Паляванне ў райскай даліне

Паэма пагашаных люстэрак

Мы гуляем у хованкі:

сховы.

Небяспечныя хлеб, вада.

Праз парушаныя асновы

прабіваецца лебяда.

Як зіхцела жыццю звышмэта!..

Лета,

чорнае ад пакут.

Кожны кут абшукаю:

дзе ты?!.

Адгукаецца водгук:

тут.

Ношка цяжкая

ураджаю.

Нерухома стаяць сады.

Хто каго з нас апераджае?

Быццам веды —

вядуць сляды.

Асляпляльны дарунак боскі:

не ўмясцілі календары.

Сустракаюць

пустыя вёскі,

абязлюднелыя двары.

Што вам згадваецца,

раздарожжы?

Што вы памятаеце,

платы?

Зазіраю ў люстэркі:

можа,

у якім засталася ты?!.

Успаміны

тлумачаць нешта,

прагнуць будучыняю ўзысці.

Каб успомніць цябе дарэшты,

мушу зноўку цябе знайсці.

То зацягваючыся імглою,

то квітнеючы ззяннем,

бярог

свет свае таямніцы:

малое —

дарагое:

ў найменшым — Бог.

Расшчапіліся раптам

хвілі —

i адкрылася бездань сама.

Мы з табою жыццё хвалілі.

Без цябе мне

жыцця няма.

Кім былі,

больш ужо не будзем,

Толькі хмурнаю талакой

знерухомелі стоды

ў бязлюддзі,

ўдалеч цягнучыся рукой.

Мы жывілі ix:

нашы творы,

ушаноўвалі кагадзе.

Але зрушылася прастора:

тут — яны,

ты —

не кажаш —

дзе.

Што сабралася ў выніку —

ў ношцы?

Прысвячалі сябе,

хто як мог,

мы наступнасці.

Пераможца —

выракаюся перамог.

Толькі б ты адшукалася —

ў святы

перайначаліся б часы...

Уваходжу,

вандроўца,

ў хаты:

ціша,

змоўклыя га л асы.

Тут жылі:

ростань сніла сустрэчы.

Без цябе —

быццам птушцы

без крыл.

На фіранкі,

на кнігі,

рэчы

асядае паволі пыл.

Засяваўся насеннем скону

(хлеб — гарчэча)

спрадвечны аблог.

Бы люстэркі, вісяць іконы,

у іконах —

распяты Бог.

Па мяжы,

што няўзнак дзяліла

(што — ўнутры,

што — знадворку)

свет,

бы па лініі небасхілу,

я іду за табою ўслед.

Ты ўзышла з маіх сноў:

нявеста —

каб не быў аніколі сам,—

блаславёная скрытым зместам.

Каб адкрыўся —

карцела снам.

I карцела

лязу калізій

ўцяцца ў думку i ў пачуццё.

Homo sum —

у Чырвонай кнізе

прачытаю сваё жыццё.

Бог пагібелі i ратунку

таясамны.

A крокаў шмат.

Разыдуся па ўсіх кірунках.

Сад,

адняты ад птушанят.

Што рабілі —

тое губілі.

Час, як рэчка,

ў нябыт уцёк.

Экскаватары,

аўтамабілі

пазакопваліся ў пясок.

Кадры колішняй кінастужкі —

нейчы

спраўджваючы загад,

паляцелі ў наступнасць

птушкі...

Не знаходзяць шляхоў назад.

Ты была мне

вяха i мерка.

Даўніх воблікаў чарада.

У пагашаныя люстэркі

углядаецца лебяда.

Узыходзілі знакі долі

у няспынных жніве-сяўбе.

Я табе аддаваў —

не здолеў,

каб аддаць назусім —

сябе.

Выгаворвалася ў гаворках

незвычайнае.

З-пад рукі

мы ўглядаліся ўдаль...

На ўзгорках

крылы ўзмахваюць:

ветракі.

Голас нейчы

ў бязлюддзі плача.

Удыхаюцца сквар, імжа.

Ты бліжэй да мяне,

чым бачу.

Перайшлася няўзнак мяжа.

Мы з табою адзінаверцы.

Будзь маёй назусім —

прашу.

Цела мёртвага Бога ў сэрцы:

не памёршы —

не ўваскрашу.

О як лета цвіло!..

Ў абалонцы

вокамгненнага міражу

над зямлёю згарэла сонца.

Цень,

адкінуты на мяжу.

Паэма парушанай мяжы

На стол насцелем карту —

не абрус.

Мінулае адсутнічала.

Страты

загойваліся самі.

У хаўрус

нас аб'яднаюць нетры

інтэрната.

Час рухаўся то ўраз,

то пакрысе.

Каб гартавацца,

варта быць са сталі.

У вокнах дом:

у ім жылі мы ўсе.

А па-за домам дрэвы падрасталі.

Пакоі ўсцяж:

тут вучымся і спім

і сілу падначальваем бяссіллю.

А не хапіла,

з вокнамі,

усім —

нас,

чатырох,

у цёмным пасялілі.

Чатыры ложкі,

тумбачкі ля сцен,

стол пасярод

ды крэслы,

ды ў зеніце

гарэла блякла лямпачка:

ўзамен

адсутных сонцаў.

Скажуць: «Пажывіце».

Адмежавала новае жытло

нас раптам

ад знаёмага наўколля.

І разам з намі ў поцемкі ўвайшло,

чым самі не былі яшчэ ніколі.

Што разумелі —

мучылася.

Свет

быў па за намі,

быццам чыйсьці досвед.

Як з ім з'яднацца?

Кімсьці неўпрыкмет —

ці дзень, ці ноч —

над намі вёўся дослед.

Казаў настаўнік:

«Зло й дабро — адно.

Каб не памерці —

мусім мець дзве веры».

А думка

апускалася на дно

і адчыняла

ў невядомасць дзверы.

Знікалі межы:

думаем?

ці спім?

ці снім сябе?

Той самы —

не мінае,

не настае:

у нас — ён,

мы — у ім:

час, што прыкмет і воблікаў

не мае.

Здзяйсняючы

таемную імшу —

прашамацяць то шоргаты,

то ўзмахі, —

нас працямнялі,

джалячы душу,

нібы рэнтгены —

ўражваючы —

жахі.

Ляжаў на ложку,

быццам нежывы,

адлучаны —

было нібы чужое —

не варухнуцца —

з ног да галавы —

ад цела

невядомаю мяжою.

Што з намі адбываецца?

Плюсы

змяняліся на мінусы.

Спадсподу,

прабіўшыся,

гучалі галасы:

адны — пра з'езд,

другія — пра свабоду.

О колькі ў свеце белым

адрасоў,

размешчаных усцяж,

па небасхіле!..

Мы думкай зазіралі ў вокны слоў,

а іх,

каб іх не чулі мы,

глушылі.

Калі мы ў згодзе —

мы — учатырох.

Калі ў нязгодзе —

нас чатыры чвэрці.

Сціраў змрок межы,

ды ніяк не мог

мяжу,

што ўсіх адрознівала,

сцерці.

Вачамі іншых бачыў,

хто я сам.

З завучаных здабыткаў,

быццам з клеткі,

я вырываўся.

Абяцалі снам,

што будуць бачыць праўду толькі,

сведкі.

Душа жадала

шчасця і пакут,

каб вырвацца

з надзённасці жабрачай

у новы час.

Ды сведчылі:

я — тут, —

ці дзень, ці ноч,

чыесьці справаздачы.

У невядомасць творачы

прарыў,

гарачай думкай

набракалі словы:

такіх яшчэ ніхто не гаварыў...

У цемры — час,

а цёмнае — часова.

Казаў настаўнік:

«Зло, а перамнож —

і з'явіцца дабро.

Сусвет адзіны:

мы — ў ім,

і ў нас — ён».

Усміхаўся нож,

чакаючы прызначанай гадзіны.

Сталелі дрэвы ў карані і ў ствол.

Навошта знацца

з доляю нявартай?

Учатырох —

пасланая на стол —

сцярожка нахіляліся над карткай.

Так многа межаў!..

Вастрыё нажа

паказвала магчымасці.

Прыязна

нас клікаў свет.

Ды ёсць адна мяжа:

пакуль не перайшлі яе —

мы вязні.

Кароткае задоўжвалася.

Ўрок,

прыдуманы знарок,

каб не ляцела

душа, як птушка,

паглыбляў у змрок.

На сцены наштурхаўвалася цела.

Скіроўваўся ў сябе і зрок,

і слых.

У будучыню клікаў голас чыйсьці

і патанаў у воплесках.

Па ўсіх

тужыла недасягнутае выйсце.

Канчаўся з'езд.

Пад зрэбнаю карой

бруіліся разбуджаныя сокі.

Змянялася адна пара другой.

Мы — не другія.

Мы здзяйснялі ўцёкі.

Туды, туды —

дзе ззяе небасхіл,

дзе беды

раствараюцца без следу,

дзе сіла не адлучана ад сіл,

жыццё — ад жыццяў,

дзе не хлусяць веды...

Што сталася

і не —

як спарышы.

Цяжар

будучыя крылы.

Калі змаўкалі ў свеце і ў душы

усе гаворкі —

цемра гаварыла.

І ведаў я:

вясною ці зімой —

з усіх абмежаванняў,

нібы з ямін,

расці належыць.

Сутнасці самой

усе здаём

усё жыццё

экзамен.

Што цяжыла,

спадзе, нібы рызман.

Я паўтару,

што ўведаю,

ўсім чвэрцям:

не сведчы крыва,

не ўваходзь у зман,

не прысягай багам, —

каб не памерці.

Нас,

распазнаных джаламі жуды,

нацэленых на подзвіг невядомы,

расселяць па адным —

каго — куды.

А мне парадзяць:

«Ты ідзі дадому

Бы хто кране

патайную струну —

з душою загавораць парушэнні.

Ў чатыры столкі

карту я згарну,

нож пакладу,

ўсміхнуўшыся,

ў кішэню.

Не рупячыся,

колькі дзе гадзін,

жыццём з'яднаны,

быццам рэкі з морам,

з тым часам,

што не дзеліцца,

адзін

пайду па апусцелым калідоры.

Кім стаў ужо?

Кім яшчэ мушу стаць?

Нязведаная будучыня кліча.

І будуць доўга ў вокнах пагасаць –

смуткуючы —

знаёмыя абліччы.

Паэма чырвоных вяровак

Жаўцела лотаць.

Вецер ею пах,

і хваляваў,

і вабіў у вандроўкі,

і абяцаў, што там...

А на слупах

вагаліся чырвоныя вяроўкі.

Замкнёны ў год

зламаўся краявід

і паказаў таемнае.

На зломе

увасабляўся тварамі нябыт

і ўсё наўкол,

кім ёсць яно,

знаёміў.

На часткі — шмат:

распалася шкала.

Чаго хто варт? —

пыталіся тавары.

Наступнасць адступалася.

З-за шкла

глядзелі перакуленыя твары.

Далёкае і блізкае

ўпрытык

і ломячы сустрэчаю

значэнні,

сыходзіліся:

позірк не прывык

і вынаходзіў розум

тлумачэнні.

Рос недарод.

Стаяў квадратны год:

стагоддзі абаперліся —

падрубы.

На ўсіх пляцах

аб'яўлены ўзыход

вёў патаемна

у глыбіні згубы.

Мяне спынялі:

нельга нацянькі.

Аблытаны чырвонымі

сцяжкамі,

я жыў нідзе,

нікому.

Пацукі

адважна верашчалі за мяшкамі.

Сціскалася прастора,

як сіло.

Час абяцаў:

не пашкадуе плёну.

Употайкі —

пакуль не рассвіло —

усе наўкол

закопвалі імёны.

Каб разам быць:

відушчы ці сляпы —

ніхто не можа

мець з жыцця карысці.

А рассвіце —

падымуцца слупы.

Мы пра нябёсы

марылі калісьці.

Свае імёны:

аддзялялі — кроў.

Ёсць я і ты.

Але ты плачаш з жалю.

Парадкавыя твары

ў нумароў.

Чаго хто варт —

па іх распазнавалі.

Не тоячы ні радасці,

ні слёз,

ты мной жыла.

І лотаць — для адвару.

Ёсць ты і я,

а паміж намі — лбе,

і ў лесу

пераменлівыя твары.

Акрэсліваўся ўчынкамі.

Цякло

жыццё далей.

Я прыпыняўся нечым.

І краявід накрэсліваў

на шкло:

каб ён застаўся —

вечнае нявечыў.

Страх краўся ўслед.

Хаваў, як запавет,

імя свае ўнутры сябе.

Вяснова

мне не цвісці, як лотаці.

Паэт

агучваў перакуленыя словы.

Пакінуты

разгляду і суду:

пад нумарамі

вартасці і вады,—

я з сутнасцю

аднойчы супаду.

А пацукі захоплівалі ўладу.

Ашукваецца розум

спадцішка.

Пасылкі назапашаны

ў каморах.

Хто ні ішоў —

твар унутры мяшка:

павыгрызаны дзіркі

ў некаторых.

Пытаўся:

хто вы?

Быў адказ:

мільён.

Знадворны плот

з унутранага плота

ўзнікаў і паўтараўся.

Плен — палон,

калі ён аддзяляе

ад палёту.

Хто вёў — спыняў.

Пад позіркам касым

дзялілася, што ёсць,

на шмат і мала.

А што было ўнутры —

на дзіва ўсім,—

нібыта не было яго,

маўчала.

Наўкол казалі:

«Радуемся дню».

Не ведалі:

пахмуры альбо зыркі,

ён у вяроўках —

нібы ўвышыню,

скруціўшыся,

выцягваліся дзіркі.

Шукаў цябе.

Мо адгукнешся, мо?..

Мяшкі — каб ашукаць:

ад недароду.

І сам змаўкаў:

мо спраўдзіцца само?..

Ратунак абяцалі перашкоды.

Не гэткія,

ці ўспомнімся:

свае.

Адбіткі з твару —

можна кратаць:

блізка.

Каб разам быць —

душа не пазнае.

Дзе ты,

дзе я —

знаходзілі па спіску.

Цікавіліся:

нумар — для арэн.

І цікавалі:

радуюся сховам.

І быў адзіны змест

у перамен:

як апынуцца ў целе

пацуковым.

Упісаныя ў пляц,

нібы ў квадрат,

у век наступны

слаліся пасылкі.

Утоптваючы грунт,

ішоў атрад.

Патыліцы прадбачылі

памылкі.

Я мыюся

слатою і жарствой.

Зламаны год —

ці змыюцца пячаткі,

накрэсленыя ім?

Я ўжо не той,

кім краявіду

бачыўся спачатку.

Сам перашкодай стаўшы

насланню,

я перашкоду

адсланю вачыма,

каб хоць здалёк

убачыць светлыню —

дзе апынуся некалі —

айчыны.

Страх адступаўся.

Вецер ёю пах:

каб мелі шчасце

ўваскрасаць і лётаць,

усходзіла

ў дзіравых чарапах,

паволі распускаючыся,

лотаць.