Пісьменнікі Савецкай Беларусі

У 1949 годзе па сцэнарыю А. Маўзона кінастудыя «Беларусьфільм» стварыла карціну «Канстанцін Заслонаў», якая таксама была адзначана Сталінскай прэміяй.

У 1954 годзе А. Маўзон апублікаваў п’есу «Наталя Краўцова», а ў 1955 годзе тэатр імя Я. Купалы стварыў спектакль па яго п’есе «У ціхім завулку». П’есу гэту паставілі на сваёй сцэне некаторыя тэатры Масквы, Краснаярска, Еравана і іншых rapaдоў краіны. Па сцэнарыю А. Маўзона кінастудыяй «Беларусьфільм» створана карціна «Зялёныя агні».

Падзеям грамадзянскай вайны прысвечана яго гераічная драма «У бітве вялікай», якая на рэспубліканскім конкурсе на лепшую п’есу ў 1957 годзе атрымала трэцюю прэмію. П’еса пастаўлена Гомельскім абласным тэатрам і выйшла ў 1958 годзе асобным выданнем.

У апошні час у перыядычным друку рэслублікі з’явілася некалькі нарысаў, аднаактовых п’ес і артыкулаў драматурга.

А. Маўзон узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.

IВАН МЕЛЕЖ

Пісьменнік Іван Паўлавіч Мележ нарадзіўся 8 лютага 1921 года ў вёсцы Глінішча, Хойніцкага раёна, Гомельскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1938 годзе ён скончыў сярэднюю школу, пасля чаго каля года працаваў у райкоме камсамола.

У 1939 годзе ён паступіў у Маскоўскі інстытут гісторыі, філасофіі і літаратуры, адкуль быў прызваны ў Савецкую Армію. З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях — на Збручы, пад Уманню, Мікалаевам, Сінельнікавам, Растовам і Лазавой. У арміі ўступіў у рады Камуністычнай партыі.

У 1942 годзе I. Мележ быў цяжка паранены і дэмабілізаваны. У 1945 годзе ён скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, потым вучыўся ў аспірантуры і працаваў у рэдакцыі часопіса «Полымя». Некаторы час выкладаў беларускую літаратуру ва ўніверсітэце, працаваў у ЦК КПБ.

Пісаць I. Мележ пачаў у 1939 годзе. Да вайны апублікаваў некалькі вершаў. У 1946 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшаў першы зборнік пісьменніка «У завіруху» — апавяданні аб Айчыннай вайне. У другі зборнік «Гарачы жнівень» (1948) уключаны творы на тэмы пасляваеннага жыцця. У 1951 годзе апавяданні празаіка выйшлі ў перакладзе на рускую мову (кніга «Таварышы»).

У 1953 годзе І. Мележ закончыў працу над буйным творам — ваенна-гістарычным раманам «Мінскі напрамак». У рамане адлюстравана гераічная барацьба Савецкай Арміі і партызан за вызваленне Беларусі. Празаік намаляваў яскравыя карціны наступальных баёў Савецкай Арміі, стварыў запамінальныя вобразы савецкіх воінаў і партызан.

Перакладзены на рускую мову, раман за кароткі час вытрымаў некалькі выданняў і заваяваў значную папулярнасць у савецкага чытача. У 1958 годзе «Мінскі напрамак» выйшаў у двух тамах другім выданнем на беларускай мове.

У апошнія гады пісьменнік напісаў шэраг апавяданняў, дзве невялікія аповесці аб пасляваенным жыцці працоўных Мінска — «Дом пад сонцам» і «Край, які любіш», нарысы пра паездкі ў Чэхаславакію, Францыю і іншыя краіны — «Паездка ў Прагу» і «Ліпень у дарозе». Творы гэтыя ўвайшлі ў зборнікі «Блізкае і далёкае» (1954) і «У гарах дажджы» (1957). Выдавецтва «Советский писатель» выпусціла ў 1957 годзе кнігу яго апавяданняў, нарысаў і аповесцей «Дом над сонцам» у перакладзе на рускую мову.

І. Мележ працуе таксама ў жанры драматургіі. У 1945 годзе ён напісаў аднаактовую п’есу «Хто прыйшоў уночы» («Тварам да твару»), якая ставілася самадзейнымі гурткамі. У 1956 годзе скончыў п’есу «Пакуль вы маладыя» аб студэнтах-выпускніках, а ў 1957 годзе — гісторыка-рэвалюцыйную драму «Дні нашага нараджэння». П’еса «Пакуль вы маладыя» пастаўлена на сцэне тэатра імя Я. Купалы (1957) і ў 1958 годзе выйшла асобнай кніжкай у Дзяржаўным выдавецтве БССР. У гэтым жа годзе тэатрам імя Я. Купалы пастаўлена і гісторыка-рэвалюцыйная драма «Дні нашага нараджэння».

I. Мележ з’яўляёцца членам праўлення СП БССР. За заслугі ў галіне мастацкай літаратуры і за баявыя заслугі перад Радзімай узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Звязды, «Знак Пашаны» і медалямі.

БАРЫС МІКУЛІЧ

Празаік Барыс Міхайлавіч Мікуліч нарадзіўся 6 жніўня (ст. ст.) 1912 года ў горадзе Бабруйску ў сям’і фельчара. Пасля заканчэння сярэдняй школы Б. Мікуліч працаваў у рэдакцыі бабруйскай газеты «Камуніст», у якой у канцы 20-х і пачатку 30-х гадоў супрацоўнічала значная група маладых беларускіх пісьменнікаў. На яе старонках, а таксама ў літаратурным дадатку «Вясна» і ў альманаху «Уздым» друкаваліся апавяданні Б. Мікуліча.

У 1931 годзе Б. Мікуліч пераехаў у Мінск і пачаў супрацоўнічаць у рэспубліканскіх літаратурных часопісах. У тым жа годзе з друку выйшлі два зборнікі яго апавяданняў — «Удар» і «Чорная Вірня». Творы, змешчаныя ў гэтых зборніках, прысвячаліся жыццю вясковай моладзі ў першыя гады калектывізацыі.

Праз год была выдадзена аповесць «Наша сонца». Яе героі — камсамольцы, энтузіясты будоўляў першай пяцігодкі. На матэрыяле жыцця маладых будаўнікоў Бабруйскага дрэваапрацоўчага камбіната напісана і яго аповесць «Ускраіна» (1932).

У 1934 годзе выйшла ў свет новая аповесць Б. Мікуліча «Дужасць». У 1935 годзе ён выдаў кнігу апавяданняў «Яхант», прысвечаную падзеям грамадзянскай вайны.

Найбольшую папулярнасць прынесла пісьменніку аповесць «Дружба» (1936), напісаная ў выніку паездкі аўтара ў Савецкую Грузію.

У пасляваенны час у газеце «Літаратура і мастацтва», у часопісах «Полымя», «Беларусь» і «Маладосць» змешчана некалькі новых твораў празаіка.

Памёр Б. Мікуліч 17 чэрвеня 1954 года.

ЕЎСЦІГНЕЙ МІРОВІЧ

Драматург Еўсцігней Афінагенавіч Дунаеў-Міровіч нарадзіўся 29 чэрвеня (ст. ст.) 1878 года ў горадзе Пецярбургу ў сям’і служачага. Скончыў рэальнае вучылішча, нормальную школу малявання пры Акадэміі мастацтва і тэатральныя курсы імя Волкава.

3 1900 года Е. Міровіч працаваў у пецярбургскіх тэатрах — спачатку акцёрам, пасля рэжысёрам. У 1904 годзе ён напісаў п’есу «Апекуны», але цэнзура не дазволіла яе ставіць на сцэне. Такі ж лёс напаткаў і яго наступныя п’есы — «Жахі часу» і «Ноч мільянера». У 1906 годзе Е. Міровіч напісаў камедыю «Графіня Эльвіра», якая была пастаўлена Ліцейным тэатрам (Пецярбург).

Да рэвалюцыі Е. Міровіч стварыў яшчэ некалькі п’ес. 3 іх большай папулярнасцю карысталіся камедыі «Тэатр купца Япішкіна» і «Вова прыстасаваўся».

У 1920 годзе Е. Міровіч быў запрошаны ў Першы беларускі тэатр (цяпер тэатр імя Я. Купалы) і стаў мастацкім кіраўніком гэтага маладога тэатральнага калектыву.

Вывучыўшы мову, гісторыю, побыт і культуру беларускага народа, ён напісаў п’есы, у якіх адлюстраваў падзеі далёкага мінулага, увасобіў фальклорныя вобразы і матывы, а таксама асобныя з’явы савецкай рэчаіснасці. Гледачу і чытачу вядомы яго камедыі і драмы: «Машэка», «Каваль-ваявода», «Кастусь Каліноўскі», «Кар’ера Брызгаліна», «Перамога» і іншыя, якія ў свой час ставіліся ў тэатры імя Я. Купалы. У 1957 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выдала зборнік яго выбраных п’ес.

Е. Міровіч быў прафесарам і загадчыкам кафедры акцёрскага майстэрства ў Дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце у Мінску, займаўся выкладчыцкай дзейнасцю ў тэатральных студыях. За дасягненні ў галіне тэатральнага мастацтва яму ў 1928 годзе прысвоена званне заслужанага артыста БССР, а ў 1940 годзе — народнага артыста БССР. Ён быў узнагароджаны двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.

Памёр Е. Міровіч 15 лютага 1952 года.

АЛЯКСАНДР МІРОНАЎ

Рускі празаік Аляксандр Яўгеньевіч Міронаў нарадзіўся 23 лістапада 1910 года ў горадзе Оршы ў сям’і чыгуначнага служачага. Вучыўся ён спачатку ў сямігодцы, пасля — на агульнаадукацыйных курсах у Мінску.

У 1930 годзе А. Міронаў паехаў у Архангельск. Працаваў журналістам, плаваў на суднах савецкага гандлёвага флота, пабываў у многіх зарубежных краінах. У 1933-1934 гадах удзельнічаў у гераічнай Чэлюскінскай эпапеі, за што узнагароджаны ордэнам Чырвонай Звязды. У Архангельску выйшлі з друку першыя кнігі А. Міронава — «Морские будни» (1932), «Чукотские новеллы» і «Поход «Челюскина» (1935).

У час Вялікай Айчыннай вайны А. Міронаў служыў афіцэрам на Паўночным флоце. Там ён уступіў у рады Камуністычнай партыі. Актыўна супрацоўнічаў у флоцкім ваенным друку. За баявыя заслугі узнагароджаны другім ордэнам Чырвонай Звязды і медалямі.

Дэмабілізаваўшыся пасля заканчэння вайны, А. Міронаў вярнуўся ў Мінск. Рэдагаваў альманах «Советская Отчизна», кіраваў працай секцыі рускай літаратуры СП БССР.

У пасляваенны час у Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшла некалькі кніг А. Міронава: «Далеко на Севере» (1947), «В стране голубых просторов» і «Конец легенды» (1948), «Честное пионерское» (1950), «На океанских дорогах» (1952), «Это твои друзья» (1953), «Сын докера» (1954), «По морям, по океанам» (1956) і іншыя. У 1957 годзе выйшаў у свет яго раман «Корабли выходят в океан».

А. Міронаў шмат піша для дзяцей, часта друкуецца ў дзіцячых часопісах і газетах. Творы яго выходзілі ў Ваенморвыдаце і Дзетвыдаце, у Іркуцкім, Крымскім і іншых абласных выдавецтвах краіны.

МІХАСЬ МОДЭЛЬ

Театральны крытык Міхась Модэль (Мендэль Мойшавіч Модэль) нарадзіўся 13 красавка (ст. ст.) 1904 года ў мястэчку Камень, Віцебскай вобласці, у сям’і служачага. Скончыўшы Лeпельскую сярэднюю школу, вучыўся на медыцынскім факультэце, а потым на сацыяльна-гістарычным аддзяленні Беларускага дэяржаўнага ўніверсітэта. 3 1920 да 1932 года М. Модэль працаваў на камсамольскай і партыйнай рабоце. Пасля супрацоўнічаў у рэспублікансніх газетах і часопісах, у навуковых і мастацкіх установах рэспублікі,

Крытычную дзейнасць М. Модэль пачаў у 1931 годзе. 3 таю часу яго рэцэнзіі, артыкулы і нарысы па пытанннх развіцця беларускага тэатральнага мастацтва сістэматычна змяшчаюцца на старонках перыядычнага друку рэспублікі.

У 1935 годзе быў выдадзены зборнік артыкулаў М. Моделя «Тэатр і драматургія», у 1945 годзе — брашура «Ларыса Пампееўна Александроўская». У Дзяржаўным выдавецтве БССР у 1948 годзе выйшаў у свет зборнік нарысаў крытыка «Народныя артысты БССР».

АРКАДЗЬ МОРКАЎКА

Паэт Аркадзь Андрэевіч Моркаўка нарадзіўся 26 студэеня 1900 года ў вёсцы Зазер’е, Рудзенскага раёна, Мінскай вобласці, у сям’і рабочага-чыгуначніка. Вучыўся на курсах тэлеграфістаў, у Віцебскім электрамеханічным тэхнікуме і ў Мінскім палітэхнічным інстытуце.

3 1916 года А. Моркаўка працаваў тэлеграфістам на станцыі Мінск, Заходняй чыгункі. Потым ён — тэхнік-электрык на прадпрыемствах Мінска і, нарэшце, інжынер у палаце мер і вагі.

У час Вялікай Айчыннай вайны А. Моркаўка ўдзельнічаў у партызанскім руху.

Літаратурную дзейнасць ён пачаў у 1922 годзе з вершаў. У 1928 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшаў першы зборнік вершаў паэта «Дым жыцця». У той час А. Моркаўка з’яўляўся членам рэдкалегіі часопісаў «Маладняк» (1928-1930) і «Полымя» (1930). Вершы яго вылучаліся сярод твораў маладых паэтаў значнай мастацкай культурай.

Памёр А. Моркаўка 24 красавіка 1957 года.

ІВАН МУРАВЕЙКА

Паэт Іван Андрэевіч Муравейка нарадзіўся 21 кастрычніка 1921 года ў весцы Талі, Любанскага раёна, Мінскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1939 годзе скончыў Любанскую сярэднюю школу і паступіў у Мінскі камуністычны інстытут журналістыкі. Неўзабаве быў прызваны ў рады Савецкай Арміі. 3 першых дзён Вялікай Айчыннай вайны знаходзіўся на фронце, удзельнічаў у баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Пасля дэмабілізацыі жыве ў мястэчку Любань, дзе працуе ў рэдакцыі раённай газеты.

Першыя вершы паэта былі надрукаваны ў 1948 годзе ў абласных і рэспубліканскіх газетах. У 1955 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла зборнік вершаў I. Муравейкі «Песня над палямі».

Паэт паспяхова выступае і ў галіне дзіцячай літаратуры. Вершы для дзяцей сабраны ў зборніках «Ручаінкі» (1956) і «Вось якія мы» (1958).

I. Муравейка — член КПСС. Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступені, Чырвонай Звязды і медалямі.

РЫГОР МУРАШКА

Празаік Рыгор Данілавіч Мурашка нарадзіўся 3 лютага (ст. ст.) 1902 года ў вёсцы Бязверхавічы, на Случчыне, у беднай сялянскай сям’і. Скончыў пачатковую школу і двухкласнае вучылішча. Два гады вучыўся ў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі, але абставіны грамадзянскай вайны не далі яму магчымасці скончыць семінарыю. У 1919-1920 гадах Р. Мурашка ўдзельнічаў у падпольнай працы і партызанскай барацьбе супроць белапольскіх акупантаў. У 1920 годзе ўступіў у рады Камуністычнай партыі. Тады ж па партыйнай мабілізацыі ён пайшоў служыць у Чырвоную Армію. У маі 1921 года вярнуўся на Случчынў.

Вучыцца Р. Мурашку далей не давялося, але ён упарта займаўся самаадукацыяй. Літаратурную дзейнасць пачаў у 1924 годзе з селькораўскіх допісаў, якія друкаваліся ў «Звяздзе», «Савецкай Беларусі», «Красноармейской правде» і іншых газетах. У 1926 годзе выйшаў у свет першы зборнік апавяданняў P. Myрашкі «Стрэл начны ў лесе». Працу над апавяданнямі празаік не спыняў і пазней. У пачатку 30-х гадоў з друку выйшла тры зборнікі яго апавяданняў: «Прыгранічны манастыр» (1930), «Званкі» (1931) і «Рузікі» (1932). Змест большасці твораў гэтых зборнікаў складалі падзеі грамадзянскай вайны і вясковага жыцця ў першыя гады савецкай улады.

У 1928 годзе ў часопісе «Маладняк» была апублікавана аповесць Р. Мурашкі «У іхнім доме» (праз год яна выйшла асобным выданнем). У 1929 годзе пісьменнік завяршыў працу над раманам «Сын». Твор гэты стаў прыкметнай з’явай беларускай прозы канца 20-х — пачатку 30-х гадоў. У рамане адлюстраваны падзеі першай рускай рэвалюцыі, створаны вобразы бальшавікоў — самаадданых змагароў за інтарэсы народа. У 1940 годзе Р. Мурашка апублікаваў у часопісе «Полымя рэвалюцыі» другі свой раман — «Салаўі святога Палікара».

У час Вялікай Айчыннай вайны, застаўшыся ў акупіраваным гітлераўцамі Мінску, Р. Мурашка працягваў творчую працу. У 1943 годзе ён уступіў у рады народных мсціўцаў. За два месяцы да вызвалення сталіцы рэспублікі, у час блакады партызанскага злучэння, у якім ён знаходзіўся, пісьменнік прапаў без вестак.

ІВАН НАВУМЕНКА

Празаік Іван Якаўлевіч Навуменка нарадзіўся 16 лютага 1925 года ў гарадскім пасёлку Васілевічы, Гомельскай вобласці, у сям’і рабочага-чыгуначніка. Вучыўся ў сярэдняй школе. У час Вялікай Айчыннай вайны ў Васілевічах арганізавалася падпольная група з вучняў-камсамольцаў, у якую ўваходзіў і І. Навуменка. Група трымала сувязь з Калінкавіцкім партызанскім атрадам, выконвала яго даручэнні. У сакавіку 1943 года І. Навуменка ўвайшоў у склад дэсантнай разведвальнай трупы. Разам з часцямі Савецкай Арміі ён вызваляў родныя Васілевічы, пасля ўдзельнічаў ў баях на Ленінградскім і 1-м Украінскім франтах.

3 канца 1945 года I. Навуменка супрацоўнічаў у абласной газеце «Бальшавік Палесся», адначасова завочна вучыўся ў Беларускім дзяржаўным універсітэце, які закончыў у 1950 годзе. Скончыў ён таксама аспірантуру. У ліпені 1954 года абараніў кандыдацкую дысертацыю. Цяпер выкладае беларускую літаратуру ва ўніверсітэце.

У 1957 годзе выйшаў у свет першы зборнік апавяданняў I. Навуменкі «Семнаццатай вясной», а ў 1958 годзе — зборнік «Хлопцы-равеснікі».

Апавяданні пісьменніка прысвечаны партызанскай барацьбе, жыццю калгаснай вёскі.

I. Навуменка — член КПСС, узнагароджаны ордэнам Чырвонай Звязды і медалямі.

ЯНКА НЕПАЧАЛОВІЧ

Паэт Янка Непачаловіч (Iван Данілавіч Непачаловіч) нарадзіўся 25 мая 1917 года ў вёсцы Мінкавічы, Старадарожскага раёна, Мінскай вобласці, у сялянскай сям’і. Пасля вучобы ў сярэдняй школе працаваў загадчыкам Крываносаўскай хаты-чытальні на Старобіншчыне. У 1937 годзе завочна скончыў літфак Мінскага педінстытута імя М. Горкага.

У час Вялікай Айчыннай вайны Я. Непачаловіч быў сувязным партызанскай брыгады імя С. М. Кірава. Цяпер працуе выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры ў Дараганаўскай сярэдняй школе, Старадарожскага раёна.

Друкавацца Я. Непачаловіч пачаў яшчэ да вайны.

У 1958 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла першы зборнік паэта «Мера любві».

УЛАДЗІСЛАЎ НЯДЗВЕДСКІ

Паэт Уладзіслаў Іосіфавіч Нядзведскі нарадзіўся 24 ліпеня 1929 года ў вёсцы Рахавічы, Ленінскага раёна, Брэсцкай вобласці, у сялянскай сям’і. Рана страціў бацькоў і выхоўваўся ў Мікашэвіцкім дзіцячым доме. Пасля працаваў піянерважатым. У 1955 годзе скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна. Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Гайнаўскай сярэдняй школе, Лагойскага раёна. Цяпер працуе на Мінскай студыі тэлебачання.

Друкавацца Ул. Нядзведскі пачаў у 1949 годзе. У 1958 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла першы зборнік паэта «Вясновыя барозны», у які ўвайшлі яго лепшыя вершы і аднайменная паэма.

РЫГОР НЯХАЙ

Рыгор Осіпавіч Няхай нарадзіўся 22 лістапада (ст. ст.) 1914 года ў вёсцы Сяліба, Бярэзінскага раёна, Мінскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. Пасля заканчэння педагагічнага тэхнікума (1935) працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў сярэдняй школе і вучыўся завочна ў Мінскім настаўніцкім інстытуце.

У 1939 годзе Р. Няхай быў прызваны ў Савецкую Армію. У час Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях на Паўднёвым фронце і ў партызанскім руху на Украіне. Пасля вызвалення Украіны з часцямі Савецкай Арміі ён прайшоў ад Дняпра да Эльбы.

Першыя вершы Р. Няхая былі апублікаваны у 1935 годзе. У 1939 годзе выйшла яго кніга «Па сонечных узгорках».

Вершы паэта аб гераічных подзвігах савецкіх людзей у гады Айчыннай вайны і мірнай працы ўвайшлі ў зборнікі «Маё пакаленне» (1950) і «Вялікі мой і ціхі акіян» (1954).

Пасля вайны Р. Няхай, побач з вершамі, піша і празаічныя творы. Яму належыць літаратурная апрацоўка запісак Героя Савецкага Саюза В. Лівенцава «Партызанскі край», якія выйшлі ў Дзяржаўным выдавецтве БССР (1956) і ў выдавецтве «Молодая гвардия». Пісьменнік надрукаваў шэраг нарысаў аб перадавых людзях калгаснай вёскі, рэцэнзій і артыкулаў па пытаннях беларускай літаратуры. У 1958 годзе выйшаў у свет зборнік яго апавяданняў і аповесцей «Навальнічнае рэха».

Р. Няхай пераклаў на беларускую мову раман «Дзень айца Сойкі» С. Тудора, аповесць «Над Чарамошам» М. Стэльмаха, асобныя творы П. Тычыны, А. Твардоўскага, М. Рыльскага. М. Малышкі і іншых.

Пісьменнік узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Звязды, «Знак Пашаны» і медалямі.

УЛАДЗІМІР НЯФЁД

Уладзімір Іванавіч Няфёд нарадзіўся 27 студзеня 1916 года ў горадзе Шахты, Растоўскай вобласці, у сям’і рабочага. Пасля заканчэння сямігодкі (1931) вучыўся ў горнапрамысловым вучылішчы і працаваў слесарам на шахце. У 1933 годзе супрацоўнічаў у гарадской радыёгазеце. Потым вучыўся на рабфаку (1933-1934) і ў Маскоўскім інстытуце гісторыі, філасофіі і літаратуры імя М. Г. Чарнышэўскага. 3 1940 года Ул. Няфёд працаваў у аддзеле тэатраў Упраўлення па справах мастацтва пры СНК БССР.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны быў настаўнікам, а ў 1942-1947 гадах узначальваў аддзел тэатраў у тым жа Упраўленні. 3 1947 года працуе ў Беларускім тэатральным інстытуце і ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Акадэміі навук БССР.

Ул. Няфёд вядомы як драматург. Першы зборнік яго аднаактовых п’ес быў выдадзены на рускай мове Дзяржаўным выдавецтвам БССР у 1955 годзе. Паасобныя п’есы Ул. Няфёда неаднаразова ўключаліся ў зборнікі, якія выдаваліся ў Мінску ў пасляваенныя гады. У 1957 годзе выйшла ў свет яго аднаактовая камедыя «Ля разбітага карыта».

У перыядычным друку Ул. Няфёд выступае з артыкуламі па пытаннях тэатральнага мастацтва. Ён выдаў кнігі «Народны артыст БССР Ул. I. Уладамірскі» і «Шлях беларускага савецкага драматычнага тэатра» (1954), «Народны артыст СССР П. С. Малчанаў» (1958).

Ул. Няфёд — член КПСС. Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.

ВЕЧАСЛАЎ ПАЛЕСКІ

Драматург Вечаслаў Пятровіч Палескі (Станкевіч) нарадзіўся 3 лістапада 1912 года ў вёсцы Астрагляды, Брагінскага раёна, Гомельскай вобласці. Скончыўшы сярэднюю школу, настаўнічаў у вёсцы. 3 1930 года працаваў у гомельскай абласной газеце «Палеская праўда», потым супрацоўнічаў у рэспубліканскім друку. Цяпер з’яўляецца намеснікам адказнага рздактара газеты «Звязда».

Працу ў галіне драматургіі В. Палескі пачаў пасля Вялікай Айчыннай вайны. Першая яго п’еса «Калі зацвітаюць сады» (1950) адлюстроўвае барацьбу працоўнага сялянства заходніх абласцей рэспублікі супроць шкодніцтва кулацтва і агентаў Ватыкана. У сатырычнай камедмі «Што пасееш, тое і пажнеш» драматург выкрывае адсталых, сапсаванмх кансерватызмам людзей, паказвае сапраўдных герояў нашага часу, важакоў мас — камуністаў. В. Палескі напісаў таксама камедыю «3 таго берага», у якой сцвярджае перавагу савецкай маралі перад мараллю буржуазнага свету, і п’есу «Гарачыя пірагі» (1958), прысвечаную сучаснаму жыццю калгаснай вёскі.

П’есы драматурга ставіліся на сцэне беларускіх тэатраў.

В. Палескі — член КПСС. Узнагароджаны двума ордэнамі «Знак Пашаны» і медалям.

ДЗМІТРЫ ПАЛІТЫКА

Крытык і літаратуразнаўца Дзмітры Антонавіч Палітыка нарадзіўся 15 мая 1915 года ў вёсцы Гарывец, Чашніцкага раёна, Віцебскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. Вучыўся ў сямігодцы і ў педтэхнікуме. Некалькі год настаўнічаў — спачатку ў вясковай школе, потым у Полацкім педтэхнікуме. У 1935 годзе скончыў літаратурны факультэт Магілёўскага педінстытута, пасля служыў у Чырвонай АрміІ. 3 1937 года і да пачатку Вялікай Айчыннай вайны працаваў выкладчыкам літаратуры ў Магілёўскім педтэхнікуме і педінстытуце. У час вайны служыў у Савецкай Арміі, У 1950 годзе скончыў Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС і абараніў кандыдацкую дысертацыю. Цяпер займаецца выкладчыцкай і навуковай працай у Вышэйшай партыйнай школе пры ЦК КПБ.

Літаратурную працу Д. Палітыка пачаў у 1932 годзе з артыкулаў і рэцэнзій аб творах рускіх і беларускіх пісьменнікаў. Найбольш значныя з яго артыкулаў: «Аб ролі савецкай літаратуры ў камуністычным выхаванні працоўных», «Вялікі рускі пісьменнік-сатырык М. Я. Салтыкоў-Шчадрын», «Аб майстэрстве паэтычнага перакладу (паэзія А. Куляшова ў перакладах М. Ісакоўскага)», «Янка Купала — перакладчык «Слова аб палку Ігаравым», «Беларуская пасляваенная проза» і іншыя.

Крытык-камуніст часта выступае ў перыядычным друку па пытаннях развіцця сучаснай беларускай літаратуры.

АЛЕСЬ ПАЛЬЧЭЎСКІ

Празаік Аляксандр Осіпавіч Пальчэўскі нарадзіўся 16 студзеня 1905 года ў вёсцы Прусінава, Уздзенскага раёна, Мінскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. Вучыўся ў сельскай школе і ў Нова-Свержанскім вышэйшым пачатковым вучылішчы. 3 1925 да 1928 года займаўся на рабфаку пры Беларускім дзяржаўным універсітэце. У 1931 годзе скончыў літаратурнае аддзяленне педагагічнага факультэта БДУ, пасля чаго працаваў у рэдакцыі дзіцячага часопіса «Іскры Ільіча».

Пісаць А. Пальчэўскі пачаў у 1925 годзе. Апавяданні яго друкаваліся ў часопісах «Маладняк», «Малады араты», «Беларусь калгасная», «Іскры Ільіча», «Работніца і сялянка» і іншых.

У 1932 годзе выйшла асобнай кніжкай яго п’еса «3 чырвоным сцягам», а ў 1934 годзе — п’еса «Зламаная іголка».

У пасляваенныя гады А. Пальчэўскі змясціў у літаратурных часопісах шэраг новых апавяданняў. Лепшыя даваенныя і пасляваенныя творы пісьменніка ўключаны ў зборнік «Родныя берагі», выпушчаны Дзяржаўным выдавецтвам БССР у 1958 годзе. У гэтым жа годзе выйшла ў свет кніжка дзіцячых апавяданняў празаіка «Беражанкі».

ПІМЕН ПАНЧАНКА

Вядомы беларускі паэт Пімен Емельянавіч Панчанка нарадзіўся 23 жніўня 1917 года ў горадзе Таліне ў сям’і рабочага.

Бацькі паэта — бедныя беларускія сяляне — выехалі ў Прыбалтыку ў пошуках заробку і пасля рэвалюцыі вярнуліся на радзіму.

П. Панчанка ў 1932 годзе скончыў Бягомльскую сямігодку, а ў 1934 годзе — педагагічныя курсы ў горадзе Бабруйску. 3 таго часу да 1939 года ён настаўнічаў у школах Кіраўскага раёна і адначасова вучыўся ў Мінскім настаўніцкім інстытуце. У 1939 годзе быў прызваны ў рады Савецкай Арміі. Удзельнічаў у вызваленчым паходзе ў Заходнюю Беларусь. У час Вялікай Айчыннай вайны прымаў удзел у баях на Бранскім, Заходнім, Калінінскім, Паўночна-Заходнім франтах, а ў 1944 і 1945 гадах знаходзіўся з часцямі Савецкай Арміі ў Іране ў якасці ваеннага журналіста. Пасля дэмабілізацыі (1946) працаваў у рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва», працяглы час рэдагаваў часопіс «Советская Отчизна». Цяпер ён — галоўны рэдактар часопіса «Маладосць».

Першыя вершы П. Панчанкі былі надрукаваны ў 1933 годзе ў кіраўскай раённай газеце. Неўзабаве яго вершы з’явіліся і ў альманаху «Ударнікі». 3 таго часу паэт шмат піша і друкуецца, а ў 1938 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшла яго першая кніжка «Упэўненасць». У 1940 годзе выходзіць з друку другая кніга паэта «Вераснёвыя сцягі», прысвечаная гістарычнай падзеі ў жыцці беларускага народа — уз’яднанню ў адзінай савецкай дзяржаве.

У грозны ваенны час не зніжаецца гворчая актыўнасць паэта. У 1942 годзе ён выдае ў Маскве зборнік ваенных вершаў на рускай мове «Табе, Беларусь» і зборнік на беларускай мове «Дарога вайны». Знаходзячыся ў Іране, паэт стварае вядомы цыкл вершаў «Іранскі дзённік», які ўвайшоў у пасляваенны зборнік «Далёкія станцыі» (1945).

За пасляваенны час паэт выдаў наступныя кнігі вершаў: «Гарачыя вятры» (1947), «Вершы» (1948), «Прысяга» (1949), «За шчасце, за мір!» (1950), «Вершы і паэмы» (1952), «Шырокі свет» (1955). У 1956 годзе Вучэбна-педагагічнае выдавецтва БССР выпусціла аднатомнік выбраных твораў П. Панчанкі. У 1957 годзе выйшаў зборнік яго гумарыстычных і сатырычных вершаў «Гарачы лівень», а ў 1959 годзе — «Кніга вандраванняў і любові».

Творы П. Панчанкі шырока вядомы за межамі нашай рэспублікі. Яго кнігі неаднаразова выдаваліся ў перакладах лепшых рускіх паэтаў: «Дарога маладосці» і «Выбраныя вершы» (выдавецтва «Советский писатель», 1946, 1950), «Сцяганосцы міру» і «3 табою, Радзіма!» (Дзяржаўнае выдавецтва БССР, 1951, 1952), «Вершы» (Ленінград, 1952) і іншыя.

У творчасці П. Панчанкі савецкі чытач знаходзіць яркае паэтычнае выяўленне сваіх пачуццяў і дум. У ёй адлюстраваны лепшыя рысы і якасці савецкага чалавека. Паэт чула адгукаецца на найбольш значныя падзеі нашага часу, услаўляе сваю Радзіму і братнюю дружбу народаў, актыўна выступае ў абарону міру.

П. Панчанка — член КПСС. Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і медалямі.

МАКАР ПАСЛЯДОВІЧ

Пісьменнік Макар Трафімавіч Паслядовіч нарадзіўся 8 жніўня (ст. ст.) 1906 года ў вёсцы Караваева, Рудзенскага раёна, Мінскай вобласці, у сям’і рабочага-чыгуначніка.

Як актыўны селькор «Беларускай вёскі» ён у 1926 годзе быў запрошаны на працу у рэдакцыю гэтай газеты. У якасці спецыяльнага карэспандэнта ён аб’ехаў усю Беларусь, пабываў на будаўніцтве Харкаўскага і Сталінградскага трактарных заводаў, у саўгасе «Гігант». 3 першымі перасяленцамі — калгаснікамі з Беларусі — М. Паслядовіч ездзіў у Заходнюю Сібір і на Далёкі Усход. Уражанні ад шматлікіх паездак па краіне склалі змест яго нарысаў, якія друкаваліся ў «Беларускай вёсцы», «Звяздзе» і іншых газетах.

Апавяданні М. Паслядовіч пачаў пісаць у 1928 годзе. Першыя яшчэ недасканалыя яго творы ўвайшлі ў зборнікі «Зруйнаваныя межы» і «Людзі вясны», выдадзеныя ў 1930 годзе. Неўзабаве з’явіліся аповесці «Марсель» (1931) і «Хада ў заўтра» (1933). Станаўленне калгасаў, класавая барацьба ў вёсцы ў гады вялікага пералому — змест памянёных аповесцей, а таксама яго наступнага зборніка апавяданняў «Чатырнаццаты нумар» (1934).

3 даваенных твораў М. Паслядовіча найбольш значнымі ў ідэйна-мастацкіх адносінах з’яўляюцца раман «Паўстанне» (1938), напісаны на матэрыяле партызанскай барацьбы супроць белапольскіх акупантаў, і аповесць «Магістральны канал» (1940) — аб людзях, якія асушалі палескія балоты.

У час Вялікай Айчыннай вайны М. Паслядовіч уваходзіў у падпольную групу, якая дзейнічала ў Пухавіцкім раёне па заданню камандавання партызанскага атрада імя Сталіна.

Пасля вайны М. Паслядовіч цалкам аддаецца літаратурнай працы. Ён піша аповесць пра будаўнікоў Мінскага аўтазавода — «Цёплае дыханне» (1947). Твор гэты перакладзены на рускую і нямецкую мовы.

Сапраўднай творчай удачай М. Паслядовіча з’явіўся раман «Святло над Ліпскам», завершаны ў 1952 годзе. У рамане адлюстраваны жыццёвыя працэсы, якія адбываліся ў беларускай вёсцы ў першыя пасляваенныя гады. Выдадзены ў перакладзе на рускую мову, раман стаў шырока вядомым у краіне. У 1956 годзе пісьменнік апублікаваў новую аповесць «3 табою побач».

М. Паслядовіч выступае ў перыядычным друку з нарысамі, публіцыстычнымі і літаратурна-крытычнымі артыкуламі. Ім напісаны сцэнарый дакументальнага фільма аб перадавым у рэспубліцы калгасе «Рассвет». Ён пераклаў на беларускую мову раман М. Астроўскага «Народжаныя бурай», паасобныя апавяданні А. Чэхава і ў сааўтарстве з паэтам А. Бачылам аповесць М. Гогаля «Тарас Бульба».

М. Паслядовіч — член праўлення Саюза пісьменнікаў БССР. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалямі.

НАВУМ ПЕРКІН

Крытык і літаратуразнаўца Навум Саламонавіч Перкін нарадзіўся 2 лютага (ст. ст.) 1912 года ў гарадскім пасёлку Тураве, Гомельскай вобласці, у сям’і рабочага. Скончыў Гомельскі педтэхнікум і настаўніцкія курсы. Да 1931 года настаўнічаў на Палессі. У 1931 годзе паступіў на літаратурны факультэт Мінскага педінстытута імя М. Горкага. Да вайны скончыў аспірантуру пры гэтым інстытуце.

У час Вялікай Айчыннай вайны Н. Перкін камандаваў узводам у артылерыйскіх часцях, прымаў удзел у партызанскім руху. Быў двойчы паранены.

У 1950 годзе ён абараніў кандыдацкую дысертацыю. Цяпер працуе старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута літаратуры імя Я. Купалы Акадэміі навук БССР.

Першыя крытычныя артыкулы Н. Перкіна былі надрукаваны ў 1946 годзе. 3 таго часу ён часта выступае ў перыядычным друку з артыкуламі па пытаннях развіцця беларускай савецкай літаратуры. Найбольш значныя з яго прац — артыкулы «Праблемы тыповага ў беларускай пасляваеннай прозе», «Эстэтычныя погляды Максіма Багдановіча», «Лепшы паэт нашай эпохі» (аб творчасці Ул. Маякоўскага) і іншыя. Н. Перкіну належаць паасобныя раздзелы ў падручніках па гісторыі беларускай літаратуры для сярэдняй і вышэйшай школ.

Выдавецтва Акадэміі навук БССР выпусціла ў свет яго манаграфіі аб жыцці і творчасці А. Куляшова (1951) і П. Броўкі (1952), а таксама брашуру «Пятро Глебка» (1955).

ПІЛІП ПЕСТРАК

Вядомы беларускі празаік і паэт Піліп Сямёнавіч Пестрак нарадзіўся 27 лістапада 1903 года ў вёсцы Сакаўцы, Слонімскага павета, Гродзенскай губерні (цяпер Івацэвіцкі раён, Брэсцкай вобласці), у беднай сялянскай сям’і. Бацька пісьменніка ўсё жыццё працаваў на будаўніцтве чыгунак.

Вясной 1915 года П. Пестрак закончыў пяць аддзяленняў двухкласнага вучылішча міністэрства народнай асветы, а ўвосень таго ж года, калі да родных мясцін наблізіўся фронт імперыялістычнай вайны, выехаў разам з бацькамі на Паволжжа. Юнацкія гады П. Пестрак правёў у вёсцы Максімаўка, Бузулуцкага павета, Самарскай губерні. Вучыўся ў гімназіі, пасля — на рабфаку, некаторы час працаваў у валасным выканкоме. У 1920 годзе паступіў на сацыяльна-гістарычны факультэт Самарскага ўніверсітэта.

Увосень 1921 года, калі на Паволжжы пачаўся голад, П. Пестрак разам з бацькамі вярнуўся на радзіму, у Заходнюю Беларусь, якая ў той час ужо была акупіравана панскай Польшчай. Там ён працаваў на лесапільні, лесарубам, два гады служыў у купцоў-лесапрамыслоўцаў каля Слоніма. У 1924 годзе быў мабілізаваны на вайсковую службу ў польскую армію.

У 1926 годзе П. Пестрак уступіў у члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі. Актыўна ўдзельнічаў у рэвалюцыйным руху, працаваў сакратаром падпольнага райкома партыі, інструктарам ЦК КПЗБ у Пінскай акрузе. Неаднаразова арыштоўваўся. Адзінаццаць год прасядзеў у турмах панскай Польшчы. У 1939 годзе быў вызвалены з гродзенскай турмы часцямі Савецкай Арміі. У 1940 годзе П. Пестрак абіраецца дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР.

У гады Вялікай Айчыннай вайны П. Пестрак прымаў удзел у партызанскім руху. 3 1943 да 1945 года працаваў начальнікам Упраўлення па справах мастацтва пры СНК БССР.

П. Пестрак стаў паэтам у гады сваей актыўнай рэвалюцыйнай дзейнасці. Амаль пад усімі яго вершамі, датаванымі 1927-1939 гадамі, стаяць паметкі: «Лукішкі», «Гродзенская турма». Нярэдка свае вершы ён пісаў цвіком на сцяне турэмнай камеры. Творы тых год увайшлі ў зборнік «На варце», выдадзены Дзяржаўным выдавецтвам БССР пасля вызвалення Заходняй Беларусі. У 1946 годзе з друку выйшаў другі зборнік вершаў П. Пестрака «За сваю Айчыну».

Пасля вайны П. Пестрак выступае пераважна ў жанры прозы. У 1948 годзе ён апублікаваў невялікую аповесць «Пачатак» — аб беларускіх партызанах, у 1951 годзе выдаў зборнік апавяданняў «Першыя ўсходы», у 1957 годзе — зборнік «Неспадзяванак», а ў 1958 годзе — зборнік «Лясная песня».

У 1954 годзе выйшаў у свет двухтомны гісторыка-рэвалюцыйны раман П. Пестрака «Сустрэнемся на барыкадах», у якім шырока адлюстравана жыццё і барацьба працоўных былой Заходняй Беларусі. Выдадзены на рускай і ўкраінскай мовах, раман набыў шырокую папулярнасць.

П. Пестрак — член праўлення СП БССР. За плённую творчую дзейнасць ён узнагароджаны двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалямі.

ІСАК ПЛАТНЕР

Яўрэйскі паэт і празаік Ісак Хатанавіч Платнер нарадзіўся 17 лістапада 1895 года ў горадзе Сакалоў-Падляскі, Сядлецкай губерні (цяпер Польская Народная Рэспубліка), у сям’і краўца. 3 малых год ён працаваў па найму ў кравецкіх майстэрнях. У час імперыялістычнай вайны выехаў у Амерыку, дзе жыў да 1932 года. Працаваў там настаўнікам у інтэрнацыянальных рабочых школах, у рэдакцыі газеты «Морген-фрайгат» (орган ЦК кампартыі ЗША).

У 1932 годзе I. Платнер вярнуўся ў СССР. Працаваў спачатку ў Беларускім радыёкамітэце, потым у рэдакцыях перыядычных выданняў. У час Вялікай Айчыннай вайны жыў у Сярэдняй Азіі і ў Яраслаўскай вобласці.

Першыя вершы I. Платнера з’явіліся ў прагрэсіўным амерыканскім друку ў 1918 годзе. Зборнік яго вершаў і паэм «Пра што дзень расказвае» выйшаў у 1930 годзе ў Нью-Йорку.

У 1933 і 1935 гадах у Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшлі апавяданні I. Платнера для дзяцей «3 Амерыкі», «Сярод дзяцей», «Мой агарод» і іншыя. У 1936 годзе ён апублікаваў паэму «Аб краўцах», а ў 1940 годзе выдаў зборнік вершаў «Сонца на парозе».

У 1948 годзе быў выдадзены зборнік апавяданняў пісьменніка «Самае дарагое».

Паасобныя творы I. Платнера перакладаліся на рускую, беларускую і іншыя мовы. У 1957 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла ў перакладзе на беларускую мову зборнік вершаў I. Платнера «Соль жыцця».

I. Платнер перакладаў таксама паасобныя творы беларускіх, англійскіх і нямецкіх паэтаў на яўрэйскую мову.

ПАЎЛЮК ПРАНУЗА

Паэт Паўлюк Прануза (Павел Кузьміч Прануза) нарадзіўся 18 сакавіка 1918 года ў вёсцы Вылева, Добрушскага раёна, Гомельскам вобласці, у сям’і рабочага. Скончыў Добрушскую сярэднюю школу (1937) і факультэт мовы і літаратуры Гомельскага педінстытута (1941).

У час Вялікай Айчыннай вайны П. Прануза ўдзельнічаў у баях на Бранскім, Центральным і 1-м Беларускім франтах у якасці зенітчыка-артылерыста. Пасля дэмабілізацыі (1945) працаваў выкладчыкам мовы і літарагуры ў Нясвіжскім педвучылішчы імя Я. Коласа.

Першыя вершы П. Пранузы былі надрукаваны на старонках газеты «Літаратура і мастацтва» ў 1939 годзе.

Вершы і нарысы ваеннага часу ён змяшчаў у франтавым друку на рускай мове, а таксама ў газетах «За Савецкую Беларусь», «Савецкая Беларусь».

У 1946 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла першы зборнік П. Пранузы «Разгневаная зямля», куды ўвайшлі пераважна творы ваеннага часу. Пасля вайны П. Прануза піша аб жыцці калгаснай вёскі. У 1951 годзе выйшаў з друку эборнік яго вершаў «Добрай раніцы», у 1954 годзе «У дальнім раёне», а ў 1957 годзе — зборнік «Мае землякі».

П. Прануза — член КПСС. Узнагароджаны ордэнам Славы III ступені і медалямі.

П. Прануза — аўтар перакладаў паасобных твораў рускіх, украінскіх і польскіх пісьменнікаў.

ПЯТРО ПРЫХОДЗЬКА

Паэт Пятро Фёдаравіч Прыходзька нарадзіўся 25 лютага 1920 года ў вёсцы Альшоў, Хоцімскага раёна, Магілёўскай вобласці, у сялянскай сям’і. Скончыўшы сярэднюю, а потым Maгілёўскую газетную школу, працаваў адказным сакратаром рэдакцыі хоцімскай раённай газеты. У 1939 годзе паступіў у Мінскі камуністычны інстытут журналістыкі, але праз год быў прызваны ў Савецкую Армію.

У час Вялікай Айчыннай вайны П. Прыходзька быў армейскім палітработнікам і ваенным карэспандэнтам. У 1956 годзе скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы. Цяпер ён — загадчык аддзела літаратуры рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва».

Першыя вершы паэта з’явіліся ў друку ў 1939 годзе ў газетах «Камунар Магілёўшчыны» і «Чырвоная змена». Дзяржаўнае выдавецтва БССР у 1947 годзе выдала яго зборнік «Голас сэрца». У наступныя гады выйшлі ў свет зборнікі вершаў паэта: «Салдаты міру» (1951), «Ранак над Эльбай» (1952), «Пасля развітання» (1958) і кніга нарысаў «На новых землях» (1954, напісаная ў сааўтарстве з П. Багаценкавым).

Паасобныя вершы П. Прыходзькі перакладзены на рускую, украінскую, армянскую і іншыя мовы народаў СССР. У выдавецтве «Советский писатель» у 1958 годзе выйшаў у перакладзе на рускую мову зборнік выбраных вершаў паэта «Хлеб дружбы».

П. Прыходзька ўзнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, двума ордэнамі Чырвонай Звязды і медалямі.

ЮЛІЯН ПШЫРКОЎ

Юліян Сяргеевіч Пшыркоў нарадзіўся 31 кастрычніка 1912 года ў вёсцы Кісцяні, Рагачоўскага раёна, Гомельскай вобласці, у сялянскай сям’і. Пасля заканчэння сямігодкі вучыўся на двухгадовых педагагічных курсах. 3 восені 1930 і да 1934 года настаўнічаў у пачатковых школах (у Клічаўскім і Рагачоўскім раёнах). У 1939 годзе скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт і да вайны працаваў выкладчыкам мовы і літаратуры ў Магілёўскім педагагічным інстытуце.

У час Вялікай Айчыннай вайны Ю. Пшыркоў служыў у Савецкай Арміі, удзельнічаў у баях пад Ленінградам і пад Кенігсбергам.

Пасля дэмабілізацыі (1945) працаваў у Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва Акадэміі навук БССР. У 1947 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. Цяпер ён — загадчык сектара ў Інстытуце літаратуры імя Я. Купалы АН БССР.

Ю. Пшыркоў — літаратуразнаўца. Ён апублікаваў шэраг прац па гісторыі беларускай літаратуры. Сярод іх — крытыка-біяграфічны нарыс аб жыцці і творчасці народнага паэта БССР Я. Коласа, які выйшаў у выдавецтве АН БССР на беларускай і рускай мовах у 1951 годзе, і даследаванне «Трылогія Я. Коласа «На ростанях», выпушчанае тым жа выдавецтвам у 1956 годзе.

Ю. Пшыркоў з’яўляецца аўтарам паасобных раздзелаў падручнікаў па беларускай літаратуры для сярэдняй школы і «Нарысаў па гісторыі беларускай літаратуры».

АЛЯКСЕЙ ПЫСІН

Паэт Аляксей Васільевіч Пысін нарадзіўся 22 сакавіка 1920 года ў вёсцы Высокі Барок, Чырвонапольскага раёна, Maгілёўскай вобласці, у сялянскай сям’і. Скончыўшы сярэднюю школу (1937), ён паступіў у Мінскі камуністычны інстытут журналістыкі. У 1939 годзе быў накіраваны на працу ў заходнія вобласці Беларусі ў якасці літработніка раённай газеты.

У час Вялікай Айчыннай вайны А. Пысін служыў у Савецкай Арміі, удзельнічаў у баях на Калінінскім, Ленінградскім, 1-м і 2-м Прыбалтыйскіх франтах. Пасля дэмабілізацыі (1946) працаваў журналістам. Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы пры Саюзе пісьменнікаў СССР у Маскве.

Першыя вершы паэта былі надрукаваны ў 1938 годзе. У 1951 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла яго зборнік «Наш дзень».

ЯЗЭП ПУШЧА

Паэт Язэп Пушча (Язэп Паўлавіч Плашчынскі) нарадзіўся 7 мая 1902 года ў вёсцы Каралішчавічы, Мінскага раёна, у сялянскай сям’і. Скончыў пачатковую школу (1913), Мінскае вышэйшае пачатковае вучылішча (1917) і курсы беларусазнаўства пры Наркамасветы БССР. Пасля працаваў у Мазырскім і Мінскім павятовых аддзелах народнай асветы, выкладаў мову і літаратуру на курсах і ў школах. У 1929 годзе скончыў Ленінградскі ўніверсітэт. Да Вялікай Айчыннай вайны настаўнічаў у школах Уладзімірскай вобласці (РСФСР). У час вайны служыў у Савецкай Арміі. Пасля працаваў дырэктарам сярэдняй школы ў вёсцы Чаадаева, Мурамскага раёна, Уладзімірскай вобласці.

Пісаць Я. Пушча пачаў у 1922 годзе. Прымаў удэел у apганізацыі літаратурных аб’яднанняў «Маладняк» і «Узвышша». У выданні «Маладняка» выйшлі першыя два зборнікі яго вершаў «Раніца рыкае» (1925) і «Vita» (1926). Дзяржаўнае выдавецтва БССР выдала зборнікі паэта «Дні вясны» (1927), «Песні на руінах» (1929) і паэму «Крывавы плакат» (1930).

У паасобных творах Я. Пушчы мелі месца ідэйныя памылкі.

У апошнія гады паэт надрукаваў шэраг новых вершаў у часопісe «Полымя» і іншых перыядычных выданнях рэслублікі.

МІХАІЛ ПЯНКРАТ

Паэт і празаік Міхаіл Міхайлавіч Пянкрат нарадзіўся 28 жніўня 1918 года ў вёсцы Карпілаўка, Чэрвеньскага раёна, Мінскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1937 годзе ён скончыў Хутарскую сямігодку, а восенню 1939 года — Смілавіцкі сельскагаспадарчы тэхнікум. У тым жа годзе быў прызваны ў рады Савецкай Арміі. Удзельнічаў у баях з белафінамі на Карэльскім перашыйку (1939-1940), быў цяжка паранены. Пасля працаваў у рэдакцыі рудзенскай раённай газеты «Бальшавіцкі сцяг». У час Вялікай Айчыннай вайны быў партызанскім сувязным, а з 1943 года — памочнікам начальніка штаба партызанскай брыгады «Чырвоны сцяг». Пасля вайны працаваў у рэдакцыях рэспубліканскіх газет. Цяпер ён — супрацоўнік рэдакцыі часопіса «Вожык».

Пісаць М. Пянкрат пачаў у 1937 годзе. Яго вершы змяшчаліся на старонках рэспубліканскіх часопісаў і газет. У 1956 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла першую кнігу паэта «Салаўіны бераг».

М. Пянкрат піша таксама нарысы, апавяданні і фельетоны. У 1957 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшла кніжка яго нарысаў «Простыя людзі», а ў 1958 годзе — зборнік апавяданняў «Палын і кветкі».

МІКОЛА РАКІТНЫ

Празаік Мікола Ракітны (Мікалай Ісакавіч Новікаў) нарадзіўся 15 красавіка 1920 года ў вёсцы Петрыцкае, Брагінскага раёна, Гомельскай вобласці, у сялянскай сям’і. Скончыў сямігодку і Віцебскае мастацкае вучылішча. Увосень 1940 года М. Ракітны быў прызваны на службу ў Савецкую Армію. Удзельнічаў у баях на Заходнім і Паўднёва-Заходнім франтах.

Дэмабілізаваўшыся, М. Ракітны тры гады супрацоўнічаў у рэдакцыі газеты «Звязда», а з 1949 года працуе ў рэдакцыі часопіса «Беларусь».

Першае сваё апавяданне «Выпадак у атрадзе» М. Ракітны змясціў у 1945 годзе ў ваеннай газеце «За Отчизну».

У 1952 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшаў зборнік яго апавяданняў «Ранняй вясною». Другі зборнік — «Вячэрнія зоры» — выдадзены ў 1956 годзе. У 1958 годзе М. Ракітны апублікаваў новую кніжку апавяданняў — «Селькоры». Творы яго прысвечаны сучаснаму жыццю калгаснай вёскі.

У 1957 годзе выдавецтва «Советский писатель» выпусціла ў перакладзе на рускую мову кніжку апавяданняў М. Ракітнага «Родныя далі».

ЯЎГЕН РАМАНОВІЧ

Яўген Сцяпанавіч Рамановіч нарадзіўся 21 студзеня 1905 года ў горадзе Мінску ў сям’і служачага. Працаваў загадчыкам клуба рабочай моладзі ў Мінску (1920-1922), адначасова вучыўся ў Беларускім дзяржаўным універсітэце на факультэце грамадскіх навук. 3 1922 года працаваў у тэатры імя Я. Купалы — спачатку акцёрам, потым рэжысёрам і, нарэшце, загадчыкам літаратурнай часткі. Цяпер працуе ў Міністэрстве культуры БССР.

Літаратурную дзейнасць Я. Рамановіч пачаў у 1923 годзе з вершаў і фельетонаў. Але асноўны жанр пісьменніка — драматургія. Да вайны ён напісаў п’есы, якія ставіліся на сцэне тэатра імя Я. Купалы: «Усё добра будзе» (1923), «Мост» (1928), «Шляхі-дарогі» (1933), «Першая вясна» (1935). Сярод іх п’еса «Мост» была найбольш цікавым творам. П’есы «Палешукі» і «Таварыш Андрэй», напісаныя ў час Вялікай Айчыннай вайны, прысвечаны партызанскай барацьбе беларускага народа. Яны таксама ішлі на сцэне тэатра імя Я. Купалы.

Я. Рамановіч напісаў лібрэта опер «У пушчах Палесся» і «Дзяўчына з Палесся» (у сааўтарстве з П. Броўкам). Па гэтых лібрэта беларускія кампазітары стварылі нацыянальныя оперы.

У перыядычным друку Я. Рамановіч выступае з артыкуламі, нарысамі і рэцэнзіямі аб беларускім театральным мастацтве. Дзяржаўным выдавецтвам БССР выпушчаны яго нарысы аб тэатры імя Я. Купалы (1946) і творчасці народнага артыста СССР Б. Платонава (1954).

У 1958 годзе выйшла ў свет кніга Я. Рамановіча «Галіна Званцова», куды ўключаны апавяданні і аднайменная аповесць пісьменніка.

Я. Рамановіч — член КПСС, заслужаны артыст рэспублікі. Ён узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.

АЛЕСЬ РЫЛЬКО

Пісьменнік Алесь Рылько (Аляксей Іванавіч Рылько) нарадзіўся 27 сакавіка 1923 года ў вёсцы Рыдомля, Талачынскага раёна, Віцебскай вобласці, у сялянскай сям’і. Скончыўшы 9 класаў Рыдомльскай сярэдняй школы і кароткатэрміновыя педкурсы, настаўнічаў у Лявонаўскай пачатковай школе Аршанскага раёна.

У час Вялікай Айчыннай вайны прымаў удзел у партызанскай барацьбе з ворагам. Да верасня 1943 года быў у атрадзе «Перамога» з брыгады К. Заслонава, пасля — мінёрам у спецгрупе «Непераможныя».

Пасля вызвалення Беларусі ад фашысцкіх захопнікаў А. Рылько два гады настаўнічаў у Камайскай сямігодцы. У 1951 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. I. Леніна.

Літаратурную працу А. Рылько пачаў у 1946 годзе з фельетонаў і гумарыстычных апавяданняў, якія друкаваліся ў «Вожыку». Пазней апавяданні маладога празаіка з’явіліся на старонках альманаха «На сонечных сцежках» і ў часопісах «Полымя», «Беларусь».

У 1952 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшаў зборнік апавяданняў А. Рылько «Мае сустрэчы». Другая кніга празаіка — «Цвіце чаромха» — выйшла ў свет у 1957 годзе.

А. Рылько піша таксама аднаактовыя п’есы. Некаторыя з іх выдаваліся Рэспубліканскім домам народнай творчасці: «Гром с яснага неба» і «Родныя бацькі» (1951). Некалькі маленькіх п’ес пісьменнік уключыў у кнігу «Цвіце чаромха».

ЮРЫ РУДЗЬКО

Празаік і драматург Юры Герасімавіч Рудзько нарадзіўся 27 чэрвеня 1913 года ў горадзе Бабруйску ў сям’і служачага. Пасля заканчэння сярэдняй школы (1929) настаўнічаў у вёсцы Старцавічы, Слуцкага раёна. У 1933 годзе скончыў літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага. Працаваў у рэспубліканскім друку.

Літаратурную дзейнасць Ю. Рудзько пачаў у 1932 годзе з нарысаў і апавяданняў. У 1939 годзе ў сааўтарстве з Ул. Стэльмахам ён напісаў п’есу «Канец маскараду», якая была пастаўлена Барысаўскім калгасным тэатрам. У 1940 годзе ўступіў у рады Камуністычнай партыі.

У час Вялікай Айчыннай вайны Ю. Рудзько служыў у радах Савецкай Арміі. За баявыя заслугі узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, двума ордэнамі Чырвонай Звязды і медалямі.

Пасля вайны Ю. Рудзько напісаў аповесці «Над Одэрам» (1945), «Сакрэт маладосці» (1947) і п’есы «Слава дружбе», «Даpari госць».

У 1950 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла кнігу выбраных твораў Ю. Рудзько «Слава дружбе», куды ўвайшлі яго лепшыя апавяданні, аповесці і п’есы.

Памёр Ю. Рудзько 4 лютага 1948 года.

ПЯТРО РУНЕЦ

Пятро Мікалаевіч Рунец нарадзіўся 4 мая 1911 года ў вёсцы Азярычына, Рудзенскага раёна, Мінскай вобласці, у сялянскай сям’і. Скончыў Самахвалавіцкую сямігодку і педкурсы, пасля чаго настаўнічаў у Бярэзінскім раёне. У 1940 годзе скончыў Мінскі камуністычны інстытут журналістыкі.

У гады Вялікай Айчыннай вайны П. Рунец удзельнічаў у баях на Волхаўскім і Сталінградскім франтах. Двойчы быў паранены. Пасля вайны працаваў у рэдакцыях рэспубліканскіх дзіцячых выданняў — газеце «Піянер Беларусі» і часопісе «Бярозка».

Першыя апавяданні П. Рунца для дзяцей былі надрукаваны ў 1937 годзе. У 1940 годзе выйшаў невялікі яго зборнік «Юныя змагары». За апошнія гады празаік выдаў кніжкі дзіцячых апавяданняў: «У веснавыя дні» (1954), «Бярозавы конь» (1956) і «Гіпсавая маска» (1958). У перыядычным друку змешчана некалькі яго аднаактовых п’ес.

Працуе пісьменнік і ў галіне мастацкіх перакладаў. Ён пераклаў на беларускую мову раман А. Чайшвілі «Лело» (1953) і «Прыгоды Чыпаліна» Дж. Радары (1957).

АДАМ РУСАК

Паэт-песеннік Адам Герасімавіч Русак нарадэіўся 24 мая 1904 года ў мястэчку Пясочнае, Капыльскага раёна, Мінскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. У 1930 годзе ён скончыў Мінскі музычны тэхнікум, а ў 1934 годзе — Ленінградскую кансерваторыю.

У 1932-1949 гадах А. Русак працаваў салістам аркестра ў Ленінградскім малым оперным тэатры. У час Вялікай Айчыннай вайны знаходзіўся з тэатрам у горадзе Аранбургу. 3 1949 года ён працуе салістам аркестра Беларускай дзяржаўнай філармоніі.

Літаратурную дзейнасць А. Русак пачаў у 1927 годзе. Друкаваўся на старонках рэспубліканскіх газет і часопісаў. Першы зборнік паэта «На родных палетках» быў выдадзены Дзяржаўным выдавецтвам БССР у 1946 годзе. У наступныя гады выйшлі ў свет некалькі кніжак яго вершаў і песень: «Песні і вершы» (1951), «Песні» (1954), «Пад голас баяна» (1957).

А. Русак — аўтар шырока вядомых песень «Бывайце здаровы», «Бульба», «Лясная песня», «Толькі з табою» і іншых.

Паасобныя вершы і тэксты песень А. Русака перакладзены на рускую, украінскую, армянскую і іншыя мовы народаў СССР.

За поспехі ў развіцці беларускай літаратуры А. Русак узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны».

АЛЯКСЕЙ РУСЕЦКІ

Паэт Аляксей Сцяпанавіч Русецкі (Бурдзялёў) нарадзіўся 4 снежня 1912 года ў сяле Студзянец, Касцюковіцкага раёна, Магілёўскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1935 годзе скончыў Маскоўскі зааветэрынарны інстытут. 3 1936 года працаваў у сельскагаспадарчых органах у Маскве, Мінусінску і Мінску.

У час Вялікай Айчыннай вайны А. Русецкі служыў у Савецкай Арміі, удзельнічаў у баях на Заходнім, Калінінскім, Прыбалтыйскім і Забайкальскім франтах. Прымаў удзел у разгроме імперыялістычнай Японіі. На фронце ўступіў у рады Камуністычнай партыі. Цяпер працуе ў рэдакцыі часопіса «Беларусь».

Першыя вершы паэт апублікаваў у 1935 годзе, аднак сталай творчай працай ён заняўся толькі ў пасляваенны час. У 1951 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла зборнік яго вершаў «У заўтрашні свет». У 1958 годзе ў часопісе «Полымя» была змешчана новая паэма А. Русецкага «Другі пачатак».

РЫГОР РЭЛЕС

Рыгор Львовіч Рэлес нарадзіўся 23 красавіка 1913 года ў гарадскім пасёлку Чашнікі, Віцебскай вобласці, у сям’і служачага. Вучыўся ў Віцебскім педтэхнікуме і ў Мінскім педінстытуце імя М. Горкага. Пасля працаваў выкладчыкам рускай мовы і літаратуры ў сярэдніх школах Слуцка і Навагрудка.

У час Вялікай Айчыннай вайны служыў у Савецкай Арміі. Цяпер працуе настаўнікам у адной з рабочых вячэрніх школ Мінска.

Літаратурную дзейнасць Р. Рэлес пачаў у 1931 годзе з нарысаў. У Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшлі два зборнікі яго вершаў на яўрэйскай мове: «Пачатак» (1940) і «Вершы» (1941).

Пасля вайны Р. Рэлес выступае ў жанры прозы, ён напісаў аповесць «Аб тым, чаго не ведаюць вучні», якая была змешчана ў часопісе «Полымя» ў 1955 годзе.

РАМАН САБАЛЕНКА

Раман Карпавіч Сабаленка нарадзіўся 15 кастрычніка 1907 года ў вёсцы Сабалі, Брагінскага раёна, Гомельскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1924 годзе скончыў школу сялянскай моладзі, а ў 1928 — Гомельскі педтэхнікум. 3 таго часу працаваў у рэдакцыях газет «Звязда» і «Палеская праўда», адначасова займаўся на вячэрнім аддзяленні Гомельскага педінстытута.

Першыя вершы Р. Сабаленкі былі змешчаны ў «Маладняку» ў 1927 годзе. У 1935 годзе часопіс «Полымя рэвалюцыі» надрукаваў яго паэму «Брагін».

У час Вялікай Айчыннай вайны Р. Сабаленка ўдзельнічаў у баях на Калінінскім і 2-м Прыбалтыйскім франтах.

Пасля вайны ён працаваў у рэдакцыі баранавіцкай абласной газеты «Чырвоная звязда», у рэдакцыях «Калгаснай праўды» і часопіса «Маладосць». Цяпер ён — намеснік галоўнага рэдактара газеты «Літаратура і мастацтва».

Р. Сабаленка выдаў два паэтычныя зборнікі: «3 родных крыніц» (1950) і «Мая эстафета» (1954). Некаторыя вершы, уключаныя ў гэтыя зборнікі, паслужылі беларускім кампазітарам тэкстамі для іх песень.

У апошнія гады Р. Сабаленка выступае ў жанры прозы. Першы зборнік яго апавяданняў «Жменя зярнят» (1957) быў прыхільна сустрэты чытачамі і літаратурнай грамадскасцю. У 1958 годзе празаік выдаў кнігу «Юнацтва ў дарозе», у якую ўключыў аднайменную аповесць і некалькі апавяданняў, а таксама зборнік апавяданняў «Сустрэчы». У гэтым жа годзе ў выдавецтве «Молодая гвардия» выйшаў зборнік аповесцей і апавяданняў празаіка ў перакладзе на рускую мову «Блакітнае ззянне».

Р. Сабаленка — член КПСС. Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Звязды і медалямі.

МІКОЛА САДКОВІЧ

Рускі празаік і кінадраматург Мікола Фёдаравіч Садковіч нарадзіўся 21 студзеня 1907 года непадалёку ад Оршы, у маёнтку Усце, дзе бацька яго служыў у памешчыка парабкам. У 1928 годзе скончыў Дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве і да 1945 грда працаваў рэжысёрам і сцэнарыстам на кінастудыях Масквы, Адэсы, Кіева і Ташкента. Пасля быў міністрам кінематаграфіі, намеснікам міністра культуры БССР, галоўным рэдактарам Маскоўскай цэнтральнай студыі дакументальных фільмаў.

М. Садковіч — аўтар раду сцэнарыяў, па якіх пастаўлены мастацкія і дакументальныя фільмы: «Шчаслівыя кольцы», «Песня аб першай дзяўчыне», «Шумі, гарадок», «Майская ноч» (па М. В. Гогалю), «Тры танкісты», «Жыві, родная Беларусь!», «Вызваленне Савецкай Беларусі», «Суд народа», «Дэмакратычная Германія». За ўдзел у стварэнні каляровага дакументальнага фільма «Дэмакратычная Германія» атрымаў Сталінскую прэмію другой ступені.

Піша М. Садковіч і празаічныя творы. Найбольш значныя з іх — гістарычны раман «Георгий Скарина» (1951), напісаны ў сааўтарстве з Е. Львовым і прысвечаны жыццю і дзейнасці вядомага беларускага вучонага, першадрукара і перакладчыка, і «Повесть о ясном Стахоре» (1956).

М. Садковіч — член КПСС, заслужаны дзеяч мастацтва БССР, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, член праўлення СП БССР.

ЯФІМ САДОЎСКІ

Рускі празаік Яфім Ільіч Садоўскі нарадзіўся 22 снежня (ст. ст.) 1907 года ў Мінску ў сям’і служачага. 3 1924 года працаваў столярам і вучыўся ў вячэрняй рабочай школе. У 1926 годзе скончыў мінскую прафтэхшколу дрэваапрацоўшчыкаў. Пасля гэтага працаваў у рэдакцыях газет «Рабочий» і «Советская Белоруссия».

У час Вялікай Айчыннай вайны быў ваенным журналістам на Заходнім і Цэнтральным франтах, потым працаваў у Горкаўскім радыёкамітэце. Цяпер — супрацоўнік рэдакцыі рэспубліканскай газеты «Советская Белоруссия».

Літаратурную дзейнасць Я. Садоўскі пачаў у 1925 годзе з вершаў. У 1927 годзе выйшаў зборнік яго вершаў «Полустанок» (выданне літгуртка «Звенья», Мінск). Выйшла ў свет некалькі зборнікаў яго апавяданняў: «Скрипка и орден» (1935), «Я вижу» (1939), «Ясные дали» (1951).

У перыядычным друку Я. Садоўскі выступае з нарысамі і артыкуламі. Ён член КПСС, узнагароджаны ордэнам Чырвонай Звязды і медалямі.

ЛЕЎ САЛАВЕЙ

Крытык і перакладчык Леў Антонавіч Салавей нарадзіўся 21 кастрычніка 1925 года ў Мінску, у сям’і рабочага. Да вайны вучыўся ў Мінскім будаўнічым тэхнікуме. У час Вялікай Айчыннай вайны быў партызанскім сувязным.

Пасля вайны Л. Салавей працаваў на чыгунцы, у рэдакцыі газеты «Чырвоная змена». У 1950 годзе скончыў аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсігэта імя У. I. Леніна і з таго часу працуе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР рэдактарам мастацкай літаратуры.

У галіне крытыкі Л. Салавей пачаў выступаць з 1950 года. Ён напісаў шэраг артыкулаў па пытаннях мастацкага перакладу, аб творчасці Я. Коласа, паасобных пісьменнікаў краін народнай дэмакратыі, а таксама шмат рэцэнзій на кнігі савецкіх пісьменнікаў.

Л. Салавей вядомы і як перакладчык мастацкіх твораў іншых літаратур на беларускую мову. У яго перакладзе на беларускую мову выйшлі кніга выбраных твораў А. Купрына, раман А. Рыбакова «Вадзіцелі», аповесць Г. Леберэхта «Святло ў Каордзі», кніга выбраных твораў М. Садавяну, зборнік «Апавяданні» Лу Сіня і іншыя творы.

ЭДУАРД САМУЙЛЁНАК

Вядомы беларускі празаік і драматург Эдуард Людвігавіч Самуйлёнак нарадзіўся 23 ліпеня 1907 года ў горадзе Пецярбургу ў сям’і рабочага.

У 1918 годзе Э. Самуйлёнак разам з маці і малодшымі братамі пераехаў на радзіму бацькі — у вёску Бандзелі, Дрысенскага раёна, Віцебскай вобласці. Там і прайшлі яго юнацкія гады.

Актыўны ўдзельнік вечароў моладзі і канцэртаў мастацкай самадзейнасці, сакратар камсамольскай ячэйкі Росіцкага сельсавета, Дрысенскага раёна, Э. Самуйлёнак у 1928 годзе пачаў супрацоўнічаць у газеце «Чырвоная Полаччына». Друкаваў вершы, паэмы, а пазней і празаічныя творы. У іх пісьменнік апавядаў аб героях грамадзянскай вайны, аб класавай барацьбе ў беларускай вёсцы ў гады калектывізацыі.

У 1934 годзе Э. Самуйлёнак выдаў аповесць «Тэорыя Каленбрун», у якой займальна расказаў пра змагароў супроць фашызма ў панскай Польшчы, а ў 1935 годзе — зборнік апавяданняў «Пункт апоры».

Лірычная ўсхваляванасць, глыбокая псіхалагічная пранікнёнасць, пашана да працоўнага чалавека — галоўнага героя нашай літаратуры — характэрныя асаблівасці твораў Э. Самуйлёнка. Вельмі ярка гэтыя асаблівасці яго таленту раскрыліся ў зборніку апавяданняў і навел «Дачка эскадрона» (1937).

У 1935 годзе Э. Самуйлёнак разам з групай беларускіх пісьменнікаў наведаў братнюю Грузію. У час гэтай паездкі ён сабраў матэрыял для рамана «Будучыня» (1938). Гэта твор аб барацьбе за ўстанаўленне савецкай улады ў Грузіі, аб братэрстве і інтэрнацыянальнай еднасці працоўных. Раман стаў прыкметнай з’явай у беларускай літаратуры. Ён выдадзены ў перакладзе на рускую і іншыя мовы братніх савецкіх народаў.

Паспяхова выступаў Э. Самуйлёнак і ў галіне драматургіі. У тэатрах рэспублікі былі пастаўлены яго п’есы «Сержант Дроб» (1935) і «Пагібель воўка» (1939), у якіх створаны яркія характары. П’есы Э. Самуйлёнка пабудаваны на вострых сутыкненнях, пісьменнік праявіў сябе добрым майстрам драматургічнага дзеяння.

У 1939 годзе ў ліку лепшых прадстаўнікоў шматнацыянальнай савецкай літаратуры Э. Самуйлёнак быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Памёр Э. Самуйлёнак 12 лютага 1939 года пасля цяжкай і працяглай хваробы.

У 1952 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшаў збор твораў пісьменніка ў двух тамах.

АНТОН СЕМЯНОВІЧ

Крытык і літаратураэнаўца Антон Аляксандравіч Семяновіч нарадзіўся 5 жніўня 1917 года ў вёсцы Шабунеўшчына, Дзяржынскага раёна, Мінскай вобласці, у сялянскай сям’і. Працаваў слесарам на заводзе імя Варашылава ў Мінску. У час Вялікай Айчыннай вайны быў партызанскім сувязным атрада імя Д. Фурманава (Дзяржынскі раён). У 1945 годзе скончыў Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага, пасля чаго настаўнічаў у Івацэвіцкай школе Брэсцкай вобласці.

3 1940 года вучыўся ў аспірантуры Інстытута мовы і літаратуры Акадэміі навук БССР. У 1951 годзе абараніў кандыдатскую дысертацыю. Цяпер ён — навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Я. Купалы АН БССР.

Літаратурную дзейнасць пачаў у 1949 годзе. Напісаў асобныя раздзелы падручнікаў па гісторыі беларускай літаратуры для сярэдняй і вышэйшай школ. У перыядычным друку апублікаваў шэраг артыкулаў і рэцэнзій. Найбольш цікавыя з іх: «Неапублікаваныя творы Я. Коласа», «Пачынальнік беларускай прозы», «Аповесці Я. Коласа на рускай мове» і іншыя.

У выдавецтве Акадэміі навук БССР у 1953 годзе выйшла манаграфія А. Семяновіча «Проза Якуба Коласа» (дакастрычніцкі перыяд), а ў 1956 годзе — брашура «Кандрат Крапіва».

ЯЗЭП СЕМЯЖОН

Перакладчык Язэп Ігнатавіч Семяжон нарадзіўся 16 лістапада 1914 года ў вёсцы Пятровічы, Смалявіцкага раёна, Мінскай вобласці, у сялянскай сям’і. Скончыўшы Смілавіцкую сярэднюю школу, працаваў у калгасе рахункаводам. Потым вучыўся ў Мінску на драматычных курсах. Некаторы час быў акцёрам Трэцяга беларускага дзяржаўнага тэатра (1932-1934). У 1938 годзе скончыў факультэт замежных моваў Мінскага педінстытута імя М. Горкага.

3 1938 да 1940 года Я. Семяжон служыў у Савецкай Арміі, а перад вайной — настаўнічаў у вёсцы Пятровічы.

У час Вялікай Айчыннай вайны ён знаходзіўся ў радах Савецкай Арміі ў якасці перакладчыка. Цяпер працуе загадчыкам кафедры замежных моваў у Мінскім сувораўскім вучылішчы.

Літаратурную дзейнасць Я. Семяжон пачаў у 1935 годзе, змясціўшы ў газеце «Літаратура і мастацтва» і часопісе «Полымя рэвалюцыі» свае першыя пераклады. Пасля вайны ён апублікаваў у перыядычных выданнях шэраг перакладаў з В. Шэкспіра, Р. Бёрнса, Дж. Кітса, Дж. Радары, У. Уітмэна, Г. Гейнэ, а таксама вершаў індыйскіх паэтаў Валатхола і Чытападхайя. Трагедыя В. Шэкспіра «Кароль Лір» у перакладзе Я. Семяжона ўвайшла ў аднатомнік вялікага англійскага драматурга, выдадзены ў 1954 годзе на беларускай мове.

У Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшлі ў перакладах Я. Семяжона зборнік вершаў Дж. Радары «Неапаль без сонца» (1955) і зборнік Р. Бёрнса «Шатландская слава» (1957).

Я. Семяжон — член КПСС. Узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Звязды і медалямі.

МІКОЛА СЕРГІЕВІЧ

Пісьменнік Мікола Антонавіч Сергіевіч нарадзіўся 7 красавіка 1919 года ў вёсцы Залессе, Старобінскага раёна, Мінскай вобласці, у сялянскай сям’і. Вучыўся ў Мінскім хіміка-тэхналагічным тэхнікуме і ў Аршанскім настаўніцкім інстытуце. Да вайны працаваў настаўнікам і завочна займаўся ў Магілёўскім педагагічным інстытуце.

У час Вялікай Айчыннай вайны М. Сергіевіч прымаў удзел у партызанскім руху, рэдагаваў падпольную газету «Савецкі патрыёт».

Пасля вайны ён супрацоўнічаў у рэспубліканскім і цэнтральным друку. У ліку трыццацітысячнікаў паехаў працаваць старшынёй калгаса «Чырвоны пуцілавец», Старобінскага раёна.

Літаратурную дзейнасць пачаў у 1948 годзе з нарысаў. На матэрыяле жыцця свайго калгаса напісаў два зборнікі нарысаў — «На роднай зямлі» (1954) і «Нашы будні» (1957). Паасобныя нарысы пісьменніка перакладаліся на рускую мову і друкаваліся ў цэнтральных і рэспубліканскіх часопісах і газетах.

ІВАН СІЎЦОЎ

Празаік Іван Кузьміч Сіўцоў нарадзіўся 27 снежня 1922 года ў вёсцы Бакуновічы, Чэрыкаўскага раёна, Магілёўскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1940 годзе скончыў Чэрыкаўскую сярэднюю школу і неўзабаве быў прызваны ў рады Савецкай Арміі, прымаў удзел у барацьбе супроць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1944 годзе з прычыны цяжкай хваробы быў дэмабілізаваны.

Каля двух год I. Сіўцоў працаваў у Чэрыкаўскім райкоме партыі, пасля — вучыўся ў Рэспубліканскай партыйнай школе пры ЦК КПБ, скончыўшы якую працаваў інструктарам аддзела агітацыі і пропаганды і загадчыкам сектара друку Магілёўскага абкома партыі. Цяпер — супрацоўнік рэдакцыі часопіса «Беларусь».

Пісаць I. Сіўцоў пачаў яшчэ ў сярэдняй школе. Некалькі вершаў ён апублікаваў у франтавых газетах. У 1947 годзе напісаў аповесць для дзяцей «Самыя юныя» (асобнай кніжкай выдадзена ў 1949 годзе).

Апавяданні і нарысы пісьменніка друкуюцца на старонках часопісаў «Беларусь», «Бярозка», а таксама ў піянерскіх газетах рэспублікі. У 1958 годзе ў часопісе «Полымя» апублікавзны яго раман «Нягоды і радасці».

ЯНКА СКРЫГАН

Празаік Янка Скрыган (Іван Аляксеевіч Скрыган) нарадзіўся 10 лістапада (ст. ст.) 1905 года ў вёсцы Труханавічы, на Случчыне, у сялянскай сям’і. 3 1924 года Я. Скрыган працаваў загадчыкам нардома ў Расонах, у рэдакцыях слуцкай газеты «Вясковы будаўнік», газет «Чырвоная Полаччына», «Літаратура і мастацтва». 3 1928 да 1932 года вучыўся на літаратурна-лінгвістычным аддзяленні педфака Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Пачатак літаратурнай дзейнасці Я. Скрыгана адносіцца да 1924 года, калі ў газеце «Вясковы будаўнік» з’явіліся першыя яго вершы. У 1926 годзе ў калектыўным зборніку «Слуцкія песняры» ён змясціў падборку вершаў, якая была заўважана літаратурнай грамадскасцю. У канцы 20-х гадоў у альманахах «Росквіт» і «Наддзвінне», што выдаваліся полацкай філіяй «Маладняка», у часопісе «Маладняк» і іншых выданнях друкаваліся яго вершы і апавяданні, падпісаныя псеўданімам «Янка Відук».

У даваенныя гады выйшла некалькі кніжак прозы Я. Скрыгана: «Затока ў бурах» (1929), «Шугае сонца» (1930), «Сустрэчы» (1935), «Недапісаны профіль» (1939) і іншыя. Тэматыка гэтых кніг разнастайная. Празаік пісаў пра гаротную долю салдаткі ў час імперыялістычнай вайны, пра жыццё беларускай вёскі ў перыяд станаўлення савецкай улады. У многіх апавяданнях паказана сацыялістычная перабудова вёскі, стваральная праца савецкіх людзей. Тэме Вялікага Кастрычніка прысвечана яго аповесць «Затока ў бурах».

Працяглы час Я. Скрыган працаваў на прадпрыемствах і будоўлях Узбекістана, Сібіры, Эстоніі, быў галоўным бухгалтерам сланца-хімічнага камбіната «Ківіылі» ў Эстоніі. Цяпер ён — рэдактар мастацкай літаратуры ў Дзяржаўным выдавецтве БССР.

У 1956 годзе выйшаў у свет яго зборнік «Апавяданні», куды былі ўключаны як новыя, так і лепшыя даваенныя творы празаіка, а ў 1957 годзе — зборнік апавяданняў «Наталя».

Я. Скрыган — майстар апавядальнага жанра. Такія яго творы, як «Таіса», «На выселках», «Сустрэчы», «Наталя», «Паваротак ля сасны», «Кантралёр» і іншыя, вызначаюцца тонкай назіральнасцю, майстэрствам раскрыцця характараў герояў. Па старонках перыядычнага друку Я. Скрыган выступае з артыкуламі, прысвечанымі праблемам літаратурнага майстэрства, працы пісьменніка над мовай.

МІХАСЬ СКРЫПКА

Пісьменнік Міхась Аляксандравіч Скрыпка нарадзіўся 13 лістапада (ст. ст.) 1907 года ў вёсцы Месцін, Бярэзінскага раёна, Мінскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1926 годзе скончыў Багушэвіцкую сямігодку, а ў 1930 годзе — Рагачоўскі педтэхнікум. Пасля настаўнічаў на Рагачоўшчыне і адначасова завочна вучыўся на літфаку Мінскага педінстытута імя М. Горкага, які скончыў у 1940 годзе.

У час Вялікай Айчыннай вайны знаходзіўся ў партызанскіх атрадах, служыў у радах Савецкай Арміі. Пасля вайны працуе выкладчыкам мовы і літаратуры ў школах Мінскай вобласці.

Пісаць пачаў у 1927 годзе. Аднак сур’ёзна літаратурнай працай заняўся толькі ў пасляваенны час.

У 1958 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла кнігу баек і вершаў М. Скрыпкі «Сатыра і гумар».

МАРК СМАГАРОВІЧ

Паэт Марк Станіслававіч Смагаровіч нарадзіўся 28 лютага 1927 года ў вёсцы Забалоцце, Акцябрскага раёна, Магілёўскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1941 годзе скончыў 6 класаў Забалоцкай сярэдняй школы. У час Вялікай Айчыннай вайны прымаў удзел у партызанскім руху. У чэрвені 1944 года быў цяжка паранены. Цяпер жыве ў вёсцы Астрашыцкі гарадок, Мінскага раёна, і займаецца выключна літаратурнай працай.

Першыя вершы М. Смагаровіч надрукаваў у 1951 годзе. У 1955 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла першы зборнік паэта «Мой таварыш», які атрымаў станоўчую ацэнку у рэспубліканскім друку. Наступны зборнік паэта «На крыллях песні» выдадзены ў 1958 годзе.

БРАНІСЛАЎ СПРЫНЧАН

Рускі паэт Браніслаў Пятровіч Спрынчан нарадзіўся 16 жніўня 1928 года ў вёсцы Каніж, Новаміргарадскага раёна, Кіраваградскай вобласці (УССР), у сям’і служачага. Скончыў Кіраваградскі машынабудаўнічы тэхнікум. 3 1949 года працаваў на заводзе «Гомсельмаш». У 1958 годзе скончыў завочнае аддзяленне Літаратурнага інстытута імя М. Горкага.

Першыя вершы паэта, прысвечаныя жыццю рабочай моладзі, былі надрукаваны ў 1948 годзе.

У 1957 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла зборнік Б. Спрынчана «Над кручами Сожа».

АЛЕСЬ СТАХОВІЧ

Празаік Аляксандр Іосіфавіч Стаховіч нарадзіўся 3 ліпеня 1907 года ў вёсцы Кашына, Аршанскага раёна, Віцебскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. Там прайшлі дзіцячыя гады пісьменніка. Працаваў на гаспадарцы, вучыўся ў Кашынскай пачатковай школе, затым у Межаўскім двухкласным вучылішчы.

У 1923 годае А. Стаховіч скончыў сярэднюю школу ў Оршы. Некалькі год ён быў на камсамольскай рабоце ў Оршы і Мсціслаўлі. У 1927 годзе ўступіў у рады Камуністычнай партыі. Пасля гэтага працаваў на пасадзе загадчыка аддзела культуры і прапаганды ў райкомах партыі ў Крупках, Талачыно, Жлобіне, начальникам палітаддзелаў у саўгасах «Горкі — Апчак» (Мінскі раён) і «Старчыцы» (Чырвонаслабодскі раён), інструктарам ЦК КПБ.

3 1938 года А. Стаховіч працаваў адказным сакратаром літаратурна-мастацкага часопіса «Полымя рэвалюцыі».

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны пісьменнік супрацоўнічаў у армейскім друку на Заходнім, Цэнтральным, Калінінскім, Бранскім, Стэпным і Украінскім франтах.

Першыя нарысы і фельетоны А. Стаховіча з’явіліся ў газеце «Звязда» ў 1928 годзе. У 1930 годзе ў часопісе «Работніца і сялянка» было змешчана першае апавяданне пісьменніка «Яе шлях», а ў 1939 годзе выйшаў зборнік яго апавяданняў для дзяцей — «Маленькія героі».

Адным з лепшых даваенных твораў А. Стаховіча з’яўляецца аповесць «Пампей Шчупак» (1940), прысвечаная жыццю калгаснай вёскі.

У час вайны празаік напісаў аповесць «Шумяць лясы» (1944) і кнігу апавяданняў «Неспакойны гарадок» (выдадзена ў 1946 годзе), у якіх адлюстраваў слаўныя подзвігі партызан і воінаў Савецкай Арміі.

Пасляваенныя гады былі найбольш плённымі ў творчасці А. Стаховіча. Ён напісаў раман «Пад мірным небам» (1948), у якім паказваецца жыццё беларускай вёскі ў першыя пасляваенныя гады. Раман перакладзен на рускую, польскую і венгерскую мовы. Гэтай жа тэме прысвечаны і другі раман А. Стаховіча — «Шырокія гарызонты» (1952), выдадзены на беларускай і рускай мовах.

А. Стаховіч быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Звязды, двума ордэнамі «Знак Пашаны» і медалямі. Ён неаднаразова абіраўся членам праўлення СП БССР.

Памёр А. Стаховіч 7 лютага 1956 года.

ВАСІЛЬ СТАШЭЎСКІ

Васіль Пятровіч Сташэўскі нарадзіўся ў 1895 годзе ў вёсцы Свінка, Капыльскага раёна, Мінскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. У 1914 годзе ён скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. У час імперыялістычнай вайны служыў у царскай арміі. Прымаў удзел у партызанскім руху супроць белапольскіх акупантаў. Пасля грамадзянскай вайны працаваў у Наркамасветы БССР. У 1922 годзе, захварэўшы на туберкулёз, В. Сташэўскі пераехаў у вёску і настаўнічаў у ўздзенскай сямігодцы. Яго вучнямі былі П. Глебка, П. Трус, А. Якімовіч.

Пасля заканчэння Мінскага настаўніцкага інстытута (1924) В. Сташэўскі працаваў выкладчыкам гісторыі і літаратуры на рабфаку ў Оршы. У «Аршанскім маладняку» ў 1925 годзе былі надрукаваны яго першыя вершы і п’еса «На другі дзень».

3 1926 года В. Сташэўскі жыў у Мінску, працаваў адказным сакратаром літаратурнага аб’яднання «Маладняк», а з 1929 года — адказным сакратаром аб’яднання «Полымя».

В. Сташэўскі напісаў і выдаў звыш дзесяці п’ес: «Бацька і сын», «У цемры» і «Сашка-будаўнік» (1927), «Кацярына», «Музыка Цвілеўскі» і «Спявай, вясна» (1928), «Архангелы з крэсаў», «Прысяга ў лесе» і «У прошчы» (1930) і г. д. У 30-х гадах драматург напісаў п’есы «Віхор», «Мікола Гоман» і іншыя.

Выступаў В. Сташэўскі і ў галінё прозы, ён выдаў зборнікі празаічных твораў «Па сонечнаму шляху», «Пад местачковым месяцам», «Каласіцца зямля», «Шуміць бярэзінька», нарысы «Гаворыць Асінстрой імя Сталіна», «Койданаўская МТС» і іншыя.

Памёр В. Сташэўскі 8 верасня 1938 года.

МІКОЛА СУРНАЧОЎ

Паэт Мікола Сурначоў нарадзіўся ў 1917 годзе ў Рагачоўскім раёне, Гомельскай вобласці. Скончыў сярэднюю школу і літаратурны факультэт Гомельскага педагагічнага інстытута, працаваў у рэдакцыях рэспубліканскіх газет «Звязда» і «Чырвоная змена».

У час Вялікай Айчыннай вайны М. Сурначоў служыў у Савецкай Арміі, удзельнічаў у абароне Каўказа, у вызваленні Украіны, Беларусі і Польшчы. У часе штурму Берліна ў маі 1945 года старшы лейтэнант М. Сурначоў загінуў смерцю героя.

Першыя вершы паэта з’явіліся ў друку ў 1938 годзе.

У час вайны ён напісаў шмат патрыятычных твораў аб мужных подзвігах савецкіх воінаў. У 1946 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшаў яго зборнік «На сурмах баравых».

ВЕРА СУРСКАЯ

Руская паэтэса Вера Сяргееўна Сурская нарадзілася 15 красавца 1899 года ў горадзе Маскве ў сям’і служачага. Скончыўшы гімназію (1918), вучылася ў студыі мастака I. Машкова і музычным вучылішчы Селіванавых. У 1917 годзе пераехала ў Сочы і стала працаваць у театры. 3 1922 да 1926 года была артысткай і мастаком у тэатрах Сухумі, Батумі і Тбілісі. У 30-ыя гады супрацоўнічала ў редакцыях перыядычных выданняў Грузіі.

Друкавацца пачала ў 1937 годзе. У перыяд з 1939 да 1944 года ў Грузіі выйшлі яе творы для самых маленькіх: «Про мишек», «Бабин зуб», «Храбрые мальчуганы», «Трусишка Бобик», «Будем смелыми», «Я не так уж мал», «И я помогаю», «Встреча», «Налёт».

У 1945 годзе В. Сурская пераехала ў Брэст. Яе інсцэніроўкі і п’есы для дзяцей ставіліся на сцэне гарадскога тэатра, Дома афіцэраў, Палаца піянераў, а вершы друкаваліся ў часопісе «Работница», у газетах «Пионерская правда», «Заря», «Зорька», «Піянер Беларусі». У Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшлі яе зборнікі «Пионерское лето» (1950) і «Звездный поход» (1954). У 1952 годзе была выдадзена кніжка казак В. Сурскай «Маладыя дубкі» ў перакладзе на беларускую мову Я. Брыля.

Памерла В. Сурская 19 мая 1952 года.

МАКСІМ ТАНК

Вядомы беларускі паэт Максім Танк (Яўгені Іванавіч Скурко) нарадзіўся 17 верасня 1912 года ў вёсцы Пількоўшчына, Мядзельскага раёна, Маладзечанскай вобласці, у сялянскай сям’і. У час імперыялістычнай вайны ён разам з бацькамі эвакуіраваўся ў Маскву, дзе вучыўся ў пачатковай школе. У 1922 годзе бацькі вярнуліся ў родную вёску, якая к таму часу знаходзілася пад уладай польскіх паноў. Скончыўшы польскую пачатковую школу, М. Танк працягваў вучобу ў Радашковіцкай беларускай, а потым Віленскай прыватнай гімназіях. Аднак за ўдзел у студэнцкай дэманстрацыі з гімназіі быў выключаны.

У 1927 годзе М. Танк уступіў у камсамол і стаў актыўна ўдзельнічаць у падпольнай рабоце. Першы верш паэта «Песня» быў змешчаны ў 1931 годзе ў падпольным часопісе «Пралом», што выдаваўся студэнтамі Віленскай гімназіі. У творах, якія публікаваліся ў прагрэсіўным заходнебеларускім друку, паэт заклікаў да актыўнай барацьбы супроць рэжыму пілсудчыкаў. У 1932 годзе М. Танк быў арыштаваны, але адпушчаны на парукі і аддадзены пад нагляд паліцыі. Працуючы ў падполлі інструктарам ЦК камсамола Заходняй Беларусі, ён праводзіў вялікую рэвалюцыйна-прапагандысцкую работу сярод насельніцтва, выконваў даручэнні партыі па наладжванню падпольнага камуністычнага друку. У 1933 годзе яго зноў арыштоўваюць і асуджаюць да шасці год турэмнага зняволення. Апеляцыйны суд пераглядае прыгавор і замяняе турэмнае зняволенне двума гадамі ўмоўна, але пазбаўляе М. Танка грамадзянскіх правоў на восем год.

Пасля вызвалення з віленскай турмы «Лукішкі» М. Танк, як і раней, актыўна працуе ў падпольным камуністычным друку. У 1936 годзе пры дапамозе падпольнай партыйнай арганізацыі выходзіць першы зборнік яго вершаў «На этапах», які адразу ж быў забаронены польскай цэнзурай. За выданне гэтага зборніка паэт быў прысуджаны да шасці месяцаў турэмнага зняволення. Але праследаванні пілсудчыкаў не маглі задушыць голасу паэта. Ён піша новыя творы, прасякнутыя верай у перамогу народа. Паўстанню нарачанскіх рыбакоў паэт прысвячае сваю паэму «Нарач», выдадзеную ў 1937 годзе і таксама канфіскаваную паліцыяй. У тым жа годзе выходзіць у свет яго зборнік «Журавінавы цвет». Паэт уздымае і тэму рэвалюцыйнага мінулага свайго народа. У 1938 годзе ён піша паэму «Каліноўскі», у якой стварае вобраз выдатнага беларускага рэвалюцыянера-дэмакрата. У 1938 годзе выйшаў у свет новы зборнік вершаў паэта «Пад мачтай».

Пасля вызвалення Заходняй Беларусі ў верасні 1939 года М. Танк уключаецца ў актыўную грамадскую і літаратурную работу. У яго творчасці па-новаму загучала тэма Радзімы. Лепшыя вершы ён прысвячае Камуністычнай партыі, сацыялістычнай бацькаўшчыне, дружбе народаў.

У час Вялікай Айчыннай вайны М. Танк знаходзіцца на фронце і ўдзельнічае ў франтавым і партызанскім друку. У яго вершах ваеннага часу і паэме «Янук Сяліба», напісанай і выдадзенай у 1943 годзе, паказаны самаахвярнасць і гераізм савецкага народа, вера ў перамогу над нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

У пасляваенныя гады выйшлі наступныя кнігі паэта: «Вастрыце зброю» і «Праз вогненны небасхіл» (1945), «Каб ведалі» (1948), «На камні, жалезе і золаце» (1951), «Выбраныя творы» (1952 і 1954), «У дарозе» (1954), «След блІскавіцы» (1957) і іншыя.

За кнігу вершаў «Каб ведалі» ў 1948 годзе М. Танку было прысвоена званне лаўрэата Сталінскай прэміі.

Творчасць М. Танка добра вядома за межамі нашай рэспублікі. Яго кнігі неаднаразова перакладаліся і выдаваліся на рускай мове ў Маскве і Ленінградзе, а таксама на ўкраінскай мове — у Кіеве.

У 1958 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла ў свет збор твораў паэта ў двух тамах.

М. Танк шмат працуе ў галіне дзіцячай літаратуры. Юнаму чытачу добра вядомы яго кніжкі: «Галінка і верабей» (1946 і 1957), «Казка пра мядзведзя» (1947), «Казкі лірніка» (1948). «Ехаў казачнік Бай», «Конь і леў» (1955) і іншыя.

М. Танк — член КПСС, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, член Усесаюзнага камітэта абароны міру, галоўны рэдактар часопіса «Полымя», член прэзідыума СП БССР, член праўлення Таварыства польска-савецкай дружбы. Узнагароджаны паэт ордэнам Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалямі.

НІНА ТАРАС

Паэтэса Ніна Міхайлаўна Тарас нарадзілася 15 мая 1916 года ў вёсцы Заполле, Карэліцкага раёна, Гродзенскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1936 годзе скончыла Віленскую беларускую гімназію. У гэты ж час у прагрэсіўным заходнебеларускім друку з’явіліся першыя яе вершы.

У творах, напісаных паэтэсай да верасня 1939 года, адлюстравана цяжкае жыццё працоўных пад прыгнётам паноў і пілсудчыкаў. Значнае месца ў яе тагачаснай творчасці займала тэма ўз’яднання беларускага народа ў адзінай савецкай дзяржаве. У пасляваенны час паэтэса піша аб новым шчаслівым жыцці працоўных заходніх абласцей Беларусі, аб тых велізарных зменах, што адбыліся там за апошні час. Шэраг яе вершаў прысвечаны дружбе народаў і барацьбе за мір.

Н. Тарас — аўтар чатырох паэтычных зборнікаў, выдадзеных Дзяржаўным выдавецтвам БССР,— «На ўсход ідучы…» (1940), «Суніцы» (1946), «Вершы» (1952) і кніжкі для дзяцей «Казкі пра абавязкі» (1955).

У 1957 годзе Н. Тарас скончыла Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве.

МІКОЛА ТАТУР

Перакладчык Мікола Ігнатавіч Татур нарадзіўся 3 сакавіка 1919 года у ўрочышчы Застар’і, Клічаўскага раёна, Магілёўскай вобласці, у сялянскай сям’і. Рана страціўшы бацькоў, выхоўваўся ў бабруйскім дзіцячым доме. Скончыў факультет мовы і літаратуры настаўніцкага інстытута ў Мінску. 3 1937 па 1941 год настаўнічаў у горадзе Сянно, Віцебскай вобласці, а потым ў Друскеніках (Літоўская ССР).

У час Вялікай Айчыннай вайны М. Татур знаходзіўся ў партызанах. Быў цяжка паранены і доўга лячыўся ў шпіталях.

3 1944 года працуе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР.

Займаецца перакладамі з 1947 года з моваў рускай, польскай і ўкраінскай на беларускую. Ім перакладзены з рускай мовы «Кладоўка сонца» М. Прышвіна, «Школа» А. Гайдара, «Стажары» А. Мусатава, «Журбіны» В. Кочатава і іншыя, з польскай — «Мараль пані Дульскай» Г. Запольскай, «Восем лялек і мядзведзік» I. Юргялевіч, «Грамадзяне» К. Брандыса (разам з Я. Міско).

Пераклады М. Татура вызначаюцца дакладнасцю, удалай перадачай мастацкай манеры і інтанацыі пісьменніка.

М. Татур — член КПСС. Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Чырвонай Звязды і медалямі.

ЮЛІ ТАЎБІН

Паэт Юлі Абрамавіч Таўбін нарадзіўся ў 1911 годзе ў горадзе Мсціслаўлі, на Магілёўшчыне, у сям’і аптэкара. Скончыў сямігодку і Мсціслаўскі педтахнікум. У 1931-1933 гадах вучыўся на літаратурным факультэце Мінскага педінстытута імя М. Горкага.

Друкавацца Юлі Таўбін пачаў у 1926 годзе ў часопісе «Маладняк Каліншчыны». У 1930 годзе выйшаў з друку яго першы зборнік «Агні». У наступныя гады выдаюцца новыя зборнікі вершаў паэта: «Каб жыць, спяваць і не старэць» (1931), «Тры паэмы» («Райком», «Свеабарг», «Гарадок», 1931), «Мая другая кніга» (1932), паэма «Таўрыда» (1932). У 1957 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла кнігу выбраных вершаў паэта.

Юлі Таўбін перакладаў на рускую мову вершы англійскіх паэтаў. Некаторыя яго пераклады змешчаны ў «Анталогіі новай англійскай паэзіі» (Ленінград, 1937).

Памёр Юлі Таўбін у 1940 годзе.

ВАЛЯНЦІН ТАЎЛАЙ

Валянцін Паўлавіч Таўлай нарадзіўся 26 студзеня (ст. ст.) 1914 года ў горадзе Баранавічы ў сям’і рабочага-чыгуначніка. Чатырнаццацігадовым юнаком ён уступіў на шлях рэвалюцыйнай барацьбы за ўз’яднанне Заходняй Беларусі ў адзінай савецкай дзяржаве. Будучы камсамольцам, В. Таўлай выконваў адказныя даручэнні падпольнай партыйнай арганізацыі. Пэўны час ён быў у Варшаве і працаваў у рэдакцыі камуністычнай газеты «Чырвоны сцяг», потым рэдагаваў у Вільні легальны рэвалюцыйны орган — «Беларускую газету». У снежні 1933 года ён арганізаваў першую канферэнцыю рэвалюцыйных пісьменнікаў Заходняй Беларусі. В. Таўлай неаднаразова арыштоўваўся польскай дэфензівай. Ён прасядзеў у турмах каля сямі год. Але нішто не зламала волі мужнага рэвалюцыянера. Яго баявыя, палымяныя вершы, поўныя нянавісці да пілсудчыкаў, распаўсюджваліся нелегальна, з-за турэмных крат знаходзілі дарогу да сэрцаў працоўных, заклікалі народ да актыўнай барацьбы за сваё вызваленне.

Каб пазбегнуць чарговай адсідкі ў астрозе, В. Таўлай у канцы 1930 года эмігрыраваў у Савецкі Саюз, працаваў да 1932 года ў рэдакцыі газеты «Звязда», пасля чаго вярнуўся на радзіму — у Заходнюю Беларусь.

Шырокі і разнастайны быў круг тэм, што прыцягвалі ўвагу паэта. Ён пісаў аб цяжкім жыцці заходнебеларускага сялянства, аб мужнасці і адвазе падпольшчыкаў-камуністаў, аб шчаслівым жыцці грамадзян Савецкага Саюза, аб гераічнай барацьбе іспанскіх рэспубліканцаў за сваю свабоду.

У верасні 1939 года Савецкая Армія нызваліла В. Таўлая з гродзенскай турмы. Ён адразу ж уключаецца ў актыўную грамадскую і літаратурную работу.

Гады Вялікай Айчыннай вайны вярнулі В. Таўлая да падпольнай дзейнасці. Ён быў сувязным партызанскага aтрада імя Катоўскага і ўваходзіў у групу спецыяльнага прызначэння. Спалучаючы баявую дзейнасць з удзелам у падпольным друку, паэт стварае вершы і песні, у якіх гучала ўпэўненасць у перамозе народа над ворагам.

У пасляваенныя гады В. Таўлай працаваў старшым навуковым супрацоўнікам музея Янкі Купалы ў Мінску.

Побач з вершамі ён пісаў літаратурна-крытычныя артыкулы і нарысы.

Памёр паэт 27 красавіка 1947 года.

У Дзяржаўным і Вучэбна-педагагічным выдавецтвах БССР выйшлі наступныя зборнікі В. Таўлая: «Выбранае» (1947), «Выбраныя творы» (1951), «Вершы і паэмы» (1955) і «Выбранае» (1958).

Вершы і паэмы паэта перакладзены на рускую, украінскую, літоўскую і другія мовы народаў СССР. Выдавецтва «Советский писатель» выпусціла зборнік яго твораў у перакладзе на рускую мову «Выбранае» (1952).

МІКОЛА ТКАЧОЎ

Празаік Мікола Гаўрылавіч Ткачоў нарадзіўся 8 сакавіка 1918 года ў вёсцы Горанка, Чырвонапольскага раёна, Магілёўскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1939 годзе скончыў планава-эканамічны факультэт Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі імя В. В. Куйбышава.

У студзені 1940 года М. Ткачоў быў прызваны ў рады Савецкай Арміі. Працаваў у рэдакцыі дывізіённай газеты. У час Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях на фронце і ў партызанскай барацьбе ў тыле ворага.

Пасля вайны працаваў у рэдакцыі магілёўскай абласной газеты «За Радзіму», адказным сакратаром часопіса «Полымя». У сучасны момант М. Ткачоў — галоўны рэдактар газеты «Літаратура і мастацтва».

Друкавацца М. Ткачоў пачаў у 1938 годзе. На старонках рэспубліканскіх перыядычных выданняў ён апублікаваў рад апавяданняў і нарысаў — «На граніцы», «На беразе Сожа», «Сонца ўзышло» і іншыя.

На матэрыяле асабістых нагляданняў з жыцця і дзейнасці беларускіх партызан і падпольшчыкаў у час вайны М. Ткачоў напісаў раман «Згуртаванасць», які выйшаў асобным выданнем у 1951 годзе. Раман адлюстроўвае яскравыя старонкі мужнасці савецкіх людзей, іх бязмежную адданасць сваей Радзіме. Гэта — найбольш значны твор празаіка. Перакладзены на рускую мову, ён прыхільна сустрэт чытачамі за межамі рэспублікі і вытрымаў ужо некалькі выданняў.

М. Ткачоў — член КПСС. Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.

ПАЎЛЮК ТРУС

Вядомы беларускі паэт Паўлюк Трус (Павел Адамавіч Трус) нарадзіўся ў маі 1904 года ў вёсцы Нізок, Уздзенскага раёна, Мінскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. У 1923 годзе ён скончыў Уздзенскую сямігодку, а ў 1927 годзе — Мінскі белпедтэхнікум. Пасля гэтага некаторы час працаваў у рэдакцыі гомельскай газеты «Палеская праўда». У 1928 годзе паступіў на літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультета Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Пачатак літаратурнай дзейнасці П. Труса адносіцца да 1923 года, калі паэт-камсамолец выступіў з першымі сваімі вершамі ў газетах «Беларуская вёска», «Звязда», «Савецкая Беларусь» і ў часопісе «Маладняк». Яго простыя, паэтычныя вершы былі прысвечаны Вялікаму Кастрычніку і грамадзянскай вайне, жыццю і вучобе сельскай і студэнцкай моладзі, барацьбе з перажыткамі старога ў свядомасці людзей. Хвалявала паэта і тэма рэвалюцыйнай барацьбы ў Заходняй Беларусі. Ён, беручыся за самыя надзённыя тэмы жыцця, выкарыстоўваў разнастайныя формы паэзіі — лірычны верш, фельетон, прыпеўкі, выразны, кароткі вершаваны заклік, паэму.

Пры жыцці П. Труса выйшлі з друку два зборнікі яго вершаў: «Вершы» (1925) і «Ветры буйныя» (1927). Пасля смерці паэта Акадэмія навук БССР у 1934 годзе выдала поўны збор яго твораў. Кнігі выбраных твораў паэта выдаваліся ў 1940, 1941, 1946, 1949, 1953 гадах выдавецтвамі рэспублікі.

Найбольш буйнымі і значнымі творамі П. Труса з’яўляюцца паэма «Дзесяты падмурак», прысвечаная дзесяцігоддзю БССР, а таксама паэмы «Астрожнік», «Чырвоныя ружы».

Памёр П. Трус 30 жніўня 1929 года,

ЯКУБ УСІКАЎ

Якуб Кірылавіч Усікаў нарадзіўся 20 верасня 1919 года ў вёсцы Кадзіна, Магілёўскага раёна, у сялянскай сям’і.

Скончыў Магілёўскі палітасветтэхнікум і Мінскі педінстытут імя М. Горкага (1940).

У час Вялікай Айчыннай вайны Я. Усікаў быў партызанам, потым служыў у Савецкай Арміі. Удзельнічаў у баях на 2-м Беларускім фронце.

Пасля вайны ён пэўны час працаааў у рэдакцыі маладзёжнай рэспубліканскай газеты «Чырвоная змена».

У 1947 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю і цяпер — загадчык кафедры беларускай літаратуры ў Магілёўскім педінстытуце.

Літаратурную дзейнасць Я. Усікаў пачаў у 1945 годзе з рэцэнзій і артыкулаў. Найбольш цікавыя сярод яго артыкулаў: «А. М. Горкі і беларуская дарэвалюцыйная літаратура», «Ленін у беларускай паэзіі», «Вобраз станоўчага героя ў драматургіі Кандрата Крапівы», «Аб сатырычным у беларускай камедыяграфіі», «Апавяданне ў часопісе», «Моўная характарыстыка вобраза-персанажа ў п’есах Кандрата Крапівы» і іншыя.

У 1953 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла кнігу Я. Усікава «Драматургія Кандрата Крапівы. Нарысы аб станоўчым героі».

Я. Усікаў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Звязды і медалямі.

АНДРЭЙ УШАКОЎ

Паэт Андрэй Ушакоў нарадзіўся ў 1912 годзе ў Чавускім раёне, Магілёўскай вобласці. Скончыўшы сямігодку, працаваў на Віцебскім станкабудаўнічым заводзе імя Кірава і адначасова вучыўся на сцэнарным аддзяленні Віцебскага кінатэхнікума.

У 1932 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла першую кнігу паэзіі А. Ушакова «Рабочы пульс», у 1933 годзе — зборнікі «Зарава вагранак» і «Праца і маладосць», а ў 1938 годзе — зборнік «Голас Радзімы».

Андрэй Ушакоў быў адным з першых сярод маладых беларускіх паэтаў, які ўзняў у сваёй творчасці рабочую тэматыку.

Разам э паэтам А. Жаўруком ён выдаў зборнік вершаў для дзяцей «Мой таварыш» і напісаў лібрэта першай беларускай аперэты «Зарэчны бор».

3 1934 да 1939 года паэт вучыўся на літаратурным факультэце Маскоўскага інстытута гісторыі, філасофіі і літаратуры. У 1939 годзе ён быў прызваны ў рады Савецкай Арміі, дзе працаваў ваенным журналістам.

У час Вялікай Айчыннай вайны А. Ушакоў удзельнічаў у гераічнай абароне Ленинграда і загінуў на баявым пасту ў 1942 годзе.

УРЫ ФІНКЕЛЬ

Уры Гіршавіч Фінкель нарадзіўся 25 верасня 1896 года ў мястэчку Ракаў, Маладзечанскай вобласці, у беднай яўрэйскай сям’і. 3 пятнаццаці год ён вандраваў па гарадах Беларусі і Украіны, працаваў на шахтах і розных прадпрыемствах. У 1915 годзе паступіў у Харкаўскае палітэхнічнае вучылішча.

У 1918-1919 гадах У. Фінкель вучыўся ў Маскоўскім універсітэце. Пасля служыў у Чырвонай Арміі ў якасці ваеннага журналіста. 3 1921 года працаваў у Наркамасветы БССР. Пазней — супрацоўнічаў у рэдакцыях рэспубліканскіх газет, быў выкладчыкам у Мінскім педінстытуце імя М. Горкага.

Літаратурную дзейнасць У. Фінкель пачаў у 1918 годзе. Выдаў некалькі біяграфічных кніжак пра класікаў яўрэйскай літаратуры Мендэле Мойхер-Сфорыма і Шолам-Алейхема. Пісаў літаратуразнаўчыя артыкулы, а таксама гісторыка-этнаграфічныя нарысы.

Апошнія гады свайго жыцця крытык прысвяціў вывучэнню беларускай і рускай літаратур. Ён напісаў артыкулы аб Я. Купале, Я. Коласе, 3. Бядулі, беларускім этнографе П. Шэйне і іншыя.

Памёр У. Фінкель 5 снежня 1957 года.

ТАРАС ХАДКЕВІЧ

Празаік Тарас Канстанцінавіч Хадкевіч нарадзіўся 23 лютага (ст. ст.) 1912 года ў вёсцы Шайцерава, Дрысенскага раёна, Віцебскай вобласці, у сялянскай сям’і.

Скончыўшы сямігодку ў мястэчку Валынцы, паступіў у Полацкі педтэхнікум. 3 1929 года працаваў у рздакцыі акруговай газеты «Чырвоная Полаччына» слачатку літработнікам, потым адказным сакратаром.

Восенню 1931 года паступіў на літаратурны факультэт Мінскага педінстытута імя М. Горкага. Праз два гады перайшоў працаваць у рэдакцыю маладзёжнай газеты «Чырвоная змена».

3 1934 да 1936 года служыў у Савецкай Арміі. Потым да пачатку вайны працаваў у рэдакцыі газеты «Звязда».

У час Вялікай Айчыннай вайны Т. Хадкевіч быў прызваны ў дзеючую армію. Увосень 1945 года дэмабілізаваўся і вярнуўся ў Мінск.

Творчую працу Т. Хадкевіч распачаў у 1926 годзе, выступіўшы на старонках «Чырвонай Полаччыны» і часопісаў «Малады араты» і «Маладняк» з вершамі, якія пазней увайшлі ў асобны зборнік.

У пасляваенны час працуе ў галіне мастацкай прозы. Беларускаму чытачу добра вядомы яго аповесці і апавяданні. Аповесць «Братэрства» (1948) прысвечана інтэрнацыянальнай салідарнасці працоўных, якія трапілі ў фашысцкую няволю, «Вяснянка» (1949) — тэме пасляваеннага аднаўлення калгасаў і «Рэха ў гарах» (1951) — удзелу савецкіх воінаў у вызваленчай барацьбе чэхаславацкага народа супроць гітлераўскіх акупантаў. Гэтыя творы перакладзены на мовы раду народаў СССР і краін народнай дэмакратыі.

Т. Хадкевіч плённа працуе таксама ў галіне дзіцячай літаратуры. На беларускай (1951) і на рускай (1952) мовах выйшаў зборнік яго апавяданняў для дзяцей «За сінім лесам». Прыхільна сустрэлі юныя чытачы і другі зборнік пісьменніка — «На новым месцы» (1954). На рускай мове быў выдадзены зборнік апавяданняў «Пачатак сяброўства».

У 1959 годзе Т. Хадкевіч выдаў раман «Даль палявая», прысвечаны сучаснаму жыццю калгаснай вёскі.

Чытач ведае Т. Хадкевіча як публіцыста і аўтара нарысаў. На старонках газет і часопісаў часта друкуюцца яго артыкулы і рэцэнзіі па пытаннях беларускай літаратуры.

Т. Хадкевіч — літаратурны кансультант Саюза пісьменнікаў БССР, член праўлення СП БССР. Ён узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны».

УЛАДЗІМІР ХАДЫКА

Паэт Уладзімір Мартынавіч Хадыка нарадзіўся 21 снежня (ст. ст.) 1904 года ў вёсцы Цітва, Рудзенскага раёна, Мінскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. 3 дванаццаці год ён працаваў парабкам у кулакоў суседніх вёсак. У 1921 годзе паступіў на агульнаадукацыйныя курсы ў Мінску, скончыўшы якія, настаўнічаў у пачатковай школе. У 1923-1926 гадах Ул. Хадыка служыў у Чырвонай Арміі, пасля працаваў сакратаром Дудзіцкага сельсавета. 3 1929 года жыў у Мінску.

Першыя вершы Ул. Хадыкі былі надрукаваны ў 1926 годзе ў «Маладняку». У тым жа годзе выйшаў з друку яго зборнік «Суніцы». У 1932 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла «Выбраныя вершы» паэта, а ў 1935 годзе — кнігу «Радасны будзень».

Паэзіі Ул. Хадыкі першых год уласцівы былі некаторыя фармалістычныя пошукі, адыход ад усталяваных моўных норм. У пачатку 30-х гадоў у яго творчасці ўзмацніліся грамадскія матывы, вершы паэта набылі большую мастацкую выразнасць.

У 1957 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшла кніга Ул. Хадыкі «Выбраныя вершы».

Памёр паэт 1 ліпеня 1940 года.

ІЗІ ХАРЫК

Яўрэйскі паэт Ізі Харык (Ісак Давыдавіч Харык) нарадзіўся ў 1898 годзе ў мястэчку Зембін, Барысаўскага раёна, Мінскай вобласці, у сям’і шаўца. У 1923 годзе I. Харык скончыў Літаратурны інстытут імя В. Брусава, а ў 1927 годзе — Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. 3 таго часу ён жыў у Мінску. Прымаў актыўны ўдзел у грамадскім і літаратурным жыцці. На працягу некалькіх год ён рэдагаваў яўрэйскі часопіс «Штэрн» («Звязда»), быў абраны членам ЦВК БССР, з’яўляўся членам-карэспандэнтам Акадэміі навук БССР.

Літаратурную дзейнасць I. Харык пачаў у 1920 годзе. Першы зборнік яго вершаў «На гэтай зямлі» быў выдадзены ў 1926 годзе ў Маскве. У 1930 годзе выйшла яго кніга «Вершы і паэмы» ў Кіеве і зборнік «Хлеб» у Харкаве. Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла наступныя кнігі I. Харыка: «Душой і целам» (1931), «Непрарыўка» (1932), «Ад полюса да полюса» (1934), «Вершы і паэмы» (1935), «Пяць паэм» і «На чужым вяселлі» (1936). Зборнікі «Наша бадзёрасць» (1934) і «Вершы» (1935) выйшлі ў Кіеве і Маскве.

Творы І. Харыка карысталіся папулярнасцю ў чытача і неаднаразова перакладаліся на рускую, беларускую, украінскую і іншыя мовы народаў СССР.

У 1958 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшла ў перакладзе на беларускую мову кніга I. Харыка «Выбраныя творы». У гэтым жа годзе ў выдавецтве «Советский писатель» выйшаў у перакладзе на рускую мову, яго зборнік «Вершы і паэмы».

Памёр паэт у 1937 годзе.

МIKOЛIA ХВЕДАРОВІЧ

Паэт Мікола Хведаровіч (Мікалай Фёдаравіч Чарнушэвіч) нарадзіўся 24 сакавіка (ст. ст.) 1904 года ў мястэчку Капыль, Мінскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. Выхоўваўся ў прытулку для дзяцей-бежанцаў у горадзе Калузе. Потым некалькі год працаваў на падзённай рабоце. У 1919 годзе ўступіў у камсамол, а ў 1925 годзе — у партыю. Некаторы час працаваў на камсамольскай рабоце. Скончыўшы ў 1928 годзе Мінскі рабфак, паступіў на літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педфака Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 30-х гадах рэдагаваў часопіс «Чырвоная Беларусь», працаваў у кабінеце маладога аўтара пры Саюзе пісьменнікаў БССР і ў рэдакцыі часопіса «Полымя рэвалюцыі».

Першыя вершы М. Хведаровіча з’явіліся ў друку ў 1926 годзе, а ў 1929 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла яго зборнік «Настроі». У 1930 годзе выйшлі зборнікі «Рытмы» і «Баявыя песні». Тэматыка гэтых кніг — героіка грамадзянскай вайны, нараджэнне новага жыцця ў горадзе і вёсцы. Наступныя зборнікі паэта: «Тэмпы-кантрасты» (1931), «Вайна за мір» (1932), «Усім сэрцам» (1937). У 1957 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла кнігу выбраных вершаў М. Хведаровіча «Залаты лістапад».

Шмат працуе М. Хведаровіч як перакладчык. Ён пераклаў на беларускую мову паэмы А. Пушкіна «Каўказскі палоннік», «Казка пра цара Салтана» і «Бахчысарайскі фантан», «Думу пра Апанаса» Э. Багрыцкага і вершы іншых паэтаў.

Паасобныя творы М. Хведаровіча перакладзены на рускую мову і мовы другіх народаў СССР.

КАНСТАНЦІН ЦІТОЎ

Рускі паэт Канстанцін Маркавіч Цітоў нарадзіўся 26 кастрычніка 1905 года ў вёсцы Сачкавічы, Клімаўскага раёна, Бранскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. Вучыўся ў сельскай школе і ў вышэйшым пачатковым вучылішчы. У 1924 годзе экстэрнам здаў экзамены за сярэднюю школу і паступіў у Ленінградскі ўніверсітэт. Пасля служыў у Чырвонай Арміі. 3 1937 года працаваў у рэдакцыях газет «Советская Белоруссия», «Літаратура і мастацтва», некаторы час быў консультантам у кабінеце маладога аўтара пры Саюзе пісьменнікаў БССР. У час Вялікай Айчыннай вайны служыў у Савецкай Арміі ў якасці спецыяльнага карэспандэнта ваенных газет. Пасля вайны займаецца выключна літаратурнай працай.

Першыя вершы К. Цітова былі надрукаваны ў 1930 годзе. У пачатку 1941 года ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшаў яго зборнік. «Вступление в жизнь». У 1942 годзе Дзяржлітвыдавецтвам быў выдадзены другі зборнік паэта «Мы поклялись». Творы паэта, напісаныя ў пасляваенныя гады, змешчаны ў зборніках «Солдатские строки» (1947) і «Искатели» (1956). У 1954 годзе ў часопісе «Советская Отчизна» была змешчана аповесць К. Цітова для дзяцей «Неделя в лесу».

К. Цітоў піша нарысы, займаецца перакладамі твораў беларускіх паэтаў на рускую мову. Яго нарыс «За честь заводской марки» выйшаў асобнай кніжкай у Варонежскім абласным выдавецтве (1947). Ён напісаў таксама лібрэта аперэты «Песня Березины» (1947) і лібрэта оперы «Свитязянка» (1956).

К. Цітоў — член КПСС. Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Звязды і медалямі.

МІХАСЬ ЧАВУСКІ

Міхась Чавускі (Майсей Моталевіч Чавускі) нарадзіўся 25 снежня 1904 года ў вёсцы Казловічы, Жлобінскага раёна, Гомельскай вобласці, у сям’і вясковага шаўца. Працаваў наборшчыкам у друкарні, на газетнай і партыйнай рабоце — быў рэдактарам газеты палітаддзела МТС, раённай газеты, адказным кіраўніком БелТА, намеснікам старшыні Камітэта радыёінфармацыі БССР, інструктарам ЦК КП(б)Б.

У час Вялікай Айчыннай вайны М. Чавускі рэдагаваў сатырычную газету-плакат «Раздавім фашысцкую гадзіну», потым — сатырычную газету Вілейскага абкома КП(б)Б «Партызанскае слова». Пасля вайны ён некаторы час рэдагаваў часопіс «Вожык», а цяпер працуе загадчыкам аддзела фельетонаў у гэтым часопісе.

У галіне сатыры і гумару М. Чавускі выступав з 1940 года. Яго фельетоны, гумарэскі і апавяданні друкуюцца на старонках рэспубліканскіх газет і часопісаў. У 1954 годзе Дзяржаўнае выдавецтва БССР выпусціла зборнік апавяданняў, фельетонаў і аднаактовых п’ес М. Чавускага «Крытычны момант».

М. Чавускі — член КПСС. Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.

АРКАДЗЬ ЧАРНЫШЭВІЧ

Празаік Аркадзь Дзмітравіч Чарнышэвіч нарадзіўся 8 жніўня 1912 года ў вёсцы Кулакі, Старобінскага раёна, Мінскай вобласці, у сялянскай сям’і. У 1928 годзе ён скончыў Старобінскую сямігодку, 3 1934 да 1950 года настаўнічаў у вясковых школах Пермскай вобласці. У 1950 годзе вярнуўся на Беларусь. Некалькі год працаваў загадчыкам пачатковай школы ў Свірскім раёне, Маладзечанскай вобласці.

Літаратурную дзейнасць А. Чарнышэвіч пачаў яшчэ да вайны. У 1940 годзе ў часопісе «Полымя рэвалюцыі» быў апублікаваны цыкл яго апавяданняў «Лета». Пасля вайны выйшла ў свет некалькі кніжак А. Чарнышэвіча: аповесць «У адной сям’і» (1951), зборнік апавяданняў для дзяцей «Зосін лужок» (1952), аповесць «На сажалках» (1954), зборнік апавяданняў «Суседзі» (1956), раман «Світанне» (1957) аб станаўленні савецкай улады на Беларусі і зборнік для дзяцей «Апавяданні старога Арцёма» (1958).

Празаік уважліва вывучае жыццё, аб якім піша, умее заўважаць характэрнае ў побыце савецкіх людзей. Шмат у якіх творах ён адлюстраваў змены, што адбыліся ў заходнебеларускай вёсцы ў выніку перамогі калгаснага ладу. А. Чарнышэвіч праявіў сябе добрым знаўцам побыту і псіхалогіі людзей.

У 1958 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве БССР выйшла ў перакладзе на рускую мову аповесць А. Чарнышэвіча «На сажалках».

НІЧЫПАР ЧАРНУШЭВІЧ

Паэт і драматург Нічыпар Тодаравіч Чарнушэвіч нарадзіўся 14 лістапада 1900 года ў мястэчку Капыль, Мінскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. 3 1917 да 1920 года настаўнічаў, потым два гады служыў у Чырвонай Арміі. У 1928 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, пасля чаго працаваў у розных установах, настаўнічаў, займаўся журналістыкай.

Першыя вершы Н. Чарнушэвіча былі надрукаваны ў 1922 годзе. 3 таго часу яго творы змяшчаліся ў газеце «Савецкая Беларусь», у часопісах «Полымя», «Маладняк» і іншых перыядычных выданнях. У 1927 годзе выйшаў у свет зборнік вершаў паэта «Дзіва».

Пасля вайны Н. Чарнушэвіч спрабуе свае сілы ў галіне драматургіі. Ён напісаў п’есы «Шукальнікі вышынь», «Сям’я доктара Чыверса», кінасцэнарый «Арсенал пачуццяў», які на Усесаюзным конкурсе на лепшы кінасцэнарый (1956) быў адзначаны заахвочваючай прэміяй.

Н. Чарнушэвіч працуе і ў галіне перакладаў. Яго пераклады на беларускую мову вершаў рускіх, украінскіх, яўрэйскіх паэтаў друкаваліся ў часопісах і паэтычных зборніках.

МІХАСЬ ЧАРОТ

Вядомы беларускі паэт, празаік і драматург Міхась Чарот (Міхаіл Сямёнавіч Кудзелька) нарадзіўся 7 лістапада 1896 года ў гарадскім пасёлку Рудзенск, Мінскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і.

Пасля заканчэння Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі М. Чарот у 1917 годзе быў мабілізаваны ў царскую армію. У 1918 годзе ён вярнуўся на Беларусь і добраахвотна ўступіў у рады Чырвонай Арміі. Удзельнічаў у грамадзянскай вайне. 3 часу вызвалення Савецкай Беларусі ад белапольскіх акупантаў (1920) ён займаўся літаратурнай працай. У 1920 годзе ўступіў у рады Камуністычнай партыі.

М. Чарот узначальваў літаратурнае аб’яднанне «Маладняк», працяглы час рэдагаваў газету «Савецкая Беларусь», неаднаразова абіраўся ў склад кіруючых партыйных органаў, быў членам ЦВК БССР.

Першыя вершы паэта з’явіліся ў друку ў 1919 годзе. Хутка яго творчасць набыла значную папулярнасць у народзе, асабліва такія творы, як «Даволі слёз», «Ведай, свет…», «Каваль», «На чырвонай дарозе», «Дымам і пажарам», «Адплата» і многія іншыя. У 1922 годзе выйшаў з друку першы зборнік паэта «Завіруха».

Напярэдадні чацвёртай гадавіны Вялікага Кастрычніка ў газеце «Савецкая Беларусь» была змешчана паэма М. Чарота «Босыя на вогнішчы». У гэтым творы паэт адлюстраваў падзеі Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны на Беларусі. У паэме адчуваецца пэўны ўплыў «Дванаццаці» А. Блока.

У 20-х і 30-х гадах выйшла некалькі кніжак паэзіі М. Чарота: «Босыя на вогнішчы» (паэма, 1922), «Выбраныя вершы» (1925), «Карчма» (паэма, 1926), «Марына» (паэма, 1926), «Ленін» (паэма, 1926), «Беларусь лапцюжная» (паэма, 1927), «Чырвонакрылы вяшчун» (паэма, 1927), якія ўвайшлі ў зборнікі «Паэмы» (1928), «Сонечны паход» (1929), «Выбраныя вершы і паэмы» (1935). У 1933-1936 гадах быў выдадзен збор твораў М. Чарота ў трох тамах.

Працаваў М. Чарот і ў галіне прозы. У 1925 годзе выйшаў з друку зборнік яго апавяданняў «Веснаход». Яму належыць таксама вядомая п’еса «На Купалле», якая ставілася беларускімі тэатрамі, камедыя «Мікітаў лапаць» і іншыя драматычныя творы.

Памёр М. Чарот у 1937 годзе.

Дзяржаўнае выдавецтва БССР у 1958 годзе выпусціла ў свет збор твораў М. Чарота ў двух тамах.

КУЗЬМА ЧОРНЫ

Вядомы беларускі празаік Кузьма Чорны (Мікалай Карлавіч Раманоўскі) нарадзіўся 24 чэрвеня (ст. ст.) 1900 года ў маёнтку Боркі, на Случчыне, дзе бацька яго працаваў батраком у пана. Там і прайшлі дзіцячыя гады пісьменніка, поўныя нягод і гора. Кавалак хлеба і зрэбная кашуля, як успамінаў К. Чорны ў сваёй аўтабіяграфіі, здаваліся яму ў маленстве шчасцем.

Пачатковую школу К. Чорны скончыў у мястэчку Цімкавічы. Падрыхтаваўшыся самастойна, ён у 1916 годзе паступіў у Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю, аднак скончыць яе перашкодзіла белапольская акупацыя.

У 1920 годзе К. Чорны працаваў у ваенным аддзеле Цімкавіцкага валаснога рэўкома, потым — у Слуцкім павятовым ваенным камісарыяце. Некаторы час настаўнічаў у вясковай школе.

У 1923 годзе К. Чорны паступіў на літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У тым жа годзе ў газеце «Савецкая Беларусь» было змешчана яго першае апавяданне «На граніцы», якое паклала пачатак творчай дзейнасці пісьменніка.

Працягваючы вучобу ва ўніверсітэце, К. Чорны ў 1924 годзе стаў працаваць у рэдакцыі газеты «Беларуская вёска». 3 таго часу яго апавяданні, нарысы і фельетоны сістэматычна друкуюцца ў перыядычных выданнях. У 1925 годзе празаік выпусціў тры зборнікі апавяданняў і навел — «Апавяданні», «Срэбра жыцця» і «Па дарозе». У 1926 годзе выйшлі ў свет яго зборнікі «Пачуцці», «Хвоі гавораць», а ў 1929 годзе — зборнік «Вераснёвыя ночы». Апавяданні і навелы пісьменніка — гэта ўсхвалёваныя творы пра чалавека-працаўніка, яго жыццё, яго шляхі да шчасця. Нават у маленькіх абразках, змест якіх часта складалі звычайныя, будзённыя падзеі, К. Чорны пранікаў у сутнасць тыповых з’яў жыцця і ўмеў раскрыць часам праз адну характерную мастацкую деталь самае істотнае ў сваім repoi.

У 1927 годзе К. Чорны прыступае да стварення буйных епічных твораў і з таго часу выступае пераважна як раманіст. Просты пералік назваў аповесцей і раманаў, напісаных К. Чорным да пачатку Вялікай Айчыннай вайны, сведчыць, як плённа працаваў ён. Ім напісаны аповесці і раманы: «Сястра» (1927), «Зямля» (1928), «Лявон Бушмар» (1929), «Ідзі, ідзі» і «Вясна» (1930), «Бацькаўшчына» (1931), «Трыццаць год» (1934), «Трэцяе пакаленне» (1935), «Люба Лук’янская» (1936), «Настачка» (1940). Акрамя гэтага, пяру К. Чорнага належаць п’есы: «Лета» (1932), «Бацькаўшчына» (1934-1939) і «Ірынка» (1940).

У аповесцях і раманах ва ўсёй сіле раскрыўся талент К. Чорнага — пісьменніка-рэаліста. Празаіка глыбока хвалявалі надзённыя праблемы сучаснасці. Ён хацеў стварыць серыю аповесцей і раманаў, у якіх меў намер, як зазначаў у сваёй аўтабіяграфіі, паказаць у мастацкіх вобразах гісторыю беларускага народа за час ад скасавання прыгону да нашых дзён.

Частку гэтай вялікай творчай задумы К. Чорны паспеў выканаць. Ён напісаў такія шырока вядомыя творы, як «Бацькаўшчына», «Трэцяе пакаленне», «Люба Лук’янская», «Ірынка», «Пошукі будучыні», у якіх адлюстраваў важнейшыя падзеі ў жыцці беларускага народа.

К. Чорны вядомы як перакладчык аповесцей: «Дуброўскі», «Капітанская дачка», «Станцыйны наглядчык» А. Пушкіна, п’ес — «Рэвізор» М. Гогаля, «Гарачае сэрца» і «Позняе каханне» А. Астроўскага, «Апошнія» і «Варвары» М. Горкага.

У гады Вялікай Айчыннай вайны К. Чорны ўступіў у рады Камуністычнай партыі. Палымяным патрыятычным словам пісьменнік натхняў савецкіх людзей на барацьбу з ворагам. У газеце «Савецкая Беларусь» і газеце-плакаце «Раздавім фашысцкую гадзіну» ён часта выступаў з апавяданнямі, нарысамі і фельетонамі. У 1942 годзе К. Чорны выдаў зборнік фельетонаў «Кат у белай манішцы», у якіх кляйміў ганьбай гітлераўскіх захопнікаў, выкрываў іх чалавеканенавісніцкую сутнасць. За гады вайны К. Чорны напісаў кнігу апавяданняў «Вялікае сэрца», якая выйшла пасля яго смерці, у 1945 годзе.

Творчая праца К. Чорнага ў гады вайны была асабліва плённай. Побач з апавяданнямі, нарысамі і памфлетамі ён працаваў над шырокімі эпічнымі палотнамі аб гераічнай барацьбе беларускага народа супроць нямецка-фашысцкіх захопнікаў — раманамі «Пошукі будучыні» (1943), «Млечны шлях» (1944), «Вялікі дзень» (1941-1944) і аповесцю «Скіп’ёўскі лес» (1941-1944). Апошнія два творы засталіся няскончанымі.

Нястомная пісьменніцкая дзейнасць К. Чорнага ў гады Вялікай Айчыннай вайны была высока ацэнена савецкім урадам. Пісьменнік узнагароджаны ордэнам Чырвонай Звязды і медалем «Партызану Айчыннай вайны» І ступені.

Памёр ён 22 лістапада 1944 года.

Дзяржаўнае выдавецтва БССР у 1954-1955 гадах выпусціла ў свет збор твораў К. Чорнага ў шасці тамах. Многія творы пісьменніка перакладзены на рускую, украінскую і іншыя мовы.

ІВАН ШАМЯКІН

Вядомы празаік Іван Пятровіч Шамякін нарадзіўся 30 студзеня 1921 года ў вёсцы Карма, Добрушскага раёна, Гомельскай вобласці, у беднай сялянскай сям’і. У 1936 годзе ён скончыў сямігодку, а ў 1940 годзе — Гомельскі тэхнікум будаўнічых матэрыялаў. У студэнцкія гады пісаў вершы, быў актыўным членам літаратурнага аб’яднання пры газеце «Гомельская праўда».

У 1940 годзе I. Шамякін быў прызваны ў Савецкую Армію.

У час Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях пад Мурманскам, Кандалакшай і Петразаводскам, прымаў удзел у вызваленні Польшчы і ўзяцці Берліна. Прайшоў шлях ад камандзіра гарматы да афіцара-палітработніка. На фронце ўступіў у рады Камуністычнай партыі. У армейскіх газетах друкаваў вершы і нарысы.

Пасля дэмабілізацыі I. Шамякін заняўся сталай літаратурнай працай. У 1945 годзе ў часопісе «Полымя» друкуецца яго аповесць «Помста».

3 восені 1945 года I. Шамякін настаўнічаў у вясковай школе і працаваў сакратаром тэрытарыяльнай партыйнай арганізацыі. Адначасова вучыўся завочна ў Гомельскім педагагічным інстытуце.

У 1948 годзе пісьменнік паступіў у Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ, пасля заканчэння якой быў прызначаны галоўным рэдактарам альманаха «Советская Отчизна» і абраны сакратаром партыйнай арганізацыі СП БССР. 3 1949 года ён — член праўлення СП БССР, а з 1954 года — намеснік старшыні праўлення Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Пачаўшы з невялікіх аповесцей і апавяданняў на тэмы ваеннага і калгаснага жыцця, I. Шамякін хутка перайшоў да больш буйных твораў, стаў адным з папулярных беларускіх празаікаў.

У 1949 годзе выходзіць з друку яго раман «Глыбокая плынь», прысвечаны барацьбе беларускага народа супроць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У рамане праўдзіва адлюстраваны партызанскі рух на Беларусі, створаны запамінальныя вобразы савецкіх людзей — патрыётаў Радзімы. Перакладзены на рускую, украінскую, латышскую, малдаўскую і іншыя мовы, раман стаў здабыткам шырокага кола чытачоў краіны. У 1951 годзе ён быў адзначаны Сталінскай прэміяй.

Другі буйны твор I. Шамякіна — раман «У добры час» (1953) — прысвечан паказу беларускай вёскі першых пасляваенных год, барацьбы калгаснага сялянства за аднаўленне і ўздым сельскай гаспадаркі. У 1957 годзе на беларускай і рускай мовах выйшаў яго новы раман «Крыніцы» аб сучасным жыцці, аб вялікіх зменах, якія адбыліся ў вёсцы пасля гістарычных рашэнняў партыі. У пачатку 1957 года I. Шамякін апублікаваў аповесць «Непаўторная вясна». У гэтым жа годзе ён напісаў п’есу «Не верце цішыні», якая ў 1958 годзе пастаўлена Бeларускім рэспубліканскім тэатрам юнага гледача.

Побач з буйнымі празаічнымі творамі I. Шамякін працуе і над апавяданнямі. Ён выдаў зборнікі: «На знаёмых шляхах» (1949), «Дзве сілы» (1951), «Першае спатканне» (1951) і кнігу апавяданняў для дзяцей «У Маскву» (1950).

Паасобныя творы I. Шамякіна выйшлі ў краінах народнай дэмакратыі — у Кітаі, Польшчы, Балгарыі, Венгрыі і іншых.

І. Шамякін часта выступае ў перыядычным друку з публіцыстычнымі і літаратурна-крытычнымі артыкуламі. На другім Усесаюзным з’ездзе пісьменнікаў ён абраны членам праўлення СП СССР.

I. Шамякін — дэпутат Мінскага абласнога Савета. За заслугі ў галіне развіцця літаратуры узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны».

ІВАН ШАПАВАЛАЎ

Рускі паэт і празаік Іван Еўдакімавіч Шапавалаў нарадзіўся 29 студзеня 1907 года ў вёсцы Бежаўцы, на Харкаўшчыне, у беднай сялянскай сям’і. Яшчэ хлапчуком I. Шапавалаў пайшоў у Чырвоную Армію, пабываў на многіх франтах грамадзянскай вайны, пасля застаўся служыць на граніцы. У 1922 годзе ўступіў у камсамол, а ў 1929 годзе — у Камуністычную партыю. Ад радавога байца да намесніка камандзіра пагранічнага авіяцыйнага атрада, — такі шлях прайшоў I. Шапавалаў. Працяглы час ён жыў у Miнску і працаваў інструктарам Палітупраўлення пагранічных войск. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны супрацоўнічаў у рэдакцыі часопіса «Пограничник» (Масква).

I. Шапавалаў пісаў вершы, апавяданні і нарысы. Дзве кнігі сваіх вершаў «Товарищ» (1932), «Дзержинцы» (1934), аповесць-паэму «Ян Рендя» (1932), раман «Большевики границы» (1936), зборнік апавяданняў «Ненадуманные рассказы» (1939) ён прысвяціў савецкім пагранічнікам, пільным вартавым нашай Радзімы. Яго нездарма называюць у нас песняром граніцы.

У нарысах і апавяданнях пісьменнік маляваў эпізоды напружанага баявога жыцця на граніцы, расказваў аб тым, як выконваюць свой абавязак перад Радзімай байцы і камандзіры пагранічных застаў.