Дялядуз ъаваб верир ки, щяр бир

гырынтынын гимяти 2 манатдыр. Йейирсян,

дярщал аьлын артыр.

Тязяйин мцштяриси чохалыр. Щамы бу

«гиймятли» «дярмандан» бир нечя дяня алмаьа

чалышыр. Мцштяриляр тязяк гырынтыларыны

алыр, еля орадаъа йемяйя башлайырлар. Онлар

бу «дярманы» йейяндян сонра аьыз-

бурунларыны бярк-бярк туршудараг дейирляр:

- Яши, бу щеч ня дадмыр ки.

Бир няфяр дя дялядуза йахынлашыб пул

верир вя «дярман» алыр. Еля орадаъа йейиб

дейир:

- Яши, бу щеч ня дадмыр ки…

Бирини дя алыб йейир вя дейир:

199

- Яши, бу щеч ня дадмыр ки:

Бирини дя алыб йейир вя дейир:

- Яши, бу, щеч ня дадмыр ки:

Бирини дя алыб йейир вя аьыз-бурнуну

туршудараг дейир:

- Яши, бу лап тязяк дадыр ки…

Буну ешидян дялядуз дярщал дейир:

- Щя, бах сян йаваш-йаваш аьылланырсан.

ПАДШАЩ ВЯ ЭЮЗЯЛ ГАДЫН

Падшащ мащалы эязмяйя чыхыбмыш.

Бирдян эюзял бир гадын эюрцр. Бунун цзцндя ня

янлик варыйды, ня киршан. Падшащ ямр едир ки,

бу гадыны щяр эцн онун сарайына эятирсинляр.

Падшащ гадына бахыб ляззят алырмыш. Щяр

дяфя дя она бир гызыл баьышлайырмыш.

Бир эцн гадын дцшцнцр ки, яэяр падшащ

мяни бязяк-дцзяксиз бяйянирся, эюр бязянсям

няляр олар? Онда падшащын лап аьлы

башындан чыхар, лап чох гызыл веряр. Гадын

еля беля дя едир. Падшащын щцзуруна

эетмямишдян габаг юзцня яммяли- башлы ял

эяздирир. Падшащ ону эюрян кими гязябиндян

эюзц кяллясиня чыхыр вя дейир:

- Ай залым баласы, бойалы гадын онсуз да

долудур мяним сарайымда. Инди тапшырарам

сяня йахшыъа ъяза верярляр.

Щямин эцн падшащ гадыны мющкям

ъязаландырыр.

200

ДАМАЗЛЫГ ЦЧЦН

Йцнэцл машынлар тязяъя чыханда бири

даьдан Эянъяйя эялибмиш. Шящярдя шцтцйян

балаъа миник машынларыны эюрцб бярк

тяяъъцблянир. Бир няфярдян сорушур ки, бунлар

нядир беля? О да баша салыр ки, бу йцнэцл

миник машыныдыр. Гонаг бунун ня демяк

олдуьуну баша дцшмцр. Ахырда беля

гандырырлар:

- Бу машынлар сизин эюрдцйцнцз о ири

машынларын балаларыдыр.

Гонаг бу сюздян бярк севинир вя дейир:

- Эюрясян, бу баладан бир-икисини

дамазлыг верярлярми эедяндя юзцмля апарым?

ЮЗЦБОШАЛДАН МАШЫН

Бир айрым шящяря чохлу помидор апармаг

истяйир. Бир йцк машынынын сцрцъцсц иля

данышыр. Беш йцз маната йоллашырлар. Ня

ися, бир эцъ-бяла иля помидору машына

йцкляйирляр. Машын йериндян тярпяняндя

айрым шоферя дейир:

- Шофер гардаш, дцздцр, сяннян беш йцз

маната йоллашдыг. Амма бяри башдан дейирям

ки, сана ъямиси йцз манат веряъям.

Шофер бу сюздян щям тяяъъцблянир вя

щям дя гязяблянир. Дейир:

- Йох, гардаш, инъимя, онда мян сянин

йцкцнц шящяря апара билмярям.

201

Айрым кефини позмур:

- Онда эет, зящмят чяк мяним помидоруму

юзцн бошалт. Мян йорулмушам, ялими дя вуран

дейилям.

Шофер машынын кузовуну галдырыр,

помидорун щамысы йеря тюкцлцр. Айрым чаш-

баш галыр. Еля бу вахт онун йанында башга бир

йцк машыны дайаныр. Шофер башыны

пянъярядян чыхарыб дейир:

- Ай гардаш, шящяря мал апармаг

истяйирсянся, эял йоллашаг.

Айрым йерля йексан олмуш помидору йыьа-

йыьа сорушур:

- Сянин дя машынын юзц бошалдандыр?

ЩЕЧ КИМ ЭЯЛМЯК ИСТЯМИР

Бири юлцр. О дцнйада ону ъящяннямя

эюндярирляр. Ъящяннямя чатан кими

башлайырлар буну о ку вар дюймяйя. Дюйцлян

адам зарыйа-зарыйа Щинкир-Минкиря дейир:

- Яши, адамы беля дюйцрсцнцз дейя

йаныныза щеч ким эялмяк истямир дя …

ЩАМЫСЫНДАН БИШИРИН

Дашкясяндя Караьан Усуб адлы чох бамязя

бир киши олуб. Бир эцн Караьан Усуб

достларындан биринин евиня гонаг эедибмиш.

Ев йийяси Усуб кишидян сорушур ки, ня

йейяъяксян, ня щазырлайаг?

Усуб киши сорушур:

202

- Ня биширя билярсиниз?

Ъаваб верирляр ки, чох шей. Мяслян: пити,

кяляпыр, бозартма, кцфтя, долма, плов …

Буну ешидян Караьан Усуб дейир:

- Газаныныз чохдурса, щамысындан

биширин …

АНАСЫНЫ АЬЛАДАЪАМ

Даь кяндляринин бириндя колхоз сядри

сечмяк истяйирляр. Лайигли адам тапа

билмирляр. Кянддя савадсыз,амма голдан

гцввятли, аьыздан пяртов бир киши варыймыш.

Мцяллимлярдян бири онун цстцня дцшцр ки, эял

бу иши еля сян эютцр ющдяня. Бизим колхоз

цчцн сяндян йахшы сядр ола билмяз.

Киши ъаваб верир ки, ай ъаным, мян

савадсыз бир адамам. Иъласда-миъласда

даныша билмярям. Ял чякин мяндян.

Мцяллим тякид едир:

- Тяки сян разы ол, эериси иля ишин йохдур.

Щарда чыхыш елясян, мян сяня кюмяк

ейляйярям.

Кишини биртящяр йола эятирирляр. Колхоз

сядри сечирляр. Дярщал иълас чаьырылыр.

Сядр она дил тюкян мцяллими йанына чаьырыб

дейир ки, мян ъааматын габаьында чыхыш

етмялийям. Бяс ня тящяр ейляйяк?

203

Мцяллим дейир ки, щеч наращат олма. Сян

чых кцрсцйя. Мян дя кцрсцнцн алтында

эизляняъям. Мян ня десям, сян тякрар едярсян.

Разылашырлар. Иълас башланыр. Тязя

сядр кцрсцйя чыхыр. Кцрсцнцн алтында эизлянян

дейир:

Денян: « Йолдашлар!»

Сядр дейир:

- Йолдашлар!

Сядр буну дейяндян сонра аста сясля

кцрсцнцн алтында эизлянмиш адамдан сорушур:

- Я, бяс инди ня дейим?

О да, ъаваб верир:

- Я, ъанына азар де! Мян ня билим ня

демяк лазымдыр?

Щамы эюзцнц дикир сядрин цзцня. Йердян

бири сорушур:

- Щя, бяс сонра? Ешидирик, сюзцнц де.

Сядр гызарыб-бозарыр. Бир няфяр айаьа

галхыб дейир:

- Яши, сюзцн йохдурса, биз чыхыб эедяк.

Сян Аллащ, бизи авара елямя. Ишимиз-эцъцмцз

вар.

Сядр дейир:

-Йахшы, йолдашлар, сиз эедин. Сизя щеч

бир сюзцм йохдур. Амма мяним айаьымын

алтында бири вар. Бу саат онун анасыны

аьладаъам.

ЯЗМЯСИН, ЯЗМЯЙИМ

Бир чобан даьда гойун отарырмыш. Еля бу

вахт бир молла сцрцнцн йанындан кечиб щараса

204

эедирмиш. Дайаныб чобанла салам-ялейк

еляйир. Сонра сорушур:

- А бала, бурада нейляйирсян?

Чобан ъаваб верир:

- А молла ями, рузуму газанырам.

- А бала, рузу беля газанылмыр. Сян эяряк

эеъя-эцндцз Аллаща дуа еляйясян, ибадят

еляйясян, намаз гыласан. Бах, онда сянин

башындан рузу тюкцляр.

Чобан сорушур:

- А молла ями, ибадят нядир, намаз нядир?

Молла ъаваб верир ки, инди эедярсян

мясъидя. Орада бахарсан, ъамаат ня еляйирся,

сян дя ондан еляйярсян. Щяр шей сяня аэащ

олар.

Чобан сцрцнц архаъа салыб тез мясъидя

эедир. Юмрцндя биринъи дяфя мясъиддя олдуьу

цчцн бурада эюрдцкляриня чох тяяъъцбля

бахыр. Бахыб эюрцр ки, бир дястя адам эащ диз

цстя чюкцр, эащ йери юпцр, эащ цзцнц йухары

тутур, эащ да яйилиб галхыр. Бир узунсаггаллы

киши дя лап габагда дайаныб уъа сясля дейир:

- Аллащц-Якбяр!.. Аллащц-Якбяр!.. Аллащц-

Якбяр!..

Чобан ибадят едян, намаз гылан адамларын

башынын цстцндян щоппана-щоппана лап габаьа

эялир. Щамыдан габагда, ахундун эери йанында

дайаныб ибадятя башлайыр. Ким ня ъцр щярякят

едирся о, дярщал щямин щярякяти тякрар едир.

Архадакы


адамлар

чобанын


йерсиз

щярякятляриндян, ялялхсус щамынын башы

цстцндян щоппанараг габаьа кечмясиндян бярк

гязяблянсяляр дя, намазын хатириня щеч ня

дейя билмирляр. Чобан ашаьы яйиляндя бирдян

205

архадакы адамлардан бири онун ятинин йумшаг

йериндян тутуб бярк сыхыр. Аьрыдан чобанын

эюзляри бюйцся дя ъыггырыны чыхартмир. Буну

намазын цмуми гайдасы кими гябул едир. О да

ялини узадыб ондан габагда дайанмыш ахундун

ятинин йумшаг йериндян тутур вар эцъц иля

сыхыр. Ахунд юзцндя дящшятли бир аьры щисс

ется дя Аллащын кяламыны йарымчыг кяся

билмир. Юз дуаларына, ибадятиня давам едир.

«Яллязиня» сюзцнц ешидян чобан дейир:

- Яши, язмясин, язмяйим дя…

СЯНИ ЙЕМЯЙЯЪЯК КИ

Эцнлярин бир эцнц бир эянъялинин евиня

гонаг эялир. Гонаг мящляйя эирир. Мящлядя бир

сярт ит варыймыш. Ев йийяси ейвандан гонаьа

ня гядяр дейирся ичяри эял, ит аман вермир.

Гонаг да горхусундан иряли йерийя билмир. Ев

йийяси ейвандан итя бярк тяпинир. Амма йеня ит

гонаьы иряли бурахмыр. Бу дяфя ев йийяси итя

аъыгланыр:

- Я, ня щцрцйцрсян, бир аман версяня.

Гонагдыр дана, гойсана эялсин, сяни йемяйяъяк

ки …

ИНДИ БИЛДИН?

206

Бир кишинин гызына елчи эялир. Киши

мятлябдян щалы олан кими биръя кялмя иля юз

сюзцнц дейир:

- Мяним гызм щям лал, щям кар, щям дя

топалдыр.

Елчиляр билдирирляр ки, гызын щяр ня

гядяр ейби олса, онлар цчцн гябулдур. Щяр ики

тяряф разылыьа эялир. Нишан, той баша чатыр.

Гайнана тязя эялинин башыашаьы, аьыллы,

эюзял, зиряк олдуьуну эюрцр. Одур ки, бир эцн

гудасына цзцнц тутур:

- Бура бах, а гощум, бяс сян дейирдин гызын

лалды, карды, топалды?

Гызын атасы ъаваб верир:

- Мян о сюзц башга мянада демишям. Йяни

мяним гызым щеч вахт йанында данышылан

сирри башгаларына вермяз, щяр сющбятя гулаг

асмаз, гапы-гапы эязмяйи дя хошламаз. Инди

билдин, беля демяйимин сябябини?..

БОСТАНА ДЮНЦБ

Кечмишдя бир бяй вар имиш. Гапысына

аьлы кясмяйян адам эяляндя нюкярини

эюндярярмиш ки, эет денян аьам хястяди. Бир

эцн йеня бяйин гапысы дюйцлцр.Бяй тез нюкяри

эюндярир ки, эет денян аьам хястяди. Гонаг да

цзлц гонаг имиш. Гырсаггыз олур ки, аьанын

хястялийи нядир?

Нюкяр юзцнц итирир, башлайыр

кякялямяйя:

207

- Аьам узаныб йеря. Башы шишиб гарпыз

бойда олуб. Айаглары еля бил ки, лап йемишди.

Рянэи бадымъан кими гаралыб. Ялляри…

Буну ешидян гонаг гящгящя чякир:

- Яши, таа денян аьам бостана дюнцб. Вай

дядям, вай!..

ГЫСА, КОСА, МУСА

Бир кянддя цч гардаш вармыш. Бу

гардашларын да вар-йох биръя аты вармыш. Бир

эцн бу ат итир. Гардашлар

отуруб

фикирляширляр:

- Айя, цч гардашын вар-йох бир аты ола. О

да итя? Бизя айыбдыр ки, бир аты сахлайа

билмирик. Йох, мцтляг аты тапмалыйыг.

Онлар аты ахтармаьа башлайырлар.

Бирдян бахыб эюрцрляр узагдан бир адам эялир.

Гардашлардан бири дейир еля аты бу

оьурламыш олар.

Бюйцк гардаш дейир:

- Айя, бунун бойу гысадыр.

Ортанъыл гардаш дейир:

- Яэяр онун бойу гысадырса, онда быьы да

косадыр.

Кичик гардаш дейир:

- Яэяр онун бойу гыса, быьы косадырса,

онда ады Мусадыр.

Гардашлар беля щесаб едирляр ки, яэяр

онларын фикирляшдикляри дцз чыхса, демяли,

аты доьрудан да бу адам оьурлайыб. Бир аздан

щямин адам онларын йанына чатыр. Гардашлар

бахыб эюрцрляр ки, дедикляри яламятлярин

щамысы бу адамда вар. Тез сорушурлар:

208

- Айя, сянин адын Мусадырмы?

О ъаваб верир:

- Бяли, мян Мусайам.

Буну ешидян кими гардашлар онун

йахасындан йапышырлар ки, бизим атымызы сян

оьурламысан. Тез ол бизим атымызы вер.

Муса ня гядяр анд-аман еляйир ки, ат-зад

эюрмяйиб. Щеч онун бу ишдян хябяри йохдур.

Гардашлар инанмыр ки, инанмыр. Кишини тутуб

газынын йанына эятирирляр. Ящвалаты

данышырлар.

Газы сорушур:

- Ахы сиз щардан билирсиниз ки, аты бу

адам оьурлайыб?

Гардашлар ъаваб верирляр ки, биз

билиъийик вя щяр шейи билирик.

Газы дейир:

- Онда эялин бир шярт кясяк. Сиз чыхын

чюля. Мян овъумда бир шей эизлядяъям. Ону

тапа билсяниз, демяли дедикляринизин щамысы

доьрудур.

Гардашлар чюля чыхырлар. Бир аздан

гайыдырлар. Газы сорушур:

- Тапын эюрцм, мяним овъумдакы нядир?

Бюйцк гардаш дейир:

- Кишинин ялиндяки онун варыдыр.

Ортанъыл гардаш дейир:

- Яэяр о, кишинин варыдырса, демяли рянэи

сарыдыр.

Кичик гардаш дейир:

- Кишинин ялиндяки онун варыдырса, рянэи

дя сарыдырса, демяли о, дарыдыр.

Газы овъуну ачыр. Бахыб эюрцрляр ки,

доьрудан да онун эизлятдийи дары имиш. Газы

209

гардашларын билиъи олдуьуна там инаныр вя

беля щесаб едир ки, онлар ат оьурлайаны

дцзэцн тапыблар. Одур ки, Мусайа тяпиняряк

дейир:

- Тез ол эет, онларын атыны тап, вер

юзляриня.

БАКЫДАН ЭЯТИРДЯРИК

Эянъядяки


бядии


юзфяалиййят

коллективляриндян


бири


консертя

щазырлашырмыш. Бирдян шящяр мядяниййят

шюбясинин мцдири ичяри эирир. Ушаглардан

сорушур:

- Вязиййят нятяридир, я?

Ушаглар йербяйердян дейирляр ки, ня гядяр

чалырыгса, резонанс вермир.

Мцдир кефини позмур:

- Я, вермир, щеч вермясин, тяшкил еляйиб

Бакыдан эятирдярик.

БИР МАНАТЫН ДЯРДИНДЯН

Дялляк бир мярдимазарын башыны

гырхырмыш. Бирдян оьлу ичяри эириб пул

истяйир:

- Ай дядя, мяня бир манат вер, конфет

алаъам.

Дялляк йаныб –йахылыр:

- Я, кюпяк оьлу, мян бир манатын дярдиндян

габаьымда ит гырхырам, сян дя эялиб мяндян

бир манат истяйирсян?

210

ФИЛ ЩЯКИМИ

Бири чох хяръ-хясяррятнян узаг бир

юлкядян фил щякимлийини юйряниб юз вятяниня

гайыдыр. Чатан кими йанына бир фил эятириб

дейирляр ки, бяс демяссянми, бу фил

хястяляниб, буна бир ялаъ еля. Щяким чюля

чыханда фил йеря сявяриб йатмышды. Щяким

фил сащибиня дейир ки, фил бярк хястяляниб,

она мцтляг ийня вурмаг лазымдыр. Фил сащиби

дя дейир ки, щя, лап йахшы, ийня вур, ня гядяр

истяйирсян сяня пул верярям. Щяким ийняни

щазырлайыр. Амма ийняси дя ялиндя бир хейли

дайаныб филя бахыр. Фил сащиби сорушур:

- Щяким гардаш, ноолду, нийя ишя

башламырсан?

Щяким дейир:

- Билирсян, гардаш, бир иш вар, ики ямял.

Мян бу ийняни филин башына вурмалыйам,

амма байагдан ща бахырамса бу чяр дяймиш

щейванын башы иля эери йаныны сечя

билмирям.

Фил йийяси щякимин сюзцня лап мяяттял

галыб дейир:

- Бу нятяри щякимди, я? Нечя илди

папаьыны эцня йандырыб фил щякимлийи

охуйуб, щяля дя филин башы иля эери йанын

сечя билмир.

Киши буну дейиб фили дящмярляйир,

биртящяр габаьына гатыб евиня апарыр.

211

ЕШШЯКНЯН ИТИН ЙЕМЯЙИ

Ики цздянираг алим уъгар даь

кяндляриндян бириня эедир. Бир аьсаггалын

евиндя гонаг галасы олурлар. Ахшам дцшцр,

йемяк вахты чатанда аьсаггал гонаглара тяклиф

еляйир ки, буйурун, ял-цзцнцзц йуйун, бир тикя

чюряк кясяк. Бизим гары шящярли

гонагларымыза бир йахшы хянэял бишириб.

Гонаглардан бири ял-цзцнц йумаг цчцн чюля

чыхыр. Еля бу вахты аьсаггал о бири гонагдан

сорушур:

- Ай оьул, мяни баьышла, гадан алым,

сяндян бир сюз сорушмаг истяйирям. Бир мяня

де эюрцм, сянин бу чюля чыхан достун нятящяр

адамды?

- Яши, нятяри олаъаг ей, ешшяйин биридир.

Бир аздан сонра чюлдяки гонаг ичяри эирир,

бу дяфя дя о бири гонаг ял-цзцнц йумаьа чыхыр.

Аьсаггал инди дя она йахынлашыб сорушур:

- А бала, гадан алым, мяни баьышла,

сяндян бир сюз сорушмаг истяйирям. Сянин о

достун ня ъцр адамды?

Гонаг цз-эюзцнц туршудуб дейир:

- Ещ … О нийя адам олур, итин биридир.

О бири гонаг да ял-цзцнц йуйуб гайыдыр.

Аьсаггал бунларын икисини дя бурда гойуб чюля

чыхыр, эедиб бир габ арпа, бир габ да йал

эятирир. Гонагларын габаьына гойур. Гонаглар

дейир:

- А киши, бу няди беля ?

Аьсаггал ящвалыны позмур:

- А бала, ешшякнян итин йемяйи айры ня

ола биляр ки?

212

ГОЙСАНА НЯЧЯННИКНЯН ЭЮРЦШЯК

Дашкясяня тязя катиб эялибмиш. Катиб

районла йахындан таныш олмаг истяйир.

Яввялъя кяндляри эязмяк, адамларла эюрцшмяк

гярарына эялир. Машына миниб узаг кяндлярин

бириня йолланыр. Дахили ишляр шюбясинин

ряиси дя онун йанындаймыш. Бир даьын

ятяйиндян ютцб кечяндя катибин эюзц бюйцк бир

гойун сцрцсцнцн архасынъа эедян ортайашлы

чобана саташыр. Тез машыны сахлатдырыр.

Машындан дцшцб дахили ишляр идарясинин

ряиси иля бирликдя чобана тяряф эедир. Чобан

ряиси лап узагдан таныйыр, амма йанындакынын

ким олдуьуна ящямиййят вермир. Катиб чобана

йахынлашыб ял узадыр. Чобан онун ялини эери

итяляйиб дейир:

- Я, юлдцйцн ща дюйцл, гойсана бир

нячянникнян эюрцшяк.

ЮЛЦЙНЯН БИР ЙАСТЫЬА БАШ

ГОЙУРАМ

Бир мяълисдя Мяммяд адлы бир кишинин

хястялянмяйин-дян сюз дцшцр. Сорушурлар ки,

нолуб, нийя хястяляниб? Бири дя гайыдыр ки,

бяс демяссянми Мяммяд киши ушаглыгдан

юлцдян горхандыр. Кечян эеъя гябристанлыьын

йанындан кечяндя эюзцня юлцляр эюрцнцб,

кишинин горхудан зящри чатлайыб. Щясян адлы

зарафатъыл бир киши юзцнц сахлайа билмяйиб

дейир:

213

- Нийя горхур, я… Юлцдян дя горхарлармы?

Мян отуз илдир ки, юлцйнян бир йастыьа баш

гойурам,бя нийя горхмурам?

КЯЛБАЛЫ КИШИ ВЯ ЛОТУЛАР

Албалы кяндиндя олан Кялбалы киши бир

ешшяк йцкц эавалы апарырмыш базарда

сатмаьа. Йолда лотулар кишинин габаьыны

кясиб сорушурлар:

- Киши, щаралысан? Кяндинин ады нядир?

Киши дейир:

- Албалы.

- Адын нядир?

- Кялбалы.

- Йцкцн нядир?

- Эавалы.

Лотулар гязябля бир-бирляриня бахыб

дейирляр:

- Айя, бу гоъа дейясян бизи сарыйыб. Эялин

ону бир йахшы язишдиряк.

Буну ешидян Кялбалы киши ъибиндян сяняд

чыхарыб онлара эюстярир. Лотулар сянядляря

бахдыгдан сонра кишинин сюзляринин

доьрулуьуна инаныр вя она тохунмурлар.

ЯЛЛИ ВЕРМИШИМ, ЯЛЛИ ДЯ ИСТИЙЕЙ

Беш-алты айрым Эянъяйя картоф

апарырмыш. Йолда полис машыны сахлайыр.

214

Шофер дцшцр йеря. Башлайырлар чяня-боьаз

елямяйя. Кузадакы айрымлар сорушур:

- Ноолуб, я, ня истийей?

Шофер дейир:

- Я, та ноолажах бундан артых, бурахмах

истямир.

Айрымларын бири дейир:

- Я, шяррясин, юлмцйцфсян ща шярря!

Шофер дейир:

- Я, та ня шяррийяжим, ялли вермишим,

ялли дя истийей.

БАЛ

Бир эянъялинин евиня гонаг эялир. Ев

йийяси йахшы сцфря ачыр. Гонаг дейир:

- Аллащ сцфрянизи беля щямишя ачыг

елясин! Мян тохам, щеч ня йемяйяъям.

Ев йийяси ял чякмир ки, йох, бу

немятлярдян дадмасан, бир тикя чюряк

кясмясян, цзцня бахмарам, гонаг ня иллащ

еляйирся, мцмкцн олмур. Ахыры ялаъы кясилиб

сцфряйя гойулмуш балдан йемяйя башлайыр.

Бир дадым алан кими балы тярифляйир:

- Яши, бу ня эюзял балды?! Бу йашаъан мян

щяля беля ляззятли бал йемямишям.

Ев йийясинин голтуьу гарпызланыр. Юзцнц

сахлайа билмяйиб дейир:

- Гонаг гардаш, щяля мяним йахшы балым

даьдадыр. Сянин йедийин онун йанында ня

зибилдир ки…

215

ЪАНАВАР ЙУВАСЫ

Товузда Гыггы Вяли адында бамязя бир

киши олуб. Бир эцн Вяли Эцръцстанын Овчулар

Ъямиййятиня телеграм вурур ки, тез

силащланын эялин, совхозумуза чохлу ъанавар

даданыб. Эцнлярин бир эцнц Тифлисдян бир

дястя силащлы овчу машынла кяндя эялир.

Онлары Вяли юзц гаршылайыр. Сорушурлар ки,

а киши, сян бу мязмунда бир телеграм

вурмусанмы? Вяли дейир ки, щя. Няйся, Вяли

бунлара дейир ки, далымнан эялин, мян бу саат

ъанаварларын йувасыны сизя эюстяряъям.

Овчулар яли силащлы дцшцрляр Вялинин

йанына. Вяли онлары апарыр дцз совхоз идаря

щейятинин бинасына. Овчулара совхоз

директоруйла мцавинин отаьыны эюстяриб

дейир:

-Бах, ана ъанаварла ата ъавар бу отагларда

отурублар. Бала ъанаварлар ися бах орда –

мцщасиб отаьында отурурлар. Сиз яввялъя ата

ъанаварла ана ъанавары овлайын. Бала

ъанаварлар буну эюрцб юз-юзляриня

гачаъаглар.

АДАМ ЙОХ, АЛИМ ЕЛЯДИ

Юзцндян разы, ловьа вя савадсыз ики алим

Низами Эянъявинин щейкялинин йанындан ютцб

кечирмиш. Онлардан бири щейкяля тяряф бахыб

дейир:

-Бизи дя бу киши адам еляди.

216

Онларын архасынъа эялян вя щяр ики

«алими» йахшы таныйан бир аьсаггал бу

сюзляри ешидиб дейир:

-Низами рящмятлик сизи адам йох, алим

еляди.

ЩАГГЫН ВАР

Бир кишин чох севдийи бир ити вармыш.

Бир эцн бу ит милисин папаьыны эютцрцб гачыр.

Милис бир эцъ-бяла иля эялиб папаьыны тапыр.

Ит йийясини чаьыртдырыб ящвалаты она

данышыр. Сонра да итя бир тяпик вурур.

Буну эюрян ит йийяси дейир:

-Вур, вур, лап ялинин ичиндян эялир. Вур,

валлащ, сян инди бу итин ятини дишиня чяксян

дя щаггын вар.

ЮМРЦМЦН АХЫРЫНА КИМИ

Бир гарышга бир фил иля евлянибмиш.

Эцнлярин бир эцнц фил юлцр. Гарышга

башлайыр аьламаьа, шивян гопармаьа.

Йахынлашыб тясялли верирляр ки, яши, аьлама,

юлцб-юлцб, ъанын саь олсун.

Гарышга дейир:

- Мян башыдашлы буну аьламырам ки…

Мян юз эцнцмя аьлайырам. Эяряк юмрцмцн

ахырына кими гябир газам.

АХТАРАРСАН БИЗЛЯРИ …

217

Бир киши пинячилик юйрянир. Ди эял ки,

ишлятмяйя щаъаты олмур. Эедир чохдан

пинячилик еляйян достунун йанына. Хош-бешдян

сонра эюзцнцн алтындан бизляря бахыр,

истямяйя дя цзц эялмир. Башлайыр зцмзцмя

елямяйя:

Ахтарарсан бизляри,

Тапа билмязсян бизляри,

Онда сюймя бизляри.

Охуйа-охуйа юзцня лазым олан бизляри

чырпышдырыр. Досту щеч ня баша дцшмцр. Бу

чыхыб эедяндян сонра ийняни, бизи йериндя

тапмыр. Пинячи бармаьыны дишляйир: «…

Демяли, достум мяннян щалаллыг алырмыш».

НЯ БОЙУН ОЛУРСАН?

Бир аьсаггал райком катибинин йанына

эедиб дейир:

- Йолдаш катиб, рцшвят району башына

эютцрцб.

Катиб ялини аьсаггалын чийниня гойур.

Дейир:

- Аьсаггал, ня бойун олурсан, бу райондан

рцшвяти тамам йыьышдырым?

218

ЧАЙ ЯЩВАЛАТЫ

Эянъябасарын ГарАпиримли кяндиндя

Ямращ адында бир киши варыймыш. Бу киши

кяндин йцзбашысы имиш. Бир эцн Аьасбяйлийя

досту Щясянин цстцня чапар эюндярир. Дейир:

- Достума дейин филан эцндя Ямращ киши

башынын дястясийнян чай гонаглыьына эяляъяк.

Чарар чатыр Аьасбяйли кяндиня. Сюзц

йийясиня йетирир. Щясян киши чаьырыр арвады

Сайалыны. Дейир бяс беля, щазырлыг эюр.

Гонаглар эялир.

Вахт- вядя тамам олур. Гонаглар

тюкцлцшцр. Сайалы юз-юзцня дейир: «Йох, мян

бу иши йохламалыйам, эюрцм бу Ямращ неъя

чай ичянди ки, о бойда йолу баса-баса чай

ичмяйя эялир».

Гонаглар кечир юйя. Мцтяккяляря

дирсяклянирляр. Гялйан чякиб, ордан-бурдан

сюз салырлар. Сайалы мящлянин ортасында

самавар гайнадыр. Чайы гясдян ики чайникдя

дямляйир. Чайникин бириня бир овуъ арпа

тюкцр. Арпалы чайдан сцзцб гойур гонагларын

габаьына. Гапынын арАсындан бахыр. Ямращ

киши стяканы ялиня эютцрцб ийляйир. О саат

башлайыр ат кими кишнямяйя. Сайалы

бармаьыны дишляйир. Тез чайлары

йыьышдырыр. О бири чайникдян сцзцб эятирир.

Ямращ киши йеня стяканы башына галдырыр. Бу

дяфя «бящ-бящ» дейир. Сайалы эюрцр ки, щя,

бу киши щягигятян чай ичян адам имиш.

219

БИР ЕШШЯЙИ ОЛАН

Ики щямшяри растлашыр. Бири о бириндян

сорушур:

- Гардаш, вятяндя ня вар, ня йох?

Дейир:

- Бир ешшяйи олан

Мадар- кцдар доланей.

Ики ешшяйи олан

Гуйруьундан бал ямей.

Цч ешшяйи олан

Ханнан баъанаг олей.

ЙЕДДИ БАЪАНАГ

Йедди баъанаг йолнан эедирмиш. Бирдян

бунлардан бири дейир:

- Бир адам олайды, сющбят елийярдик.

БАЬРЫН ДАШДЫМЫ

Бир гыз эялин кючцр. Той эцнц бахыр ки,

гайнатасы кабабдан чякир, йейир. Чякир, йейир.

Эялин аъ имиш. Бахыр, бахыр. Ахырда дюзя

билмир, дейир:

- Баьрын дашдымы, а Мющляш киши!

Демирсянми бялкя биринин тамащы кечяр.

ЭЦЛЦ КИШИ ИТИНЯ ЙАХЫН ДУРМУР

220

Эоранбойун Гарадаьлы кяндиндян олан

Эцлц киши эялир Эянъя базарына. Ити дя

йанындаймыш. Ит андыр бир кишини йаь долу

гарныны йыртыр. Йаь ахыр. Киши гышгырыр:

- Ай бу итин йийяси! Ай бу итин йийяси! Эял

ъяримяни вер!

Эцлц киши эюрцр ишляр шулугдур. Бу да

башлайыр ити дюймяйя. О вахтдан бяри юз

малына йийялик елямяйяня дейирляр:

- Эцлц киши итиня йахын дурмур.


ТЯКИ ЙАХШЫ ЙЕМЯК ОЛСУН

Бир эцн Эцлц кишинин алдадырлар.

Дейирляр ки, сяни Щазырящмядлийя гонаг

чаьырыблар. Бир дя йаландан ъаныйананлыг

еляйирляр:

- А киши, йол чох узагды, нятяри эедиб

чыхаъагсан?

Эцлц киши кефини позмур:

- Тяки йахшы йемяк олсун. Щазырящмядли

буду бурадыр.

АЛЛАЩЫН ИКИ АДЫ

Дейир бир чиркин кишинин чох эюзял

арвады вар имиш. Бир эцн бунлара бир гонаг

эялир. Арвада дейир:

- Ай баъы, сян ки, беля эюзялсян. Бу

бядщейбят кишийнян нятяри отурурсан?

Арвад дейир:

- Ай гардаш, сян йягин мцсялман дейилсян.

Билмирсянми Аллащын бир ады Сябрди, о бири

221

ады Шцкр. Мян бу кишинин кифирлийиня бахыб

сябр еляйирям, юз эюзяллийимя бахыб шцкр

еляйирям.

САЬ ТЯРЯФДЯКИ МЯНЯМ

Бири ясэярликдя ешшякнян шякил

чякдирир. Йоллайыр атасына. Алтындан да

йазыр:

- Дядя, саь тяряфдяки мяням.

ЦЧ БАЪЫ

Бир кишинин цч гызы вар иди. Бир эцн

бунлара елчи эялир. Киши дейир:

- Щяряниз бир чайдан чай гайнадын. Ким

тез гайнатса, ону веряъям яря.

Гызлар цчц дя башлайыр чай гайнатмаьа.

Бюйцкнян ортанъыл тез-тез гапаьы галдырыб

бахыр. Эюрсцн чай гайнады йа йох. Кичик гыз

бир тяряфдя отурур. Щамыдан тез онун чайы

гайнайыр.

222

223

224

НАЬЫЛЛАР

ФАТМА

Бири варыйды, бири йохуйду Фатма адында

бир гыз варыйды. Ираг сизин цзцнцздян, бир эцн

Фатманын анасы юлдц. Бунлар бир гардаш, бир

баъы йетим галдылар. Дядяляри эедиб тязя

арвад алды. Аналыг бу йетимляря эюз верди,

ишыг вермяди. Аллащдан горхмайан кцлли –

кафирди. Аналыг Аллащындан дюндц. Кишийя

деди:

- Йа бу йетимляри бурадан эенит, йа да мян

сяндя отурмурам. Чыхыб эедирям дядям юйцня.

Кишинин ялаъы кясилди. Ушаглары йанына

салыб мешяйя апарды. Мешяйя чатанда

щярясиня бир торба вериб тапшырды:

- Эедин бу торбалары язэилнян, фысдыгнан

долдурун. Мян дя бурада дуваг гайырырам.

Киши эютцрдц бир тахтаны аьаъа мыхлады.

Йел вурдугъа тыг-тыг еляди. Киши ушаглары

бурадаъа гойуб дала гайытды. Ушаглар

таггылтыны ешидиб еля билдиляр дядяляри

мешядяди.

Шяр гарышды, йетимляр галды тяк-тана.

Чох щярряндиляр, доландылар бир няжранын

дцзцня чыхдылар. Бурада бир гарыйа уръащ

олдулар. Сян демя, бу гары адамйейян имиш.

Аллащ еля онанд еляди бу гарынын ялиня

хялбир вериб су эятирмяйя йолладылар. Гары

эялинъя комадан чыхыб гачдылар.

Савах ачылды. Ъями савахлар цзцнцзя

хейиррикнян ачылсын. Бунлар гардаш-баъы

225

эетщаэет эедиб бир йол айрыъына чыхдылар.

Бурдан цч йол айрылырды. Бириня

йазылмышды: эедярсян эялмязсян. О бириня

йазылмышды: эедярсян эеъ эялярсян. Цчцнъц

йолун ады беляйди: эедярсян тез эялярсян.

Бунлар эедярсян, тез эялярсян йазылан

йолнан эетдиляр. Бир хейли эедяндян сонра

эюрдцляр ики су ахыр. Щяряси суйун бириндян

ичди. Фатма дюнцб олду эюзял бир гыз. Гардашы

да дюнцб олду юкцз. Фатма бир башына дюйдц,

бир дизиня. Та щара чатайды? Бирдян юкцз дил

ачды. Деди:

- Ай баъы, аьлама! Аллащ мяним ъилидими

дяйишиб. Эюрцрсянми дил билирям. Мин

белимя! Та сяня йемяк-ичмяк эяряк дейил.

Буйнузумун бири йаьды, бири бал. Ямя-ямя эял

эедяк дядямизин гапысына.

Бунлар


эялщаэял-эялщаэял


эялиб

дядяляринин юйцня чатдылар. Аналыг эюрдц

Фатма юкцзнян эялиб, диниб елямяди. Гыз юкцзц

апарыб отарырды, эятирирди. Аналыьын

Фатмайа пахыллыьы тутду. Эюрдц бу гыз

эцнбяэцн эюзялляшир, шох салыр. Арвад деди:

- Йун дараьыны апар. Чюлдя бу йуну дид,

дара!

Фатма йуну дидди, дарады. Бирдян Йел,

Гийамят гопду, Фатма гачды, пилтя гачды. Йел

пилтяни эютцрцб бир гарынын баъасындан

салды, Фатма баъадан бойланды, эюрдц бир

гары отуруб. Гары деди:

- А гызым, пилтян мяндяди. Дур эял йаныма

!

Фатма эирди гарынын комасына.

Гары деди:

226

- А гызым, эял бир бу башымы битля !

Гыз бахды ки, гарынын башында битляр вар

илан - чайан бойда. Щеч динмяди. Гары

сорушду :

- А гызым, сянин ананын башы эюзялди,

йохса мяним ?

Фатма тез деди:

- Щялвят дя сянин, гары няня.

Гары няня гапгара чюрякляр биширмишди.

Йан–йанашы дцзмцшдц. Бу дяфя дя чюряйи

хябяр алды:

- Де эюрцм сянин анан йахшы чюряк

биширир, йохса мян?

Фатма деди ки, сян. Гары деди:

- Мян йатаъам. Бах о бухарыдан цч су

чыхаъаг: бири аь, бири гырмызы, бири гара.

Эюрдцн эялир, мяни дурьуз.

Фатма отурду бухарынын габаьында.

Бирдян эюрдц цч рянэдя су чыхды. Тез гарыны

дурьузду. Гары деди ки, тез ол суда чим. Фатма

олду дцмаь мярмяр кими. Деди: гырмызы судан

йанагларына, додаьына чяк. Фатма олду аь

эцлнян гызылэцл. Гары деди:

- Бах о гара судан да сачларына, киприйиня,

гашына сцрт!

Гыз гарынын дедиклярини еляди. Гарыйа

алхыш дуа верди. Минди юкцзцн белиня. Аналыг

Фатманы эюряндя партлады, ня партлады. Бунун

да бир гызы варыйды: кечял Фатма. Деди:

- Савах эетмя, юйдя гал. Гой бу дяфя мяним

гызым эетсин.

Аналыг юз гызына да йун дараьы верди, йун

верди. Эюндярди юкцз отармаьа. Кечял Фатма

йуну дидди, дарады. Йел эялди бунун да

227

пилтясини апарды. Салды гарынын баъасындан.

Гары кечял Фатманы ичяри чаьырды. Буна да

деди башымы битдя. Гыз биттямяди. Гары няня

деди:

- А гызым, сянин ананын башы эюзялди

йохса мяним ?

Гыз гайытды:

- Щялвятдя мяним анамын.

Гары няня динмяди. Бу дяфя дя чюрякляри

эюстярди. Сорушду:

- Инди де эюряк сянин анан йахшы чюряк

биширир, йохса мян ?

Гыз деди:

- Мяним анамын биширдийи щара, бу щара?

Гапгара палчыгды бу.

Гары няня башлады мцрэцлямяйя. Гыза да

бярк-бярк тапшырды:

- Бухарыдан су эяляндя хябяр еля. Мян бир

эюзцмцн аъысыны алым.

Гара су эялди. Гары гара суйу тюкдц гызын

башына, олду гапгара зянъи. Гыз аьлайа-аьлайа

эялди анасынын йанына. Башына эяляни

сюйляди. Анасы деди :

- Эяряк Фатманын юкцзц кясиля!

Фатма буну ешитди. Башы аловлу юкцзцн

йанына эялди. Оьланын ады Мящяммяд иди.

Деди:

- Ай баъы, та кечиб, аьлама. Мяним ня гядяр

ятими алан олса, йалвар сцмцйцмц атмасынлар.

Десяляр сцмцйц нейнирсян, де ки, бу юкцзц

инсана дяйишмишям. Сцмцкляри йыь, цч гуйу

газарсан. Бириня ганымы, бириня сцмцклярими,

бириня гарнымы басдырарсан.

228

Фатма гардашы щяр ня демишдися,

щамысыны еляди. Бир эцн бир гары варыйды.

Гары деди:

- А бала, йалвар – йахар щамыдан сцмцк

йыьдын. Бир эедиб о гуйулара бахсана.

Гыз эедиб хялвятъя гуйуларын аьзыны

ачды. Эюрдц гандан еля эюзял либас ямяля

эялиб, ики эюз истяйир баха. Сцмцк олан гуйуну

ачды. Эюрдц йящярли-йцйянли бир атды. Гарын

олан гуйуну ачанда бир ъцъяли тойугнан бир

хоруз эюрдц. Хоруз Фатманы эюрян кими цстцня

йцйцрдц: Фатма баъы, Фатма баъы….

Фатма горхусундан гуйуларын аьзыны

баьлады. Эялиб арвада деди. Арвад да

тапшырды ки, олмайа-билмяйя бу сирри ачасан.

Бир эцн кянддя той варыйды. Аналыг юз

чиркин Фатмасыны бязяндирди, бяртяндирди.

Бир чувал арпаны, буьданы, дарыны бир –

бириня гатды. Тюкдц Фатманын габаьына. Бир дя

бир ъям гойду. Деди:

- Биз тойдан эялянятян бунлары сечмясян,

вай гара щалына. Аьлайанда эюзцнцн йашыны

да бу ъямя долдур.

Бунлар чыхдылар эетдиляр. Аллащдан олан

кими гуйулар Фатманын йадына дцшдц. Тез

эедиб гарын олан гуйунун аьзыны ачды. Ъцъяли

тойуьу эятирди бурахды дянин цстцня. Тойуг

ъцъяляриннян баравар дяни айырды. Фатма тез

ъями дузлу суйнан долдуруб гойду. Тойуг-ъцъяни

апарыб юз гуйусуна гойду. Эедиб о бири

гуйуларын аьзыны ачды. Атнан палтарын

йанында бир торба кишмиш, бир торба да кцл

варыйды. Фатма эейинди-кеъинди. Кишмишнян

кцлц дя эютцрдц. Атыны миниб эялди тойа.

229

Щамы эюрдц бир эюзял гыз эялиб, ики эюз

истяйир баха. Гыз башлады тойда сцзмяйя.

Ойнайа-ойнайа мярякянин щамысына кишмиш

пайлады. Кечял Фамайнан анасынын да эюзцня

кцл сяпди; Фатма байханы цзя вермяди. Тялясик

тойдан чыхды. Айаьында гызыл башмаг

варыйды. Чарщовузун йанындан кечяндя

башмаьын бир тайы дцшдц суйа.

Инди эюряк аналыг нейляди? Ана-бала

башладылар Фатманын далынъа гарьамаьа:

- Бу эцнцгара щарадан эялиб чыхды?

Щяря бунларын башына бир гапаз салды.

Фатманын башмаьы галды суда. Эялди пал-

палтарыны йербяйер еляди. Аналыгнан гыз

гайытды юйя. Фатма сорушду:

- Той нятяри кечди ?

Бунлар бир дя башладылар ащ-ниф

тюкмяйя. Падшащын оьлу йолда Фатманы

эюрмцшдц. Цзэцчц эятирди башмаьы

чыхартдырды. Деди:

- Бу башмаг филан атлыдан дцшцб. Башмаг

йийяси тапыла эяряк.

Падшащын адамлары дцшдцляр гапы-гапы.

Щамы гызыны бязяди-дцзяди. Кирли-пасды

айаглар исдаьа гойулду. Йуйулду. Башмаг щечъя

кясин айаьына олмады ки, олмады. Дедиляр бяс

филан евдя ики гыз вар, бириня бахдыг, бириня

йох. Аналыг бу дяфя Фатманы салды тяндиря,

аьзына да бир йекя даш гойду.

Аллащтаала щаггын Аллащыды. Хоруз

дурду тяндирин башында. Башлады :

- Фатма баъым тяндирдяди,

Яли – айаьы кяндирдяди.

Хорузу ня гядяр говаладылар, эетмяди.

230

Падшащ деди:

- Бурада бир сирр вар. Ачын тяндирин

аьзыны.

Тяндирин аьзыны ачдылар. Гызы

чыхартдылар. Башмаг гызын айаьынын цстцндя

олду. Ишин цстц ачылды. Гыз щямин гуйудакы

либасы эейиниб падшащын имарятиня эетди.

Фатма хорузу да юзцйля эютцрдц. Деди :

-

Хоруз мяним гардашымды. Хорузуму

апармасам, эедяммярям.

Падшащ Фатмайа гырх эцн, гырх эеъя той

чалдырды. Арадан бир хейли кечди. Фатма

щямлийди. Аналыг пахыллыгдан чатлайырды.

Кечял Фатманы эюндярди гызын йанына. Бу да

эялиб падшащын оьлуна деди :

- Эялмишям баъыма юзцм гуллуг еляйим.

Айаьы аьырды. Гой апарым чарщовузун

гыраьында чимиздирим.

Бу чарщовузун ичиндя бир лаха балыг

варыйды. Чиркин Фатма гызы итяляди балыьын

аьзына. Балыг Фатманы удду. Кечял Фатма онун

либасыны эейди эялди.

Падшащын оьлу овдан гайытды. Эюрдц

хоруз чарщовузун гыраьында о баша бу баша

гачыр. Дейир:

- Фатма баъым чарщовузун ичиндя,

Аь оьлан гуъаьында.

Аллащын щюкмцйля Фатма лаха

балыьынын гарныныда бир оьлан доьду.

Падшащын оьлу цзэцъцляр эятирди. Фатманы

лаха балыьынын гарнындан чыхартды. Эюрдц

Фатма лцмлцтдц. Ябасына бцкцб ушаглы-задлы

эятирди имарятиня.

231

Аллащ пися лянят еляди. Падшащын оьлу

ямр верди, бир нюкяр, бир ешшяк, бир хуръун

эятирдиляр. Оьлан кечял Фатманы ики шагга

елятди. Щяр шаггасыны хуръунун бир тайына

гойдурду. Деди:

- Нюкяр буну филан гапыйа ютцрярсян.

Аналыг эюрдц бир ешшяк йцкц пай эялир.

Кишийя деди :

- Эюрцрсянми, а киши, сянин гызын бир

илди эедиб, бир чцрцк гознан да адымызы

анмайыб. Амма мяним гызым ики эцндц эедиб.

Бир беля пай эюндяриб.

Арвад хуръуну ачды, эюрдц хуръундакы юз

гызыды. Бир башына дюйдц, бир дизиня.

Наьылымыз бурада битди. Эюйдян цч алма

дцшдц. Бири мяним, бири наьыл данышанын,

бири гулаг асанын.

МЯЛИКМЯММЯД

Бир варыйды, бири йохуйду. Бир падшащ

варыйды. Бу падшащын да цч гызы. Гызларын

цчц дя йетишмишди. Падшащын горхусундан

щеч кяс бунлара аьыз ачаммырды. Бир эцн

баъылар фикир-фикир елядиляр. Биз нейляйяк?

Буну атамыза нятяри чатдыраг? Кичик гыз деди

ки, эялин бир гары чаьыраг, дярдимизи ачаг.

Беля дя елядиляр.

Гары эялди. Деди:

- Нюкяри эюндярин базара. Цч йемиш

алсын. Бири бир аз ютмцш, бири лап йемяли,

бири дя там йетишмямиш.

Бяли, нюкяр йемишляри алыб эятирди.

Гызлар буну гызыл мяъмяйидя падшаща

232

эюндярдиляр. Падшащ яйан-яшрафыны йыьды.

Деди :

- Эялин бу йемишляри кясяк!

Падшащын бир аьыллы вязири варыйды.

Деди:

- Гиблейи-алям саь олсун! Бу йемишляр еля

беля эялмяйиб. Бах бу вахты ютмцш йемиш

бюйцк гызынды. Йемяли ортанъыл гызынды, бу

бири дя кичик гызынды.

Падшащ бармаьыны дишляди. Деди:

- Вязир, беля ?

Деди:

- Беля.

Падшащ ъар чякдирди. Вилайятиндя ня

гядяр ъащал варыйды щамысыны йыьдырды.

Мейдан суланды. Гызын щярясиня бир гызыл

алма вердиляр, бяйяндийи оьлана атсын. Бюйцк

гыз вязирин оьлуна, ортанъыл вякилин оьлуна

атды, кичийин алмасы ялиндя галды. Атмады. Бу

гыз баьманын йанында бир кечял варыйды ону

севирди. Эюрдц кечял эялмяди. Бу да Аллащын

ишийди. Гыз кечяли чайда чимяндя эюрмцшдц.

Кечял кечял дейилди; бир тели гызылыйды, бир

тели эцмцш. Юзц дя падшащ оьлуйду. Сирри

ачылмасын дейин башына гарын кечирярди.

Эюрдцляр кичик гыз алманы атмады.

Дедиляр ким галыб, ким галмайыб? Бяс

демязсянми баьманын йанындакы кечял. Кечяли

эятирдиляр мейдана. Гыз кечяли эюрян кими

ялиндяки алманы туллады кечяля. Падшащ бярк

гязяблянди. Деди:

-Аллащ бу гызын явязиня мяня бир гара

даш веряйди. Бу ки мяни хар еляди, гой еля

233

кечяля дя эетсин. Щеч буна той-зад да лазым

дейил.

Кичик гыз кечялин далына дцшцб эетди.

Кечял гызы щяр эцн дюйцрдц. Эеъя йатанда

гылынъыны сыйырыб ортайа гойурду. Гыз диниб-

данышмырды.

Эцнлярин бир эцнцндя, ираг цзцмцздян,

падшащ бярк азарранды. Буна ов яти буйрулду.

Кцрякянляр щяряси бир ат миниб ова чыхды.

Кечялин ады Мяликмяммяд иди.

Мяликмяммяд ики тцкц бир-бириня тутуздурур,

Щязрят Сцлейман ешгиня ня истяся щазыр

олурду. Бир дяфя дя Сцлейман пейьямбяри

чаьырды. Бир гуйу ачылды. Гуйудан йящярли,

йцйянли бир ат чыхды. Мяликмяммяд ата минди.

Сцлейман пейьямбяр ешгиня ня гядяр гуш

варыйды, ъейран – ъцйцр варыйды, щамысыны

бир дяряйя долдурду.

Вязирнян вякилин оьлу ща эяздиляр, ща

доландылар, ялляриня ов кечмяди. Эялдиляр

Мяликмяммядин


йанына.


Мяликмяммяд

башындакы гарыны атмышды. Эюзял

либасдайды. Кцрякянляр буну танымады.

Эюрдцляр дяря овнан долуду. Мяликмяммяддян

ъейран-ъцйцрцн бирини истядиляр. Дедиляр

гызыллан бир чякяк, вер бунлардан бизя.

Мяликмяммяд деди:

- Еля шей олмаз. Мяндя дамьа вар.Эяряк

сизин кцряйинизя дамьа басам. Сиз мяним гулум

оласыныз.

Бунлар бир-биринин цзцня бахдылар.

Дедиляр яши, кимди кцряйимизи эюрян? Вурур,

гой вурсун.

234

Мяликмяммяд вязирнян вякилин оьлуна

дамьа вурду. Сонра ъейранлардан бирини кясди,

сойду. Сцлейман пейьямбяр ешгиня дуа охуду:

- Дады башына,

Тцпцрцм лешиня.

Буну дейя-дейя ятя тцпцрдц. Кцрякянляр

ову эютцрцб эетди.

Мяликмяммяд ъейранын башыны евя

эятирди. Арвадына деди:

- Буну тямизля, бишир. Атана апар.

Гыз Мяликмяммядин дедийини еляди.

Ъейранын башыны эятириб анасына верди.

Анасы эялди падшащын йанына, йалвар- йахар

еляди:

- А киши, сянин о кясийин эюзцнцн йашыны

тюкцр. Нолар бундан биръя гашыг аьзына ал.

Бялкя дцшяри дцшдц.

Падшащ биръя гашыг йейян кими эюзцня

ишыг эялди. Деди:

- Арвад, бундан варса, йеня эятир!

Гада-бала сиздян узаг олсун, падшащын

азарыны о вермишди, о да алды. Падшащ

галхды айаьа.

Бу падшащнан бир айрысы дава еляйяси

олду. Деди ки, гызынын цчцнц дя мяня

вермялисян. Кечялин намусу гавыл елямяди.

Эялди шащын имарятиня. Бир силащ, бир дя бир

ат истяди. Буна бир ахсаг гатыр вердиляр.

Кечял Щязрят Сцлейман ешгиня йеня ики

тцкц тутуздурду. Йящярли-йцйянли бир ат, бир

дя бир гылынъ щазыр олду. Эирди мейдана

кечял, ня эирди? Дцшмян тяряфи гырыб-тюкдц.

Гылынъ дяйди башына кечял йараланды.

Падшащ юзц дя вурушурду. Иши беля эюряндя

235

гызыл йайлыьыны оьланын йарасына сохду.

Кечял юйя эяляндя гыз дядясинин йайлыьыны

таныды. Эедиб хялвятъя анасына деди:

- Ана, дядямин йайлыьы кечялин

башындады.

Падшащ ъар чякдирди. Деди:

-

Мяним гызыл йайлыьым кимин

башындадыса, эяряк щямин адам тапыла.

Кечял эюрдц сирр ачылды, минди ахсаг

гатыра, эетди имарятин габаьына. Падшащ юз-

юзцня деди яши, йягин нямяря эялиб. Гыз да

йувада Аллаща йалварырды. Оьлан деди:

-

Падшащ саь олсун, даваны йатыздыран

йухарыда Аллащ, ашаьыда мяням. Инди

кцрякянлярини чыхарт ортайа. Бир сирри

ачмалыйам.

Падшащ сорушду:

- О ня сирди ?

Кечял деди :

- Кцрякянляринин кцряйини ач, ортасына

бах. Орада мяним адыма дамьа вар.

Бахдылар ки, кечял доьру дейир. Кечял

йеня цзцнц падшаща тутду:

- Гиблейи-алям, мян кечял дейилям. Филан

падшащын

оьлуйам. Атамын сялтяняти мянимди.

Падшащ кечяли баьрына басды:

- Бу эцндян мян дя тахт-таъымы сяня

баьышлайырам.

Падшащ гырх эцн, гырх эеъя той вурдурду.

Оьлан щяр ики вилайятин падшащы олду.

АЬ ФЯРЯ

236

Бири варыйды, бири йохуйду. Бир гарыйнан

бир гоъа варыйды. Бунлар йаман касыбыйдылар.

Эцнлярин бириндя баба няняйя дейир:

- Ай гары, даща гоъалмышыг, ялимиздян дя

щеч ня эялмир. Йемяйя дя бир шей йохду ки,

дишиня чякясян. Дейирям бир тулуг су апарым,

сатым базарда. Сонра йемяйя бир шей алым

эятирим.

Няня бабайла разылашыр :

- Ня дейирям, гой сян дейян олсун.

Баба ертяси эцн бир тулуг су эютцрцб

апарыр базара, башлайыр гышгырмаьа:

- Сярин су, сярин су…

Бирдян эюзц бир таъиря саташыр. Эюрцр

ки, бу таъир хейли мал эятириб базара сатмаьа,

бир дяня дя аь фяряси вар. Таъир бу сяси

ешидян кими бабанын йанына эялиб дейир:

- Мяня бир габ су вер ичим, йердя галан

суйун щамысыны тюк атымын габына, атым да су

ичсин. Бах пулун явязиня дя сяня бу аь фяряни

верярям.

Баба йаман сюйцндц. Аь фяряни эютцрцб

евиня эялди. Башына эяляни гарыйа сюйляди.

Гары чох шад олду. Бунлар Аллаща шцкцр

охудулар. Щямян бу аь фяря щяр эцн евин бир

кцнъцня эирярди, орада йумуртлайарды.

Гарылы-гоъалы бу йумуртаны бишириб

йейярдиляр. Бир мцддят эцнлярини беляъя

кечирдиляр.

Бир беля, беш беля, гары лап гоъалды,

ялдян дцшдц. Башлады эилейлянмяйя:

- Ай киши, эюрцрсян дя, та ялим иш тутмур,

кешкя бир кюмяйимиз олайды.

237

Гоъалар бир-бири иля дярдляшяндя аь

фяря фаллыьындайды. Аь фяря тез йумуртлады,

чыхды чюля. Бунун бир коллуьу варыйды. Щяр

эцн орада ешялянирди. Йеня эирди щямин

коллуьа. Эюзляди, эюзляди та шяр гарышана

кими. Еля ки, шяр гарышды, щяр йана гаранлыг

чюкдц. Эюйдя улдузлар сайрышмаьа башлады.

Гаранлыг чюкяндя тойуг либасыны сойунду. Олду

бир гянирсиз эюзял. Дцшдц инсан ъилдиня.

Эялди бабайнан нянянин комасына. Гапыны

дюйдц.

Баба деди:

- Ай адам, кимсян?

Гыз деди:

- Мян щахдан эялмиш гонаьам.

Баба тез гапыны ачды. Деди:

- Щах Йийясиня дя гурбан олум, онун

эюндярдийи гонаьа да. А бала, щяр кимсян, эял

ичяри. Гыз эирди ичяри. Няня гызын

эюзяллийиня бахыб деди:

- Сяни Йарадана ящсян! Бахан дейир, бир

дя бахым.

Няня гызы чаьырыб йанында отуздурду.

Деди:

- Ай гызым, эеъянин бу вахы щардан эялиб,

щара эедирсян?

Гыз деди:

- Мян сизин аь фярянизям. Эцндцз

сющбятинизи ешитдим. Инди мян щяр эеъя

эялиб сизя гуллуг едяъяйям. Амма эяряк бу

сирри щеч кяс билмясин. Эцндцзляр йеня тойуг

ъилдиня эиряъям.

Бабайнан няняни бярк фикир алды ки, бу ня

сирр иди? Сорушдулар:

238

- Ай гызым, бир башына эяляни даныш. Ким

сяни тилсимя салыб?

Гыз дярдини ачды. Деди:

- Мян Дярбянд шащынын гызыйам. Атамын

мяндян савайы ювлады йохуйду. Вар-дювлят,

тахт-таъ мяня галмасын дейин ямим арвады

мяни тилсимя салды. Олдум аь фяря. Сонра да

тутуб мяни бир таъиря верди ки, узаг юлкядя бир

башгасына сатсын. Щеч бу торпагда изим

олмасын. Сиз дя мяни бир тулуг су вериб

алдыныз.

Бабайла няня Аллаща шцкцрляр охудулар.

Ня йахшы бу фяряни базардан алыблар.

Ай ютдц, ил доланды. Эцнляр беля кечди.

Инди сизя кимдян дейим шащ оьлу Шащзадя

Салмандан. Эцнлярин бир эцнц шащ оьлу ова

чыхмышды. Башынын дястясийнян щямин бу

йердя эеъяляйяси олду. Эеъя бу гыз су

эятирмяйя эетди. Шащзадя гызы эюрцб бир

кюнцлдян мин кюнцля вурулду. Гыз о гядяр

эюзял иди, о гядяр эюзял иди… Сачлары гулаъ-

гулаъ. Йерийяндя сачлары йер сцпцрцрдц. Цзц

дя ишых салырды. Баханын эюзц гамашырды.

Шащзадя фикирдян эеъяни чимир елямяди.

Сабащ ачылды. Ъями сабащлар цзцнцзя

хейирнян ачылсын, шащзадя еви нишан еляди.

Гайытды дядясинин мямлякятиня. Оьлан эцнц-

эцндян щейва кими саралды. Ахырда дюзмяди,

дцшдц йорьан – дюшяйя. Шащ оьлунун

дярдиндян баш ачаммады. Ъар чякдирди дюрд

бир йана. Ряммаллар, билиъиляр, мцняъъимляр

щамысы йыьылды. Ялаъ олмады ки, олмады.

Ахырда бир гоъа мцняъъим эялди. Деди:

239

- Падшащ саь олсун! Оьлун ешг севдасына

дцшцб. Амма кимя вурулдуьуну инди

дейяммярям, гой ай йарылансын. Бах онда

билмяк асанды.

Эюзлядиляр ай йары олду. Ай йары оланда

мцнняъим бахды эюйя. Эюрдц эюйдя ики улдуз

вар, икисинин бяхти бир-бириня йазылыб. Амма

говуша билмирляр. Ня хатадырса, улдузун бири

ат цстцндяди, о бири тойуьа охшайыр.

Мцняъъим бунлары шаща хябяр верди.

Хябяри ешидян шащ бир башына дюйдц, бир

дизиня. Деди:

- Оьул, гурбанын олум, щеч йана эетмя.

Бурдан сяня кими истяйирсян алым.

Оьлан даш атыб, башыны тутду. Гызын

олдуьу йери мцняъъимя иснад верди. Атасындан

рцсхят истяди. Шащ деди:

- Оьлум, о сян дейян йер дцз йедди иллик

йолдур. Йа нясиб, йа гисмят, о вахта галам,

галмайам. Эял бу дашы ятяйиндян тюк.

Падшащ чох деди, оьлу аз ешитди. Ики

айаьыны бир башмаьа диряди. Падшащын

ялаъы кясилди. Шащзадя мцняъъими дя эютцрцб

йолун аьыны ялиня алды. Улдуз эетди, бунлар

эетдиляр. Эетщаэет, эетщаэет, чатдылар аь

фярянин олдуьу йеря. Гапыны дюйдцляр. Гоъа

гапыны ачды. Гонаглар эирди ичяри. Аь фяря

йеня эирди фаллыьына йумуртдады. Баба

йумуртданы гарыйа вериб деди:

- Ай арвад, буну йаьа сал, бир йахшы

гайьанаг бишир. Еля ки, щям юзцмцз дойаг, щям

дя гонаглар.

Гары йумуртаны эютцрцб охуду:

- Аь тойуьум,

240

Аьъа тойуьум,

Йумуртдайан,

Аь тойуьум!

Бяс мян неъя едим,

Нечя пай едим,

Бу биръя йумуртаны?

«Бярякят, бярякят» дейиб, башлады ишя. Гары

бухарыны галады. Башлады гайьанаг

биширмяйя. Бир дя эюрдц ки, айя, гайьанаг о

гядяр артыб, о гядяр артыб ки, лап газаннан бир

олуб. Гонаьа да чатды, ев йийясиня дя. Щяля бир

пай да артыг галды. Аллаща шцкцр охуйуб,

сцфряни йыьдылар. Щяря бир тяряфя чякилиб,

башладылар динъялмяйя. Сизя кимдян дейим,

мцняъъимдян. Мцняъъим эюрдц ки, аь фяря

кцллцкдя кцллянир. Ахшам дцшдц. Мцняъъим

башлады фяряйя эюз-гулаг олмаьа. Эюрдц бу

щямин эюйдя эюрдцйц фяряди. Фяря

мцняъъимдян дуйуг дцшмцшдц дейя, эюзцнцн

бири


мцняъъимдяйди.


Вурнуха-вурнуха

галмышды. Мцняъъим дя эюрдц фяря дуйуг

дцшцб, юзцнц вуду йухулуьа. Фяря тез гапыдан

чыхды, эирди коллуьа. Мцняъъим дя буну

гарабагара изляйирди. Эюрдц аь фяря эирди

коллуьа, коллугда ъилдини дяйишди. Олду бир

эюзял гыз. Гайытды евя. Башлады няняйнян-

бабайа гуллуг елямяйя. Гыз чюля чыханда

мцняъъим гоъадан сорушду:

- Эцндцз эюрдцйцмцз о аь фяряни щардан

алмысан? Бяс нийя биръя дяняди?

Киши деди:

- Аллащдан эизлин дейил, сиздян ня эизлин.

Мян щямин фяряни биръя тулуг суйа

241

дяйишмишям. Аллащ бярякят версин, эцндя бир

йумурта верир. Йейиб доланырыг.

Эцн чыханда бу гыз йеня тойуг олмалыйды.

Мцняъъим ахшамдан шащзадяйя тапшырды:

- Эет эир коллуьа. Сящяр ачылмамыш тойуг

ъилдини эютцр. Сабащ ачылыр. Эцн эцнорта

олур. Гыз коллуьа эиряндя эюрцр ъилд ня эязир?

Галыр лцт-ана црйан. Гулаъ сачларыйнан

бядянини юртцр. Утандыьындан коллугдан

чыхаммыр. Бирдян эюрцр шащзадя коллугда,

ялиндя дя тойуг ъилди. Гыз буна йалварыр,

йахарыр, ня хейри?! Шащзадя ъилди вермир ки,

вермир. Дейир:

- Юз сиррини ачмасан, ъилди верян

дейилям.

Гыз дейир:

- Бир шяртнян ачарам. Эяряк мяним

дедикляримя ямял елийясян.

Шащзадя сюз верди ки, щяр ня десян

еляйярям. Тяки сян тойуг ъилдини эеймяйясян.

Гыз эюзцнцн йашыны аби-лейсан кими

тюкдц. Бир ащ чякиб деди:

- Ей оьлан, бил вя аэащ ол. Мян Дярбянд

шащынын гызыйам. Атамын эюзцнцн аьы-гарасы

мян идим. Тахт-таъ да мяним олмалыйды. Ямим

арвадынын эюзц эютцрмяди. Мяни тилсимя

салды, тойуг еляди. Сонра да мяни бир таъиря

сатды. Таъир дя мяни эятириб бах бу гоъа

кишийя сатды. Юзц дя суйу гиймятиня. Бир тулуг

суйа.

Шащзадянин гыза цряйи йанды. Деди:

- Ханым, ялимдян эяляни елямяйя

щазырам. Тяки сян бир дя тойуг ъилдиня

эирмяйясян.

242

Гыз тилсими гырмаг йолуну билирди. Деди:

- Эяряк йедди ил кечя. Йедди илдян сонра

йедди даь ашмалысан. Йедди булаг башына

чатмалысан. Йедди булаг башында йедди аьаъ

якмялисян. Щямин аьаълар йедди илдян сонра

бар эятирмялидир. Йедди аьаъдан йедди мейвя

дярмялисян, эятирмялисян. Мян дя ону йедди

эцн йемялийям. Бах онда мян бу тилсимдян азад

олуб, инсан ъилдиня дцшярям. Инсан ъилдиня

дцшяндян сонра мяни юз атамын мямлякятиня

гайтармалысан.

Шащзадя деди:

- Бу йолда юлдц вар, дюндц йохдур. Сян дя

мяня сюз вер ки, ящдя вяфа едяъяксян.

Гыз деди:

- Мяним ъилдими вер. Ганадымдан бир

ляляк эютцр. Щавах щямин ляляйя бахсан, мяни

эюряъяксян. Ону щяр заман гойнунда сахла.

Шащзадя


ъилди


верди.


Сонра

бармаьындакы цзцйц чыхартды, гызын

бармаьына тахды. Гыз бу цзцйц тахандан сонра

оьлан деди:

- Мян инди сяни юз сарайыма апармаг

истяйирям.

Гыз разылыг вермяди. Деди:

- Мяни тилсимдян гуртармамыш щара

апарырсан?

Гыз тез ъилди яйниня тахды. Дюнцб олду аь

фяря. Башлады кцллцкдя ешялянмяйя.

Бу бурда ешялянмякдя олсун, ешит

мцняъъимдян. Мцняъъим гырагдан эюз гойурду.

Эюрдц шащзадя гайытды комайа. Гайыданда

мцняъъим ишаря верди ки, эетмялийк.

Гоъаларла


щалал-щцмбят


елядиляр.

243

Атдандылар. Эялщаэял, эялщаэял, эялиб

чыхдылар юз мямлякятляриня. Башларына эялян

щал-гязиййяни ачыб шаща сюйлядиляр. Шащ

башлады оьлуна йалвар-йахар елямяйя.

- Ай оьул, бу севдадан ял чяк. Сач-

саггалымын аь вахтыды, бу эцн-сабащлыьам. Ня

чохду гыз. Бирини ал, гуртарсын эетсин. Оьлан

йеня дя ики айаьыны бир башмаьа диряди:

- Олмаз. О гызы алмалыйам, вяссалам.

Падшащ щеч ня демяди. Вязири чаьырды:

- Вязир, ня тядбир? Оьлум ялдян эедир.

Вязир тядбир тюкдц:

- Падшащ саь олсун, щяр эцн йатанда

оьлунун йанына бир кяниз эюндяр. Гой эцлсцн,

ойнасын, ейни ачылсын. О гызы йаддан

чыхартсын.

Падшащ ямр еляди. Щяр эцн бир эюзял

кяниз оьланын отаьына эедиб чалды, ойнады.

Шащзадянин кефи ачылмады ки, ачылмады.

Ахырда бир кянизи юйрядиб шащзадянин

отаьына эюндярдиляр. Бу яввялки кянизлярдян

чох эюзялийди, щями дя чохбилмиш.

Шащзадянин башыны гатды. Гатанда синясиндя

эизлятдийи тойуг ляляйини эюрдц. Ляляйи

истяди. Шащзадя вермяди. Кяниз лап гырсаггыз

олду.

Шащзадя деди:

- Мян о лялякдян айрыла билмярям. Она

баханда севдийим гызы эюрцрям.

Эюзял кяниз шащзадянин башыны гатыб,

ляляйи эютцрцр. Апарыб эизлядир. Шащзадя ня

гядяр ляляйи ахтарырса, тапа билмир. Эирин-

эирин олур. Бир аз кечир, гызы йаддан

чыхардыр.

244

Ай ютцр, ил доланыр. Шащ оьлуну мяъбур

едир ки, евлянсин. Шащзадя разылашыр, той

башланыр.

Инди ешит аь фярядян. Аь фяряйя аэащ

олур ки, шащзадянин тойудур. Йеня тойуг

ъилдиндя шащ сарайына эялир. Фяря эюрцр ки,

аш газанлары асылыб. Бир вур-чаттасын вар, эял

эюрясян. Бирдян той атлылары эялди. Эяляндя

фяря атларын габаьына кечди. Атлар щцркдц.

Эялин атдан байагды йыхылды. Бц илми

юлцбсян, билдирми? Эялинин башы даша дяйиб,

парча-парча олду. Эялин юлдц. Бир гыйхырых

дцшдц, эял эюрясян. Дедиляр:

- Атларын габаьына бир аь фяря кечди.

Ди щяря бир чюмчя, бир кяфкир. Аь фяряни

дюйцб говаладылар. Той вайа дюндц. Эялиня

гырх эцн йас сахладылар. Гырх эцн тамам

оландан сонра падшащ йеня оьлуну

евляндирмяк фикриня дцшдц. Шащзадя бу дяфя

разы олмады.

Бир эцн Шащзадя Салман йатыб йуху эюрцр

ки, бир гыз эялиб, сачларыны бядяниня палтар

кими бцрцйцб. Амма ня иллащ еляйир, гыз оннан

данышмыр.

Арадан бир мцддят кечди. Оьлан бир дя

щямин йухуну эюрцр. Дярдини атасына

данышыр. Шащ дейир:

- Оьул, эял бу дашы ятяйиндян тюк. Эял

сяни евляндирим.

Бу дяфя шащзадя динмяди. Йеня газанлар

асылды,мяълис гурулду. Шадлыг-шадйаналыг.

Аь фяря йеня хябяри ешитди. Эялди аш

газанлары асылан йеря. Башлады кцлц ешмяйя.

Бу дяфя дя ганадыннан вурду газанлары

245

ашырды. Ашпаз кяфкири эютцрдц, аь фяряни

говду:

- Кыш, кыш… гянядин сынсын, кыш….

Аь фяря гачды. Билмяди щара эетсин.

Цзцнц Аллаща тутуб йалварды:

- Йа Аллащ, нолар мяним ъилдими дяйиш!

Эцн батды. Шяр гарышды. Улдузлар чыхды.

Гыз ъилдини дяйишди. Башлады тойда ойнамаьа

щамы гызын эюзяллийиня тамаша еляди. Гыз да

ойнайа-ойнайа шаща гарамат атды. Адамлар

йербяйердян сорушдулар:

- Щаралысан?

Гыз сындыра-сындыра деди:

- Чюмчя вуран кянддяням,

Кяфкир вуран кянддяням.

Бирдян шащын оьлу бунун бармаьында

цзцйц эюрдц. Тез бармаьыны дишляди. Ай дили-

гафил, бу о мяним эюрдцйцм гыздыр. Шащзадя

динмяди. Эюзляди той гуртарды. Гыз чыхыб

эетмяк истяйяндя щюрцйцндян йапышды.

Гыз деди:

- Сачымы бурах. Сиррими ачма.

Оьлан гызын сачыны бурахды. Тяьйири-

либас олуб гызын далынъа дцшдц. Йедди даь

ашдылар, йедди булаьын башында дайандылар.

Шащзадя гызын дедийи кими йедди мейвя аьаъы

якди.

Йедди илдян сонра шащзадя мейвяляри

дяриб, эялди юз мямлякятиня. Эюрдц атасы

йохду. Шащлыг айры адамын ялиня кечиб. Чох

бикефляди. Эялди гыза бунлары сюйляди. Гыз

деди:

246

- Щеч кефини позма. Бу йедди мейвянин

щяр бири эцъ-гцввятдир. Та бизя щеч ким тохуна

билмяз.

Гыз мейвяни йейир, тойуг ъилдиндян чыхыр.

Тилсим сынандан сонра оьлана мяслящят эюрцр

ки, йедди булаьын суйундан, бир дя йедди

аьаъын мейвясиндян дяриб юзцндя сахласын.

Шащзадя еля дя еляйир.

Бунлар эялиб чатырлар Дярбяндя. Йолда

бир дилянчи олур. Гыз дилянчини эюрцб дейир:

- Эет шащы муштулугла. Де ки, гызын

тапылыб.

Дилянчи эетди шаща шад хябяр верди.

Шащ чох гоъалмышды. Эюзцнцн нуру итмишди.

Деди:

- Гызым олдуьуну ондан билярям ки, йедди

аьаъын йедди мейвясини эятирсин версин

йейим, йедди булаьын суйундан ичим. Щями

гяддим дцзялсин, щями эюзцм ачылсын.

Гыз мейвяни верди. Шащ йеди, эюзцня нцр

эялди. Суйу верди, шащ чимди, гядди-гямяти

дцзялди. Гызыны баьрына басды. Шащзадяни

юз тахтында яйляшдирди. Гырх эцн, гырх эеъя

той вурдурду. Бунлар хошбяхт олдулар. Аллащ

сизя дя той гисмят елясин!

ДЦЛЭЯР, ДЯРЗИ, МОЛЛА

Эцнлярин бир эцнцндя дцлэяр, дярзи,

молла сяфяря чыхыр. Мал чох, йол узаг. Бунлар

йорулдулар. Йорнухларыны алмаг цчцн гяфля-

гатыры сахладылар. Дедиляр ки, нювбяйнян

йатаг. Биримиз гаровул чякяк, икиси кялляни

247

атыб йатсын. Дярзийнян молла йатды. Бунлар

йатанда дцлэяр лап дарыхды. Билмяди

нейлясин. Эюрдц мцрэц вурур. Индиъя йуху

басаъаг. О йана, бу йана дюйцкдц, бир тахта

тапды. Тахтаны йонуб адам гайырды. Ща еляйиб

ишини гуртарана гядяр дярзинин новаты чатды.

Дярзи йухудан дурду. Дуранда эюрдц йанында

бир адам вар. Юзц дя лцт ана-щцрйан. Дярзи тез

ийнясини эютцрдц. Буна бир палтар тикди,

эейиндирди. Нювбяси гуртарды, йыхылыб йатды.

Нювбя моллайа чатды. Молла эюрдц айя, сян

юлясян, йанында бир адам дуруб, еля бил

тахтады. Ня динир, ня данышыр, ня тярпянир.

Молла да тез бир дуа охуду, буна рущ верди.

Адам ъилдиня салды. Дцлэярнян дярзи йухудан

дурду. Щяря адамы бир йана дартды. Дцлэяр

деди:

- Ону тахтадан гайыран мяням. Мяня

чатаъаг.

Дярзи деди:

- Яйниндяки палтары мян тикмишям.

Айыбыны мян юртмцшям. Йохса чылпаг щара

эедяъякди?

Молла разылашмады:

- Ноолсун ки, сян дцзялдибсян, сян дя

палтар тикибсян. Ясас ъанды. Ъаны ки, мян

вермишям.

Бунлар


иддяляшя-иддяляшя


йола

дцзялирляр. Эялщаэял, эялщаэял эялиб бир

шящяря чыхырлар. Юзлярини йетирирляр

газынын йанына ки, бяс беля-беля, бизим

шяртимизи кяс.

Газы деди:

248

- Дцздц, буну сифтя дцлэяр дцзялдиб.

Язиййят чякиб. Юз ял муздуну алсын, эетсин.

Дярзи дя дон тикиб, о да зящмят щаггысыны

эютцрсцн. Йердя галды адамын кимя чатмаьы.

Адам ялбяття ки, моллайа чатыр. Молла она рущ

вериб.

СЯН ТЮК, МЯН ВУРУМ

Бири варыймыш, бири йохуймуш, бир ъцтъц

киши варыймыш. Бу киши сонсуз имиш. Арвады

щяр эцн Аллащ веряндян йыьыб, буна чюл

чюряйи гойармыш. Киши дя эедярмиш чюля. Бир

тяк гараьаъын алтында йер шумлайармыш.

Эцнорта чюряйини йейяндя бир тцлкц гырагдан

буна эюз гойармыш. Аьзынын суйу сел кими

ахармыш. Тцлкц фикир еляйир. Юз-юзцня дейир:

«Мяня дя тцлкц дейярляр. Эяряк бир тящяр

еляйям, хуръундакы чюряйи яля кечирям».

Тцлкц эялир кишинин йанына. Башлайыр

йанымъыллыг елямяйя:

- Ай гардаш, сяня бахырам цряйимин

башына од дцшцр. Бу дцздя гарала-гарала тякъя

ишляйирсян. Ай фаьыр, эюрцрям, кюмяйин-

задын йохду. Эялсяня дост олаг. Мян дя сянин

юз гардашын. Ял тутмаг Ялидян галыб.

Киши севиндийиндян папаьыны эюйя атыр.

Тцлкцйя дил-аьыз еляйир:

- Саь ол, тцлкц гардаш. Аллащ сяндян разы

олсун!

Тцлкц башлайыр кишийнян йер якмяйя. Бир

аз кечир, бунларын икиси дя йорулур. Ялдян

дцшцр.

249

Тцлкц дейри:

- Ай гардаш, бу ня чятин ишди? Эялсяня

нювбяйнян якяк. Биримиз динъяляндя о бири

ишлясин.

Киши щечъя ня демир. Тцлкцдян сцмцйц

санъыр. Фикирляшир ки, тцлкц тцлкцдц.

Фырылдаьы олмамыш олмаз. Бир эюрцм кяляйи

няди? Киши дейир:

- Онда сян йорнуьуну ал. Мян бу кямчийи дя

гуртарыб эялирям.

Кишинин бир эюзц тцлкцдяйди. Башлайыр

алтдан-алтдан эюз гоймаьа. Эюрцр айя, буду ща

тцлкц эириб хуръуна. Хымыр-хымыр чюряйи

йейир. Киши тез юзцнц тцлкцнц йанына йетирир.

Устуфъана хуръунун аьзыны кюзцйцр. Тцлкц ща

йалвар-йахар еляйир, хейри олмур. Тцлкц галыр

хуръунда. Киши башлайыр йерини якмяйя.

Ахшам дцшцр, щава гаралыр. Киши хуръуну

чийниня атыб эялир евиня, евя чатанда арвад

бярк севинир. Дейир йягин киши ов овлайыб.

Сорушур:

- А киши, няди о хуръундакы?

Киши дейир:

- Щеч, арвад… Бир газан гайнар су гой,

чимяъям, юзцн дя хуръуна ял вурма.

Арвад эедир су гойсун. Бу, суйу исидяня

кими киши тез бир чюкцрлц аьаъ кясиб эятирир.

Арвада дейир:

- Арвад, сян о парчы ал ялиня. Сян тюк, мян

вурум!

Арвад шаггашаг гайнайан суйу хуръунун

цстцня яндярир. Яндярдикъя дя киши зопайнан

хуръуну вурур. Ди вур ки, вурасан. Ня йемисян,

туршулу аш. Вурдугъа да дейир:

250

- Ня итим кими зинэилдяйирсян? Ня

пишийим кими мийолдайырсан?

Бунлар бир дя бахыллар ки, хуръундан ган

сцзцлцр. Киши хуръунун аьзыны ачыр. Гызыл

алгана булашмыш тцлкцнц ачыб-бурахыр. Дейир:

- Ди эет, эюрдцйцнц сюйля!

Тцлкц сыпыхмыш эютцрцлцр, ня эютцрцлцр.

Юзцнц верир мешяйя. Щейванлар бунун башына

йыьылыр. Сорушурлар:

- А тцлкц, бу ня эцн-диррикди? Ким сяни бу

кюкя гойуб?

Тцлкц йана-йана дейир:

- Инсан оьлу бцтцн щейванлара аьзына

эяляни деди. Деди ки, сизин кюкцнцзц кясяъям.

Щейванлар щамсы инаныр. Дедиляр:

- Биз щамымыз бирляшиб ону тикя-тикя

еляйярик. Де эюряк щарадады дедийин адам?

Тцлкц дейир:

- Бах о тяк гараьаъ вар ща… щяр эцн онун

дибиндя йер якир.

Сящяр ачылыр. Щейванлар щамысы сюзц

бир йеря гойуб кишинин йанына эялир. Киши

узагдан бунлары эюрцр. Дырмашыр гараьаъын

башына. Щейванлар тюкцлцшцр. Эюрцрляр киши

аьаъын башында. О дейир сян чых, бу дейир сян

чых. Чыхан олмур. Ахырда дцшцрляр тцлкцнцн

цстцня:

- Дцшмян сянинкиди, юзцн чых!

Тцлкц ща щоппаныр, сцрцшцб дцшцр. Ща

щоппаныр, сцрцшцб дцшцр. Ахыры айы

пянъясиня алыб тцлкцнц галдырыр. Бунун

далыннан да о бири щейванлар дцзцлцр дал-

дала. Дырмашырлыр аьаъа. Тцлкц чатыр

кишинин дцз йанына. Сорушур:

251

- Щя, щалынды, дямин?..

Киши юзцнц итирир. Яли йердян-эюйдян

цзцлцр. Гышгырыр:

- Арвад, сян тюк, мян вурум!

Тцлкц еля билир башына гайнар су

тюкцрляр. Индиъя дюйяъякляр. Тез юзцну атыр

йеря. О бириляр дя бунун далынъа. Щамысы

юзцнц йеря чырпыр. Орадаъа леш-лешя

верирляр. Киши аьаъдан дцшцр. Щейванлары

бир-бир сойур. Хязини дя апарыб базарда сатыр.

Касыблыьын дашыны атыр.

ЗУРНА

Бири вармыш, бири йохмуш бир падшащ

вармыш. Бу падшащын да эюзцнцн аьы-гарасы

бир гызы варыймыш. Чох йердян елчи эялир,

амма падшащ юз гызыны щеч кимя вермяк

истямир ки, истямир.

Эцнлярин бир эцнц бир касыб кишинин оьлу

падшащын гызына вурулур. Эеъя-эцндцз бу

гызын фикри иля йашайыр,ондан ютрц аз гала

дяли –диваня олур. Оьлан гызын дярдиндян

хястяляниб йорьан-дюшяйя дцшцр. Чох тябиб

эялир, бир ялаъ еляйя билмир. Ахыры бир эцн

оьлан дярдини анасына ачыр. Анасы да бу

мясяляни юз яриня ярз еляйир. Буну ешидяндя

кишинин щалы биртящяр олур. Юз-юзцня

фикирляшир ки, балам, бу эядя дяли олуб,

нядир? Биз щара, падшащ щара? Щарда

эюрцнцб ки, падшащ юз гызыны бир касыбын

оьлуна версин?

252

Няйся, киши чох эютцр-гой еляйир. Эюрцр

оьлу эюзцнцн габаьындаъа эцнц-эцндян шам

кими ярийиб цзцлцр. Оьлунун дярди ону

ичяридян йейир. Ахыры ялаъы кясилир,

падшащын гапысына елчилийя эетмяли олур.

Киши падшащы эюрян кими яли-айаьы кюмяшир,

нитги тутулур, рянэ вериб, рянэ алыр. Няйя

эялдийини унудур.

Падшащ сорушур:

- Киши, няйя эялибсян?

Кишинин дили топуг чалыр:

- Падшащ саь олсун, оьлума той елямяк

истяйирям, сян зурна чала билярсянми?

Падшащ бу сюзц ешидиб яввялъя гаш-

габаьыны туршудур, сонра кишинин дяли

олдуьуну зянн едиб шагганаг чякир. Падшащ ня

иллащ еляйирся, эцлцшцнц сахлайа билмир. Бир

дя юзцня эяляндя эюрцр ки, бу сюзц дейян адам

йохду. Касыб киши горхуб гачмышды. Падшащын

«Зурна чала билярсянми?» сюзцндян хошу

эялир, она эюря дя тез ямр едир ки, бу сюзц ири

щярфля сарайын ян чох эюзя чарпан йериня

йазсынлар. Ямр йериня йетирилир.

Ертяси эцн падшащ йухудан ойаныр. Цзцнц

гырхдырмаг истяйир. Бир аздан дялляк

падшащын йанында щазыр олур. Амма бу эцн

нядянся падшащын дяллякдян щеч эюзц су

ичмир. Падшащ дяллякдян сорушур:

- Ноолуб, киши, йохса нахошламысан?

Рянэин нийя гачыб?

Дялляк ъаваб верир:

- Падшащ саь олсун, бир аз сойугламышам.

Дялляк буну дейиб башлайыр падшащын

цзцнц гырхмаьа. Бирдян падшащын эюзц дивара

253

йаздырдыьы сюзя саташыр: «Оьлума той елямяк

истяйирям, сян зурна чала билярсянми?»

Падшащ уьунуб эедир. Дялляйи учунма тутур.

Юзцнц сахлайа билмяйиб дизи цстя падшащын

айаглары алтына йыхылыр, щюнкцр-щюнкцр

аьлайыр:

- Падшащ саь олсун, билирям… билирям ки,

сян бу мясялядян хябярдарсан… Валлащ, мяндя

эцнащ йохдур. Мяня йазыьын эялсин. Мян сянин

башыны кясмяк истямирям. Мяни онлар мяъбур

еляйир.

Падшащ еля бил йухудан айылыр.

Тяяъъцбля сорушур:

- Ноолуб, а киши, сян ня данышырсан? Де

эюрцм ня баш кясмяк, ня суи-гясд? Бу ня

демякдир?

Дялляк мясяляни падшаща ярз еляйир:

- Падшащ саь олсун, сянин вязирин мяня

щядя-горху эялди. Деди ки, бу эцн падшащын

цзцнц гырханда онун башыны кясмясян, юзцнц

юлмцш бил.

Падшащ ъялд айаьа галхыр. Залым вязири

йанына чаьыртдырыр. Вязир дялляйин

зарымасындын мяслянин ня йердя олдуьуну

баша дцшцр. Щямин эцн падшащ вязирин

бойнуну вурдурур. Сонра ися дивара

йаздырдыьы сюзцн сащибинини тапыб ону

сарайа эятирмяйи ямр едир. Чох кечмир ки,

касыб киши падшащын щцзуруна эятирилир.

Падшащ бундан сорушур:

- Киши, мян сяня йахшылыг елямяк

истяйирям. Де эюрцм о вахт мяним щцзурума

нядян ютрц эялмишдин? Горхма, сюзцнц ачыг де.

254

Касыб киши яввялъя горхур. Сонра

падшащын сюзцнцн доьрулуьуна инаныб

цряклянир:

- Падшащ саь олсун, о вахт мян сянин

йанына башга мягсядля эялмишдим. Амма

чашдым, сюзцмц сяня ачыг дейя билмядим. Бу

дяфя сяня сюзцн доьрусуну дейяъям.

Истяйирсян бойнуму вурдур, истяйирсян дя мяни

вящши итляриня йем еля, юзцн билярсян. Мян

сюзцн доьрусуну дейяъям.

Касыб киши падшащы мясялядян аэащ

еляди. Падшащ щеч ня демяди. Юз гызыны

касыб кишинин оьлуна верди. Онлара гырх эцн,

гырх эеъя той еляди.

Наьыл гуртарды. Эюйдян цч алма дцшдц.

Бири наьыл сюйляйянин, бири сизин, бири дя о

касыб кишинин.

АЬЫЛЛЫ ВЯ ДЯЛИ ГАРДАШ

(наьыл-гаравялли)

Бир кянддя ики гардаш йашайырмыш. Нежя

олубса, бунлар гыш тядарцкц эюрмяйибляр. Гыш

да эялиб гапынын аьзыны кясир. Гар йаваш-

йаваш йаьмаьа башлайанда дяли гардаш

аьыллы гардаша дейир:

- Гардаш, гыш эялиб гапынын кандарыны

кясдириб, нейляйяжяйик, йаванныг - зад йохдур.

Аьыллы гардаш деди:

- Нейляйяъяйик ки, Аллащ веряндян

няйимиз варса, йейярик. Бир парча ъадымыз ки,

вар. Аъындан юлмярик.

Дяли гардаш деди:

255

- Бу да бизим аьыллымыз. Ядя, гуру

чюрякдян о гядяр йе ки, ня цзя чыхар, ня дя ъана

хейри вар. Йуванныгсыз гырылыб эедярик.

Йазбашы ким бизи галдыраъаг, щейимиз галар?

Аьыллы гардаш деди:

- Фикир елямя. Аллащ кяримди.

Дяли гардаш деди:

- Ядя, Аллащ кяримдися, гуйусу да дяринди.

Дурма, эял эедяк кцрдцн бир кюк иняйини кясяк.

Говуруб долдураг кцпяляря. Дцз йазбашынадяк

бясимиз олар.

Аьыллы гардаш деди:

- Гардаш, аьлыны башына йыь! Кцрдцн

иняйини эятириб кяссяк, бяс бирдян билдиляр?

Газынын ялиндян гуртара билмярик.

Дяли гардаш деди:

- Ядя, бу сянин ишин дейил. Эюрмцрсян эюй

дя гаралыб, биздян сонра гар йаьыб изимизи

итиряъяк. Дур, эедяк.

Аьыллы гардаш даща бир сюз демяди.

Дуруб дцшдц дяли гардашынын далынъа. Эялиб

чатдылар кцрдцн тюйлясиня. Ичяри эириб онун

кюк бир иняйини чатылайыб чыхартдылар. Чякя-

чякя евляриня эятирдиляр. Дцняннян йаьан

гарын цстцня дцшян изляр сазагдан донду.

Бяхтляриндян тязя гар йаьмады. Аьыллы гардаш

деди:

- Гардаш, бяс гар йаьмады, кцрд биляъяк,

газы да дяримизя саман тяпяъяк.

Дяли гардаш деди:

- Газы биляндя ня олар? Бяс няйин

аьыллысысан? Бир сюз тапыб дейярсян.

Сящярси мал тюйлядян даранан вахт кцрд

эюрцр ки, иняйин бири йохду. Ора иняк, бура

256

иняк, эюрдцм дейян олмур. Кцрд бир дя бахыб

эюрцр ки, тюйлядян чыхан из ики гардашын

евиня тяряф эедир. Изля эедиб гардашларын

евиня йетишир. Гапыны дюйцр, иняйини тяляб

едир. Дяли гардаш дейир:

- Ай кцрд, ня иняк? Биз иняк-зад

эюрмямишик. Итийини эет башга йердя ахтар.

Кцрд дейир:

- Еля итийими дцз тапмышам. Мяним

тюйлямдян чыхан из щям сизин евя эялиб

чыхыр, щям дя бурнума говурма ийи дяйир.

Дяли гардаш дейир ки, ай кцрд, ахшамнан

гар йаьмайыб. Йердяки гар да нечя эцн бундан

яввялкидир. Сянин тювлянин йанындан о гядяр

эялиб кечмишик ки, бир дя ки, сянин бурнун

кечян илки иля бу илки говурманы айыра билмир.

Биздяки говурма кеъян илкиди.

Кцрд дейир:

- Инди ки, иняйими вермирсиниз, эедиб

газыйа шикайят едяъяйям.

Дяли гардаш дейир:

- Газы няди, лап падшащын йанына эет.

Кцрд эедян кими аьыллы гардаг дцшцр дяли

гардашын цстцня ки, сян бизи хатайа салдын.

Дяли гардаш дейир:

- Еля ися бир тядбир тюк.

Аьыллы гардаш дейир:

- Яэяр мяни газы тутдурса сян аъындан

юлярсян. Йахшысы будур, ала бу йцз манаты да

эет газынын йанына. Биртящяр билдир ки,

ъибиндя йцз манат вар, о да газыйа чатаъаг. Еля

еля ки, кцрд бундан шцбщялянмясин.

Дяли гардаш аьыллы гардашдан йцз

манаты алыб газынын йанына эялир. Эялиб

257

эюрцр ки, кцрд дя бурдадыр. Ичяри эирян кими

газы дяли гардаша дейир:

- Ядя, сян ня ихтийарнан кцрдцн тюйлясиня

эириб иняйини апарыбсан, кясиб ятиндян

говурма биширтдирибсян?

Дяли гардаш дейир:

- Газы саь олсун, бу кцрд йалан дейир. Мян

иняк-зад эюрмямишям. Онун тюйлясиндян кечян

изляр кющнядир. Биздяки говурма кечян илдян

галыб.

Газы аъыгланыб дейир:

- Ядя, сянин демяйиннян бу бойда фаьыр

кцрд йалан данышыр?

Дяли гардаш эюрдц газыйа ишаря етмяся

иш дцзялян дейил. Она эюря дя она йцз манат

эятирдийини, пулун да ъибиндя олдуьуну сюзля

гандырмаг истяди. Тез-тез деди:

- Газы аьа,

Ъаным садаьа!

Даь башы думан иди,

Щалымыз йаман иди.

Иняйи эятирдик биз,

Йаьмады гар, галды из.

Инди дурдуг цзбяцз:

Сян, мян, ъибимдяки йцз,

Бу кцрдцн ялини мяндян цз.

Газы о саат баша дцшдц ки, дялинин

ъибиндя она чатаъаг йцз манат вар, деди:

- Адя, кюпяк оьлу, чашдынмы йолу?


Даь башы думан иди,

Щалыныз йаман иди,

258

Иняйи эятирдиниз,

Йаьмады гар, галды из.

Дурдуг цзбяцз:

Сян, мян, ъибиндяки йцз.

Йан отаьа гой йцзц,

Эюрмясин кцрдцн эюзц.

Сян дал гапыдан выз,

Галаг кцрд иля биз.

Кцрд ща фикир верди, амма онларын

данышыьындан бир шей анламады. О гядяр тез-

тез данышырдылар ки, йазыг кцрд йалныз дыз-

выз ешидирди. Дяли гардаш арадан чыхан кими

кцрд газыдан сорушду:

- Газы саь олсун, оьруну нейлядин ?

Газы деди:

- Нейляйяъяйям ки? Эюрмцрдцнмц,

падшащымызын башына анд ичирди ки, хябярим

йохду. Мян дя бурахдым эетди.

Кцрд деди:

Газы аьа,

Ъаным садаьа!

Сизин сюзцнцз дыз-выз,

Иняйим орда ъыз-быз.

Щардан тапым инди из,

Цстцнц юртяндя йцз?!

Газы кцрдц беля йола салды. Шад-хцррям,

кечди ки, йан отаьа, дяли гардашын орда гойдуьу

йцзлцйц эютцрсцн. Ня гядяр ахтардыса, йцзлцйц

тапа билмяди. О саат бармаьыны дишляди ки,

дяли гардаш онун да башына кяляк эятириб. Тез

адам йоллайыб дяли гардашы щцзуруна

259

чаьыртдырды. Дяли гардаш юзцнц газынын

йанына йетириб баш ендирди. Деди:

- Газы гаьа, мяня эюря даща ня гуллуг?

Газы гязябиндян дилини-додаьыны эямиря-

эямиря деди:

- Адя, надцрцст оьлу надцрцст, мяня кяляк

эялирсян, цстялик щяля дил дя тюкцрсян?! Сян

бурада мяня ишаря етмядинми ъибимдя йцзлцк

вар?

Дяли гардаш деди:

- Дцз буйурурсан, газы гаьа.

Газы деди:

- Мян дя сяня демядимми о бири отаьа гой,

дал гапыдан да чых.

Дяли гардаш деди:

- Бяли, дцз буйурурсан газы гаьа.

Газы деди:

- Бяс инди де эюрцм., о йцзлцк щаны?

Дяли гардаш деди:

- Газы гаьа, о бойда инякдян из галмайанда,

бир парча каьыздан неъя из галсын?

Дяли гардаш буну дейиб гапыдан чыхды,

далына бахмайыб бирбаша евляриня эялди.

Газы да онун кяляйини баша дцшцб юзц-юзцнц

данлады.

КЕЧЯЛИН НАЬЫЛЫ

Бири вар имиш, бири йох имиш, бир

падшащ вар имиш. Падшащын бир ахунду вар

имиш. Ахунд бир эцн падшаща ики гызыл балыг

эятирир. Падшащын балыглардан чох хошу

эялир. Дейир ки, каш биляйдим бу балыгларын

260

щансы еркяк, щансы дишидир? Бирдян балыглар

синидян пыггылдайыб эцлцрляр. Шащ чох

тяяъъцблянир. Сябябини ахунддан сорушур.

Дейир ки, сяня цч эцн мющлят верирям.

Балыгларын эцлмяйинин сябябини юйрянмясян,

бойнуну вурдураъаьам.

Ахунд мялул-мялул евиня эялир. Ящвалаты

арвадына сюйляйир.

Ахундун бир кечял нюкяри варыйды. Кечял

дейир:

- Аьа, фикир етмя, о ня шейдир? Мян

билирям балыг нийя эцлцб.

Ахунд севинир. Кечялин гарныны дойдуруб

падшащын йанына эятирир. Падшащ дейир:

- Ахунд, юйряндинми?

Ахунд севинъяк дейир:

- Падшащ саь олсун, ону мяним бу нюкярим

дя билир.

Бу заман нюкяр дейир:

- Падшащ саь олсун, мян нюкяр адамам,

щеч ня билмирям. Юзцм еля едирдим ки, аьам

мяним аъ гарнымы дойдурсун. О ахундду, ахунд

биляр беля шейляри.

Ахунд галыр мат-мящяттял. Арадан бир аз

кечмиш падшащын вязири дейир ки, падшащ саь

олсун, бу Кечялдян мяним аьлым бир шей

кясмир. Дейясян балыгларын эцлмясини Кечял

билир. Падшащ Кечяли йанына чаьырыб дейир:

- Яэяр балыгларын няйя эцлмясини

демясян, бойнуну вурдураъаьам.

Кечял мяъбур олур. Дейир ки, ей падшащ,

балыгларын эцлмясини мяндян сорушма,

пешман оларсан. Инди ки, мяъбур едирсян, гой

онда бир мясяля чяким, сонра дейярям.

261

Падшащ изн верир. Кечял дейир:

- Падшащ саь олсун. Бир падшащ вар имиш,

вязири иля эязирмиш. Эюрцр ки, эюйдя учан

гушлар гяфясдяки гызылгушларла сющбят едир.

Падшащ онларын ня данышдыгларыны вязирдян

сорушур. Вязир дейир:

- Падшащ саь олсун, эюйлярдя учан гушлар

гяфясдяки гушлара дейир ки, гардашын той едир,

сяни дя тойа дявят едир. Гызыл гуш ися дейир

ки, мяни кимдир бошлайан ки, гардашымын

тойуна эедим.

Падшащ вязиря дейир:

- Гуша де ки, мян ону бошласам, эедиб-

эялярми?!

Гызылгуш сюз верир ки, эялярям вя она ян

мятащ шей эятирярям. Гушу азад едирляр.

Цч эцндян сонра гызылгуш эялир. О юзц иля

ики алма чяйирдяйи эятирир. Падшащ ики

баьбан чаьырыр. Дейир ки, щансыныз бу

чярдякляри тез йетишдирярсиниз?

Гоъа баьбан чярдякляри эютцрцр. Арадан

цч ай кечяндян сонра баьбан эюрцр ки, дюрд еля

алма йетишиб ки, адам баханда аьлы эедир.

Киши алмаларын икисини евиня гойур. Икисини

ися эютцрцб падшащын имарятиня эялир.

Падшащын гара гулу дейир ки, падшащ

йатыбдыр. Баьбан да алмалары гаршысына

гойуб йухуйа эедир. Гара гул щярлянир,

баьбанын йатдыьыны эюрцб ийня иля алмалара

зящяр йеридир. Бир аздан сонра баьбаны

силкяляйиб айылдыр ки, падшащ йухудан

галхыб.

Баьбан алмалары эютцрцб эедир,

падшащын гаршысына гойур. Падшащын

262

алмалардан чох хошу эялир. Алманынын бирини

кясиб йемяк истяйяндя гара гул дейир:

- Падшащ, сян ня едирсян? Ня билирсян ки,

о алмалар неъядир? Ону бизя дустаг етдийимиз

бир гуш эятириб. Гой гойун-гузуйа атаг, онлар

йесин, эюряк ня олур?

Беля дя едирляр. Гойун-гузу юлцр. Падшащ

гызылгушун бойнуну цзцр.

Буну эюрян баьбан гачыр. Евя эялиб арвада

ящвалаты данышыр вя дейир:

- Арвад, алмалары эятир йейяк, биз дя

юляк. Йохса падшащ дяримизя саман тяпяъяк.

Яр – арвад алманын бирини бюлцб йейирляр вя

он беш йашында гызла оьлан олурлар.

Баьбан алманын бирини эютцрцб

падшащын йанына эялир вя щяр шейи падшаща

данышыр. Падшащ алманы йейир, он беш

йашында оьлан олур. Билир ки ишлярин башы

гара гулдур. Гулун бойнуну вурдурур вя

гызылгушу юлдцрмяйиня чох пешман олур.

Кечял сющбятини гуртарыр вя дейир:

- Падшащ, инди билдинми?

Падшащ кечялин цстцня гышгырыр. Кечял

дейир:

- Йахшы, падшащ, онда дюрд метр

узунлуьу, цч метр ени олан бир хяндяк газдыр.

Иш щазыр оланда Кечял дейир ки,

арвадларынын гырхыны да бура эятир.

Арвадлар эялир. Нювбя иля бурадан

тулланыр. Арвадларын ийирмиси туллана билир,

ийирмиси ися хяндяйин ичиня дцшцр.

Кечял дейир:

- Падшащ саь олсун, хяндяйин ичиня

дцшянляр арваддыр, гыраьа дцшянляр ися

263

кишидир. Балыглар да она эюря эцлцр ки, сян юз

арвадларынын еркяк-дишилийини билмирсян,

бяс бизим еркяк-дишилийимизи ня биляъяксян?

Шащ юз таъыны эютцрцб Кечялин башына

гойур. Кечял олур шащ. Наьыл бурада битир.

ЪОМЯРД ГЯССАБ

Дейир бир эцн Шащ оьлу Шащ Аббасын

кефинин кюк вахты иди. Отуруб вязир

Аллащверди ханла сющбят еляйирди. Бирдян

Шащ оьлу Шащ Аббас вязирдян сорушду:

- Вязир, эюрясян бу дцнйада мяндян

сяхавятли, ъомярд адам вармы?

Вязир фикря эетди. Шащ Аббасын Ирандан

эятирилмиш бир гулу варыйды. О да гапыда

мцнтязир дайанмышды. Гул вязирин дярин

фикиря эетдийини эюрцб диллянди:

- Шащ саь олсун, гязябин кечмяся, дцзцнц

дейярям: вар.

Шащ Аббас тез гулу щцзуруна чаьырды.

Гулдан сорушду:

- Де эюряк кимдир о ъомярд адам?

Гул деди:

- Шащ саь олсун, Эянъядя бир Гяссаб

Ящмяд вар, адына Ъомярд Гяссаб дейирляр, бах

о, сяндян ъомярддир.

Шащ деди:

- Йахшы, мян эедиб ону йохлайарам. Яэяр

дедийин дцз олса, сяня цряйин ня истяйир

264

веряъям. Йох, яэяр йалан ъыхса, бойнун

вурулаъаг.

Гул баш ендирди ки, разыйам.

Шащ оьлу Шащ Аббасла вязир Аллащверди

хан йола дцшмякдя олсунлар, сизя кимдян хябяр

верим Гяссаб Ящмяддян. Гяссаб Ящмядин бир

ямиси гызы варыйды. Бунлар йедди ил иди ки,

нишанлы идиляр. Икисинин дя ата-анасы

юлдцйцня эюря онлара йас сахлайыб тойларыны

еляйя билмямишдиляр. Бунларын евляри дя

йанашы иди. Анъаг чох щяйалы доланырдылар.

Гыз щяр эцн Ящмядин йемяк-ичмяйини

щазырлайыб барынын цстцня гойарды, Ящмяд

дя орадан эютцрярди.

Ящмядин тярязиси дя, балтасы да, дцканы

да гызылдан иди. Юзц дя ямиси гызынын

ешгийля яти еля кясирмиш биръя дяфя тярязийя

гоймагла ня артыг олармыш, ня дя яксик.

Бяли, Шащ Аббасла Вязир Аллащверди хан

чох эяздикдян сонра эялиб чыхдылар Ящмядин

дцканына. Эюрцрляр бурда щяр шей

гызылданды. Бир ъаван оьлан ялиндя гызыл

балта ят доьрайыб – сатыр. Юзц дя щяр

мцштярийя ят вердикъя балтаны биръя дяфя

галдырыб-ендирир. Тярязийя гойдуьу ят гызыл

кими дцббядцз эялир. Бу гяссаб алыъылары

йола саланда дейир:

- Вермярям, йа Яли, алмарам, йа Яли!

Шащ Аббас вязиря дейир:

- Эял биз дя ят алаг, эюряк буну тярязидя

чашдыра билярикми?

Бунлар гарышырлар ъамаата. Нювбя

чатанда Ящмяд бунлара ят вермир, йан-

йюрясиня верир.

265

Ахшам дцшцр, гяссаб дцканы баьлайасы

олур. Шащ Аббасла вязир истяйирляр чыхыб

эетсинляр. Гяссаб Ящмяд дейир:

- Байагдан сизя фикир верирям: эюрцрям

гярибсиниз. Щеч йеря эетмяйин, икиниз дя мяним

гонаьымсыныз.

Гяссаб Ящмяд гонаглары да эютцрцб эялир

евиня. Барыдан ямиси гызына хябяр верир ки,

гонаьым вар, хюряк щазырла. Гыз йемяк-ичмяк

щазырлайыб верир Ящмядя. Гонаглар йемяк-

ичмякдян сонра йыхылыб йатырлар. Сящяр

ачыланда истяйирляр чыхыб эетсинляр. Ящмяд

дейир:

- Сиз цч эцн мяним гонаьымсыныз, адятим

беляди. Эетмяйин, галын.

Шащ Аббасла Вязир Аллащверди хан бурда

галмагда олсун, сизя кимдян дейим Ящмядин

ямиси гызындан. Ящмядля ямиси гызынын

нишанлы олмаьынын йедди или йедди эцндян

сонра тамам олурду. Йедди эцндян сонра

бунларын тойу оласы иди.

Шащ Аббас Ящмядин баьыны эязяндя

эюрцр барынын о тяряфиндя бир гыз вар.

Баханда адамын эюзц гамашыр. Шащын аьлы

башындан чыхыр, аз галыр цряйи эетсин.

Биртящяр юзцнц йетирир евя. Вязир шащы беля

эюрцб сорушур:

- Шащ саь олсун, ня олуб, рянэин нийя

гачыб?

Шащ ящвалаты сюйляйир, дейир ки, вязир,

гызы алмасам бурдан эедян дейилям.

Ахшам олур, Ящмяд гайыдыр евиня. Эюрцр

гонаглар йаман бикефдиляр. Сябябини

сорушанда вязир дейир:

266

- Гардаш, Аллащдан эизлин дейил, сяндян

ня эизлин.? Йолдашым барынын о тяряфиндя

бир гыз эюрцб, вурулуб она.

Ящмяд эедир фикря. Цзцнц Шащ Аббаса

тутуб дейир:

- Гонаг, щеч кефини позма, дцнйасында

разы олмарам ки, мяним гонаьым бикеф олсун.

Гызы аларам сяня.

Ящмяд барыдан ашыр ямиси гызынын

йанына. Гыза дейир:

- Ямигызы, сяня бир сюз демяк истяйирям.

Билмирям гябул еляйяъяксян, йа йох?

Ямиси гызы дейир:

- Бу ня сюздц, Ящмяд, сянин дедийин мяня

ганундур.

Ящмяд башына эяляни ямиси гызына

данышыб, дяриндян ащ чякир:

- Ямигызы, сян мяня гисмят оласы олмадын.

Эюрцнцр бяхтимиз беляймиш.

Гыз дейир:

- Ящмяд, сян мяни доьрайыб итя дя атсан,

диллянмярям. Юзцн билян мяслящятди.

Ящмяд бунлара цч эцн йахшы той еляйир.

Бир дяст юзцня, бир дяст дя ямиси гызына той

палтары тикдирмишди. Юзцнцн той палтарыны

гонаьа эейдирир, гыза да тапшырыр ки, о

палтары эейсин.

Той гуртарыр, Ящмяд гонаьы эятирир ямиси

гызынын йанына. Шащ Аббас гызла отурур йемяк

йейир. Гыз ялини сцфряйя узатмыр, гашыьы

эютцрцб фикря эедир. Шащ сорушур ки, ня олуб?

Гыз ащ чякир, диллянмир, шащ ял чякмир.

Ахырда гыз мяъбур олуб дейир:

267

- Йедди ил иди ямим оьлуна нишанлы идим.

Цч эцндян сонра тойумуз олмалы иди. Аллащын

ишиня бах ки, мяни Ящмядя йох, сяня гисмят

еляди. Шащ галыр мяяттял. Гыза дейир:

- Гяссаб Ящмяд сянин нишанлын имиш?

Гыз аста-аста башыны тярпядир. Шащ

Аббас бир аз фикирляшиб дейир:

- Инди ки, беляди, сян мяним баъым, мян дя

сянин гардашын. Анъаг бу сирри эюйдя Аллащ,

йердя икимиздян савайы щеч кяс билмясин.

Эедяндя сяни дя юзцмля апараъам.

Сящяриси эцн Гяссаб Ящмяд гонагларла

ямиси гызыны чохлу бяхшиш вериб йола салыр.

Эцнляр кечир, Гяссаб Ящмяд даща яввялки

кими црякнян ишляйя билмир. Тярязини

чашдырыр, фикри щямишя гызын йанында олур.

Ящмяд эюрцр йох, беля йашайа билмяйяъяк.

Дцканыны, евини, бцтцн вар-йохуну сатыб,

башлайыр шящярбяшящяр эязмяйя.

Йанында да гызла вязир Шащ Аббас эялир

чатыр юз вилайятиня. Шащын гясри йол

кянарында иди. Щямин гясрдя ъаван бир баъысы

да вар иди. Гызы эятириб баъысына тапшырыр.

Юзцня дя дейир ки, гызын бурада олмаьыны щеч

кяс билмясин.

Бир эцн Шащ Аббас Вязир Аллаверди ханла

кцляфирянэидя отурмушду. Эялиб-эедяня

бахырдылар. Бу вахты вязир эюрцр узагдан бир

адам эялир, щеч юзцнц билмир, о гядяр

фикирлидир ки, йолун эащ гыраьына чыхыр, эащ

да ортасына. Йахынлашанда вязиря таныш

эялир. Вязир Аллащверди хан диггятля баханда

Ъомярд Гяссабы таныйыр. Цзцнц шаща тутуб

суал еляйир:

268

- Шащ саь олсун, о эялян адамы

таныйырсанмы?

Шащ ъавабында дейир:

- Вязир, мян дя байагдан она бахырам.

Йазыг йаман бикеф эюрцнцр. Юзц дя мяня

таныш эялир.

Вязир дейир:

- Шащ саь олсун, о адам Ъомярд Гяссабды.

Шащ дейир:

- Вязир бу ола билмяз. Ъомярд Гяссаб

щара, бура щара?

Шащ гула буйурур ки, эет о адамы бура

чаьыр. Гул Ящмядин йанына чатыб сорушур:

- А киши, кимсян, щара эедирсян?

Ящмяд дейир:

- Ня билим, щеч юзцм дя билмирям.

Гул дейир ки, шащ сяни щцзуруна чаьырыр.

Ящмяд галыр мяяттял: «Шащын мяннян ня иши

ола биляр?»

Гул Гяссаб Ящмяди эятирир сарайа. Шащ

Аббас ямр еляйир ки, Гяссабы яввялъя щамама

апарын, сонра йахшыъа эейиндириб эятирин.

Ящмяди эятирирляр шащын щцзуруна. Шащ

сорушур ки, кимсян, щара эедирсян? Ящмяд

дейир:

- Гяссабам, анъаг щара эетдийими юзцм дя

билмирям.

Шащ Аббас дейир:

- Инди ки, Гяссабсан, гал мяним юлкямдя,

йеня гяссаб ол!

Ящмяд дейир:

- Шащ саь олсун, мяним дцканым да,

тярязим дя, балтам да гызылдан иди. Юзц дя

269

айры щявяснян ишляйирдим. Инди щардады о

щявяс?

Шащ Ящмядя дейир ки, сяни

евляндиряъяйям. Ящмяд юзцнц итирир, билмир

ня десин. Шащ Аббас дейир:

- Бах, сящяр эедярсян бир булаг вар, онун

башына. Гыз-эялинляр ора суйа эялир. Хошуна

эялян гызын далынъа дцшярсян. Щара эирся,

эялиб йерини дейярсян.

Загрузка...