Мэва

ПЯСОЧНЫ ЗАМАК

Дзіўная істота сядзела на беразе мора i спявала вясёлую песеньку: маленькі працавіты Пясчанік, які толькі што скончыў будаваць свой чарговы замак.

Мініяцюрны замак зіхцеў на сонцы маціцай ракавак, грацыёзныя муры i спічастыя дахі лёгка i бязважка ўзляталі да высокага неба, якое ад гэтага рабілася блізкім i зразумелым.

З пракаветных часоў будавалі продкі Пясчаніка замкі з жоўтага блішчастага пяску, пакідалі ix невядомым жыхарам, a самі крочылі далей берагам мора, на ўсход; будавалі ўсё новыя i новыя замкі, пакуль аднойчы самі не знікалі ў невядомасць, як знікаюць беззваротна i назаўсёдна сляды ў прагных пацалунках марскіх хваль.

Чакаў той немудрагелісты шлях i Пясчаніка, а пакуль што ён муркатаў песеньку за песенькай i ўлюбёна пазіраў на сваю толькі што скончаную працу.

Сонца ўсё вышэй уздымалася над люстрастай вадой, i паступова халодны вільготны ранак змяняўся сухім, спякотным днём.

Пясчанік усё сядзеў ля замка i нікуды не хацеў ісці, аж пакуль не зразумеў канчаткова сваё ўпартае жаданне парушыць недатыкальны закон продкаў i дачакацца тых невядомых, ніколі не бачаных жыхароў, дзеля якіх ён жыў i будаваў.

«Мае бацькі заўсёды працавалі ноччу, a раніцай таропка ішлі далей на ўсход, каб вечарам на новым месцы распачаць новы замак. Нам забараняецца бачыць жыхароў. Але ж гэта несправядліва i незразумела: ствараць прыгажосць i карысць для кагосьці невядомага, не маючы ніякай магчымасці даведацца, як яны гэта ўспрымаюць i разумеюць. А раптам жыхарам нешта не надабаецца, можа, зусім нейкая дробязь, пра якую яны проста не могуць нас папярэдзіць? Чаго i каго мы баімся, куды i адкуль бяжым, не ведаючы спачыну? Можа, палохаемся ганьбы i кпінаў за сваю працу? Але нельга не заўважыць хараства там, дзе яно ёсць. Калі ж яго няма, дык навошта далей жыць, узводзіць пачварныя гмахі i нясклепістыя будынкі? Няхай я парушу галоўны закон продкаў, але я даведаюся праўду i супакою свае згрызоты i сумненні»,— вырашыў маленькі Пясчанік i адчуў доўгачаканую палёгку, што ўрэшце адважыўся здзейсніць сваё даўняе нясмелае жаданне.

Ён сядзеў доўга, ажно пакуль сонца не перасунулася ў зеніт. Тады ў прыбярэжным зарасніку пачуліся шоргат i трэск, нечыя галасы i злы смех. З травы выскачыў Пацук, з кустоў вылезла Малпа, з-за дрэў выйшаў Конь.

З агідным віскатам Пацук кінуўся ў Замак i знік пад яго бясконцымі скляпеннямі. Малпа з важным выглядам абышла вакол замка, кратаючы рукамі муры i брамы. Конь лёг на цёплы пясок i абыякава ўтаропіўся ў супрацьлеглы ад замка бок.

Пясчанік не зварухнуўся, i звяры не заўважылі яго. А магчыма — ім было ўсё роўна.

Праз нейкую хвіліну зноў з'явіўся Пацук i нешта злосна шапнуў Малпе. Малпа задаволена ўсміхнулася і, паказытаўшы Пацука за вухам, гукнула Каня. Конь узняўся, ляніва пазяхнуў i пачаў руйнаваць замак.

— Што вы робіце?! — закрычаў Пясчанік, здзіўлены i абураны.

Конь спыніўся, абярнуўся да маленькага Пясчаніка i запытальна зірнуў на Малпу, за якую схаваўся Пацук.

— Ты — хто? — важна спыталася Малпа.

— Я — Пясчанік, я пабудаваў гэты замак i не разумею, навошта вы яго разбураеце!

— А навошта ты яго пабудаваў? Хіба не для таго, каб яго разбуралі?

— Вядома, не. Я пабудаваў замак для таго, каб у ім жылі.

— Ды ты — увогуле дзівак. Хто гэта будзе жыць у пясочным замку? Ніхто.

— Ён — дзівак,— віскнуў з-пад Малны Пацук, а Конь неахвотна i вяла заржаў.

— Як — ніхто? — зусім разгубіўся Пясчанік.— Мае продкі з пракаветных часоў узводзілі пясочныя замкі, i заўсёды для ix знаходзіліся жыхары.

— Якія жыхары? — пацікавілася Малпа.

— Не ведаю. Продкі ніколі не чакалі ix прыходу, яны адразу ж ішлі на ўсход, будаваць новыя замкі. Таму жыхароў ніхто ніколі не бачыў, i ніхто ніколі не распавядаў, якія яны.

— Вось бачыш,— узрадавалася Малпа.— Значыць, ніякіх жыхароў ніколі i не было, калі ix ніхто не бачыў. Таму твае продкі i не чакалі іхняга прыходу, бо нельга дачакацца таго, што не існуе.

— Ніколі не было? — пачаў разумець увесь жах зведанай ім нарэшце таямніцы Пясчанік.— Але навошта ж тады будаваць замкі? Навошта было жыць маім продкам, навошта жыць мне?

— Ну, можа, былі калісьці раней, зусім даўно, а потым перавяліся, зніклі,— суцяшальна ўдакладніла Малпа i добразычліва працягвала: — Мы таксама калісьці штосьці для некага будавалі. А потым зразумелі ўсю марнасць i непатрэбнасць гэтай працы i вырашылі заняцца больш вартай i разумнай справай — знішчаць зробленае іншымі. Зараз мы ідзём па ўзбярэжжы мора на ўсход i руйнуем пабудаванае табой i астатнімі дзівакамі. Павер мне, гэта куды прыемней, спакайней i карысней. I нікому ніякай шкоды — пясочныя замкі, напрыклад, калі своечасова не паспееш ix разбурыць, развальваюцца самі, як толькi ўсчанецца залева альбо насунецца шторм. Выцеры слёзы, i пойдзем з намі.

— Мне цяпер усе роўна,— Сказаў Пясчанік i ў апошні раз паглядзеў на замак, разбураны i змярцвелы.

Маціцавыя ракаўкі не блішчэлі на сонцы, i гонкія спічастыя дахі не ўзносіліся над жоўтымі мурамі.

Неба згусла i сінела недзе далёка-далёка; Пясчанік, Малпа, Пацук i Конь пабрылі на ўсход.

* * *

Яны сунуліся ўсё далей, i рабілася ix ўсё больш. Недзе побач з Пясчанікам муркатала дзікая Котка, ззаду рохкала Свіння, наперадзе, высалапіўшы язык, бег Сабака. Яшчэ шмат невядомых i проста безыменных стварэнняў гнятліва цягнулася ў тым жa кірунку i з той жа мэтай, а неба засцілася доўгай чарадой рознаплямённых птушак, пакінуўшых свае гнёзды, каб разбураць гнёзды чужыя.

— Навошта ты будуеш, хіба не для таго, каб потым хтосьці руйнаваў? — пытаў ужо сам Пясчанік у чарговага дзівака i крочыў далей без радасці i жадання.

— Хто гэта будзе жыць у паветраным замку?! — пераконваў усіх Пясчанік i праводзіў дні за днямі, не шкадуючы, што ix застаецца ўсё меней.

— Ніякіх жыхароў ніколі i не было, калі ix ніхто не бачыў,— тлумачыў Пясчанік, a ў вачах яго хаваліся смутак i туга.

— Я таксама калісьці штосьці для некага будаваў, а потым зразумеў усю марнасць i непатрэбнасць гэтай працы i вырашыў заняцца больш вартай i разумнай справай,— ахвотна спавядаўся Пясчанік, а ноччу захлынаўся слязьмі, праклінаў той дзень, калі яму захацелася ўведаць праўду, i зайздросціў тым, хто ідзе спрадвечным шляхам продкаў, ні пра што не задумваецца i не здагадваецца.

Але аднойчы яны сустрэлі істоту, якая будавала палацы з вапны i насуперак усякаму розуму, нават калі зведала таямніцу сваёй бяссэнсавасці i нікомунепатрэбнасці, адмовілася разбураць зробленыя ёю палацы i, ўвогуле, хоць штосьці нішчыць у гэтым сусвеце. Тады звяры раз'юшыліся i па загаду Малпы самі зруйнавалі вапнавыя палацы, не зважаючы на слёзы i літанні няшчаснай ахвяры. I пайшлі прэч, пакінуўшы руіны ў вапне i разбурэнне ў душы.

Пясчанік непрыкметна затрымаўся і, азірнуўшыся, падышоў да заплаканай істоты.

— Як цябе завуць? — толькі i паспеў спытаць ён, бо яго адразу паклікалі.

— Вапнінка,— толькі i паспела адказаць яна, бо ён ужо пайшоў.

«Вапнінка» — здолеў ён усё ж пачуць i ўсю ноч думаў толькі пра яе, а таму — пра сябе ранейшага.

Праз некалькі дзён Малпа адправіла некуды Пацука, Свінню i Ваўка, i калі яны вярнуліся, Пясчапік падслухаў, што Вапнінка зноў пабудавала палац, а звяры зноў яго зруйнавалі.

— Мы не можам затрымлівацца столькі часу амаль на тым жа месцы з-за адной вар'яткі! — раззлавалася Малпа, адразу страціўшы свой важны i аўтарытэтны выгляд.— Заўтра пойдзеце туды зноў, i калі ўбачыце новы палац, знішчыце разам з палацам i яго стваральніцу. Яна паказвае ўсім вельмі дрэнны прыклад i перашкаджае працаваць.

Пясчанік дачакаўся ночы i, калі шчыльная цемра ахутала зямлю, неўпрыкметку выбраўся са статка.

«Прэч адсюль, прэч! — узрушана шаптаў ён, прабіраючыся на захад, да Вапнінкі i яе палацаў.— У пяску, пад палацам, я выкапаю такі глыбокі падземны ход, што нават Пацук не пралезе туды ўслед за намі. А пралезе — зраблю для яго пастку. Калі яны прыйдуць, мы схаваемся i перачакаем; яны ж не могуць доўга затрымлівацца на адным месцы — ім трэба ісці, ім трэба спяшацца, а нам пакуль ісці i спяшацца няма куды. Яны пасунуцца далей, а мы будзем узводзіць вапнавыя палацы i пясочныя замкі з магутнымі, надзейнымі мурамі i гонкімі блішчастымі дахамі з маціцавых ракавак. Мы будзем будаваць i спадзявацца, ствараць i верыць. А жыхары з'явяцца, яны абавязкова з'явяцца, трэба толькі ix доўга i настойліва чакаць».

Пясчанік ішоў скрозь вабкую, густую цемру, толькі злёгку падсвечаную люстрастай паверхняй мора, думаў пра будучае шчасце i спяваў бадзёрую песеньку.

Насустрач яму насоўвалася здалёк імгліста-белая пляма толькі што пабудаванага вапнавага палаца.