Узмах крыла

* * *

Так знаёмы ўрочышчы і палеткі,

А і яны складаюцца з таямніц:

Таямніца атама,

Таямніца клеткі,

Таямніца зернетка і крыніц.

У душы разгубленай праз напасці

Беражна пранесены,

Як абразы,

Таямніца вернасці,

Таямніца шчасця,

Таямніца ўсмешкі і слязы.

Як святое таінства на дасвецці

Скрозь дзірван бяспамяцтва прараслі

Таямніца вечнасці,

Таямніца смерці,

Таямніца неба і зямлі.

Ох, даўжэй пажыць бы пад Мілавіцай,

Каб паспець да лепшага свет змяніць,

На зямныя дзіўнасці надзівіцца,

Разгадаць хоць некалькі таямніц...

* * *

У Трускаўцы, як і раней, спяваюць

Каля бювета цеснай грамадой,

Нібы хваробы песняй адвяваюць

Ад душ, акропленых жывой вадой.

У паднябессе рвуцца падгалоскі.

Іх узнімаюць беражна басы.

Здаецца, з цэлай Украіны вёскі

Сюды свае прыслалі галасы.

Дзядзькі і цёткі зладжана спяваюць

Пра Галю, пра крыніцу пад вярбой —

I з твараў ператомленых змываюць

Заўсёдны клопат і нядаўні боль.

Вядзе свой рэй нястомны запявала.

Прыціхлі гамана і мітусня.

I песня ўсіх звяла і аб'яднала

I парадніла хоць бы на паўдня.

Як і заўсёды,

Так яна дарэчы —

Ці паліць сонца,

Ці ідуць дажджы...

I покуль людзі песняй душы лечаць,

Яшчэ не страшна ў гэтым свеце жыць.

* * *

Хоць ты ў Антарктыку бяжы,

Калі па ўсім вясновым краі

Ідуць кіслотныя дажджы,

Як быццам неба нас карае

За спляжаны бяздумна лес,

За гербіцыды і нітраты,

За ўвесь бязлітасны прагрэс,

Хоць ён зусім не вінаваты.

На дымным ядзерным крыжы

Прырода курчыцца пакутна.

Ідуць кіслотныя дажджы,

На сад выплёхваюць атруту.

Цьмянее незабудак сінь.

З лістоты піць не хочуць птушкі.

I кроплі чорныя на ўсім —

Нібыта д'яблавы вяснушкі.

Беларусі 90-х гадоў

Ты начулася ўдосталь прамоўцаў пустых,

У якіх наяднаны хлусня і хвала,

I чамусыхі даўно ўжо не слухаеш тых,

Каму таленты раздала.

А яны ж тваю сутнасць нясуць праз гады.

Свет па іх вызначаць тваё месца прывык.

Дзе ж стаіўся іх голас,

Заўжды малады?

I ў душы выспявае не просьба, а крык:

«На цябе неаднойчы вастрылі нажы,

Каб навекі цябе загубіць.

Беларусь,

Свае таленты беражы,

Калі хочаш свабоднаю быць!

У вар'яцкай яздзе, на сляпым віражы

I дарогу няцяжка згубіць.

Беларусь,

Свае таленты беражы,

Калі хочаш разумнаю быць!

Ты аглухла сягоння ад песень чужых,

А свае ўсе паспела забыць.

Беларусь,

Свае таленты беражы,

Калі хочаш славутаю быць!

Прагані з даляглядаў сваіх міражы

I пабудку паспей пратрубіць.

Беларусь,

Свае таленты беражы,

Калі хочаш магутнаю быць!

Сіратліва не стой ля суседскай мяжы

I не дай сваю памяць знябыць.

Беларусь,

Свае таленты беражы,

Калі хочаш шчасліваю быць!»

...I разбілася думка мая яшчэ раз

Аб каменную сценку людской глухаты.

I яхідна ўсміхнуўся знявераны час...

Ну няўжо не пачула і ты?

Прысніўся сон матулі...

Матулі зноў прысніўся дрэнны сон

Пра сына.

Пра каго ж яшчэ ёй сніцца?

Нібыта ходзіць па кватэры ён,

Ламаючы струхлелыя масніцы.

А ёй карціць яму дапамагчы,

Рвануцца напярэймы,

Ды не можна.

I сын, як здань, знікае уначы.

I сэрца маці тахкае трывожна.

Ёй не заснуць да раніцы цяпер,

Не вымаліць душэўнай раўнавагі.

I прадчуванне, як галодны звер,

Ламацца будзе ў сумныя развагі.

«Чаму масніцы?

Ад чаго яны

Рыпелі і ламаліся штохвілі,

Калі ў яго паркет і дываны —

Ні парахні,

Ні шашалю,

Ні цвілі?

Так доўга не званіў і не пісаў.

Мінулы год хварэлі ўнукі часта.

А можа, недзе прастудзіўся сам?

А можа, чым не дагадзіў начальству?..»

Як толькі сонца бліснула ў акне,

Яна спалох панесла да суседзяў,

Каб нехта ў дзіўным, недарэчным сне

I тайны сэнс, і тайны знак угледзеў.

Зноў прыгадала ўсе свае гады,

Усе свае сакрэты і прыкметы.

Калі ён быў худы і малады,

Дык на пабыўку прыязджаў штолета.

Гарэў у печы весела агонь.

Па хаце праплывалі кропу хвалі.

I ціха пад ягонаю нагой

Памытыя маснічыны спявалі...

Вярнулася вясёлая.

На ўслон

Прысела,

Перш чым корпацца ў гародзе.

«I праўду кажуць:

Глупства — гэты сон.

Чаго не навярзецца ў адзіноце...»

Палола, палівала цэлы дзень.

Курэй у хлеў загнала на змярканні.

Прылегла.

А жаданы сон не йдзе.

I сэрца распінаюць прадчуванні.

На вуліцы не ціхнуць галасы.

Пад коўдраю ніяк не прымасціцца...

I ўсё ў вачах стаіць далёкі сын.

I ўсё рыпяць старэнькія масніцы...

* * *

Ноч над лугамі, расою намоклымі,

Хмаркі рассоўвае.

Зноў і на сэрцы маім, і за вокнамі

Ціша бяссонная.

Нейкая птушка ніяк не ўгамоніцца,

Пырхае, ціўкае.

Можа, і ў птушкі старая бяссонніца

Роспачнасць ціхая.

Ці не хапае святла над разорамі,

Ветру мурожнага?

Ці і ў яе між зямлёю і зорамі

Столькі трывожнага?

Цьмяна заранка за вёскаю бліскае,

Птушку палохае.

Крылы слабыя. Надвор'е вятрыстае.

Доля нялёгкая.

I ўжо на выгане вырай збіраецца

Купкаю рэдкаю...

Вось і засні тут, чакаючы раніцу,

З гэткай суседкаю...

* * *

Ён вечна быў мне казкай,

Таемнай і прыгожай.

Ды ўсё часцей

З апаскай

Я ў родны лес прыходжу.

Мне злосны горкі роздум

Вярэдзяць штохвіліны

Разбураныя гнёзды,

Зламаныя галіны.

Засыпалі палянкі

I барсуковы сцежкі

Пагнутыя бляшанкі,

Старыя галавешкі...

Падораная Богам

Уся краса лясная

Ад варварства людскога

Зняможана канае.

Прыбраў сухое голле

I здзёртую кару я...

Няўжо і мне ніколі

Лес родны не даруе?

Вы за мяне,

За грэшніка,

Замоўце хоць бы слоўца,

Ласкавы ліст арэшніку,

Калючы куст ядлоўцу...

* * *

Каб паслухаць Белавежу,

Я пайду па цаліку,

Па марознаму бязмежжу,

Па рыпучым шарпаку,

Забяруся ў глуш такую,

Дзе пануе белізна,

Толькі рыжая мышкуе,

Ды парыпвае сасна,

Ды з вяршалін анямелых

Абтрасае

Вецер снег.

I навокал —

Бела-бела.

I зацішна —

Як у сне.

Там высокія сумёты

Паўпіраліся ў камлі,

Нібы айсбергі самоты

Прьгалылі з усёй зямлі.

Пад ялінаю кашлатай

Шышкі выслалі пасцель.

Заварожаныя шаты

Ад вачэй

Схавалі цень.

I праз выстыласць лясную,

Праз глухое забыццё

Нечакана я пачую

Сэрца ўласнага біццё.

I знайду сляды старыя,

I ў бязмоўнасці снягоў

Усхвалёвана адкрыю

Вечнасць гэтага ўсяго...

* * *

Стаміўся ад бясконцай калатні,

Ад пустазвонства заклікаў і хартый,

Ад палітычнай шулерскай гульні,

Ад мільгацення лозунгаў і партый.

Заблытаўся ў настырнай чарадзе

Празорцаў і апосталаў крыклівых,

Што на людскім даверы і бядзе

Сабе падрыхтавалі ўзлёт імклівы.

З іх кожны разбіраецца як след,

Куды дарога выведзе прамая.

I кожны кліча за сабою ўслед.

I кожны Бога новага ўзнімае.

Яны крычаць пад крыламі сцягоў

Аб волі, справядлівасці і хлебе...

Мой Бог — народ.

I больш няма багоў

Ні на зямлі бязбожнай,

Ні на небе.

Яму, як цудадзейнаму ўрачу,

Што воляй найвышэйшаю абраны,

Сваю душу збалелую ўручу

I ўсе мае абвугленыя раны.

Ён прыбярог гаючасці запас.

А тых, што зграяй лётаюць па краі,—

Я веру,

Непазбежна прыйдзе час,—

Мой Бог за святатацтва пакарае...

* * *

Адкуль нам лёс яго прынёс,

З якога пастырскага поля?

Ён горда ўзняўся,

Як Хрыстос,

Над нашай горкаю юдоллю.

У далечы,

Дзе пыл і прах,

Ён вокам праведным убачыў

Святы выратавальны шлях

З няволі нашай і нястачаў.

Ён кліча вояў да сябе.

Ён ведае, што заўтра будзе...

I кулаком рашуча б'е

У звонкія ад гневу грудзі.

Сабе палёгкі не дае,

Хоць да крыжа і не прыкуты,

Вяшчуе гучна пра свае

Выпрабаванні і пакуты.

Ужо скрывавіўся кулак,

Ужо нашчэнт разбіты грудзі...

Але Хрыстом усё ніяк

Яго назваць не хочуць людзі.

* * *

Наш парламент да дзівос ахвочы.

Гэткага, відаць, не бачыў свет:

Дэпутаты з асалодай топчуць

Яшчэ кволы суверэнітэт.

Ярлыкі расклейваюць сурова,

Распаляюць пракурорскі сверб:

То не даспадобы наша мова,

То не тыя даўні сцяг і герб...

Дабівайце край наш,

Дабівайце

Злосцю,

Раўнадушшам,

Глухатой.

Толькі аб адным не забывайце,

Што без Беларусі вы — ніхто.

Не крычыце,

Што займелі права

Выбраць для сябе і лёс такі,

Што ва ўсіх людзей —

Свая дзяржава,

Ну а мы —

Нібыта прымакі.

Так,

Для вас мы —

Смешныя тубыльцы,

Неслухі з правінцыі глухой,

Што павінны міласці дабіцца —

Жыць з суседам пад адной страхой.

Як карціць вам

Вопытнаю хваткай

Нам зламаць на ваш капыл жыццё

Ну а што вы скажаце нашчадкам?

Як вы ў вочы ім пагледзіцё?..

* * *

Разгублена ўзіраецца Айчына —

Што за дзівосы робяцца ў жыцці:

Палітыкі і ўгледзець немагчыма.

Ну а палітыкаў — хоць гаць гаці.

Паміж старымі новыя пасталі.

Аб'яўленыя, як правадыры.

Хто — на трыбуне,

Хто — на п'едэстале

Ці то ў сталіцы,

Ці ў сваім двары.

Ад закліканняў —

Розгалас шырокі.

Ад смелых выкрыванняў

Аж трасе.

Усе —

Першапраходцы і прарокі.

Пакутнікі і праўдалюбы — ўсе.

Даходзяць у запале да вар'яцтва —

З душы вылазіць бессаромны звер.

Адрынуты сяброўства і сваяцтва,

Адкінуты сумленнасць і давер.

Не могуць ні ачахнуць, ні спыніцца,

Сляпыя самазванцы-каралі.

I ўскач нясецца ўлады калясніца...

Чым скончыцца ўсё гэта

I калі?

Сон

Страшны кашмар

Мяне мучыць да раніцы.

Жудасны сон

Зноў і зноў паўтараецца:

Быццам бы воля злавесная нейчая

Шэрых ваўкоў пасяліла з авечкамі.

I пад аўчынаю

Знікла адвечнае.

Што тут —

Ваўчынае?

Што тут —

Авечае?

Ходзяць ваўкі кучаравыя

Пашамі.

Выюць авечкі

З клыкастымі пашчамі.

Не заўважаюць

Ні сена,

Ні зайцаў

Б'юцца ілбамі,

Штоміг агрызаюцца.

Кожны лаўчыцца

Іншага зжэрці

I не шкадуе

Ні шкуры,

Ні шэрсці.

А праз выццё

I бляянне авечае

Ясна чуваць

Галасы чалавечыя:

«Што ж не ў засценках

Вы ўсе апынуліся —

Проста за сцэнай

Пераапрануліся?

Вымелі вон

Маніфесты з дакладамі,

Робіце шмон

З адрасамі дакладнымі.

Сталі шпікамі

З начнымі пагонямі.

Пад пінжакамі —

Мундзіры з пагонамі...»

Зграя гырчыць,

Не даруе,

Не каецца

I загрызае

Усіх,

Хто спаткаецца.

Поўсць разлятаецца,

Шкура крывяніцца...

Не надыходзіць

Жаданая раніца...

...Вые,

Скавыча,

У друзе качаецца...

Жудасны сон мой

Ніяк не канчаецца.

* * *

Што ж гэта такое

З Радзімай адбываецца?

Песні не спяваюцца.

Вершы не складаюцца.

Душы недалужныя

Не здалелі выстаяць —

Пад вятрамі сцюжнымі

Даастатку выстылі,

Хоць і не апальныя,

Хоць і не галодныя,

На чужыну дальнюю

Рвуцца, як бязродныя.

А за акіянам

Ласка невялікая

Для гасцей нязваных,

Сваякоў някліканых.

I сумленне ж мучае,

Што так лёгка кінулі

I бацькоў засмучаных,

I садкі з калінамі...

Покуль гэта ўцяміцца,

Покуль песня вернецца,

Колькі дум запляміцца,

Колькі душ зняверыцца!

Горка,

Як дзяціна

Ад хаты адбіваецца...

Што ж гэта з Радзімай

I з намі адбываецца?..

* * *

У раённай ранішняй гасцініцы

Першы промень шыбы залаціць.

I здаецца,

Вось акно расчыніцца

I гарласты певень заляціць,

Крыламі агністымі залопае,

Горда ўскіне

Звонкі свой кадык

I ўзнясе над соннаю Еўропаю

Першабытны пераможны крык...

Хай нічога ў свеце не адбудзецца,

Ды ўва мне,

Як вечнае святло,

Раптам

Дзіва дзіўнае абудзіцца,

Што дзіцячай яваю было.

Дзе яно,

Забытае,

Далёкае,

Даўняе,

Схаванае ў душы —

На палянах верасных галёкае

Ці маўчыць у цёмным шалашы?

Вабнае,

Наіўнае,

Няўлоўнае,

Да якога зноў не дабрысці,

Сёння, можа, самае галоўнае,

Самае патрэбнае ў жыцці?

Цяжка цісне скрухай беспрычыннаю

Сэрца, пасталелае даўно...

Свеціць сонца.

I акно расчынена.

Толькі пеўня штосьці не чутно...

* * *

Паўтараю,

Як словы замовы,

Шэпт з мінуўшчыны нашай сівой:

Хто не ведае матчынай мовы,

Той не любіць матулі сваёй.