вянчацца з тваёй дачкою. Наняў ён татарына, каб адслужыў замест ксяндза, забярэ Кацярыну, пацешыцца ды і аддасць табе назад.

Кудрачок. Ды ты што?! Брэшаш, прыдумаў усё.

Несцерка. Сваімі вушамі чуў. А не верыш — праверыць лёгка. Бачыш — тройка едзе. Гэта татарын па Кацярыну. Вось мы яго спытаем.

Несцерка бярэ мяшок і становіцца ля дзвярэй. Уваходзіць кухар-татарын.

Кухар. Мая прывёз…

Несцерка накрывае яго мяшком, валіць і завязвае.

Несцерка. Бач ты, нехрысць, вочы ў сабакі пазычыў, а ну, што тут у яго. (Дастае адзенне ксяндза.) Бачыш? (З кішэні адзення дастае пісьмо і чытае.) «Той, хто перадасць гэтае пісьмо, адвязе вас па маіх справах. Пшэбыеўскі». Ага, гэта мне спатрэбіцца. Ну, што пан загадаў рабіць увечары?

Кухар. Мая твая не разумей.

Несцерка. Зараз зразумееш. (Бярэ нагайку і б’е.) Што пан загадаў рабіць увечары?

Кухар. Стой, стой, разумей, мая твая разумей!

Несцерка. Кажы, а то яшчэ ўсыплю.

Кухар. Вянчаць пана з Кацярынаю загадаў — я не хацеў, але пан загадаў — а яго спалохаўся.

Несцерка (б’е). Не палохайся пана, падпанак чортаў.

Кудрачок. О Божа! Я ж стары дурань — сам сваю дачку на гэткае аддаваў!

Несцерка. Паверыў?

Кудрачок. Прабач, што я, стары дурань, нарабіў бы! Але гэта так проста яму не сыдзе. Я да губернатара дайду — найду ўправу.

Несцерка. Э, кінь. Там, наверсе, яшчэ толькі лапці плятуцца, каб пайсці на людское гора паглядзець. I заўсёды хто-небудзь знойдзецца, каб гэтыя лапці паціху расплесці.

Кудрачок. Ды што ж, гэта яму ўсё так і сыдзе?

Несцерка. Не, брат, спускаць нельга. Толькі не жаліцца. Што, мы самі не знойдзем на панскі розум мужыцкай хітрасці?

Уваходзяць Бургамістр і вартаўнікі.

Бургамістр. А — вось ён. Хапайце яго — і ў мех, і завяжыце, каб больш не ўцёк.

Вартаўнікі запіхаюць Несцерку ў мех.

I нагайку прынясіце мне — я яму адразу ўсыплю.

Вартаўнікі выбягаюць.

Кудрачок. За што ж гэта вы добрага чалавека ў мех?

Бургамістр. Добрага? Ведаю я гэтага добрага. Але на гэты раз ад мяне не ўцячэ. За ўсё разлічуся — эй, нагайку нясіце!

Выбягае таксама следам за вартаўнікамі. Кудрачок хутка мяняе мяхі — з кухарам на сярэдзіну хаты, з Несцеркам — пад стол. Убягае Бургамістр.

(Б’е.) Вось табе, вось табе тры валасіны, вось табе тры валасіны!

Кухар. Разумей, мая ўсё разумей!

Бургамістр. Зразумееш у астрозе, з цябе скуру спушчу — усё зразумееш! Бургамістра не правядзеш!

Вартаўнікі забіраюць мех, усе выходзяць. Кудрачок выпускае Несцерку з мяха.

Несцерка. Вось як, братка. Відаць, намазоліў я тут вочы, трэба далей ісці.

Кудрачок. А як жа з Пшэбыеўскім?

Несцерка. Тут брат — разарвацца, а не паддацца. Адпраўляй Кацярыну насустрач Андрэю, а як звечарэе — прыходзь да касцёла. Будзе яму нявеста, ды з другога цеста. Папомні маё слова: што лапці сплятуць, таго боты не разблытаюць. Будзе вяселле!