Загасцінец

* * *

Як гушкануць мяне, не модную,

вачэй шчаслівых каруселі:

між горада — раку маркотную,

каля ракі - як на вяселлі.

Слязы адчыненыя весніцы—

хай птаха-бура залятае.

Заглядваюць святыя грэшніцы —

замоўлю грэшная святая.

Мяне, нібы шрацінкай граду,

пратне чужая таямніца.

Што ў каляровых снах сасніцца,

прыму за праўду.

Праз недарэчлівую змору

спраў да канда не давяду.

Але за песенную мову

я спражу сэрца на ляду.

ПРАГУЛКА З БОНКАЙ ПАД ДАЖДЖОМ

Шчэрыцца з гушчы галля

гром ненажэрны, галодны.

Хораша з Бонкай гуляць

па старажытнай Гародні.

Хораша чыстыя вулкі

міткай дажджу цыраваць.

Грому спякотныя вусны

будуць дамы далаваць.

Дождж палівае,

нібы з карца.

Бонка дае са стромы нырца.

У хованкі з громам

гуляе маланка.

Неба стракатае,

бы маляванка.

Вылезла Бонка

з Нёмнавай плыні,

як страсянулася —

лівень як хлыне!

Нёман, i горад, i дрэвы, i неба

ліўнем памыюцца да чыстаты.

Толькі патопу баяцца не трэба —

вельмі высока ў Гародні масты.

ДРАЖНІЛКА

Бегла за ценем паўднёвым

кароткая ноч,

зоры ў каралі нізала

дзяўчынцы адной,

каб шчабятала дражнілку

такую за мной:

«Хочаш пацешную песню,

пад неба падскоч.

Гром аглушыў чаравальніцу,

грому зашмат.

Між частаколу прамення

увязла яна.

Толькі крынічка не мае

ні стомы, ні дна...»

«Што ж мне з крынічкі

звіць у нябёсы канат?»

Песню сябры падпяваюць

званчэй i званчэй.

Дзень працавіты стамляе,

а ноч для сустрэч.

«Каб не было паміж ix

завідушчых вачэй!

Песні пырнуць вельмі зручна

між рэбрамі меч».

Світка ахоўная!

Выткаў давер мне яе

з добрых настрояў

на беразе шчырай ракі.

Нават калі застануцца

толькі шматкі,

будуць служыць мне шчытом,

покуль сэрца пяе.

* * *

Нябачны мастак

з дзёрзкаю рызыкай

закрэсліў неба

белаю рыскай.

Але звінела неба высока,

зацягнутае на заходзе імглой.

Трымала яго на лапках сасонка.

Але злучалася

неба з зямлёй.

НЯМНІШЧА

Нямнішча, парослае борам,

за вёскаю Гожай.

Страчаўся там Нёман

з вясковай дзяўчынай прыгожай.

У роспачы маці:

дачка адаб'ецца ад рук.

Хіба ж гэты Нёман-вірутнік

прыстойны дзядюк?

«Не дам!»

I знайшоўся жаніх

пры поўным гумне,

які падабаецца маці,

дачцэ яе — не.

Як з хаты ўцякала,

пасталі ў вачах тарапы.

Пабегла за Нёманам...

Што ёй чужыя тарпы?

Вандроўных

пацёмкамі страшыць

за Гожай нямнішча.

I маці ігрушай

вартуе чужое гумнішча...

* * *

Па ўзлеску на дубчык вярбовы

баравікоў наніжу.

Прывыкайце, мае чорны бровы,

хавацца ў імжу.

Лепей зімою грэцца,

чым вясну зімаваць.

Прывыкай, маё чулае сэрда,

адно начаваць.

А каму я грыбы бяру?

Вячэру даўно зварылі.

Скіньце, вякі, па пяру

на падбітае крылле.

* * *

Залвіца праўда i дзевер бой

вядуць за рукі мяне з сабой.

Адчайна лёгкі мне ix прымус.

Лжэперамогу спраўляе хлус.

Амаль дзіцячы свет круцяля.

Вачэй нявінных два каганцы:

— Першы раз бачу з хвастом цяля...

— Ці ж вечар чорны, бы антрацыт?

Веру ў праўдзівасць

прытворства мужчын.

Ты, мой няверны, сядзь —

памаўчым.

Вуснамі вочы мае палічы.

Сумнаю праўдаю слёз не лячы.

Мілай ашукай мяне ашукай.

Як шчыра колецца твая шчака.

Тваіх пяшчот на вачэй адвод

табе дарую i цёмны ход...

I застануся зусім адна —

пайду ардой на цябе, мана.

I перад тым, як легчы ў труну,

ашмоткі злосці ў хлусню шпурну.

ПPACEKA

Тулілася веска за Налібокі.

У вёсцы той жылі абібокі,

што языкам i лапці плялі.

За сном адпачыць не мелі калі.

Прахопіцца дзядзька рупны

ледзь свет.

Не марнаваў ніводнай хвіліны.

Надумаўся сам да апошняй хваіны

працерабіць праз нетры прасвет.

Варылі на вогнішчы суп з грыбамі.

Шукалі каля ствалоў карані.

Зрэдзьчасу трэскі ў кучы зграбалі...

Дзядзька падважваў адзін камяні.

Не мог звярнуць нязначнай турботы

на плечы пляменнікаў-гультаёў:

скалечаць падлесак,

наробяць шкоды.

Дзятлаў распудзяць i салаўёў.

Пад камень замшэлы падкладваў лом.

Разглядваў яго пад правым вуглом.

Пад ломам трушчыўся пробны камень,

які непарушным лічыўся вякамі.

Калі пападаўся магутны дуб,

высокай кроны зялёны чуб,

як хустку,

разгладжваў за тры pari.

Знутры лічыў гадавыя кругі.

Вакол разявак мітусілася тысяча.

Цікава было, а што ён тут высеча.

Хай бы сказаў, перакінуўся б слоўдам

ca сваяком, з аднавяскоўцам.

Сказаў:

«Прасека вядзе напрасцяк

на сенажаць мяне i гуляк.

Мяне вядзе касіць сенажаць,

гуляк — пад стогам лежма ляжаць».

Сказаў:

«Такога няма рамяства,

к а б ад гультайства б a ii к i трусіць.

Каб жа прасека не зарасла,

косы за плечы, пойдзем касіць».

* * *

Глядзяць на свет,

як на дзіва,

няўрымснаю талакой

сяброўка мая праўдзівасць,

старэйшы брат неспакой.

Сястрыца мая надзея,

што ёсць чуццё за душой.

А сонейка халадзее,

З паўдня схілілася ўжо.

Змрок непрыступны вырасце —

прысядуць каля кастра

грамадкай світальнай шчырасці

сяброўка, брат i сястра.

Пагрэецца той, хто не мае

ні ластавачкі пры сабе.

Пагрэюся крыху сама я

ў беспатольнай журбе.

ДОЖДЖ

Вось едзе, едзе дзядзька багаты

i выганяе сонейка з хаты —

гром.

За дзядзькам громам голы i босы,

чые сястрычкі — дробныя росы,

дождж.

Ім вандраваць зусім недалёчка:

дождж церусіў i гром ля далочку

граў.

Там, дзе зрабіла

рака грымака,

скочыўшы ў Неман,—

бы казачны гном,

сальта раскручваў над кручаю гром,

Неман лякаў.

Дождж перастаў,

пакуль пад гарою

спяць у дзядоўніку

спуджаным роем

чмелікаў трое...

ПА ЛЁДЗЕ БАСАНОЖ

Сцяна праніжа холадам шторанку.

Злавілі б вы за хвост

хоць раз малайку!

Надзелі б вы хоць шапку навырост.

Між лёдам i вадой навошта мост?

Прабегліся б па лёдзе баса нож.

Тваё маўчанне працяло, як нож.

«Каб на слязах цыбуля парасла!» —

скляні...

А я i не трымаю зла.

Сказаў бы «ненавіджу» ni «люблю»,

а я ў адкал сябе перараблю.

Аж дзіва,

да чаго ўсё роўна ўсім.

Пакаешся, сумленне прадасі,

душой згавееш —

людзям хоць бы хны.

Не мае праўда ні граша даны.

У злагадзе i рознай смакаце

распешчваюць людзей,

як i дзяцей.

Лячыць бы ix пакутаю, бядой,

пачуццяў маладых жывой вадой.

Адказнасцю за іскру на кастры...

Раззлуйцеся —

ды шчырасць вас бяры!

* * *

За прымружаны дрэвастой

сойца сядзе.

А жыццё прытаілася з новай бядой

у засадзе.

Над прасторам i борам

яблык падае ў спелым садзе.

А жыццё з непапраўным горам

у засадзе.

Ты яшчэ сама сябе грэеш.

Час-дзіця па галоўцы гладзіш.

Далячынь тваіх думак шчырэе.

Сонца звечара у засадзе.

Звечарэла душа цішыні,

а начуе ліха пад плотам,

што адчаем учэпіцца потым...

Коўдру хмаркі

пад бок падгарні.

* * *

Каля Немана жвір.

Чаркі зор замуціліся троху.

Конь мой —

дуб каля броду —

капытамі пачуе дарогу.

Акунуся ў слязу,

у зярністую демру дубровы.

Шчэ за ноч адпасу

свой усход —

вольны статак барвовы.

Бор — душа цішыні,—

для стагоддзяў адчынены насцеж,

з лапак хмар сыпані

вырай зор,

гліцу словаў на шчасце.

Чую, міма ляцяць,

шалясцяць ix зіхоткія крылцы.

I смычкі забыцця

тнуць па сэрцы маім,

як па скрыпцы.

ПАДКЛЯПАНЦЫ

За светам недзе веска Падкляпанцы,

а там жывуць манюкі,

ашуканцы.

Былі аднойчы

ў Падкляпанцах танцы.

На танцах нехта рэкнуў недарэчы:

«Усе, хто ў Падкляпанцах —

ашуканцы!»

I гэтай праўдзе нельга запярэчыць.

Паколькі, хто казаў,

быў падкляпанец.

Дык i не ўсе між падкляпанцаў,

мусіць,

сябе абманваюць i блізкім хлусяць.

Таму, i той, хто рэкнуў,—

ашуканец.

Выходзіць, праўда —

паміж падкляпанцаў

цяпер ужо няма не ашуканцаў.

* * *

Калі стамлёнай надзеі

здрадзіць бай, што пабег па сцяне,—

я буду верыць вам, дзеці,

хоць няпраўду кажаце мне.

Калi холаду белыя кветкі

замуруе мароз на акне,

спадзявацца буду, што дзеткі

яшчэ адагрэюць мяне.

Пакуль аб найгоршыя весткі

ніткі нерваў ушчэнт не парву,

и i сем чакаць буду, дзеткі,

у любую пару.

Я нап'юся як мудрая маці

i з крыйіцы чакання,

аж пакуль конь мышастае масці

у прорву не кане...

* * *

Цярплівая зварыць у летняй вадзе

вячэру, ад рук запаліўшы пліту.

Надзею апошнюю злосць завядзе

у слепату.

...А мне дык вытрымкі i не хапала.

Хвіліны-знічкі за грывы хапала.

Вось падрасту — i бывайце здаровы!

Але прымусілі пасвіць каровы.

Злосная зранку — на сонечнай выспачцы,

небам накрыўшыся, хочацца выспацца.

У гумны луг перавезены — голы.

Сшыткі — у сумку.

Званок каля школы.

Як жа спяшалася скончыць вучобу.

Але закінула марную спробу

i недавучкай выбегла замуж...

Дзеці растуць — у ix тое сама ж.

Неспадзяванкамі радуе лес.

Грукам па бруку адчайных калёс.

ЗІМОВЫЯ ЧАРЫ

Бохан зямлі

пасыпаны соллю снягоў.

Зачараваны

возера поўны карэц

будзе да квеценя

месячным бляскам гарэць,

дыхаць па бронхах аеру ад берагоў.

Явар зацвіў

ад сука-стрыгунка да камля,

гэтак аздобіў ягоную крону мароз.

— Бог не цяля,

бачыць, мароз, крудяля!

Скуль ты

такія бялюткія фарбы прывёз?

Даў табе фарбы на поўначы

белы мядзведзь,

выціснуў з проламкі цюбік

палярнага дня.

Вырваў ты з лап яго скарб,

віхор пераняў

i прыляцеў на світанні

замылены ўвесь.

Вернуцца хутка

з далёкіх краёў жураўлі,

здзюбаюць белую соль

ca скарынкі зямлі,

крыламі квецень з галінак

узнімуць да хмар,

з возера поўнага знікне сіверу чар.

СТАРАЖЫТНАЯ КАЗКА ПРА ПАСЛУШЭНСТВА

Чатыры сыны гадаваліся ў таты

паміж сабой у вялікай згодзе:

першы — пісар,

другі — араты,

трэці — гандляр,

а чацвёрты — злодзей.

бацька даваў ім парады:

— I задажджыцца,

сей жыта, араты.

Павінна кеміць галава пісарчука,

што перапісвае яго рука.

А гандляра гэтак бацька вучыў:

— За дробныя рэчы

капейкі лічы.

Наказ даваў злодзею:

— Зімой ці летам

заўжды ўцякай,

хто б ні гнаўся следам...

Вучоным стаў,

хто крывулькі выводзіў.

Карміў араты братоў пірагамі.

А сын-гандляр

не знаўся з даўгамі...

He ўплішчыўся ў пастку

за кражу злодзей.

РЭЦЭПТ

Прывеціць як

нахабнага латрыгу?

Ёсць сродак прабабуль:

скруціўшы фігу

крадком

паміж фальбонак андарака,

пачаставаць у думках:

— Небарака!

Гарляк твой луджаны

глыне i фігу...

A ўголас:

— I мядку паешце крыху!

* * *

Плыў маладзік

з загадкай уваччу.

Пайшла ад вёскі.

У горад не хачу.

Нажала б жыта новага на хлеб.

Але не сеяла...

I мой на небе серп.

Прысела ціха

на матуз мяжы —

ды горкай ночы

чарку не вазьму.

Настрою шчырасці штодзень служыць

стамілася,

самотная таму.

He кінуся за спуджаным звярком,

не стаўлю перад песняй лес на кон.

Калі сціскае даўкі ў горле ком,

званец такі напеў

ці праўды звон?