Онун йазысында йедди мяна вар.
Молла Ящмяд:
Щансы аьаъ битти ъяннят баьында,
Ня кялмя йазылды яршин саьында?
О нядир ки, олур баш айаьында,
Олан заманын да мяня вер хябяр.
Азафлы:
Тубб аьаъы битди ъяннят баьында,
Кялмейи-шящадят яршин чаьында.
Бузов ушаг олур баш айаьында,
Саьыб, доьуланда юзцн бил ня вар.
Молла Ящмяд:
О кимдир ки, дуруб ъям-ъямин цстя?
О кимдир кимнян чякибди бястя?
О кимдир дейирляр щей йатыр
хястя?
Юлцдцр, диридир, онда ня сирр
вар?
Азафлы:
Йарадан дурубдур ъям ъямин цстя,
Шейтан Адям иля чякибди бястя.
Яли атда Сал-сал щей йатыр хястя,
Эащ юлц, эащ дири, онда ня сирр
вар?
410
Молла Ящмяд:
Дюрд дярвиш гуйуйа атанда сянэи,
Ики овчу она атыр хядянэи.
Алтынын алтыйа бянзяри рянэи,
Ящмяд дейяр буну ейля ашикар.
Азафлы:
Дюрд фясил бир илнян етдикъя
ъянэи,
Ай иля эцн она атар хядянэи.
Алты айын, алты айа бянзяри рянэи,
Азафлы сюзцнц ейляр ашикар.
Сюз тамам олду. Ял вуран ким, мярщаба
дейян ким, Азафлыны юпян ким, щамы
севинирди. Сюз Азафлыйа верилди, о деди:
- Диванидян сонра тяънис дейилмялийди.
Молла демяди, гыфылбянд деди. Инди мян
тяънис дейяъяйям. Дюрд ийня эятирин. Икиси
мяним, икиси молланын, ийнянин бирини
додаьын арасына, бирини дил иля дамаьын
арасына гойуб дейяъяйик. Щамы мяяттял галды,
ийняляри эятирдиляр. Молла бярибашдан деди:
- Мян тяслим, сян дя ня охуйурсан, оху. Мян
додаьыма, дамаьыма ийня батыра билмярям.
Алды Азафлы, додагдяймяз, дилтярпянмяз,
зиндани, дилсиз тяънис демяйя:
Щаггы аьа, щагга аха щягиги,
Аъ йаьы аьыйа, а йаьа щей-щей.
Йаьы гыйы гайа-гайа ах, ащы,
Ащы гый йаьыйа ай аьа щей-щей.
Гаьа йахы щайа ай, щайа-щайа,
411
Аха-аха йейи ай щайа-щайа.
Йаьы яйя-яйя ай щяйа-щяйа,
Ей агейи йахы айаьа щей-щей.
Ай Азафлы аьы йахы ай, ащ, ей
Гащ-гащ йаьы ей щей, йа щей, айа
щей.
Йейи йейя, йейи щайя, айа щей,
Аьа, аьа, аьа, ай аьа щей-щей.
Азафлы щяр бяндин мяналарыны да деди.
Молла деди:
-Мян билянлярдян десин. Беля тяънис
ешитмямишям.
О молланын адамы да чох етираз еляди ки,
Азафлы да гырылбянд десин. Бу нядир, адамын
дили дя тутмур.
Алды Азафлы:
Бир щаким яйляшиб ики тахт цстя,
Беш мин цч йцз отуз бириннян дярди
бир.
Дюрдц мин цч йцз отуз вязир,
вякили,
Цч йцз алтмыш йцз сяксяни эюрдц
бир.
О нядир ки, ики йедди рянэи вар?
Бир вяряг цстцндя мин бир шащ
йашар.
Дюрд, он дярйа эюрдцн алнындан
дашар,
Гырхы бешдир, беши дюрддцр,
дюрдц бир.
412
Азафлы илщамы сещри-баратды,
Дярд пийада, ярян эюрцндц атды.
Мин доггуз йцз йаря мяни гоъалтды,
Сяккиз шащын доггуз тахтда йурду
бир.
Сюз тамам олан кими Ашыг Йусиф,
Аббасяли киши вя бир нечя ариф, агил
Азафлыны баьрына басыб юпдц. Молла Ящмяд
дя юпдц вя деди:
- Оьлум, афярин зякана, илщамына, тябиня,
щяр заман зещнин артыг олсун!
О, Ашыг Гящряманы эюстяриб деди:
- О мяни алдадыб сянинля дейишдирди,
мярдимазара Аллащ лянят етсин! Мяни
баьышла!
Бяли, бу вахты Ашыг Гящряман айаьа
галхыб деди:
- Бу щекайятин, бу дейишмянин гящряманы
мяням, мян олмасайдым бу йаранмазды.
Тяшяккцрц мяня верин ки, бунлары мян
дейишдирдим. Бунун ады «Молла-ашыг
щекайяти» кими галсын.
Дюйран гуртарды.
Инди сизя кимдян дейяк Нарынъ Хатундан.
Нарынъ Хатун Азафлыдан айрыландан сонра
эюзцндя бир дцнйа, кюнлцндя бир алям Муьана
эялди. Еля бил Муьан да эюзцндя дяйишмишди.
Азафлынын хяйалы бир ан да олса ону тярк
етмирди. Ъейран булаьындакы о эюрцш анлары
вя бирдян-биря эюзлянилмяйян бу айрылыг
Хатунун гялбиндя мющнятя, щясрятя дюнмцшдц.
Эцнляр, айлар эялиб кечирди. Азафлыдан щеч
бир хябяр йох иди. Анъаг Хатун йеня дя онун
413
йолуну интизарла эюзляйирди. Бязян дя
фикирляр ичярисиндя дялиъясиня сарсылырды:
«Ахы о, нишанлыдыр. Анасы мяним кими
сяняткар гызла евлянмяйиня разы олмаз». О,
шцбщяляр ичярисиндя боьулса да севдийиндян
цмидини цзмцрдц. Чцнки онун Азафлыйа олан
мящяббятинин щядди-щцдуду йох иди. О, бязян
эюз йашлары тюкцб дейирди: «Язизим, гямин дя,
мющнятин дя мяня шириндир. Яэяр бу
шцбщяляр олмасайды, мян сянин мящяббятинля
йцз юмцр йашардым». Беля гямляр ичярисиндя
донуб галан Хатун кюнлц вцсал щясрятиндя
эюряк ня деди:
Бащар олуб ятирлянди
Чичяклярин йанаьында.
Шеря дюнцб сятирлянди
Няьмялярин додаьында.
Зирвялярдя думан олдум,
Гузейлярдя донан олдум,
Бир сусмайан каман олдум
Айлар, илляр сораьында.
Хатун, йардан узаг дцшдцн,
Йолларына чыраг дцшдцн,
Эюзц йашлы булаг дцшдцн
Щиъранларын гуъаьында.
Щеч нядян тясялли тапмайан Хатун интизар
эцнляр кечирирди. Бир эцн Азафлынын вя
Хатунун Кялбяъярли досту Яли Гарабаьдан
дювлят иши цчцн Муьана эялир. Дейир эедим
414
Хатунла эюрцшцм. Эялир Хатунла эюрцшцр, ону
чох пяришан эюрцр. Яли дейир:
- Баъы, эюзцмя биртящяр дяйирсян,
Азафлыдан ня хябяр вар? Хатун Азафлынын ня
сябябдянся эялмядийини дейир. Гялби йар
эилейиндя эюряк Хатун ня деди:
Ариф инсан Яли гардаш,
Эцнляр чякиб дара мяни.
Сянсян щяр сиррин шащиди,
Гойма йаным нара мяни.
Бу сиррими неъя даным,
Ондадыр ъаным, ъащаным.
Сян о Танры, о иманын,
Йетир, йетир йара мяни.
Хатунам ешгя диляндим,
Сюз кювщяриня бяляндим,
Биръя сюзя пцнщан эялдим,
Сюйля ситямкаря мяни.
Яли деди:
- Хатун, Азафлы иля сян мяня ъанымдан
язиз адамларсыз, йолунузда щяр язиййятя
дюзмяйя щазырам. Мян Гарабаьа гайыдыб,
орадан да Шямшяддин мащалына эетмялийям.
Хатун бир гядяр етираз етди ки, эетмя. О, деди
ки, эетмялийям. Бу щал мяни карыхдырыб.
Эюрцм она ня олуб, бялкя башында бир щадися
вар.
Хатун деди:
- Бу намяни дя она верярсян.
415
Яли намяни алыб, Хатунла эюрцшцб йола
дцшдц. О, Гарабаьа, орадан да Шямшяддин
мащалына эетди.
Яли о вахт Шямшяддин мащалына эялиб
чыхыр ки, Азафлы нечя эцндцр Молла Ящмядля
дейишмядядир. Яли танышлыг вермядян
мяълисин эур йериндя отуруб ишин ахырыны
эюзлямяли олур. Мяълис гуртаран кими Яли
айаьа дурду. Азафли иля эюрцшцб-юпцшдцляр.
Сонра Азафлы устады Йусифи, досту Ялини
эютцрцб евляриня эялди. Отуруб йейиб-ичяндян
сонра Яли Муьана эетдийиндян, Хатуну
эюрдцйцндян данышмаьа башлады. Азафлы
сорушду ки, ону неъя эюрдцн, ящвалы неъядир?
Мяним айаьым ъидадан, дилим сюздян
гуртармыр. Билирям онун интизар галмаьына
сябяб мяням. Бу вахт Яли мяктубу чыхарыб она
верди. Деди:
- О, сяни эюзляйир, баъар тез эет.
Азафлы мяктубу охуйанда устады деди:
- Оьлум, шердирся сазла оху. Гой Яли дя
гулаг ассын.
Азафлы сазы синясиня басыб охуду:
Яэяр сорушсан Хатуну,
Гялби аьлар ган, Азафлы.
Шам тяки щиъриндя йаннам,
Бир дейян йох ъан, Азафлы.
Эюздя ахан йаш олмушам,
Гямляря сирдаш олмушам,
Санки дюнцб даш олмушам,
Олмушам бцрйан, Азафлы.
Хатун ялдян эедир ъаны,
416
Кясилиб сябри, эцманы,
Сянсян тябиби, лоьманы,
Эял ейля дярман, Азафлы.
Сюз тамама йетди. Амма Азафлы сазы йеря
гоймады. Даща да ъошгунлугла чалырды. О, еля
чалырды ки, йашла долан эюзляриндян гям
тюкцлцрдц. Буну дуйан досту Яли чох кюврялди.
Ялини Азафлынын чийниня гойуб деди:
- Язиз достум, сян мяни кюврялтдин, инди
шащиди олдум ки, сян дя ону севирсян.
Азафлы деди:
- Гулаг ас эюр ня дейирям:
Мяним цряйимдя о мещри-мащым
Ъащан бир йанадыр, о бир йанадыр.
Сямада улдузум, эцняшим, айым,
Инан, бир йанадыр, о бир йанадыр.
Щясрятдян чякирям дярди, йаманы,
Фярйады, наляни, ащы, аманы.
Юмрцмя вермяйя щюкмц, фярманы
Заман бир йанадыр, о бир йанадыр.
Одур каинатым бу каинатда,
Севди Азафлы да сещри-баратда.
Дцнйа аляминдя мцлки-щяйатда
Инсан бир йанадыр, о бир йанадыр.
Сюз тамам оланда Яли Азафлыны баьрына
басыб деди:
- Достум, инди фикрин нядир?
Азафлы деди:
- Сабащ Муьана йола дцшмялийям. Даща
гала билмярям.
417
Яли деди:
- Мян дя сянинля эедирям.
Беля сющбят етдикляри вахт ана ичяри
эирди. Оьлуну вя Ялини бикеф эюрцб,
тяяъъцбля онлара бахды. Азафлы анасына
деди:
- Ана, мян сабащ Муьана эедирям.
Ана шцбщя ичярисиндя деди:
- Оьлум, тойларын беля чох вахтында
Муьанда ня ишин вар? Бир дя ки, сянин тойуна
щазырлыг эюрцрцк.
Азафлы деди:
- Йох, ана, мян мцтляг Муьана эетмялийям.
Ана даща щеч ня демяйиб, пярт щалда
отагдан чыхды. Азафлы эеъяни беля ачды.
Сящяр досту Яли иля бирликдя Муьана йола
дцшдцляр.
Щямин эцнцн ахшамы Эянъядя гонаг
галдылар. Азафлынын эялдийини ешидян
шаирляр, ашыглар, онун башына йыьылдылар.
Молла Ящмяд ящвалаты неъя олмушдуса, ону
нягл етдирдиляр. Сонра хащиш етдиляр ки,
арамызда бюйцк мцбащися вар. Эяряк бизя бир
тяънис эярайлы, чыьалы эярайлы, тяхмис
эярайлы охуйасан. Азафлы деди:
- Мяни имтащанмы едирсиниз?
Анд ичдиляр ки, йох, йалныз билмяк
истяйирик.
Азафлы деди:
- Йедди эярайлы формасы вар. Сиз
дейянляри охуйум, гулаг асын.
ТЯЪНИС ЭЯРАЙЛЫ
418
Инсан оьлу, щюрмятини
Сахла намус, ган ар, ган ар.
Камил сянят гиймятини
Елдян алар ганар-ганар.
Намярд гялбя ал, чах дейяр,
Уъалара алчах дейяр,
Алчах сюзц алчах дейяр,
Йараларым ганар-ганар.
Азафлыйам бир йарым чых,
Цряйими бир йарым чых.
Бир бядясил, бир йарымчых,
Чятин-чятин ганар-ганар.
Сюз тамам олду. Щамы хащиш етди ки, бу
тяънис эярайлыны де йазаг. Щамы гялям
эютцрцб, икинъи ъыьалы эярайлыны йазмаьа
башлады:
Дюнцк чыхса йар ашигя,
Цряк йанар, дил ган аьлар,
Йарадан ол йар ашигя.
Вяфасыз йар
Кюнцл талар
Ода галар,
Аловланар, эцл ган аьлар.
Ясил ашиг мцдам йанар,
Ящвалыны ганан ганар.
Шяр ахтаран щаггы данар,
Гопар мяншяр,
Дава дцшяр,
Инляр бяшяр,
419
Чярхи сынар, ил ган аьлар.
Азафлынын саф ниййяти
Цряйиндя мящяббяти.
Достума вар сядагяти,
Ядаляти,
Щягигяти,
Шярафяти,
Залым талар, ел ган аьлар.
Сюз тамам олду. Щамы «мярщяба, ящсян»
деди. Хащиш етдиляр ки, де, буну да йазаг.
Азафлы цчцнъц тяхнис эярайлыны демяйя
башлады:
Гялби даш, гям цряйини
Ойанмады, ойанмады,
Гялби даш, гяму ряйими
Ой анмады, ой анмады.
Йанды ъаным, ода йанды,
Йанды ъаным, ода йанды,
Йанды ъаным, о дайанды,
О йанмады, о йанмады.
Азафлы о йатды, йатды,
Азафлы ой атды, йатды.
Азафлы ойатды, йатды,
Ойанмады, ойанмады.
Онлар Азафлыдан чох разы олдулар, онун
сяняткарлыьына щейран галдылар. Она узун
юмцр, ъансаьлыьы, уьурлу йоллар арзуладылар.
Мяълис чох йахшы кечди. Гонаглар шад-хцррям
420
айрылдылар. Азафлы ися эеъяни орада галыб,
сящяри досту Яли иля Муьана йола дцшдц.
Ашыг Азафлы досту Яли иля йола
дцшмякдя олсун, инди сизя кимдян хябяр верим
Муьан гызы Нарынъ Хатундан.
Эюзляри йолда, гялби интизарда цмидини
итирмиш Хатун щяр шейя биэаня галмышды. Бу
сыхынтылар, бу шцбщяляр Хатуну неъя дя
дяйишдирмишди. Онун эюз йашлары гурумурду.
Муьана бащар эялмишди. Тябиятин вурьуну олан
Хатун еля бил чох севдийи эцллц-чичякли Кцрцн
сащилляриндян дя кцсмцшдц. Евдян щеч бир
йана чыхмырды. Ряфигяляри билирди ки, Хатун
бащарын вурьунудур. О, йаз вахтлары эязмяйи
севир. Одур ки, гызлар йыьма гойдулар ки,
сабащ Кцр цстцня эязмяйя эедяк. Сящяри гызлар
йыьылыб, Хатуну да эютцрцб Кцр цстцня
эетдиляр. Онлар кюрпцйя йахынлашыб эцллц-
чичякли бир йер сечдиляр. Килим-палаз
дюшядиляр. Самавара од салдылар.
Эятирдикляри наз-немяти сцфряйя дцздцляр.
Онлар яйляниб, йейиб-ичдиляр. Чал-чаьыр, щай-
щарай сясляри Кцрцн суларына гарышараг
гайаларда якс-сяда верирди. Бу мяълисдя биръя
Хатун эцлцб-данышмырды. О, сакит, фикирли
доланырды. Хатунун беля эюрян гызлар ону
арайа алдылар, дедиляр:
- Хатун, нийя эцлцб-данышмырсан? Хейли
вахтдыр сяни пяришан эюрцрцк. Бизи бу сирдян
аэащ еля. Нядир сяни беля сыхан?
Хатун гызлары беля мещрибан эюряндя
эюряк эюз йашлары ичиндя ня деди:
421
Ханым гызлар, сорушмайын
щалымы,
Бцрйан олуб гямдя ъаным, аьларам.
Сусубдур илщамым, тути зябанын,
Пяришандыр
ъан-ъащаным,
аьларам.
Бир Йусиф мисалли, Йцсифи-Кянан,
Ъяфаи-ешгиндя ейляйиб бцрйан.
Вердим Зцлейха тяк варымы гурбан,
Эедиб ялдян шювкят-шаным,
аьларам.
Бу эизли дярдими йазым щарайа,
Сейрягублар шцвян салыб арайа.
Ащ чякмядян юзцм дюндцм ащ-вайа,
Йетмяз ялим, йох аманым аьларам.
Хатунам алыбдыр кядяр-гям мяни,
Бцрцйцбдцр думан мяни, чян мяни,
Соран олса дейин бяхти кям мяни,
Эедибдир султаным, ханым,
аьларам.
Сюз тамам оланда гызлар деди:
- Хатун, гям чякмя, эюрцнцр о оьлан сяня
вяфасыз чыхыб. Сян ися онун йолунда эюз йашы
тюкцрсян.
Хатун деди:
- О, вяфасыз дейил, мяним талейим беля
эятирди. Анасы она юз гощумуну алмаг истяйир.
Мян ися садя, сяняткар гызам. Дейир сяняткар
гыздан ана олмаз. Хатун беля дейяндя юз
талейиня аъыды. Эюряк ня деди:
422
Эюрцб бу дцнйаны дуйдуьум эцндян
Улдузлу сямалар, ай мащым олду.
Мющняти-севдайа
дцшдцйцм
эцндян,
Хяйаллар, дуйьулар пянащым олду.
Йандым бу севдада ширин-ширин
мян,
Зющря олдум, Лейли олдум, Ширин
мян.
Ичдим йарын гящрин ширин-ширин
мян,
Дювлятим, ъялалым, гям ащым
олду.
Хатунам, дцнйаны дуйдум дяриндян,
Ахыр эюз йашларым дярди-
сяримдян.
Надан тянясиндян, надан шяриндян
Сюз тутмаг, сюз гошмаг эцнащым
олду.
Хатунун йахын ряфигяси Мялащят ону
гуъаглайыб деди:
- Хатун ъан, язизим, саз тутмаг, сюз гошмаг
эунащ иш дейил. Ону сяня Танры бяхш едиб. Гой
о Танры сянин севэилини дя сяня йетирсин.
Гызлар щамысы йербяйердян амин дедиляр. Бу
вахт гызлардан бири, эюзял сяси олан Брилийант
Хатундан изн истяйиб деди:
- Иъазя вер, сянин сюзляриндян бирини
охуйум.
423
О истяйирди Хатунун цряйи ачылсын.
Гызлар йербяйердян: «Оху, ай гыз, оху», -
дедиляр. Брилийант сазы синясиня басыб охуду:
Мян елимин ашигийям,
Демярям ки, йорулмушам.
Щягигятин ъювщяриндян,
Мящяббятдян йоьрулмушам.
Эюр няляр вар щарайымда,
Тяънисимдя, эярайлымда.
Дядя Озан щяр бойунда
Ахыб-ахыб дурулмушам.
Хатун, ешгин тцкянмяздир,
Зирвялярдян енилмяздир.
Сюз вцгарым йенилмяздир,
Чцнки еля вурулмушам.
Щамы гызлар она: «Афярин-афярин, ня
эюзял охудун»,- сюйлядиляр. Ял-яля вериб
эцлцшдцляр. Эащ да бир-бирня эцл-чичяк
атдылар. Бунларын беля шян вахтларында
дирибаш гызлардан бири деди:
- Ай гызлар, бир ора бахын, ики няфяр киши
бизя сары эялир. Одур ей, кюрпцдян душдуляр
ашаьы. Дцз бизя сары эялирляр. Бири дейясян
ашыг либасындадыр.
Щамы кюрпц тяряфя бахды. Бирдян Хатун
деди:
- Аман Аллащ, олмайа бу Азафлыды?
Бир дя бахды: «Азафлыды, Азафлыды», -
дейиб она сары эетди. Гызлар мяяттял
галдылар. Азафлы да ити аддымларла она сары
424
эялирди. Бунлар бир-бириня чатанда Хатун
щюрмят яламяти олараг она сары яйилди.
Азафлы ися тез онун голларындан тутуб юз
бярабяриня галдырды, Хатунун эюзляриня
бахды. Бу ан Хатун тутулараг ондан эери
чякилди. Севинъдянми, эилейдянми эюз
йашлары цзцня ахды. Кювряк сясля эюряк
Азафлыйа неъя «Хош эялдин» дейир:
Танрым ниъат гылды мяня,
Ъюврц- мялалым , хош эялдин!
Инанмырам эюзляримя,
Щалым, ящвалым, хош эялдин!
Хатун беля дейяндя Азафлы сазы синясиня
басыб деди:
Йарым, нядир эилей-эцзар,
Эилейиня гурбан эялдим.
Тцкянибди сябри-гярар,
Олдум сяня щейран, эялдим
Хатун:
Язял эцндян мещри-мейлим,
Ширин сюзцм, гям эилейим,
Эялишинля билмям нейлим,
Ъащы-ъялалым, хош эялдин.
Азафлы:
Эюзляри гямля доланым,
Цряк вериб, ъан аланым,
Мяни одлара саланым,
Чякдим ащы-фяьан, эялдим.
425
Хатун:
Ей дцнйанын бяхтийары,
Алдын мяндян ихтийары.
Эютцр сазы, динля йары,
Бцлбцл нявалым, хош эядин.
Азафлы:
Кцскцн бахма, ей дцрр дящан,
Ашыг эязяр ъащан-ъащан.
Щясрятинля йандым пцнщан,
Кечдим боран, туфан эялдим.
Хатун:
Хатун дейяр хаганым сян,
Йерим, эюйцм, ъащаным сян,
Аманым сян, эцманым сян,
Кцллц мащалым, хош эялдин.
Азафлы:
Азафлы сян эцля гурбан,
Дюндц баьрым кцля, гурбан.
Эилейлянмя еля гурбан
Товуз, Эянъя, Муьан эялдим.
Сюз тамама йетди.Гызлар да, Азафлынын
досту Яли дя: «Аллаща чох шцкцр ки, щяр ики
ашиг эюрцшя билди»,- дейя севиндиляр.
Нядянся Хатун йеня кядярли эюрцнцрдц.
Азафлы юз-юзцня деди: «Севинмякдянся ня цчцн
кядярлидир?».
Одур ки, сазы синясиня басыб, дцбаря
эюряк ня деди:
Долма булуд кими, а мещрибаным,
426
Бир даныш, сюзунун фядасы
эялдим.
Дюндярмя
цзцнц,
шащым,
султаным,
Олмаьа эюзцнцн фядасы эялдим.
Севда
щясрятиндян
йорьун
олмушам,
Мющнятдян буланыб, дурьун
олмушам,
Сюйля, о дилляря вурьун олмушам,
О эцняш цзцнцн фядасы эялдим.
Азафлыйам, гямдян аласан мяни,
Ъан дейиб ъанына ъала сян мяни.
Гялбинин одуйла гала сян мяни,
Гой йаным, эюзцнцн фядасы
эялдим.
Бу дяфя Хатунун бахышларындан севинъ,
шадлыг дуйан Азафлы дцбаря бешлик эярайлы
иля эюряк ня деди:
Эялмишям мещман,
Ъан сяня гурбан.
Чякмишям щиъран,
Сянин ешгиндян.
Эяздим дяриндя,
Даьлар сяриндя.
Гямляр гящриндя,
Сянин ешгиндян.
Йанмышам ода,
427
Эял йетиш дада.
Эяздим дцнйада
Сянин ешгиндян.
Дярмядим эцлляр,
Вермядим дилляр,
Доландым елляр,
Сянин ешгиндян,
Азафлы тябин,
Титряйир лябим.
Алышды гялбим
Сянин ешгиндян.
Сюз тамам олду, Хатун гонаглары евляриня
дявят етди. Онлар дейя-эцля евя эялдиляр. Ата-
ана гонаглары чох сямими, щюрмятля
гаршыладылар. Хатунун анасы Кялбяъярдян
Азафлы иля гызынын бир-бирини севдиклярини
билирди. О щагда да яриня хейли сющбят
етмишди. Она эюря Хатуна ня гядяр елчи эялся
дя гызынын фикрини билиб эялянляря йох
демишди.
Ихтийары Хатунун
юзцня
вермишдиляр. Ата-ана бу эялян гонагларын
шяряфиня мяълис дцзялтди. Йейиб-ичяндян
сонра Яли достуна деди:
- Ашыг Азафлы, гызлар бир сифариш вериб,
дейирляр буэцнкц эцн ня эцнцдцр? Ашыг гардаш
сазла десин.
Азафлы сазы кюйнякдян чыхарыб, фикри
Хатунда ола-ола эюряк ня деди:
Севдамын дцнйасы, ей гибляэащым,
Мещрибан эюрцшцм, мещраъ
эцнцмдцр.
428
Йетишдин дадыма, ей мещри
мащым,
Сяндян айры эцнцм тараъ
эцнцмдцр.
Щямдямим
олмасын
хяйал
эюрцшцн,
Цряйимдя минбир суал эюрцшцн,
Ябяди мянимля вцсал эюрцшцн,
Интизар гялбимя ялаъ эцнцмдцр.
Сян ъансан Азафлыйа сян индян
беля,
Дурам гуллуьунда мян индян беля,
Кечсин эцнляримиз шян индян беля,
Йарын йара севинъ, сирр ач
эцнцдцр.
Ашыг Азафлыдан бир дя хащиш етдиляр ки,
щягигятля баьлы бир сюз десин. Азафлы: «Баш
цстя» -дейиб сазы синясиня басды:
Инсанлыьын щяр гануну эюзяли,
Щягигятдир, щягигятдир, щягигят.
Дцз достлуьун етибары, тямяли
Сядагятдир, сядагятдир, сядагят.
Илщам олур чайлар кими чаьлайан,
Истямяйя дярд-гям чякиб аьлайан,
Гялби гялбя, эюзц эюзя баьлайан
Мящяббятдир,
мящяббятдир,
мящяббят.
Мютябярдир, еля верян чюряйи,
Ясил одур, шяфа хейрин эяряйи.
429
Йахшылыьын, ибадятин цряйи
Сяхавятдир, сяхавятдир, сяхавят.
Хошдур ъаны щагг йолунда
цздцйцм,
Уъалмасын ямялиндян бездирим.
Азафлыйам, дцнйа цчцн эяздийим
Ядалятдир, ядалятдир, ядалят.
Сюз тамам олду. Гонаглар Азафлыйа
миннятдарлыьыны билдириб, чох саь ол дейиб,
эюрцшцб эетдиляр.
Азафлы иля Хатун ися чыхдылар баьа
эязмяйя. Онлар эялиб баьын сакит бир
эушясиндя яйляшдиляр. Эцлцн-чичяйин ятри,
бцлбцллярин сяси бцтцн баьы бцрцмцшдц. О
эеъя еля фцсункар, еля эюзял иди ки, дилнян
демяк чятинди. Азафлы иля Хатунун севинъи,
шадлыьы йеря-эюйя сыьмырды. Данышдыгъа
сюзляри, сющбятляри тцкянмирди.
Азафлы деди:
- Язизим Хатун, сяня дедийим кими мян
сабащ мащала йола дцшцрям. Эедиб неъя олур-
олсун анамы да бу ишдян разы салаъам.
Елимизин адяти иля атанын гапысына эяляъям.
Сян буну бил ки, мяним щяйатым йалныз вя
йалныз сянинля хошбяхт олаъаг. Гой талещ бизя
йар олсун.
Хатун деди:
- Гой тале бизи бир даща айрылыгла сынаьа
чякмясин. Язизим, инди мян бу сянли анларын
севинъиндя еля итиб- батмышам ки… Бу юзц
хошбяхтлик дейилми ?
Хатун бу щал иля эюряк ня деди:
430
Хошбяхтлярин хошбяхтийям,
Мяним йарым, мяним йарым.
Алдын мяни гям-мющнятдян,
Мяним йарым, мяним йарым.
Мятанятин енмяз олду,
Сядагятин дюнмяз олду,
Мящяббятин сюнмяз олду,
Мяним йарым, мяним йарым.
Айрылыьын ня йаманды,
Сянсиз кюнлцм бир виранды.
Хатун дейяр бир ъащанды
Мяним йарым, мяним йарым.
Сюз тамам оланда Азафлы эцля-эцля
Хатунун ялляриндян тутуб деди:
- Хатунум, мещрибаным, сянсян мяним
юмрцмцн мянасы, кюнлцмцн дцнйасы. Гулаг ас,
эюр ня дейирям.
Алды йедди гафийя мухяммясля эюряк ня
деди:
Мещрибаным, дин-иманым,
Ъаным, ганым, гурбан олум.
Шащым, ханым, ханиманым,
Фикрим, аным, гурбан олум.
Ъан ъащаным, асиманым,
Шющрят-шаным, гурбан олум.
Щям лоьманым, щям дярманым,
Шяфаканым, гурбан олум.
Сянят ешгим, мящяббятим,
Гиблям, Кябям, зийарятим,
431
Йаз-бащарым, тяравятим,
Мин алямим, тябиятим,
Саф диляйим, сядагятим,
Юмря, эцня дяйанятим,
Арзум, севэим, мещр, цлфятим,
Сцбщцм, даным, гурбан олум.
Ъамалындыр нур зийалы,
Гашларындыр ай щилалы,
Йанагларын дан бойалы,
Эцлдян эюзял эцл ъамалын.
Щяр камалдан вар камалын,
Тяб дярйасы, зяр амалы,
Бир бахышын мин ъан алыр,
Сюз гананым, гурбан олум.
Телин дяйяр йцзляриня,
Фяда олум эюзляриня,
Ширин-ширн сюзляриня.
Йандым аман эюзляриня
Нур чиляниб цзляриня,
Неъя дюзцм дюзляриня
Дцшдцм севда дцзляриня
Дцрр мяканым, гурбан олум.
Эяля-эяля Азафлыны,
Эятир диля Азафлыны,
Эцля-эцля Азафлыны,
Эювщяр-ляля Азафлыны,
Дцнйа биля Азафлыны,
Сахла еля Азафлыны,
Хатун Банум, гурбан олум.
Сящярляр цзцнцзя хейирликля ачылсын.
Сящяр олду. Азафлы, Хатун вя онун ата-анасы
432
иля эюрцшцб, бюйцк цмид вя арзуларла Яли
досту иля йола дцшдц.
Йолда Азафлы Ялийя деди:
- Мяним фикрим гятидир. Неъя олур-олсун,
анамы бу ишдян разы салмалыйам.
Яли деди:
- Бу барядя ананла данышаъаьам.
Дарыхма, достум, сянин бу ишини йолуна
салмайынъа Гарабаьа эетмяйяъям.
Онлар бу мягсядля, бу арзу иля эялиб
Шямшяддин мащалына чатдылар. Азафлы
кянардан эюрдц ки, щяйятляриндя чадыр
гурулуб. Чох тяяъъцблянди. Ялийя деди:
- Бу ня чадырдыр бизим щяйятдя? Эюрясян
ня олубдур? Олмайа анамын башында бир иш
вар?
Щяр икиси евя йахынлашды. Эюрдцляр
чадыра гырмызы хялятляр баьланыб. Азафлы
юзцнц итирмиш щалда щяйятя эирди. Бу вахт
ана онлары эцля-эцля гаршылады:
- Хош эялмисян, оьлум, йахшы вахтда
эялмисян.
Азафлы еля тутулмушду ки, ъаваб веря
билмяди, анъаг ону дейя билди ки, ана бу ня
ишдир мяним башыма эятирдин? Анасы деди:
- Оьлум, де ня вахта кими эюзляйяъякдим?
Эюрдцм о йан-бу йан едирсян, мян дя беля
елядим. Эялини эятирмишям, сабащ тойундур.
Оьлум, мян ел ичиндя рцсвай ола билмяздим.
Азафлы щеч ня дейя билмяди, чыхылмаз
вязиййятдя галмышды. Ня едя билярди?
Эюзляри йашла долан Азафлы щейрятя
эялмишди. Бу вахт Яли онун бойнуну гуъаглайыб
деди:
433
- Сакит ол, достум, юзцнц яля ал, гисмят
беля имиш.
Азафлы деди:
- Мян неъя сакит олум? Анам мяни мящв
етди.
Цряйи од тутуб йанан Азафлы эюряк ня
деди:
Эял мяня гям чякмя дейян
достларым,
Кюнлцмцн эцлшяни солуб, аьларам.
Эюзц йолда галды о мещри-мащын,
Мящяббятим талан олуб, аьларам.
Шадлыьым юзэянин, гям мяним
олду,
Талещин мцрвяти, гям гяним олду.
Юз бяхтим, йыьвалым дцшмяним
олду,
Ъанымы гям-щиъран йоруб,
аьларам.
Азафлыйам, щясрят галды мяляйим,
Фяна эетди ширин арзу-диляйим,
Од тутуб алышыр, йаныр цряйим,
Эюзлярим ган йашла долуб,
аьларам.
Азафлынын тойу щеч бир тойа бянзямирди.
Онун тойуна щяр йердян, щяр мащалдан
ханяндяляр, шаирляр, ашыглар эялмишдиляр.
Тойа тяшриф эятирян сяняткарлар щамысы
бир-бир сюз дейиб охудулар. Тойун
дуваггатмасыны хащиш етдиляр ки, юзц десин.
434
Эюряк Азафлы баьлы гафийя мцхяммясиля ня
деди:
Талещимя беля йазды,
Дцшдц щиъран, щясрят мяня.
Ашиг олдум сюзлц-сазлы,
Щямдям олду мющнят мяня.
Айаьымдан фяляк газды,
Язаб верди зцлмят мяня.
Щеч билмирям гышды, йазды,
Щцъум етди афят мяня.
Веран гялбим беймуразды,
Чульалады дящшят мяня.
Мящяббятин пейман анды
Олду тармар, эятирмяди.
Ашыг аьлар синя гандыр,
Бяхтим шикар эятирмяди.
Юмрцм, эцнцм, ъаным йанды,
Илим бащар эятирмяди,
Щяйат чархым тярс доланды,
Арзум ниэар эятирмяди,
Йараларым йараланды,
Йох кимсядян цлфят мяня.
Лейли-Мяънун, Ширин-Фярщад,
Мян онлардан бетяр олдум.
Хумар-Сянан, Вярга-Эцлшад,
Кянанлардан бетяр олдум.
Ясли-Кярям чякди фярйад,
Йананлардан бетяр олдум.
Сары Ашыг о беймурад,
Аманлардан бетяр олдум.
Вурьун, Мяфтун олдуму шад,
Ондан дцшдц гисмят мяня.
435
Дцнйа, сяндян ня кам алдым,
Ъан ъанандан айры дцшдцм?
Шад кюнлцмц даша чалдым,
Дин -имандан айры дцшдцм.
Гям дярйада тянща галдым,
Мещрибандан айры дцшдцм.
Нискилими ода садым,
Шадимандан айры дцшдцм.
Азафлыйам аьлар галдым,
Йар олмады гисмят мана.
436
УШАГ ФОЛКЛОРУ
НАЗЛАМАЛАР
Сяни веряня гурбан олум,
Кюнцл эюряня гурбан олум.
Мян демишдим хоруз вер,
Фяря веряня гурбан олум.
Башына дюнцм, дюндярим,
Сяни Шякийя эюндярим,
Сян Шякидян эяляняъян,
Юзцмц даша дюндярим.
Сцд диби, гатыг диби,
Гадаларын алсын биби.
Сцд йала, гатыг йала,
Гадаларын алсын хала.
Юйцм-ешийим, щядийим,
Аллащдан дилядийим,
Гарачыдан гапдыьым,
Щах йолундан тапдыьым.
Дяйирман алты габах,
Йарпаьы табах-табах.
Нявямя бир гыз севяъям,
437
Узунбой,ачых габах.
Няняси гурбан баласына,
Одуну йыьсын шялясиня,
Эятисин версин нянясиня,
Няняси дя бир кюкя салсын.
Пишийим-пишийим баьдясяр,
Ешийя чыхма, йел ясяр.
Тахчада пендир,
Гач ону йендир.
Ямим оьлу сянмисян,
Сян мяни бяйянмирсян?
Елясиня эедярям,
Сян онун нюкярисян.
Язизиням язял сян,
Сян щяр эцлдян тязясян.
Аллащдан арзум буду,
Туппулу-туппулу эязясян.
Гызым гызлар ичиндя,
Яйриси йох гычында,
Гызыма елчи эяляъяк
Эялян айын цчцндя.
Ай балаъа оьлан,
Базарда туллан,
Гой гызлар эюрсцн,
Дярдиндян юлсцн.
Гызым, гызым
Гызлар аьасы,
Башында вар
438
Томаьаъы.
Балам йарашыглыды,
Гяндя булашыглыды.
Ай гара милчяк,
Баламдан ял чяк.
Язизиням язял сян,
Сян щяр эцлдян тязясян,
Аллащдан арзум буду,
Туппул-туппул эязясян.
Балама гурбан ики киши,
Бири фясяли, бири пиши.
Хойлуда Салман киши,
Шадылыда Щявил киши.
Хырманчы вурар гычына,
Йыхылар архын ичиня.
Архын ичи чичяк олар,
Балам щамыдан эюйчяк олар.
Аьаъын эюйц, гадан алым,
Дибинин шюйц, гадан алым.
Эюзцмц сяня дикмишям,
Тезъя бюйц, гадан алым.
439
ДЦЗЭЦЛЯР
БИБИЛИ ГОЗ
Бибили гоз, ай бибили гоз,
Няням эятди ики гоз,
Бири ала, бири боз.
Миндим бозун бойнуна.
Эетдим Урум йолуна,
Урум йолу дярбядяр,
Ичиндя меймун эязяр.
Меймунлары цркцтдцм,
Гулагларыны гырпытдым.
Йолда эязян хоъалар,
Вурду голум гырылды.
Голум газанда гайнар,
Оьлаг йанымда ойнар.
Оьлаьы вурдум йеря,
Йер мяня йемлик верди.
Йемлийи вердим тата,
Тат мяня дары верди.
Дарыны вердим гуша,
Гуш мяня ганад верди.
Ганаддандым учмаьа,
Щагг гапысын ачмаьа.
Щагг гапысы ачыгды,
Ичи долу палчыхды.
440
А НЯРЭИЗЯ, НЯРЭИЗЯ
А Нярэизя, Нярэизя,
Бир гашыг эютцр,
Эял бизя,
Бизнян эедяк Тифлися.
Тифлис йолу баьлыды,
Нянямин эюзц йаьлыды.
Няням гаймаг чаланда
Бир пишик башыны булады.
-А пишик, кимин пишийисян?
-Щясян бяйин пишийийям.
-Щясян бяйин няйи вар?
-Бир пота иняйи вар.
Дарам-дурам той эедир.
Ичиндя файтон эедир.
Бириндя ямим гызы,
Бириндя дайым гызы,
Бириндя дя рус гызы,
Йанаглары гырмызы.
ЭЕТ БАБАДАН ПУЛ ИСТЯ
Эет бабадан пул истя!
Баба деди:
-Йохумду.
441
- Эет нянядян пул истя!
Няня деди:
- Йохумду.
- Эет ямидян пул истя!
Ями деди:
-Йохумду.
- Эет бибидян пул истя!
Биби деди:
-Йохумду.
Эет эомбулдан пул истя!
Эомбул деди:
-Йохумду.
Эомбулу партлатдылар,
Зейняби ойнатдылар.
А САРА ХАЛА
А Сара хала,
Тяндири гала,
Ярин гапыдан эиряндя,
Кюсюйц эютцр,
Бизи говала.
АРАЗ ЭЯЛИР
Араз эялир,
Лил эялир
Дястя-дястя
Эцл эялир,
О эцлцн бирин
442
Цзяйдим,
Сач быьыма
Дцзяйдим.
Сач быьым гатар-гатар,
Цстцндя
Оьлан йатар,
Оьланын ял йайлыьы,
Уъунун зяр йайлыьы.
Оьлан мяня
Бир гызыл алма,
Мян оьлана
Ъан баьышларам.
ДЫМБЫЛЫ КИШИ ТАР ЧАЛЫР
Дымбылы киши тар чалыр,
Арвады гармон чалыр,
Ушаглары ойнайыр,
Гоншулары ял чалыр.
МЯММЯДАЛЫ
Мяммядалы,
Чал гавалы.
-Ким ойнасын?
-Эцлзар гары.
443
ГАРЬА ГАР ИСТЯР
Гарьа гар истяр,
Гящряман арвад истяр,
Арвады туман истяр,
Туманы да пул истяр.
КЕЧЯЛ
А кечял, щаран йахшыды,
Даьдан аран йахшыды.
Башын кечял, эюзцн кор,
Бя сянин щаран йахшыды?
Кечял, кечял, нохуду кечял,
Айран ичяр, кяндя гачар.
Охлой атар,
Эюзцня батар.
ЙАЬЫШ ЙАЬАР
Йаьыш йаьар,
Ням чиляр,
Гапыны кясяр
Елчиляр.
Анам дейяр:
-Гой веряк.
Дядям дейяр:
-Гой эюряк.
Ай дили гурумуш няня,
Бир сян дя диллян эюряк.
ТЦКЯЗБАН ЙАТЫР
444
Тцкязбан йатыр,
Гыз демя гатыр.
Хор-хор хорулдар,
Эур-эур эурулдар.
Эюзляри миш-миши,
Йанаьы бишмиши.
МАШЫН ЭЯЛИР
Машын эялир далбадал,
Ай ана, мяня арвад ал,
Арвад олмасын,
Гыз олсун,
Яли-айаьы
Дцз олсун.
ЧЯКМЯЧИЛЯР ЧЯКМЯ ТИКИР
Чякмячиляр чякмя тикир,
Сапы бурур, мумда чякир.
Дешир эюнц бизляр иля,
Тахыр сапы беля-беля.
Чякмяйя бир гялиб салыр,
Аьаъ мыха эюня чалыр.
Чякиъини алыр яля,
Мыхы дюйцр беля-беля.
А ХАЛА, ХАЛА
А хала, хала,
Халдырына,
445
Бир туман тиким
Балдырына,
О да галмыш
Андырына!
ДАЙЫ
Дайы, дайы,
Дайлаглыйым,
Сяни миним,
Ойнаглыйым.
ТАРИХ ДЯРСИ ЭЯЛЯНДЯ
Тарих дярси эяляндя,
Синифя дцшдц вайвяля
Мцяллим деди:
- Дур сюйля,
Сюйлямясян бир шилля.
Шилля йаман шартдады,
Эцлля кими партдады.
АЛЫГ-БАЛЫГ ОЛАЙДЫМ
Алыг-балыг олайдым,
Банкалара долайдым,
Тязя мцяллим эяляндя,
Башыма папаг гойайдым.
446
СИМ, СИМ, СИМЭИЛЯ
Сим, сим, симэиля,
Эедирдим нянямэиля.
Туфлими эейим эетдим.
Анама дедеим эетдим.
Туфлимин ичи гырмызы,
Юлцрям, а дохтур гызы.
Яли дайы исти суда боьулду,
Ю, ю, ю, …
Фатма няня
Ахтармагдан йорулду,
Вай, вай, вай…
ОТУРУБ ТИКИШ ТИКИРДИМ
Отуруб тикиш тикирдим,
Цч ийнями итирдим.
Бирдян гапы дюйцлдц,
Еля билдим анамды,
Ачдым эюрдцм сичанды,
Сичана бир тяпик вурдум,
Эетди дяйди дивара,
Дивардан бир гыз чыхды,
Адыны гойдум Тамара,
Тамара, Тамара, тат гызы,
Ермяни салдат гызы.
Тамара минди машына,
Чыхды даьын башына,
447
Оьланлар ясэяр эедир,
Кцл гызларын башына!
ЦШЦДЦМ ЩА ЦШЦДЦМ
Цшцдцм ща цшцдцм,
Даьдан армуд дашыдым,
Армудуму йедиляр,
Мяня ъцщцт дедиляр,
Ъцщцтчунун арвады
Туманына гыьлады.
О КЦРЯЙИ ВЕР МЯНЯ
- О кцряйи вер мяня.
- Нейляйирсян, ай бала?
- Ев тикирям, ай няня.
- Еви нейнирсян, бала?
- Эялин эятиррям, няня.
- Эялин кимин гызыды?
- Щясян бяйин гызыды.
Аьыллыды, камаллыды,
Бяй оьлана нишанлыды.
Эетдик гызы эюрмяйя,
Итляри вар щцрмяйя.
Дядяси кюпяк оьлу
Чыхды бизи дюймяйя.
448
Анасы йахшы арвад
Шякярбура биширди.
Йедик-ичдик,
Дурдуг гачдыг.
САНАМАЛАР
ЯЛ-ЯЛ ЯПЯНЯК
Ял-ял япяняк,
Ялдян чыхды кяпяняк,
Кяпяняйин йарысы,
Йумуртанын сарысы.
- Ями, щара эедирсян?
- Гарабаьа эедирям.
- Гарабаьда няйин вар?
- Бир оьлум вар бир гызым.
- Гызынын ады няди?
- Фатма,
Йериндя шыллаг атма.
Йедди хоруз, бир фяря,
Фатманы вердим яря.
БИР - ИКИ
Бир, ики, цч, дюрд, беш,
Алты, йедди, сяккиз, доггуз, он,
Арабайа гон.
Арабанын тякяри,
449
Истанбулун шякяри,
Щоп-щоп,
Гызыл топ.
ЧЫХДЫМ ЧИНАР БАШЫНА
Чыхдым чинар башына,
Бахдым цзцк гашына.
Цзцк гашы лахлады,
Вердим анам сахлады,
Анама гурбан олум,
Йары гонаг сахлады.
ПИШИЙИМ
Пишийим, пишийим, пуш башы,
Пишийим йейяр дюш башы,
Дюш башы йаьлыъады,
Базарда баллыъады,
Базар эетди одуна,
Гарьы батды будуна,
Гарьы дейил, гамышды,
Он бармаьым эцмцшдц.
Эцмцшц вурдум итирдим.
Эцръцстана йетирдим,
Эцръцстанын атлары
Мяни эюрдц кишняди.
- Ай ат, нийя кишнийирсян?
- Арпа цчцн кишнийирям.
450
- Арпаны щардан алаг?
- Ханын гызындан.
Хан гызы зили тохур,
Ичиндя бцлбцл охур,
Баъадан бахдым, ишыгды,
Тахчалар долу гашыгды.
А гарт, йанын буръутма,
Гызын мяня ашыгды.
ПОРТАЬАЛЫ СОЙДУМ
Портаьалы сойдум,
Дил уъуна гойдум,
Мин бир ойун уйдурдум,
Дума, дума, дум,
Гырмызы дон,
Сары лимон,
Лука-тука битмяз,
Йара-йара итмяз,
Фатмаъык,
Чык-чык-чык …
Сян бу ойундан
Чых!
ЯКДИМ НОХУД
Якдим нохуд,
Битди сюйцд,
Йарпаьы да шабалыд.
Шабалыды бяслямишям,
Нохудлары сяслямишям,
Нечя рягям истяйирсян?
451
Де!
ОДУР – БУДУР
Одур-будур,
Эомбулларын
Бюйцйц будур.
ЛАМПАНЫ ГОЙДУМ ОРТАЙА
Лампаны гойдум ортайа,
Эцнортадан эцнортайа.
Щябил,
Бцбцл,
Чых!
ЕККИДИ – БЕККИДИ
Еккиди-беккиди,
Чыкыды бе,
Абйл-фабйл,
Думане.
Ек-бек,
Булум-бек,
Навш!
ДОВШАН
Довшан эедир йол иля,
452
Ъиби долу пул иля.
- Довшан пулу нейняди?
- Саггыз алыб чейняди.
- Кцл довшанын башына,
Кялям алыб йемяди,
ЕКЛИ – МЕКЛИ
Екли-мекли,
Шам шарики,
Долма, хийар, аш,
Ахшама бозбаш,
Дал гапыдан эирмялийям,
Мцдцря салам вермялийям,
Ка-ран-даш,
Эютцр юзцня бир йолдаш!
ИЙНЯ - ИЙНЯ
Ийня, ийня
Уъу дцймя.
Бяли-бяли
Бятир кечи.
Гоз аьаъы
Готур кечи.
Йыртыл, йыртыл,
Су ич, гуртул!
453
МОТАЛ - МОТАЛ
Мотал, мотал,
Дярзи мотал.
Гыл атар,
Гаймаг тутар.
Аь гушум
Аьаръыьым,
Эюй гушум
Эюйярчиним.
Ямим оьлу,
Цзц быьлы
Вур наьара,
Чых гыраьа!
БИР - ИКИ
Бир-ики
Билдирки,
Цч-дюрд
Гапыны юрт.
Беш-алты
Даш алты.
Йедди сяккиз
Фирянэиз,
Доггуз-он
Гырмызы дон.
БИРИ БИРЯ
454
Бири биря,
Икиси йеря.
Цчц цзцк,
Дюрдц дюшяк.
Беши бешик,
Алтысы алма,
Йеддиси йемиш,
Сяккизи сярчя,
Доггузу донуз,
Ону ораг.
Эялин эедяк
Нянянин евини йараг.
ЯКИЛ - БЯКИЛ
Якил-бякил гуш идим,
Дивара гонмуш идим.
Диварын аьаълары
Дян эятириб гушлары.
Чяпяр чякдим, йол ачдым,
Гызыл эцля долашдым.
Бир дястя эцл дярмямиш
Няням эялди, мян гачдым.
ЗЯЩРЯ - ЗИВЕЙДЯ
Зящря, Зивейдя,
Икиси бир юйдя.
Зящря далашды,
Зивейдя гашды,
455
Барыдан ашды.
Итляр щцрцшдц,
Кишиляр эцлцшдц.
БАРМАГЛАР
Баш бармаг,
Башала бармаг.
Узун щаъы,
Гыл тураъы,
Балаъа баъы.
Бу вурду,
Бу тутду,
Бу биширди,
Бу йеди,
Вай, бябяйя галмады.
ОККУДУ, БУККУДУ БИЛМИРЯМ
Оккуду, буккуду билмирям,
Лаляни диндирмирям.
Лаля йаман форсдуду,
Пишиклярин достуду.
О ЧАЙНИКЯ, БУ ЧАЙНИКЯ
О чайникя,
Бу чайникя,
Дымбылы гыз.
456
Сяни верим
Нячяннийя,
Дымбылы гыз.
Нячянник дя сахламаса,
Мин машина,
Эял юймцзя,
Дымбылы гыз.
УШАГ ОЙУН НЯЬМЯЛЯРИ
А ТЯРХАНА – ТЯРХАНА
А Тярхана-Тярхана,
Ал ди мяни архана!
Эюйдя ня вар?
- Эюй мунъуьу.
Йердя ня вар?
- Йер мунъуьу.
Адын няди?
- Тярхана.
Ал ди мяни архана!
О ГАРА ГАЗАН ДОЛДУМУ
О гара газан долдуму?
- Долду да, бошалды да!
Анан сачыны йудуму?
457
- Йуду да дарады да.
Щансы гызыны яря верирсян?
- Балаъа гызы яря верирям.
Оьлан еви эялдими?
- Эялди дя, апарды да.
Тойнан эялди, тцтякнян ?
- Тойнан да, тцтякнян дя.
Анан ня гядяр пул гойуб?
- Бир аббасы пул гойуб.
Бир аббасыны веряк,
Эялини эери эюндяряк.
ГЫЙ ГЫЛЫНЪЫМ
Гый гылынъым,
Гыйма гылынъ!
Ох атдым,
Оьру тутдум.
БЯНЮВШЯ
Бянювшя?
- Бяндя дцшя!
Биздян сизя ким дцшя?
- Ады эюзял, юзц эюзял
Лалянин юзц дцшя!
Ала гапы, гара гапы,
Тез эялин, ушаглар!
458
ЭЮЗ БАЬЛАЙЫЪЫ
Алма десям ачарсан,
Армуд десям ачмазсан.
Алма саралды,
Эюзцм гаралды.
ЙАНЫЛТМАЪЛАР
Ай ахыр чяршянбя ахшамы, эялмишям
сянинля чяршянбяляшям. Чяршянбяляшсян дя
чяршянбяляшяъяйям, чяршянбяляшмясян дя
чяршянбяляшяъяйям.
Йетишмиш йемиши йетим йемиш.
Бу дцкъя ъцт-ъцт дцкъя, цч ъцт дцкъя.
Дадаш дайы дамын далындакы даналары
дама долдур.
Дадаш дайы дядям дейир дямири дямиря
дюймясин. Дямири дямиря дюйяндя дямир
дешилир.
Ялли ял ялли яли ялли дяфя ялляди.
Эюй ъюнэя, эюмэюй ъюнэя, дцмэюй ъюнэя.
Чаты эятир, чай ичиндя чал гатыра чайы
чатаг.
Ъцмя ахшамы Ъцмя мясъидиндя Ъцря
Ъаббарын
ъцббясини
ъцвяллаьылар
ъилвитдиляр.
459
Шикястя чалан, шикястясизлямишям,
шикястя чал.
Тяндиря
эирдим,
силдим-сцпцрдцм,
силкиндим чыхдым.
Молланы
яммамялямялими,
ямамялямямялими?
Дилим-дилим оласан дедим дилимя, деди
динмяз идим. Диндирдиляр диндим мян.
Сящяр саат сяккиздя Сямядова Сякиня
саатыны сындырды, сыныгчыйа салдырды. Саь
ол сяни, Сякиня, Сямядова Сякиня. Сящяр саат
сяккиздя Сямядова Сякиня сящянэини
сындырды.
Сиз
Азярбайъанлашдырыъылардансынызмы?
ДОЛАМАЛАР
- Дейнян гайчы.
- Гайчы.
- Ня вар, а гарачы ?
***
- Дейнян пендир.
- Пендир.
460
- Нишанлыны гайадан ендир!
***
- Дейнян: йедди.
- Йедди.
- Нянянин туманы ялдян эетди.
***
- Дейнян: бир.
- Бир.
- Биря гябириня эир.
***
- Дейнян цч.
- Цч.
- Ит йалаьындан су ич.
***
- Дейнян доггуз.
- Доггуз.
- Эет ананнан, дядяни горхуз.
***
- Дейнян он.
- Он.
- Эет дивара гон.
***
- Дейнян сарымсаг.
- Сарымсаг.
- Кяс сясини, гурумсаг.
***
461
ОЙУНЛАР
ЧИЛИНЭ - АЬАЪ
Ушаглар бир узун, бир кичик аьаъ
эютцрцрляр. Эюдяк аьаъын ады чилинэ олур.
Сонра ири даиря чякирляр.
Ойунда ики няфяр иштирак едир.
Ушаглардан бири даирянин ичиндя дуруб
462
ялиндяки аьаъла чилинэи вурур. Баъардыгъа
узаьа атыр. О бири ушаг йцйцрцб чилинэи
эятирир. Даирянин ичиня атмаьа чалышыр.
Чилинэи атанын ялиндяки аьаъла чилинэи ъери
гайтарыр. Чилинэ даирянин ичярисиня дцшярся,
ойунчуларын йери дяйишир.
МЦЧЦК
Гойун дярисини цстцндя йун олмаг шяртиля
дямир манатлыг бойда кясирляр. Дяридян бир аз
балаъа гурьушуну дешиб дярийя баьлайырлар.
Мцчцйц айагла ойнайырлар. Топуьун ич
тяряфи иля дайанмадан вуруб сайырлар. Яэяр
мцчцк йеря дцшся, о бири ойунчунун нювбяси
чатыр.
БЯНЮВШЯ
Ушаглар бярабяр сайда ики дястяйя
бюлцнцр. Щяр дястя юзцня башчы сечир.
Дястяляр бир-бириндян хейли аралы дайаныр.
Ушаглар ял яля тутушурлар. Дястя
башчыларындан бири цзцнц о бири башчыйа
тутуб дейир:
- Бянювшя!
О бири дястя хорла ъаваб верир?
- Бяндялян дцшя!
Биринъи дястянин башчысы сорушур:
- Биздян сизя ким дцшя?
463
Йеня хор ъаваб верир. Ушаглардан биринин
адыны чякирляр:
- Ады эюзял, юзц эюзял Лалянин юзц дцшя.
Лаля юз ъярэясиндян айрылыб йцйцря-
йцйцря гаршыдакы дястянин ичиня эирир.
Ойунчулары
бири-бириндян
араламаьа
чалышыр. Яэяр ъярэяни аралайа бился,
ушаглардан бирини эютцрцб юз йериня гайыдыр.
Мцщасиряни кечя билмяся, ясир дцшцр.
Беляликля, ойун давам едир. Щансы дястядя чох
ушаг галарса, щямин дястя ойунун галиби
сайылыр.
СИЧАН - ПИШИК
Иштиракчылар даиряви дцзцлцр. Бир-
биринин ялиндян мющкям йапышырлар.
Ушаглардан бири сичан, о бири пишик олур.
Сичан даирянин ичиня эиря билмяз. Щансы ушаг
буна имкан верся, юзц сичан олмалыдыр. Дястя
пишийин тяряфиндядир. Щамы чалышыр ки,
пишик сичаны тутсун. Сичана йол вермясяляр дя,
пишийя йол верирляр.
Яэяр пишик юзц сичаны тута бился, башга
ики ушаг сичан-пишик олур.
МОЗАДАШ
Бу ойунда ики ушаг иштирак едир. Хырда,
йумру бир даш тапыр, буна моза дейирляр.
Мозаны бюйцк бир дашын цстцня гойуб,
464
аралыдан хятт чякирляр. Ял бойда йасты даш
эютцрцрляр. Бунун да ады люпцкдц. Ушаглардан
бири мозадиби олур, о бири люпцк атыр. Люпцйц
атан хятдян иряли кечся, ъыьаллыг елямиш
олур. О бири ушаг тяляб едир ки, йенидян атсын.
Люпцк мозаны вуруб саларса, мозадиби эедиб
эятирмялидир. Йох яэяр вура билмяся,
ойунчуларын йери дяйишир.
Яэяр мозадиби мозаны эятиря билмяся,
дашы атан ялиндяки дашла мозанын йерини
дюйяъляйир, аъыг-гыъыг верир:
-
Ишля, ъанын тярлясин,
Тярлямяся, чярлясин …
Мозадиби мозаны йериня гойур, ойун давам
едир.
ЙЕДДИ ДАШ
Йеддидашын ойун гайдалары Мозадашла
ейнидир, фярги йалныз дашларын сайыдыр.
Бурада мозадиби вя моза гоймурлар. Йедди
йасты дашы цст-цстя йыьырлар.
ЭЮЗ БАЬЛАЙЫЪЫ
Ушагларын сайында мящдудиййят йохдур.
Ня гядяр чох олса, ойун о гядяр мараглы кечир.
Санама саныйырлар, ким ахыра галса онун
эюзцнц баьлайырлар. Эюзцбаьлы ушаг о бири
ушаглары ял фящминя тапмалы вя тутмалыдыр.
465
Ушаглар онун йан-йюрясиндя дуруб ойнайыр, сяс
салырлар. Эизлянмяйя ещтийаъ галмыр.
Эюзцбаьлы ойунчу кими тутса, щямин ушаг ону
явяз етмялидир.
ХАН – ВЯЗИР
Ойунда беш ушаг иштирак едир. Ейни
юлчцдя беш каьыз эютцрцлцр. Каьызлара беш ад
йазылыр: Хан, вязир, ахтарыъы, вуруъу, оьру.
Пцшк атырлар. Щяря каьыздан бирини эютцрцр.
Щеч кяс динмир. Шащ кимдядирся, яввялъя о
диллянир:
-Ахтарыъы оьрусуну тапсын!
Йердя галанлар да бу сюзц хорла дейирляр.
Оьру сясини чыхартмыр.
Ахтарыъы бир-бир ушагларын цзцня бахыр.
Яэяр оьруну дцз тапмаса, шащ ямр верир.
Вуруъу ахтарыъыны ъязаландырыр. Яэяр оьруну
дцз тапса, оьруйа ъяза верилир.
ДАЛА ЙАЙЛЫГ АТМА
Ойунчулар йердя даиряви истигамятдя
отурурлар. Ушаглардан бири дясмал эютцрцб
даиря бойунъа йцйцрцр. Дясмалы хялвятъя
биринин далына атыр. Щямин ушаг буну
билярся, йцйцрцб дясмал атаны тутур. Биринъи
ушаг юз йериндя яйляшибся, ойунчулар
дяйишир.
466
ГОТУРУМ СЯНДЯ
Бу ойунда ясас шярт ялини башгасына
тохундурмагдыр. Онда готур о бири ушаьа кечир.
О да ялини бир айрысына вурур. Беляликля,
ойун давам едир.
ЭИЗЛЯНПАЧ
Яввялъя санама санайырлар, ким сона
галса, эюзцнц йумур. Галанлары эизлянир.
Эюзцнц йуман ачмамышдан яввял хябярдарлыг
еляйир:
- Ачдым гач,
Эизлян пач.
Эизлянмяйян
Йекябаш.
Эизлянянляр дейир:
- Алма десям, ачарсан,
- Армуд десям, ачмазсан.
Эюзцнц йуман ушаг йеня гышгырыр:
-Алма саралды,
Эюзцм гаралды …
Эизлянянляр алма демясяляр, эюз йуманын
эюзцнц ачмаьа ихтийары йохду. Ушаглар йерини
бяркидяндян сонра бири дейир:
- Алма, алма!
467
Йуман эюзцнц ачыр, кими биринъи тапырса,
щямин ойунъу эюзцнц йумур.
БЕШДАШ
Беш дяня хырда йумру даш эютцрцлцр.
Яввялъя гяръимяк олур. Дашлары гяръийирляр.
Йяни овуъун ичиндян эюйя атыб, цстц иля
тутурлар. Кимин дашы йеря дцшмцрся, ойун
онундур. Дашлары йеря атыб бир-бир
дянляйирляр. Буна дяннямя дейирлир. Дашын
дюрдц йердя галыр, бирини эюйя атырлар. О,
эюйдян дцшцнъя йердяки дашла бярабяр
тутурлар.
Дяннямядян сонра икилямя эялир.
Икилямядя дашы щямин гайдада эюйя атыб,
йердякинин икиси иля бирликдя эютцрцрляр.
Икилямядян сонра цчлямяди. Цч дашы бир-бир,
бир дашы айрыъа эютцрцрляр. Сонра доппа
эялир. Доппа нисбятян чятиндир. Бура чатанда
рягиб ойунчу дейир:
- Доппа,
Йердян гопма!
Доппада дашын бешини дя овуъун ичиндя
тутурлар. Дашын бирини эюйя атыб, дюрдцнц
йеря гойурлар. Сонра щямин дашлары тязядян
йердян эютцрцрляр. Ойунун ахырынъы
мярщяляси итлямяди. Итлямядя дашлары
даьыныг атырлар. Бир-бириня битиширся, ойуну
давам етдирмяк олмаз. О бири ойунчу
башлайыр. Итлямядя баш бармагла ортадакы
узун бармаьы йеря гойуб, шящадят бармаьы
468
цчцнъц бармаьын цстцня кечирирляр.
Дашлардан бирини эютцрцб рягибя дейирляр ки,
итини эюстяр. Бир даш ит олур. Ити, адятян,
гапынын аьзындан сечирирляр ки, о бири
дашлары кечирмяйя мане олсун. Тяк ялля дашын
бирини эюйя туллайыб о бириляри гапыдан
кечирирляр. Яэяр о дашлардан бири йахуд,
ойунчунун яли итя тохунса, йанмыш сайылыр.
Лап ахырда ити гапыдан кечирирляр.
Бешдашын хцсуси ъяза гайдалары вар. Бал
чыхартма, гушуну эюстярмя, чимдиклямя,
ъырмаглама, йаьлама. Дашларын щамысыны
ялин цстцня дцзцр, атыб-тутурлар. Бу иши
удузан тяряф иъра едир. Дашлардан щансы йеря
дцшцбся, щямин даш рягибин ъязасы олур. Яэяр
кцпядян бал чыхартма дцшцбся, дашы ялинин
ичиндя эизлядирсян. Яли йеря дайайыб
бармагларын арасында йер гоймаг шярти иля
дашы овъунда сахламалысан. Рягиб щямин
дашы чыхартмаг истяйяндя ялини ъырырлар.
Яэяр гуш эюстярмя йеря дцшцбся, дашы рягибин
бармагларынын арасына гойуб бярк сыхырлар.
Гушу эюстяря билмирся, истянилян гядяр
ъязаланыр.
Чимдиклямя – дашы эюйя атыб-тутма
мягамында удузанын ялини чимдикляйирляр.
Даш йеря дцшяня гядяр ъяза давам едир.
Йаьламада дашы атыб тутана гядяр рягибин
яллярини йаьлайыр, йяни сыьаллайырлар.
Бешдаш ойунун йцксяк мящарят вя усталыг
тяляб едян ойундур. Бир заманлар бу ойуну
тякъя ушаглар йох, бюйцкляр дя ойнамышлар.
469
ГАРА ГАЗАН
Ойунчулар ики дястяйя айрылырлар. Щяр
дястянин юз башчысы олур. Арада мцяййян
мясафя сахлайырлар. Биринъи дястя сорушур:
- О гара газан долдуму?
Икинъи дястя ъаваб верир:
- Долду да, бошалды да.
Ойун бу гайда иля давам едир:
- Чюмчя йарым олдуму?
- Олду да, бошалды да.
- Анан сачыны йудуму?
- Йуду да дарады да.
- Щансы гызыны яря верирсян?
- Балаъа гызымы яря верирям.
- Тойнан эяляк, тцтякнян?
- Тойнан да, тцтякнян дя.
Икинъи дястя чала-чала эялир. Кичик гызы
эялин апарырлар.
А ТЯРХАНА –ТЯРХАНА
Бу ойунда ики ушаг иштирак едир. Ушаглар
голларыны бир-биринин тярсиня кечирирляр.
Щярясинин цзц бир тяряфя бахыр. Бири белини
ашаьы яйир, о бирини далына алыр. Ашаьы
яйилян сорушур:
- Эюйдя ня вар?
О бири ъаваб верир:
- Эюй мунъуьу.
Бу дяфя эюйя бахан ушаг сорушур:
470
- Йердя ня вар?
- Йер мунъуьу.
Йеня биринъи ушаг дейир:
- Адын няди?
- Тярхана.
Бу сюзц ешидян кими яйилян ушаг
белиндяки ушаьы йеря атыр, дейир:
- Ал ди мяни архана!
Ойунчуларын йери дяйишмякля ойун давам
едир.
ЯНЗЯЛИ
Бу ойуну оьлан ушаглары ойнайырлар.
Яввялъя санама санайырлар. Щяр ким сонда
галса, яллярини дизиня гойараг икигат яйилир.
Санамада биринъи чыхан ушаг молла олур. Илк
дяфя молла тулланыр. Сонра галан ушаглар
ялини яйилян ушаьын белиня гойуб щоппаныр вя
дейир:
- Янзяли хан, Янзяли.
Икинъи дяфя туллананда дейирляр:
- Фиркря хатун рящбяри.
Цчцнъцдя яйилян ушаьа бир тяпик
вурурлар,
щоппанырлар.
-Цчдя бир тяпик вурарлар.
Щяр дяфя тулландыгъа айры-айры сюзляр
дейирляр:
- Дюрддя донгуз язярляр.
- Бешдя папаг гойун дцшмясин.
Папаг гойуб щоппанарлар. Алтындаъа
дейярляр:
471
- Алтыда папаьы эютцрярляр.
Папаьы эютцрцб кечярляр.
Йеддинъидя эуйа гулунъ гырырлар. Ял
щярякяти иля эюстяриб тулланырлар:
- Йедди дя гулунъ гырарлар.
Ойун бу гайдада давам едир:
- Сяккиздя ял дяйсин, ятяк дяймясин.
- Доггузда ня ял дяйсин, ня ятяк.
Сяккиздя щоппанан ушаьын ятяйи, доггузда
ися ня яли, ня ятяйи яйилян ушаьа
тохунмамалыдыр.
Онунъуда йердян хырда дашлар йыьыб
адыны йумурта гойарлар. Щоппанан дейяр:
- Онда йумуртлайарлар.
Бунунла да ойун сона чатыр.
472
АТМАЪАЛАР
Папаьы кечи дярисиндян,
Хябяри йохду эерисиндян.
Гарагуш дейяр: «Сап дайым
олмасайды, Бир йашар
дайлаьы йериндян эютцрярдим.»
Шейтан апарасы иманы йох,
Бяйляр апарасы малы.
Дяндийиндя дян дурмур.
Дяндийи долуду.
Сяпяняси йатды.
Итин гудуран йериди.
Ити баьласан дурмаз.
Дядясиня кяфян аланларын
эцнцндяди.
Бу ня зоьаллайыр?
Лап гатыглады.
Оьру дярзийя сап верир.
Таса-пасасы йатды.
473
Чыхаъаьы чыхды.
Цряйи йериня эялди.
Дярйада балыг севдасыдыр.
Даш отуруб кясяйин эцнцня
аьлайыр.
Суйу сцзцля-сцзцля эетди.
Йел вуруб, йенэяляр ойнайыр.
Дядями юлдцрмцшям, эоруна анд
ичим.
Чайа сусуз апардым, сусуз
эятирдим.
Щяля ялимин суйуну эюрмяйиб.
Ашынын суйуну вердим.
Чулуну судан чыхартды.
Судан гуру чыхды.
Аьзыны боза вердим.
Еля бил баш кясиб.
Тула итдян мундар.
Шейтанын гычыны сындырыб.
Эцн щайандан доьуб?
Юлмя ешшяйим, юлмя,
Йаз эяляр, йонъа битяр.
Гара гызын дярди вар.
Ешшяк ня ганыр, зяфяран нядир?
Йатыбсан фил гулаьында.
Адыны чыхарт, дяйирманда дур.
Сарысыны удду.
Чадра дярдиндян йурдда галыб.
Буйнузу ичиндяди.
Ешшяйин дя буйнузу чыхмайыб.
Аьзы исти йердядир.
Еля билир йуха ичиндя щалва
вар.
Кабаб ийиня эялир.
474
Дуза эедир.
Эялин йеди,
Эялин ня йеди?
Бир баш иди,
Бир айаг,
Эялин ашырды
Байаг.
Дцнйанын гуйруьу узунду.
Ашыьын сюзц гутаранда нейним-
нейлим дейяр.
Щяря юз шящяриндян хябяр
верир.
Щяря юз аршыныннан юлчцр.
Дялийя йел вер,
Ялиня бел вер.
Буьда йейиб ъяннятдян чыхыб.
Ня тешдя барама вар,
Ня чархда ипяк.
Итдян чох чарыг йыьан йохду,
йеня айаьы йалынды.
Дядян сарымсаг,
Анан соьан,
Сян щардан олдун
Эцлмяшякяр?
Ала итдян маншырды.
Той тоьлусуду.
Еля бил эюнц-кюшяси йаныб.
475
Гурбаны гуруда галыб.
Кцркцня бит дцшцб.
Ня сиркя-ширяйя чякир?
Айаьыны йухары пиллякяня
гойур.
Кечи гурдун няйини апарыб?
Сян аьа,
Мян аьа,
Инякляри
Ким саьа!
Еля бил гырх ешшяйи саьына
эялир.
Аьыр щанылы,
Тахта гапылы.
Аллащдан буйруг,
Аьзыма гуйруг.
Бу эеъя чилля гарпызы чякяъям.
Тярязи алты йеря дюйцр.
Арыьын няйи вар горугда,
Вуруб гычыны сындыралар.
Чох цтцдян чыхыб.
Кярям яли ачылыб.
Авазын йахшы эялир, охудуьун
Гуран олса.
Гуру-гуру гурбаным олум?!
Гуйруьу гапы арасында галыб.
Щамы щамыйнан оланда кечял дя
апаьыннанды.
Дцйц дейяня тарф дейир.
Анасынын ямъяйини кясянди.
476
Дядясиндян хябяри йохду.
Дул арвад чюряйи йейиб.
Икицзлц саъ яппяйиди.
Ики ешшяйин арпасыны бюляммир.
Тойуг тара чыхмамышдан йатыр.
Эюзц гызыб.
Эюзцнц ган юртцб.
Шуну эютцр,
Шуну гой.
Ифлийи цзцлцф.
Эет нахыра,
Эял ахыра.
Чевир таты,
Вур таты.
Аьзына гуруд атан олмады.
Ня йардан дойур,
Ня ялдян гойур.
Еля бир гарачы торбасындан
дцшцб.
Йандыьындан йарма чякир.
Аьзындан щюрря тюкцлцр.
Хятир уъундан хястя дцшцб.
Хала, хятрин галмасын.
Дава даьаръыьы.
Бу эеъя айаьымы сойунуб йатаъам.
Йел ясиб,
Гоз тюкцлцб.
477
Атданан гозлу баьа.
Саман алтдан су йеридир.
Иланы Сейид Ящмяд яли иля тутур.
Торбада пишик вар.
Цзцсулуйкан, гыраьыны гатла.
Айаьы цстя гырхы чыхыб.
Гач, атым басды.
Узун донуму эюдяк бичяъяк.
Юйнялийим юйцндян эялир?
Гянядиня бахыб.
Ялим ятяйиндяди?
Ялдян аьыза галмышам?
Эюр ня цздцрцр?
Кюпц сениб.
Ешшяйя эцъц чатмыр,
Паланы тапдайыр.
Юз эюзцндя тири эюрмцр,
Юзэя эюзцндя гыл ахтарыр.
Ханчалынын гашы дцшяр.
Бундан йайда иситмя, гышда буз
алмаг олмаз.
Гарнынын алтыны фяляк дя билмяз.
Азрейылнян чилинэ- аьаъ ойнайыр.
Эащ нала вурур,
Эащ мыха.
Йада йалаг,
Гощума далаг.
Ешшяк эяти,
Мярякя гур.
478
Та ешшяйин кюрпцдян кечиб.
Гуйруьун гапынын арасындан
чыхыб.
Эюзц айаьынын алтыны сечмир.
Ал пайыны,
Чаьыр Ящмяд дайыны.
Чалынмамыш ойнайыр.
Оьурсаг гузуду.
Сцдя чякиб.
Гарынынкы Гурандан кечиб.
Гырх дили вар, гыр ики ямъяйи.
Сян эирян кол дейил.
Билдийини бабасына вермир.
Щцркцтмясян саймаг олмур.
Башы ютмцр.
Йандыьындан йарма чякир.
Йуха гыраьы сулайыр.
Йаьлы дала гуйруг йамайыр.
Йыхылана балта чалыр.
Итин гурсаьы йаь эютцрмцр.
Щай-щайы эедиб,
Вай-вайы галыб.
Башынын чивинини горуйаммыр.
Цзцм айаьынын алтына, юзц дя
салхымнан.
Юзцня умаъ оваммыр, юзэясиня
яриштя кясир.
Ашына ща ашына,
479
Чыхды оъаг башына.
Гар тябини дяйишмяз.
Гуз аьзы,
Кцз аьзы
Кяря дя чыхыр,
Кцря дя.
Ъюкядян саз да олур,
Паз да.
Сцдлц гойун сцрцсцндян айрылмаз.
Гяриб итин гуйруьу далында олар.
Ня гуйруьуну белиня гойуб.
Еля бил алчаг даьлары бу йарадыб.
Юйцндя йохдур урвалыг,
Кюнлцндян кечир дарьалыг.
А кечял, башыны йудунму?
Йудум да, дарадым да.
Йаз якинчи,
Гыш дилянчи.
Эюзялляр ичиндя эюзялим итди,
Башы сиркялийди, йахасы битди.
А хала, хала халдырына,
Бир туман тиким балдырына,
О да галсын андырына.
480
Дайы, дайы, дайлаглайым,
Сяни миним, ойнаглайым.
Ейби чякяр ейбяъяр,
Дярди чякяр дярдяъяр.
Тойдан сонра наьара,
Хош эялдин, Байрамаьа!
Сябр еля, сябр дашы,
Су ъцрдяйи, гаш бычаьы.
Аъыбсан, ары йе,
Дяйирманда дары йе.
Юлмцш ешшяйин ятини йе,
Гайнананын …… йе.
Ялимин ичиндян эялир,
Ичинин ичиндян эялир,
Ичиндя бир нохуд вар,
Онун да ичиндян эялир.
Эюй сюйцд эюйярди,
Ярим мяни дюйярди.
Балдызым, чувалдызым,
Дям-дям батар.
Сян верярсян ятдян-мятдян,
Мян вурарам бяртдян-бяртдян,
Сян верярсян шордан-мордан
Мян вурарам ордан-бурдан.
Йахшылыьа йаманлыг,
Кор ешшяйя саманлыг.
481
Кечял щалва йейяр, пулуна миннят.
ЛАЬЛАР
Дцзялди щяр йараьы,
Галды саггал дараьы.
Балаьы батдаг,
Дабаны чатдаг.
482
Бязянмисян бу эцндясян,
Бязянмясян ня эцндясян?
Щамы эедир гуш эятирир,
Шаггулу байгуш эятирир.
Дядями юлдцрмцшям эоруна анд
ичим.
Эюзялаьа чох эюзялди, вурду
чичяк
чыхартды.
Аралыг аты,
Кор Фаты.
Гудурасан гурбаьа,
Эялирсян бизи вурмаьа.
Бу да даьаръыьыны эютцрцб
чуваллар
ъярэясиня гойур.
Арым вар, арым вар, - ешшяк
арысы.
Десинляр Хачатурун да ханчалы
вар.
Ъындырындан ъин щцркцр.
Даз дазнан йатды,
Даз да дазалаг атды.
Андыр, а ъындыр.
ЭИЛЕЙЛЯР
483
Чанаг бизим башымызда чатдады.
Цстцмя ит ясняйиб.
Башына ат тяпиб?
Дилин аьзында йанса, бир ичим су вермяз.
Ялин ода дцшцб йанса, чыхартмаз.
Ондан гышда буз алмаг олмаз.
Ит чарыг йыьан кими щей йыьыр.
Ит аьзына кечмишям.
Итин кяллясини аьзына алыб.
Цзцмя итин сюзцнц деди.
Йолумун цстцндя гара даш кими битиб.
Лоьаз охуйур.
Уъундан тутуб уъузлуьа эедир.
Евдя ит ахталайырам?
Бир кюйняк ят тюкдцм.
Юлцб йеря эирдим.
Йер айрылса, йеря эирярдим.
Суйа ахытдым.
Суйу гиймятиня вердим.
Наьдыны гойуб нисйя далынъа гачыр.
Айаьыны йорьанына эюря узатмыр.
Однан ойнайыр.
Однан суйун арасында галмышам.
Дилганмаз ялиндя галмышам.
Чякмя, йахам ъырылды.
Сян эюрян кцллц кюмбя йохду.
Габырьадан галынды.
Йейиб-ичиб, дцнйадан кечиб.
Кцряйини бир шяля одун гыздырмаз.
Ахар суйун цстя эетсям, су да гуруйар.
Дцнйа алышыб-йанса, бир хорум оту
йанмаз.
Сюзцнцн тутуму йохду.
Эюзцмя кцл цфцрцр.
484
Ушаг цзц ялляйир.
Яйсим тцстцлцдц.
Мяним бяхтим икиди,
Бири ешшяйинкиди.
Йанан да мян,
Йаман да мян.
Цстцмц унлу эюрцб,
Адымы дяйирманчы чаьырыр.
Яппяйимин дузу йохду.
Кясдийим баш мейданда галмайыб.
Кясдийи баша сорьу-суал йохду.
Гылынъынын далы ды кясир, габаьы да.
Ялинин цстц дя бирди, ичи дя.
Ашы дибиня кими йаьлы дейил.
Юркянинин цстцня дары сярмяк олмаз.
Ипинин цстя одун йыьылмасы дейил.
Ешшяк ешшякди, палчыьа бир дяфя батар.
Юзц-юзцня еляди,
Кцлц эюзцня еляди.
Юзцнц урватсыз еляди.
Дилими эюдяк еляди.
Папаьымы йеря сохду.
Ел ичиндя хар олдум.
Сцмцйцмцз ит сцмцйцня ъаланды.
Итдян бир яппяк боръ алдым.
Итя дя аьыз ачдым, гурда да.
Итин гурсаьы йаь эютцрмяди.
Итин кяллясини шюйтяли аьаъындан асдым,
дыьырланыб, дцшдц.
Ит кяллясини хончанын башына миндирдик.
485
Ешшяйи адам йериня гойдуг.
Еля итин, еля дя кцчцйц олар.
Ялими-айаьымы далады.
Башыма ойун ачды.
Башым няляр чякиб.
Башыма од ялянди.
Башындан йекя гялят еляди.
Йцз ил оруъ тутдум, ифтарымы эюр ня иля
ачдым?
Айда-илдя бир намаз,
Ону да Шейтан гоймаз.
Чянясини Аллащ йолунда гойуб.
Кечи суйу буландырды.
Ичим юзцмц йандырыр, чюлцм юзэяни.
Сяня эцвяндийим даьлар, сяня дя гар
йаьармыш.
Башлы башыны сахласын.
Еля бил диби судады.
Кабаб ийиня эетдим, эюрдцм ешшяк
даьлайырлар.
Еля бил аъы баьырсагды.
Дялляклийи башымызда юйрянди.
Башыма тярс дяйирман ачды.
Кющня базара тязя нырх гойур.
Тязя эирди базара,
Кющня дцшдц азара.
Дад йарымчыг ялиндян!
Няфсиня тят дейяммир.
Дилим од тутуду.
Чий сцд ямиб.
Йаьыры йаь эютцрмцр.
Эорума ща апармайаъам?
Адын чыхынъа ъанын чыхсын.
Пайымы верди.
486
Йахшылыьымын явязини чыхды.
Шапалагнан цз гызардыр.
Ялинин папаьыны Вялинин башына
гойурам.
Боз отдан балта сапы.
Айран ичмяйибсян, ичин нийя гыъгырыр?
Соьан йемяйибсян, ичин нийя эюйняйир?
Аьрымаз башыма буз баьладым.
Ширин аьзымызы зящяр елядик.
Сян сарыдан белим бярк дейил.
Ганымызы ит ганына дюндярдин.
Дейян мяни тякялли тутубсан?
Саггалым йохду, сюзцм кечмир.
Сойуб-сойуб гунъунда бычаг сындырыр.
Еля бил ат сатыб, гцсуру галыб.
Еля бил башыма бир газан гайнар су
тюкдцляр.
Башымын тцкц айаьа галхды.
Бяркдя яли йохду.
Ийнянян эор газырам.
Кирпийимнян одлар эютцрмцшям.
Айыбына кор олмур.
Дядям оьлу гардашымды?
Ня гыъгырырсан?
Ня йоьурду,
Ня йанды,
Щазыръа
Кюкя тапды.
Тярязинин щансы эюзц аьыр олса,
сычрайыб ора мининр.
Эюрдцйцндян эюз киряси истяйир.
Дава даьаръыьыды.
Бундан Фатыйа туман олмаз.
Памбыгла баш кясир.
487
Цстцмя айаг алыб.
Узун донуму эюдяк бичяъяксян?
Ешшяйя эцъц чатмыр, паланы тапдалайыр.
Быъаг сцмцйя диряниб.
Юкцзцм йорулуб.
Ялиси дяли, Вялиси дяли,
Гырылмышын щамысы дяли.
Дишим баьырсаьымы кясди.
Яляйим яляниб, хялбирим эюйдя
бырылдайыр.
Алан алыб, алланыб,
Сатан сатыб, пулланыб.
Чалышмамыш ойнайыр.
Сян мяни сучыхмаз арха ъувар еляди.
Исти ашыма сойуг су гатды.
Цзкясянник еляди.
Гара итин гащмары вар.
Башымда якди, айаьымда бичди.
Бурнума дузду сулар гойду.
Шишин уъунда чюряк верди.
Анамдан ямдийим сцдц бурнумдан эятирди.
Йарандыьыма пешман олдум.
488
АЙАМАЛАР
Щер-щер Щясян
Ляля
Кярим
Чики Янвяр
Бурух Гямзя
Мыз-мыз Щава
Сары
Мясмя
Фетан Сугра
Гырмызы Мясмя
Лал Сугра
Дяли Дилбяр
Эопбаз Яляддин
Гарадодаг Ислам
Гара Гямбяр
Гыз Гядир
Бябя Байрам
Соьан Гядир
Канкан Ъяфяр
Гызылбармаг Сюйцн
Гуш Мурад
Тцлкц Мящяррям
Сярчя Йунус
Петка Ядил
Тцлкц Мяняф
Гыдым
Мящяммяд
Узун Усуф
Кини Байаз
Шофер Лятиф
Нотелен
Севил
Чил-чил Сяфяр
Гямло
Фиридун
Йекябаш Ъямил
Дюйрцшоьлу Мюйсцн