Klub Dantego

* Bostońscy bramini – arystokratyczna klasa mieszkańców Nowej Anglii. Jej zamożni i wykształceni członkowie uznają się za kulturowych dziedziców siedemnastowiecznych anglosaskich kolonistów, którzy jako pierwsi zasiedlili Massachusetts i założyli Boston. Do najsłynniejszych bramińskich rodów należeli m. in. Adamsowie, Cabotowie, Holmesowie, Lowellowie, Emersonowie.

Bramini w indyjskim systemie kastowym stanowią najwyższą, kapłańską warstwę. W odniesieniu do nowoangielskiej elity jako pierwszy użył tego określenia Oliver Wendell Holmes na łamach „Atlantic Monthly" w 1860 roku. [Wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza].

* Unitarianizm to wywodzący się z protestantyzmu nurt wolnomyślicielski, bliski deizmowi, łączący elementy chrześcijaństwa z racjonalizmem i humanizmem. W odróżnieniu od tradycyjnych wyznań chrześcijańskich unitarianie odrzucają dogmat o Trójcy Świętej i głoszą jedność osoby Boga. Nie wierzą w boskość Jezusa, lecz widzą w nim autorytet moralny. W Stanach Zjednoczonych intensywny rozwój unitarianizmu, w którym zaznaczyły się silne wpływy niemieckiej filozofii idealistycznej, datuje się na lata 1835-1885.

[1] W okresie poprzedzającym wojnę secesyjną terminem contraband określano niewolnika zbiegłego lub przemyconego (stąd nazwa) do tych stanów, w których nie było niewolnictwa.

[2] Korporacja Harwardzka (Harvard Corporation) to jedno z dwóch ciał zarządzających Uniwersytetem Harvarda. Została powołana do życia w 1650 roku decyzją Sądu Najwyższego Kolonii Massachusetts i jest najstarszą tego typu instytucją na półkuli zachodniej. Na czele Korporacji stoi odpowiednik rektora, co znajduje wyraz w oficjalnej nazwie tego ciała: The President and the Fellows of Harvard College (Przewodniczący i Zarząd Kolegium Harwardzkiego). Drugim organem zarządzającym uniwersytetem jest Harwardzka Rada Nadzorcza (Harvard Board of Oversees), która ma mniejsze znaczenie i pełni raczej funkcję konsultacyjną. Dawniej jej członkami byli, ex officio, urzędnicy publiczni i purytańscy duchowni nowoangielskiego Cambridge i okolicznych miast.

[3] Bitwa pod Lexington, stoczona 19 IV 1775 roku, była początkiem amerykańskiej wojny o niepodległość; „czerwone kurtki" to określenie żołnierzy wojsk brytyjskich.

[4] Łac. – [człowiek] skończony i doskonały; por. Horacy, Satyry, ks. II, VII, 83, w przekładzie Kazimierza Bociana.

[5] Około 1, 63 m.

5 Około 1, 80 m.

[6] H. W. Longfellow, The Children's Hour (przekł. Alicja Tomala).

[7] Wł. – światłocień, kontrast światła i cienia na obrazie.

[8] „W życia wędrówce, na połowie czasu,

Straciwszy z oczu szlak niemylnej drogi,

W głębi ciemnego znalazłem się lasu… "

(Wszystkie cytaty z Boskiej Komedii Dantego w przekładzie Edwarda Porębowicza).

[9] W czerwcu 1865 roku nastąpiła ostateczna kapitulacja wojsk Południa, kończąca wojnę secesyjną.

[10] Raj, Pieśń siedemnasta, w. 109-110: „Toż muszę tarczą osłonić się wcześniej, / Bym skoro los mi ojczyzny nie życzy… ".

[11] Raj, Pieśń siedemnasta, w. 111: „[bym] Reszty nie stracił z winy moich pieśni".

[12] Johnny Reb – potoczne określenie żołnierzy Południa (Konfederacji) w wojnie secesyjnej.

[13] W przekładzie Biblii Tysiąclecia: „Mówiłem: w połowie moich dni muszę odejść; w bramach Szeolu odczuję brak reszty lat moich!".

[14] Por. przekład E. Porębowicza – str. 87.

[15] W istocie, Oliver Wendell Holmes junior miał stać się jednym z najwybitniejszych amerykańskich prawników swoich czasów (zm. 1935 roku); w latach 1902-1932 był sędzią Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych i z racji swych niezależnych poglądów, zwany był „Wielkim Dysydentem".

[16] Fort Sumter – fort nad Zatoką Charleston w Karolinie Południowej, 12 IV 1861 roku zaatakowany przez wojska konfederatów; była to pierwsza akcja militarna podczas wojny secesyjnej.

[17] Wiąz Waszyngtona – drzewo, pod którym 3 VII 1775 roku Waszyngton oficjalnie przejął dowodzenie nad Armią Kontynentalną. Oliver Wendell Holmes poświęcił mu w 1861 roku wiersz Under the Washington Elm, Cambridge.

[18] Piekło, Pieśń dziewiętnasta, w. 30 – „[Tak chodził płomień] od pięt po palce".

[19] Symoniak – osoba dopuszczająca się symonii (świętokupstwa), tj. handlu godnościami, urzędami, beneficjami i sakramentami kościelnymi oraz dobrami duchowymi. Nazwa pochodzi od czarownika samarytańskiego Szymona Maga, który chciał kupić od apostołów Piotra i Jana dar udzielania sakramentu Ducha Świętego, za co został zganiony przez św. Piotra. (Dzieje Apostolskie, 8, 9-25).

[20] Francis James Child (1825-1896) – bostoński uczony, wykształcony na Harvardzie, redaktor wielotomowej edycji dzieł poetów brytyjskich.

[21] Oryg. daddylonglegs - potoczne określenie kosarza, długonogiego przedstawiciela pajęczaków.

[22] Nathaniel Hawthorne (1804-1864) – pisarz amerykański, znany m. in. jako autor powieści Szkarłatna litera i Marmurowy faun.

[23] Piekło, Pieśń szesnasta, w. A6-A9.

[24] Piekło, Pieśń dziewiętnasta, w. 24 – „[piszczele grzesznika] Utkwione w jamie po samą pęcinc".

[25] Piekło, Pieśń trzecia, w. 67 n. – „Od tych ukąszeń krew tryska na lica, Którą u stóp ich łzami napojoną… ".

[26] Piekło, Pieśń trzecia, w. 69 – „kłąb glist natrętnych".

[27] Piekło, Pieśń trzecia, w. 7-9.

[28] Wszystkie fragmenty wiersza, Ulisses A. Tennysona w przekładzie Z. Kubiaka.

[29] Aluzja do starotestamentowej postaci Józefa, uosobienia uczciwości.

[30] Pietra livida - skały szarej; Piekło, Pieśń dziewiętnasta, w. 13.

[31] Piekło, Pieśń dziewiętnasta, w. 97.

[32] Piekło, Pieśń dziewiętnasta, w. 98.

[33] Dzieje Apostolskie, 8, 20

[34] Piekło, Pieśń trzecia, w. 36.

[35] Piekło, Pieśń trzecia, w. 25-26.

[36] Piekło, Pieśń trzecia, w. 28-30.

[37] Ang. Nie mogę umrzeć, będąc…

[38] Ang. Bądź występkiem jak ja.

[39] Natywizm – ruch powstały w USA w latach trzydziestych XIX wieku, głoszący apoteozę amerykańskiego stylu życia, wywodzącego się z tradycji anglosaskiej i protestanckiej, oraz ksenofobię względem nieanglosaskich imigrantów.

[40] Gra słów: Americani - wł. „Amerykanie"; amari cani - „zaciekłe psy".

[41] Piekło, Pieśń trzecia, w. 51.

[42] Rip van Winkle – bohater opowiadania Washingtona Irvinga o mieszkańcu Nowej Anglii, który błąkając się po lesie, zapadł w trwający kilkadziesiąt lat sen.

[43] Około 250 metrów.

[44] Piekło, Pieśń trzecia, w. 3.

[45] ok. 150 kg.

[46] W tłumaczeniu Mateusza Flaka.

[47] Piekło, Pieśń dwudziesta ósma, w. 37-39.

[48] Piekło, Pieśń dwudziesta ósma, w. 22-24.

[49] Piekło, Pieśń dwudziesta ósma, w. 25-27.

[50] Piekło, Pieśń dwudziesta ósma, w. 64-69.

[51] Piekło, Pieśń dwudziesta ósma, w. 40.

[52] Bezgłowy jeździec – postać z opublikowanego w 1819 roku opowiadania Washingtona Irvinga The Legend of Sleepy Hollow - to duch kawalerzysty, który błąka się po wiosce Sleepy Hollow w poszukiwaniu swej głowy, odstrzelonej podczas jednej z bitew amerykańskiej wojny o niepodległość.

[53] Piekło, Pieśń dwudziesta ósma, w. 139-142.

[54] Piekło, Pieśń trzecia, w. 7-8: „Starsze ode mnie twory nie istnieją, / Chyba wieczyste – a jam niepożyta!".

[55] Briareus (gr. „silny") – w mitologii greckiej, jeden ze sturckich i pięćdziesicciogłowych olbrzymów, synów Gai i Uranosa.

[56] Około 15° C.

[57] Benedict Arnold (1714-1810) – w czasie amerykańskiej wojny o niepodległość jeden z generałów Armii Kontynentalnej, który przeszedł na stronę Brytyjczyków. W Stanach Zjednoczonych jego nazwisko jest synonimem zdrajcy.

[58] Piekło, Pieśń piąta, w. 138.

[59] Piekło, Pieśń dziesiąta, w. 130-132.

[60] H. W. Longfellow, Children, w. 32-36, w przekładzie Katarzyny Krochmalskiej.

[61] Około 1 x 2 m.

[62] Thomas Nast (1840-1902) – słynny karykaturzysta i autor zamieszczanych w prasie rysunków satyrycznych, którymi komentował wydarzenia polityczne w okresie wojny secesyjnej i Rekonstrukcji; uznawany za ojca amerykańskiego komiksu politycznego.

[63] Piekło, Pieśń dwudziesta pierwsza, w. 94 – 95.

[64] Piekło, Pieśń druga, w. 1.

[65] Piekło, Pieśń druga, w. 3-5; w przekładzie Porębowicza: „… ja jedyny / gotowałem się na bój, nie na święta, / z trudem podróży, z litości katuszą".

[66] Piekło, Pieśń pierwsza, w. 91, 93.

[67] Piekło, Pieśń druga, w. 3-5.

[68] Starotestamentowy wódz Gedeon, za radą Jahwe, dokonał selekcji wojowników na wyprawę przeciwko Madianitom na podstawie sposobu, w jaki pili wodę; por. Księga Sędziów, 7, 4-5.

[69] Piekło, Pieśń trzydziesta druga, w. 19-21.

[70] Piekło, Pieśń trzydziesta druga, w. 100-102.

[71] Paul Revere (1735-1818) – złotnik bostoński, jeden z bohaterów amerykańskiej wojny o niepodległość. 18 IV 1775 roku odbył konno „nocny rajd" z Charlestown, aby ostrzec oddziały rebeliantów w Lexington i Concord o zbliżających się z Bostonu wojskach brytyjskich, po drodze alarmując lokalnych przywódców kolonistów. Jego wyczyn rozsławił H. W. Longfellow swym poematem pt. Paul Revere's Ride.

[72] William Shakespeare, Cymbelin, akt IV, w. 7-10, przeł. L. Ulrich.

[73] Noah Webster (1758-1843) – amerykański leksykograf, reformator pisowni i wydawca, autor słynnego słownika An American Dictionary of the English Language.

[74] Wł. – co za dziwactwo!

[75] Piekło, Pieśń trzydziesta druga, w. 23-24.

[76] Enfield – nazwa importowanych z Anglii strzelb, stanowiących podstawowe uzbrojenie armii obu stron biorących udział w wojnie secesyjnej.

[77] Czyli około 24 x 9 metrów.