Вечаровы кляс

VIAGGIO

— Навошта запрашаць на нашае вясельле спадара Данна? — жадаў ведаць Лу.

— Бо гэта будзе прыемна Сыньёры, у яе больш нікога няма.

— У яе нікога няма? Дзеля Бога, хіба яна не жыве з тваёй сям'ёй?

— Ты выдатна ведаеш, што я маю на ўвазе, — непахісна стаяла на сваім Сьюзі.

— Тады мо мы і яго жонку павінны запрасіць? Сьпіс расьце з кожнай хвіляй. Ты памятаеш? Мы плацім сямнаццаць фунтаў з чалавека, і гэта пакуль яны не прыгубілі трункі.

— Каго мы сапраўды не запросім, так гэта яго жонку. У цябе з галавой усё добра? — На твары Сьюзі мільгануў выраз, што вельмі не спадабаўся Лу. Выраз, што сьведчыў аб яе сумненьні. Ці трэба ёй выходзіць за таго, хто тупы, як корак.

— Зразумела, не яго жонку, — гарачліва вымавіў Лу. — Я, мусіць, трызьню, вось і ўсё.

— Кагосьці з свайго боку жадаеш дадаць? — спытала Сьюзі.

— Не-не. Паміж іншым, яны ж і з майго боку. Хіба яны ня едуць з намі ў вясельнае падарожжа? — павесялеў Лу.

— І разам зь імі яшчэ палова Дубліна, — акругліла вочы Сьюзі.

— У аддзеле рэгістрацыі, колькі я разумею, — вымавіла Нэл Данн, калі Гранія назвала ёй дату.

— Крывадушна брацца шлюбам у цэрквы, калі ні водны з нас туды ня ходзіць. — Нэл сьцепанула плячыма. — Ты ж прыйдзеш, маці, абяцаеш? — занепакоілася Гранія.

— Вядома прыйду, чаму ты пытаеш?

— Ну … проста…

— У чым справа, Гранія? Я ж паабяцала.

— Ну, зь вечарыны ў школе ты сышла ў самы розрух, а для таты гэта была асаблівая ноч. І у Італію ты зь ім ня едзеш.

— У Італію мяне ніхто ня клікаў, — з жалезам у голасе адказала Нэл Данн.

— Усе могуць паехаць у Рым і Флярэнцыю? — запытала Берні Даффі сваю дачку Лізі.

— Не, маці. Шкадую, але паездка разьлічаная толькі на наш кляс, — папрасіла выбачэньня Лізі.

— Няўжо ім ня варта набраць пабольш людзей? — Берні няблага адцягнулася на festa. І меркавала, у viaggio будзе яшчэ лепш.

— Што будзем рабіць? Яна мне ні хвілі супакою не дае, — пазьней паскардзілася Лізі Білу.

— Возьмем яе замест тага ў Галуэй, пабачыцца з тваім бацькам, — нечакана прапанаваў Біл.

— Сьмяесься?

— Чаму? Чым кепская вандроўка? Гэта яе адцягне, прынамсі зойме на нейкі час. Яна ня будзе сябе адчуваць адхіленай ад усяго займальнага, калі апынецца ў эпіцэнтры гэтай драмы.

— Выдатная ідэя, — захапілася Лізі.

— І потым, я ж ўсё роўна павінен сустрэцца зь ім, так?

— Навошта? Ажаніцца мы зьбіраемся толькі ў дваццаць пяць гадоў.

— Я ведаю, але Луіджы жэніцца і дачка спадара Данна выходзіць замуж … можа і нам прысьпешыцца, як табе падаецца?

— Perche non? — твар Лізі асьвятліла шырокая ўсьмешка.

— Я папрасіў Сыньёру напісаць сям'і Гаралдзі ліст для мяне, — абвясьціў Лапік. — Яна сказала, яна ўсё растлумачыць.

Мэгі і Гус пераглянуліся. Сыньёра, несумнеўна, павінна разумець фармальны характар запрашэньня, зробленага ў імпэце падзякі заможнай, дабразычлівай сям'ёй, кранутай сумленнасьцю ірляндзкага парцье. Яны не меркавалі, што ён паставіцца да іх словаў так сур'ёзна, пачне вывучаць італьянскі і нецярпліва чакаць гасьціннага прыёму.

Сыньёра, як любы сталы чалавек, павінна слушна паставіцца да сытуацыі. Хоць у той вечар, на festa, было нешта вельмі дзіцячае ў жанчыне ў кавава-ліловай сукенцы, ахопленай шчырым хваляваньнем ад посьпеху ўрокаў і падтрымкі, атрыманай вечаровым клясам. Такі чалавек не ад сьвету гэтага цалкам можа, як і Лапік, выказаць здагадку, што тыя Гаралдзі з распасьцёртымі абдымкамі чакаюць кагосьці, аб кім яны, мусіць, ужо і ня памятаюць.

Але Гус з Мэгі ні ў якім выпадку ня стануць засмучаць Лапіка. Ён захоўвае пашпарт у гатэльным сэйфе і ўжо памяняў грошы на lire. Гэтае падарожжа зашмат значыць для яго і нічым не павінна быць азмрочанае. Усё будзе выдатна, казалі адно аднаму Гус і Мэгі, і ўсім сэрцам тага прагнулі.

— Толькі ўявіць, ніколі ў жыцьці я не была замежжам, а улетку пабываю двойчы, — распавяла Фрэн Канстанцы.

— Двойчы?

— Так, у дадатак да viaggio Кэці выйграла два квітка ў Амэрыку. Вы не паверыце, але яна брала ўдзел у конкурсе нейкага часопісу, што прынесла ў школу яе сяброўка, Хэррыет. І перамагла. Прыз — два квітка ў Нью-Ёрк, дык мы абедзьве едзем.

— Выдатна. Ці ёсьць у вас дзе спыніцца?

— Так. У мяне ёсьць сябар, хлопец, зь якім я доўга сустракалася, ён зьбіраецца прыехаць сустрэць нас. Гэта больш за чатырыста міль, але яны там не зьвяртаюць увагі на такія рэчы.

— Вы, пэўна, яму па-ранейшаму падабаецеся, калі ён зьбіраецца праехаць такую адлегласьць.

Фрэн усьміхнулася. — Спадзяюся, што так. Мне ён падабаецца як раней. Хіба ня цуд, што Кэці выйграла тыя квіткі?

— Вядома.

— Ведаеце, калі яна сказала, мне зьвярзлося, ёй даў іх яе бацька. Але не, квіткі апынуліся аплачаныя гэтым часопісам, таму поўны парадак.

— Чаму яе бацька павінен быў даць іх і не сказаць вам?

— Ну, я зараз зь ім ня бачуся, а ён жанаты на адной з найбагатых жанчын Ірляндыі. Але я не прыму іх ад яго, мне падачкі не патрэбныя.

— Не, зразумела не. У вас захаваліся пачуцьці да бацькі Кэці?

— Ніякіх, усё гэта было тысячу гадоў таму. Я радая, што ў яго ўсё добра. Ён жанаты на Мар'яне Хайес і валодае чвэрцю Дубліна.

— Барталамеа, як ты думаеш, вы зь Фіёнай зможаце заняць адзін пакой? — запытала Сыньёра.

— Si, grazie, Сыньёра, усё ўладкавалася. — Бары паружавеў, узгадаўшы, як файна ўсё ўладкавалася.

— Божухна, гэта ўсё спрашчае, асобныя пакоі такая праблема.

Сыньёра зьбіралася скаапэравацца з Канстанцай, а Эйдан Данн з Лапікам. Ва ўсіх астатніх таксама меліся кампаньёны.

Турыстычнае агенцтва аб усім цудоўна падбала, гэта была та самая установа, у якой працавала Брыджэт Данн. Яны падалі найлепшыя кошты, калі ўглыбіліся ў сытуацыю. Брыджэт Данн сказала, ёй і самой амаль карціць паехаць.

— Чаму ты ня едзеш з сваім старэчай? — спытала яна Гранію.

Зараз Гранія толькі сьмяялася ў адказ на паддзёўкі сястры. — Мы з Тоні не жадаем дакучаць там таце. Да таго ж занятыя, рыхтуемся да дзядоўскага вясельля стагодзьдзя.

Брыджэт хіхікнула. Гранія такая шчасьлівая, што на яе і пакрыўдзіцца немагчыма.

Ім абедзьвюм падавалася дзіўным, што іх маці ніякай выявай ня ўдзельнічае ў падрыхтоўцы знакамітага viaggio. Але яны не абмяркоўвалі гэты тэмат. Занадта трывіяльна і сур'ёзна было гэта адначасова. Няўжо маці і тата растаюцца? Падобныя рэчы не здараюцца ў такіх сем'ях, як іх.

Фіёна прывяла Бары на вячэру да сабе дахаты амаль напярэдадні viaggio.

— Ты практычна жывеш у маёй хаце, — скардзіўся ён, — а мяне да сабе не пускаеш.

— Не жадаю, каб ты сустрэўся з маімі бацькамі, пакуль ня стала занадта позна.

— Што значыць занадта позна?

— Занадта позна табе ад мяне зьбегчы. Жадаю, каб ты зьнемагаў ад фізычнага запалу да мяне, кахаў мяне і захапляўся мною як асобай.

Бары ня здолеў захаваць абыякавы выраз твару, так сур'ёзна і горача гаварыла Фіёна. — Калі ўся справа ў фізычным запале, тады добра, — сказаў ён. — Неяк перажыву, якімі бы жудаснымі яны ні апынуліся.

Яны ткі апынуліся дастаткова жудаснымі. Маці Фіёны сказала, што лепшага месца для адпачынку, як Ірляндыя, не знайсьці. Тут табе не пагражае сонечны ўдар і па торбах тваіх ніхто шнарыць ня будзе.

— Кішэньнікаў тут ня менш, як паўсюль.

— Але тут яны, прынамсі, размаўляюць па-ангельскі, — умяшаўся яе бацька.

Бары ахвотна паведаміў, што вывучае італьянскі. Ён здолее замовіць абед, зьвязацца з паліцыяй, патлумачыцца ў лякарні і ў транспарце.

— Вось бачыш, — не хаваў задавальненьня ад уласнай слушнасьці бацька Фіёны. — Напэўна гэта вельмі небясьпечнае месца, раз вас вучаць усяму такому.

— Колькі трэба даплачваць за асобны пакой? — спытала яе маці.

— Пяць фунтаў за ноч, — сказала Фіёна.

— Дзевяць фунтаў за ноч, — вымавіў адначасова зь ёй Бары. Яны спалохана пераглянуліся. — Справа ў тым … мм … разумееце, для мужчын даражэй, — у роспачы паспрабаваў выратаваць сытуацыю Бары.

— Чаму? — Бацька Фіёны нешта западозрыў.

— Нейкія італьянскія дзівацтва. Навязваюць мужчынам пакоі пабольш, для іх вопраткі і рэчаў.

— Табе не падаецца, што звычайна больш вопраткі маюць жанчыны? — Зараз падазроны зьявіліся і ў маці Фіёны. Што за паўлін, якому для гардэробу патрэбен вялізны пакой, увінаецца вакол яе дачкі?

— Ведаю, мая маці сказала тое самае … Паміж іншым, яна так чакае спатканьня з вамі, вельмі жадае пазнаёміцца.

— Навошта? — зьдзівілася маці Фіёны.

Бары паняцьця ня меў навошта, таму сказаў: — Ёй гэта падабаецца, яна любіць людзей.

— Шанцуе некаторым, — прабурчэў бацька Фіёны.

— Як будзе па-італьянскі «посьпехаў табе, тата»? — спытала Гранія ў бацькі ўвечары напярэдадні viaggio.

— In bocca al lupo, Papa. — Яна паўтарыла. Яны сядзелі ў яго кабінэце. Ён дастаў з паліц свае мапы і даведнікі. Усё гэта трэба пакласьці ў кайстру і ўзяць з сабою ў ручную паклажу. Ня мае значэньня, сказаў ён, ці страціцца яго вопратка, іншая справа такія каштоўныя рэчы.

— Маці на працы? — няўзнак пацікавілася Гранія.

— Мяркую, так, любачка.

— Да нашага вясельля ты загарыш, нібы нэгар, — пастаралася яна ўтрымаць радасны настрой.

— Так. Ведаеш, мы б жадалі зладзіць яго тут.

— Насамрэч, тат, мы аддаем перавагу пабу.

— Я заўсёды думаў, што тваё вясельле будзе тут і я возьму на сабе ўсе выдаткі.

— Ты заплаціш за вясельны торт і шампанскае, дастаткова?

— Спадзяюся.

— Тага цалкам досыць. Слухай, ты нэрвуесься з-за паездкі?

— Трохі. Раптам усё апынецца ня так добра, як мы абяцаем, спадзяемся і нават памятаем. Людзі так выдатна займаліся, жах, калі напрыканцы ўсё пойдзе ў глум.

— Нямо, татачка. Усё будзе выдатна. Я бы і сама жадала паехаць з вамі.

— Я бы таксама жадаў, каб ты паехала. — Ні адзін зь іх не ўзгадаў ні словам тое, што жонка Эйдана, зь якой ён пражыў дваццаць пяць гадоў, ехаць не жадае. Па яе словах, ёй ніхто і не прапаноўваў.

Джымі Селівану апынулася па дарозе, таму ён падвёз Сыньёру ў аэрапорт.

— Вы прыедзеце залішне рана, — сказаў ён.

— Я занадта хвалююся. Не магу заставацца дома, карціць ўжо рушыць.

— Заедзеце пабачыцца з роднымі мужа ў тую вёску, дзе жылі?

— Не, Джымі, часу ня будзе.

— Крыўдна зрабіць увесь гэты шлях да Італіі і не наведаць іх. Кляс мог бы адпусьціць вас на дзянёк-іншы.

— Гэта занадта далёка, на высьпе Сыцылія, у самім канцы Італіі.

— Так яны і не пазнаюць, што вы там былі?

— Не, яны не пазнаюць.

— Што ж, тады добра. Прынамсі не пакрыўдзяцца.

— Не хвалюйцеся. А мы са Сьюзі па вяртаньні распавядзем вам усё ў падрабязнасьцях.

— Адылі вясельле нічога было, як лічыце, Сыньёра?

— Я атрымала велічэзнае задавальненьне, і ўсе астатнія, колькі я ведаю, таксама.

— Прыйдзецца мне за яго адплачвацца да канца жыцьця.

— Лухта, Джымі, вам тое ў радасьць. У вас толькі адна дачка і гэта было сапраўднае сьвята. Людзі яшчэ шмат гадоў успамінаць будуць.

— Ну, каб працьверазець ім не адзін дзень спатрэбіўся, — празьзяў ён пры думцы аб сваёй легендарнай гасьціннасьці. — Спадзяюся, Сьюзі з Лу здолеюць выбрацца з ложку і не спазьніцца ў аэрапорт.

— Вы ж разумееце, маладыя, — дыпляматычна адказала Сыньёра.

— Яны былі ў тым ложку за шмат месяцаў да таго, як сталі маладымі, — неўхваляльна нахмурыўся Джымі Селіван. Яго заўжды раздражнялі паводзіны Сьюзі у гэтым пляне.

Апынуўшыся ў аэрапорце, Сыньёра адшукала вольнае мястэчка і выняла самаробныя цэтлікі. На кожным Vista del Monta — Выгляд-На-Гару па-італьянскі — і імя чалавека. Так ужо напэўна ніхто не заблукае. Калі ёсьць Бог на сьвеце, ён павінен радавацца, што ўсе гэтыя людзі едуць у Сьвяты Горад, ён не дазволіць ім згубіцца альбо пацярпець ад няшчаснага выпадка. Сорак два чалавека, уключаючы яе саму і Эйдана Данна. Цалкам досыць, каб запоўніць аўтобус, што павінен іх чакаць. Цікава, хто прыйдзе першым? Можа, Лярэнца? Хутчэй за ўсё Эйдан. Ён зьбіраўся дапамагчы ёй раздаваць цэтлікі.

Але гэта апынулася Канстанца. — Мая суседка па пакоі, — радасна павіталася яна і прышпіліла цэтлік.

— Вы ж цалкам маглі дазволіць сабе асобны пакой, Канстанца, — закранула Сыньёра тэмат, што ніколі ня згадваўся раней.

— Так, але з кім бы я тады гутарыла … хіба ня ў тым палова задавальненьня ад вандроўкі?

Перш як Сыньёра пасьпела адказаць, зьявіліся астатнія. Вялікая частка прыехала рэйсавым аўтобусам. Яны падышлі атрымаць свае цэтлікі. Да чаго элегантна гучыць на італьянскім назоў нашай школы, пацешыліся ўсе.

— Ні адна душа ў Італіі не пазнае, якая дзіра Выгляд-На-Гару насамрэч, — скептычна зазначыў Лу.

— Гэй, Луіджы, будзь шчыры, за гэты год яна зьмянілася. — Эйдан меў на ўвазе аздабленьне, афарбоўку, новы падстрэшак для ровараў. Тоні А’Брайн выканаў усе свае абяцаньні.

— Прабач, Эйдан, ня думаў, што ты чуеш, — ухмыльнуўся Лу. На вясельлі Эйдан выдатна падтрымаў кампанію. Сьпяваў La donna e mobile і ведаў усе словы.

Брэнда Брэнан прыехала ў аэрапорт памахаць усім на разьвітаньне. Сыньёра была кранутая да глыбіні сэрца. — Ты такая добрая да мяне, ва ўсіх астатніх ёсьць нармалёвая сям'я.

— Не ва ўсіх. — Брэнда Брэнан кіўнула туды, дзе размаўлялі Эйдан з Луіджы. — У яго няма. Я спытала яго супрацьзачаткаваю жонку, чаму яна ня едзе ў Рым разам з ўсімі. Яна сьцепанула плячыма і паведаміла, што яе ня клікалі, а сама яна навязвацца не жадае, ехаць туды не жадае і наогул лічыць гэта ўсё лухтой. Гэта нармалёва?

— Бедны Эйдан, — паспачувала Сыньёра.

Абвясьцілі іх рэйс.

Сястрычка Гугліема махала ўсім, як звар'яцелая. Для Алівіі сама паездка ў аэрапорт ужо была падзеяй. — Мой брат кіраўнік банку, ён зьбіраецца сустрэцца з Папам, — паўтарала яна незнаёмцам.

— Ну, калі ў яго ёсьць грошы, яму будуць радыя, — адрэагаваў хтосьці з мінакоў. Біл толькі ўсьміхнуўся. Яны зь Лізі махалі Алівіі, пакуль ня страцілі яе з вачэй.

— Сорак два чалавека, кагосьці мы згубім, — адзначыў Эйдан, пералічыўшы ўсю групу поруч выхаду да трапу.

— Вы аптыміст! Мне падаецца, мы згубім іх усіх, — усьміхнулася Сыньёра.

— Але ж павінна спрацаваць сыстэма падліку, — Эйдан імкнуўся выглядаць больш упэўнена, як адчуваў сябе насамрэч. Ён падзяліў іх на чатыры групы па дзесяці чалавек і ў кожнай прызначыў старэйшага. Па кожным прыбыцьці альбо адбыцьці лідэры павінны дакласьці, што ўсе на месцы. Зь дзецьмі гэта працуе, але сталыя могуць і пакрыўдзіцца.

Ніхто не пярэчыў, некаторыя нават віталі такі крок.

— Уявіце, Лу лідэр, — з захапленьнем шапнула Сыньёры Сьюзі.

— Хто ж падыдзе лепш за надзейнага, сямейнага чалавека накшталт Луіджы? — спытала Сыньёра. Вядома, калі шчыра, яны з Эйданам спынілі выбар на ім з-за яго хмурнага, нават лютага выгляду. Ніхто зь яго каманды ня стане затрымлівацца, калі ім прыйдзецца адказваць перад Луіджы.

У салён самалёту ён правёў іх маршам, нібы на бойку. — Падніміце пашпарты, — закамандаваў ён. Усе паслухмяна паднялі. — Зараз, калі ласка, дбайна схавайце і зашпіліце на маланку. І каб да Рыма я іх ня бачыў.

Экіпаж зьвярнуўся да пасажыраў спачатку на ангельскім, потым на італьянскім. Сыньёра на адным з урокаў давала ім гэтую тэму. Калі стуардэса загаварыла, вучні вечаровага кляса прыняліся задаволена ківаць адно аднаму, словы і фразы гучалі знаёмыя. Маладзіца паказала аварыйнае выйсьце справа і зьлева, кляс захлёбваючыся паўтарыў destra, sinistra. Хоць яны ўжо і выслухалі ўсё гэта на ангельскім.

Калі ў адказ на grazie, якім яна скончыла сваю прамову, вечаровы кляс закрычаў prego, Эйдан сустрэўся вачыма з Сыньёрай. Гэта сапраўды здарылася. Яны ляцяць у Рым.

Сыньёра сядзела поруч Лапіка. Усё было для яго новае і ўсё хвалявала яго, ад паса бясьпекі да маленькіх порцый самалётнай ежы.

— Гаралдзі будуць у аэрапорту? — нецярпліва спытаў ён.

— Не, Лярэнца. У першыя некалькі дзён мы будзем знаёміцца з Рымам… зьдзейсьнім экскурсіі, аб якіх размаўлялі, памятаеце?

— Так, але раптам яны жадалі адразу забраць мяне да сабе? — Яго буйны твар азмрочыла турбота.

— Яны ведаюць, што вы прыяжджаеце, я ім пісала. Ведаюць, што мы зьвяжамся зь імі ў чацьвер.

— Giovedi, — сказаў ён.

— Bene, Lorenzo, giovedi.

— Вы свой дэсэрт есьці будзеце, Сыньёра?

— Не, Лярэнца. Вазьміце, калі ласка.

— Проста не люблю, каб прадукты гінулі.

Зараз яна трохі пасьпіць, сказала Сыньёра і заплюшчыла вочы. Хоць бы ўсё мінула добра. Калі ласка, хай усе яны адчуюць магію тага месца. Хай Гаралдзі успомняць Лярэнца і будуць любасныя зь ім. Яна ўклала сэрца ў ліст да іх, адсутнасьць адказу засмучвала яе.

Аўтобус чакаў іх. — Dov’e l’autobus? — спытаў Біл.

— Ды вось ён, перад намі, — паказала Лізі.

— Бачу, але мне карцела пагаварыць аб тым, — растлумачыў Біл.

— Тут ва ўсіх дзеўчын грудкі і сьцёгны вялізныя, — захоплена шапнула Фіёна на вуха Бары, агледзеўшыся па баках.

— Па дзеля мяне, даволі сымпатычна глядзіцца, — натапырыўся Бары. Гэта яго Італія, ён экспэрт па гэтым месцы пасьля сваёй паездкі на Чэмпіянат Сьвету, ён не жадае ніякіх нападкаў і паклёпу.

— Ты не зразумеў, мне падабаецца, — растлумачыла Фіёна. — Проста было бы выдатна, калі б Брыджэт Данн іх бачыла … а то яна вечна бзыкае пра сябе.

— Ты, пэўна, можаш сказаць яе бацьку, ён ёй скажа, — з сумненьнем прапанаваў Бары.

— Відавочна не магу, яна зразумее, што я аб ёй гавэндала. Дарэчы, па яе словам гатэль нядрэнны. Яна абяцала, мы не расчаруемся.

— Я так дакладна не расчаруюся, — Бары абняў Фіёну.

— Я таксама. Я дагэтуль толькі ў адным гатэлі была, на Маёрке. Ніхто з нас там спаць ня мог, так было шумна. Таму мы ўсе ўсталі і пайшлі зварот, на пляж.

— Колькі я ў курсе, нам прапанавалі вельмі нізкія кошты. — Бары катэгарычна не жадаў чуць ніякай крытыкі.

— Я ведаю, кошты нават сьмешныя. Брыджэт мне распавядала, прыходзіла адна вар’ятка, прагнула даведацца, дзе мы спынімся. Мабыць, прасяклі чуткі, што нам прапанавалі добрыя расцэнкі.

— Яна хацела далучыцца да групы?

— Брыджэт сказала, яна ня мела правы. Мы замовілі месцы па гэтых тарыфах кадук яго ведае калі. Але яна патрабавала, каб ёй сказалі назву гатэля.

— Ну, нарэшце, — узрадаваўся Бары, бо яны вышлі на сонейка і пачалася пераклічка. Uno, due, tre. Лідэры груп вельмі сур'ёзна ставіліся да сваіх абавязкаў.

— Ты раней спынялася ў гатэлі, Фрэн? — спытала Кэці у аўтобусе, што рушыў у плыні машын, кіроўцы якіх падаваліся вельмі нецярплівымі.

— Двойчы, сто гадоў таму, — безуважліва адгукнулася Фрэн.

Кэці зацікавілася. — Ты мне ніколі не распавядала.

— Калі табе абавязкова трэба ведаць, гэта было ў Корке, з Кенам.

— Так-так, калі ты казала, што начавала ў школьнай сяброўкі?

— Так. Не хацела даць бацькам падставу думаць, быццам я зьбіраюся падкінуць ім на выхаваньне яшчэ адно дзіця. — Фрэн падміргнула Кэці.

— Але ж ты занадта старая для такіх рэчаў, хіба не?

— Паслухай, калі я зноў буду з Кенам у Амэрыцы, зараз, бо ты выйграла гэтыя квіткі … я, магчыма, нараджу табе маленькага браціка ці сястрычку, каб зьехаць зь ім дахаты.

— Ці нават застацца зь ім там?

— Ёсьць зваротны квіток, памятаеш?

— Дзеці не народзяцца аб ноч, памятаеш?

Яны абедзьве разрагаталіся і прыняліся паказваць адна адной будынак на Віа Гіалецьці, побач якога спыніўся аўтобус.

Сыньёра ўскочыла на ногі і прынялася ўсхвалявана нешта даводзіць кіроўцу.

— Яна кажа яму, што нас трэба адвезьці ў гатэль, а не высаджваць тут, — растлумачыла Сьюзі.

— Адкуль ты ведаеш, ты ж нават не ў вечаровым клясе? — абразіўся Лу.

— Вох, калі працуеш стольніцай, рана ці позна пачнеш разумець усё на сьвеце, — адмахнулася Сьюзі. Потым, зірнуўшы на твар Лу, дадала, — Зноў жа, ты стала размаўляеш у хаце па-італьянскі, вось я і нахапалася слоў. — Такое тлумачэньне мусібыць болей яго задаволіла.

Сьюзі апынулася цалкам права. Аўтобус разьвярнуўся і даставіў іх да Albergo Francobollo.

— Гербавы Гатэль, — пераклаў Біл. — Лёгка запомніць.

— Vorrei un francobollo per l’Irlandia, — разам выгукнулі ўсе і Сыньёра падаравала ім шырокую ўсьмешку. Да Рыма дабраліся без усялякіх здарэньняў, гатэль замоўлены, кляс настроены рашуча. Дарма яна турбавалася. Хутка можна будзе паслабіцца і нацешыцца новым спатканьнем з Італіяй, яе фарбамі, гукамі, паветрам. У яе палягчэла на сэрцы.

Сустрэча ў Albergo Francobollo, далёка ня самым шыкоўным гатэлі Рыма, перасягнула ўсе чаканьні. Сыньёр і сыньёра Buona Sera бясконца захапляліся іх выдатным італьянскім.

— Bene, bene benissimo, — крычалі яны на бягу, сьпяшаючыся ўверх і ўніз па лесьвіцах, у пакоі.

— Мы сапраўды сказалі «Дабрывечар, спадар Дабрывечар»? — спытала Фіёна ў Бары.

— Так, але ўзгадай, якія ў нас бываюць прозьвішчы, дарэчы Кукса. А яшчэ вось у нашым супэрмаркеце ёсьць сталы пакупнік Скарга.

— Але ў нас не сустрэнеш спадарычню Дабранак ці спадара Дабранач, — настойвала Фіёна.

— Затое ў нас ёсьць мястэчка Лох, а там свая футбольная каманда Лох і хор Лох, што сьпявае часам ранішняй імшы … як на гэта павінны рэагаваць прыежджыя?

— Я цябе кахаю, Бары, — нечакана сказала Фіёна. Яны як раз дабраліся да свайго пакоя і апошняя фраза дасягнула вушэй спадарыні Дабрывечар.

— Каханьне. Вельмі, вельмі добра, — усьміхнулася яна і пасьпяшалася ўніз, уладкоўваць астатніх пастаяльцаў у іх пакоях.

Коні дбайна разьвесіла вопратку ў сваёй палове маленечкай шафы. З акенца ёй былі бачныя стрэхі і вокны высокіх камяніц вузкай вулачцы, што вяла да Piazza dei Cinquecento. Коні спаласнулася ў невялікім ракамыйніку ў пакоі. Даўнютка яна не спынялася ў гатэлі бяз ваннай у нумары. Але і з тых часоў, як яна выпраўлялася ў падарожжа з такім лёгкім сэрцам, мінула шмат гадоў. Грошай у яе больш як у іншых, але ёй і ў галаву не прыходзіць з-за тага глядзець пагардліва на сваіх спадарожнікаў. Няма ні найменшай спакусы ўзяць у пракат машыну ці запрасіць іх на абед у пяцізоркавую рэстарацыю. Ёй карціць разам з ўсімі прыступіць да ажыцьцяўленьня плянаў, так дэталёва распрацаваных Сыньёрай і Эйданам Даннам. Як і ўсе астатнія чальцы вечаровага кляса, яна адчувала, іх сяброўства значна глыбей чыста прафэсійнага. Нікога не зьдзівіла адмова жонкі Эйдана далучыцца да групы.

— Signor Dunne, telefone, — паклікала зь лесьвіцы сыньёра Буона Сера.

Эйдан як раз угаворваў Лапіка хоць пару дзён пачакаць і не спрабаваць неадкладна прапанаваць начысьціць медныя накладкі на дзьверы.

— Гэта вашы італьянскія сябры? — жвава зацікавіўся Лапік.

— Не, Лярэнца, у мяне няма сяброў у Італіі.

— Але вы бывалі тут раней.

— Чвэрць стагодзьдзя таму, ні адна душа мяне ня памятае.

— А ў мяне тут сябры, — ганарліва заявіў Лапік. — І у Барталамеа прыяцелі, зь якімі ён пазнаёміўся на Чэмпіянаце Сьвету.

— Цудоўна, — хітнуў Эйдан, — але мне, мабыць, лепш пайсьці высьветліць, хто мне тэлефануе.

— Тата?

— Брыджэт? Усё добра?

— Цалкам. Усе дабраліся?

— Да адзінага чалавека. Вечар шыкоўны, зьбіраемся прашпацыраваць да Piazza Navona, мабыць штосьці вып'ем.

— Выдатна, нават файна.

— Так. Брыджэт, нешта … ?

— Пэўна, гэта бздура, тат, але нейкая кранутая двойчы спрабавала высьветліць, у якім гатэлі вы спыніліся. Хутчэй за ўсё, нічога асаблівага, але мне неяк няёмка. Падаецца, у яе з галавой кепска.

— Яна растлумачыла, навошта?

— Сказала, што пытае проста так, і калі я не адкажу, ёй прыйдзецца мець размову з маім кіраўніцтвам.

— І як ты зрабіла?

— Ну, тат, я падумала, што яна ня мае да вашай групы дачыненьня, і сказала не. Я сказала, мой бацька там, і калі ёй карціць перадаць камусьці паведамленьне, дык можна зрабіць гэта праз мяне.

— Слушна.

— Ня вельмі. Яна пайшла да боса, сказала, ёй тэрмінова трэба зьвязацца са спадарам Даннам з Выгляд-На-Гару. Ён ёй паведаміў назоў гатэлю, а на мяне лаяўся.

— Пэўна, яна мяне ведае, раз ёй вядома маё імя.

— Не, я зазначыла, як яна чытала на цэтліку маё імя, Брыджэт Данн. Паслухай, я проста жадала сказаць …

— Сказаць што, Брыджэт?

— Мабыць яна вар’ятка, будзьце напагатове.

— Дзякуй табе шчыры, Брыджэт, мая дзяўчыначка дарагая, — адказаў ён і зразумеў, што вельмі даўно ня зваў яе так.

Паколькі вечар быў цёплы, яны выправіліся шпацыраваць па Рыме.

Яны прайшлі непадалёк ад Santa Maria Maggiore, але нядосыць блізка, каб спыніцца і зазірнуць унутр.

— Сёньня проста вечар зносін … мы ўсе нешта вып'ем на гожым пляцы. Заўтра агляд культурных і рэлігійных славутасьцяў для жадаючых, а жадаючыя пасядзець папіць каву могуць прысьвяціць свой час гэтаму занятку. — Сыньёры карцела засьведчыць, што ім не пагражае залішняя апека, але яна зразумела па іх вачах, што пакуль іх лепей пасьвіць. — Як думаеце, што мы павінны сказаць, калі ўбачым дзіўны пляц, скрозь ў фантанах і статуях, Piazza Navona? — спытала яна, азірнуўшыся вакол.

І тут, дакладна пасярод вуліцы, яны закрычалі, — In questa piazza ci sono multi belli edicifi!

— Benissimo, — празьзяла Сыньёра. — Avanti, зараз пойдзем і знойдзем яе.

Яны утульна сядзелі, усе сорак два чалавека, і любаваліся на ноч, што ахінала Рым.

Сыньёра апынулася побач з Эйданам. — Ніякіх праблем не паўстала? — спытала яна.

— Не-не, Брыджэт тэлефанавала даведацца, як нам спадабаўся гатэль.

— Яна так дапамагла нам ва ўсім, ёй сапраўды карцела, каб паездка апынулася ўдалай для вас, для нас усіх.

— Так і будзе. — Яны паволі, маленькімі глыточкамі, пілі каву. Сёй-той узяў піва, астатнія grappa. Сыньёра папярэдзіла, кошты тут для турыстаў, і параіла абмежавацца адной замовай, проста для стварэньня атмасфэры. Трэба нешта пакінуць на марнаваньні ў Firenze і Siena. Усе ўсьміхнуліся амаль недаверліва, калі яна згадала тыя назвы. Яны тут, у Італіі, viaggio пачалося. Гэта ўжо ня гутаркі на ўроках дажджлівымі аўторкамі і чацьвяргамі.

— Так, Эйдан, усё пройдзе ўдала, — сказала Сыньёра.

— Брыджэт паведаміла яшчэ сёе-тое. Мабыць ня варта за фатыгу, але нейкая звар'яцелая прыходзіла ў агенцтва, прагнула ведаць, дзе мы спыніліся. Па меркаваньні Брыджэт, ад яе можна чакаць праблем.

Сыньёра сьцепанула плячыма. — У нас тут такога шчасьця і так будзе больш як досыць, але ж мы зладзімся, што б на нас ні звалілася, як вам падаецца?

Невялікія групкі вечаровага кляса пазіравалі адна перад адной побач Фантана Чатырох Рэк.

Ён узяў яе руку ў сваю. — Абавязкова зладзімся.

— Прыехала ваша сяброўка, сыньёр Данн, — паведаміла сыньёра Буона Сера.

— Сяброўка?

— Дама з Ірляндыі. Яна нават удакладняла, ці той гэта гатэль і ці ўся ваша група спынілася тут.

— Яна назвалася? — спытаў Эйдан.

— Не, толькі даведвалася, ці ўсе спыніліся тут. Я ёй распавяла, што заўтрашняй раніцай у вас маецца аўтобусная экскурсія. Слушна?

— Слушна, — задуменна пацьвердзіў Эйдан і на ўсялякі выпадак пацікавіўся: — На кранутую яна не падобная?

— Кранутую, сыньёр Данн?

— Pazza? — прыйшла на дапамогу Сыньёра.

— Не-не, зусім не pazza. — Сыньёру Буона Сера шакавала здагадка, што кранутая жанчына адважылася наводзіць даведкі ў гатэлі Франкабола.

— Ну і добра, — хітнуў Эйдан.

— Ну і добра, — усьміхнулася яму Сыньёра.

Моладзь пасьмяялася бы, пазнаўшы, як шмат значылі для іх тыя некалькі хвіль, што яны праседзелі побач, рука ў руцэ, пад зоркамі, што прачыналіся над Piazza Navona.

Аўтобусная экскурсія задумвалася з мэтай даць ім магчымасьць адчуць Рым, распавяла Сыньёра. Потым усе здолеюць самастойна сплянаваць свой вольны час. Ня кожны захоча правесьці некалькі гадзін у музэі Ватыкана.

Паколькі да сьняданку далі сыр, Сыньёра параіла зрабіць канапкі, каб падсілкавацца днём. А увечары ў рэстарацыі нездалёк ад гатэля адбудзецца вялікая вячэра. Адтуль яны вернуцца пешкі. Зноў жа, ніхто не абавязаны ісьці на вячэру, адзначыла яна. Але сумненьняў не ўзьнікала, пойдуць усе.

Аб жанчыне, якая цікавілася імі, ня згадвалі. Сыньёра і Эйдан Данн былі занадта занятыя абмеркаваньнем маршруту з кіроўцам аўтобуса, каб узгадаць аб тым.

Ці знойдзецца час кінуць па грошыку ў знакаміты фантан Трэві? Ці можна прыпаркаваць аўтобус непадалёк ад Bocca della Verita? Будзе прышпільна пакласьці рукі ў рот вялізнага, шмат бачыўшага каменнага твару, што па паданьні адкусвае пальцы ілгунам. Ён высадзіць іх ля падножкі Іспанскіх Прыступак, каб яны падняліся па іх, альбо наверсе і яны спусьцяцца? Не было ні хвіліны на думкі аб жанчыне, якая шукала іх. Хто б яна ні была.

Калі яны, падаючы з ног, вярнуліся з экскурсіі, да вячэры заставалася дзьве гадзіны. Сыньёра накіравалася ў рэстарацыю, пакінуўшы Коні падрамаць у іх нумары. Ёй карцела ўдакладніць сьпіс страў і ўхіліць магчымыя шэрыя плямы. Усё павінна адпавядаць замове.

На дзьверы вісела аб'ява, драпіраваная чорным мошастам. CHIUSO: morte in famiglia. Сыньёру душыла лютасьць. Чаму чалец сям'і ня мог памерці ў нейкі іншы дзень? Чаму ён памёр дакладна калі сорак два ірляндца павінны прыйсьці на вячэру? Зараз у яе засталося менш за гадзіну на пошукі новага месца. Сыньёра не выпрабоўвала ні найменшай спагады да сямейнай трагедыі, толькі абразу. Чаму яны не патэлефанавалі ў гатэль, як яна прасіла іх зрабіць у выпадку нейкіх цяжкасьцяў?

Яна аббегла ўсе вулачкі ў навакольлях Тэрміні. Маленькія гатэлі, танныя карчмы, у якіх могуць падсілкавацца спазьнелыя на цягнік. І ні намёку на цудоўную рэстарацыю накшталт той, на якую яна разьлічвала. Кусаючы вусны, наблізілася яна да мястэчка пад назвай Катаньні. Павінна мець дачыненьне да Сыцыліі. Ці добры гэта знак? Ці не спудлуе яна, папрасіўшы іх зьлітавацца і за паўтары гадзіны накухарыць для сарака двух ірляндцаў шыкоўную танную вячэру? Можа і спудлуе, але паспрабуе.

— Buona sera, — павіталася яна.

Квадратны цёмнавалосы маладзён узняў вочы. — Signora? — вымавіў ён. Потым недаверліва зірнуў на яе яшчэ раз. — Signora? — паўтарыў ён, зьмяніўшыся ў твары. — Non e possibile, Signora, — ён кінуўся да яе з распасьцёртымі абдымкамі. Па чыстай выпадковасьці яна трапіла ў рэстарацыю Альфрэда, старэйшага сына Марыё і Габрыэлі. Ён расцалаваў яе ў абедзьве шчакі і са словамі: — E un miracolo, — прысунуў ёй крэсла.

Сыньёра села. Галава ў яе ішла колам і яна, каб не зваліцца, схапілася за бок стала.

— Stock Ottanta Quattro, — ён наліў ёй вялікі келіх дужага салодкага італьянскага брэндзі.

— No grazie … — яна зьлёгку прыгубіла духмяны напой. — Гэта твая рэстарацыя, Альфрэда?

— Не, не, Сыньёра, я тут працую, зарабляю грошы …

— Але твая ўласная гасьцініца. Гасьцініца тваёй маці. Чаму ты не працуеш там?

— Мая маці памерла, Сыньёра. Шэсьць месяцаў як памерла. Яе браты, мае дзядзькі, яны спрабавалі ўмешвацца, прымаць рашэньні … яны нічога ня ведаюць. У нас няма выбару. Энрыка тут, але ён яшчэ дзіця. Мой другі брат не зьбіраецца вяртацца з Амэрыкі. Мне прыйшлося паехаць сюды, у Рым, трохі падвучыцца.

— Твая маці памерла? Бедная Габрыэла. Ад чаго яна памерла?

— Ад рака. Вельмі, вельмі хутка. Яна пайшла да лекара ўсяго праз месяц пасьля сьмерці бацькі.

— Мне так шкада, — уздыхнула Сыньёра. — Не магу табе перадаць, наколькі мне шкада. — І раптам усяго тага апынулася для яе зашмат. Сьмерць Габрыэлі зараз, а не шмат гадоў таму, гарачы брэндзі ў яе горле, месца для сёньняшняй вячэры, Марыё ў сваёй магіле поруч Аннунцыяты. Яна плакала і плакала, а сын Марыё гладзіў яе па галаве.

У сваім пакоі, на сваім ложку, Коні ляжала, абвінуўшы ногі ручнікамі, змочанымі зімняй вадой. Чаму яна не ўзяла з сабою бальзам для ног, або тыя мяккія, як пальчаткі, скураныя туфлі для шпацыру? Ёй, верагодна, не жадалася распакоўваць шыкоўную касмэтыку на вачах у абыякавай да мітусьлівых рэчаў Сыньёры. Але хто мог чакаць такога ад мяккіх чаравікаў, што каштавалі гэтулькі, колькі нікому зь яе кампаньёнаў не зарабіць і за тры тыдні? Трэба было прадугледзець, зараз вось прыходзіцца адплачвацца. Заўтра яна высьлізне на Via Veneto і купіць сабе нейкія гожыя італьянскія пантофлі. Ніхто не зьвярне ўвагі, а калі і зазначаць, якога кадука. Тут нікому няма справы да чужых прыбыткаў і розьніцы ва ўзроўні жыцьця. Ні адзін не зацыкляецца на бізнэсе і багацьці. Усе яны не падобныя да Гары Кейна.

Як дзіўна, думкі аб ім больш не выклікалі ў яе ніякіх эмоцый. Напрыканцы года ён выйдзе на волю. Яна чула ад старога спадара Мэрфі, ён мае намер перабрацца ў Англію. Сёй-той зь сяброў нагледзіць за ім. Цікава, Сабіна Кэсі зь ім паедзе? Яна задавала сабе тыя пытаньні, як магла бы разважаць аб малазнаёмых, нецікавых ёй людзях, ці аб героях тэлесэрыялаў. Не, ад кагосьці яна чула, у іх адносінах азначылася відавочнае астуджэньне. Ён адмовіўся ўбачыцца са спадарычняй Кэсі, калі яна прыйшла даведацца яго ў астрог. Верагодна, вінаваціць яе ва ўсіх здарэньнях.

Гэтая навіна не прынесла Коні Кейн асаблівай радасьці. У нейкім пляне куды лягчэй уяўляць яго ў новым жыцьці побач з жанчынай, зь якой ён заўжды быў зьвязаны. Цікава, ці былі яны некалі тут разам, удзьвюх, Сабіна і Гары? Ці адчулі яны дакрананьне тага дзівоснага горада? Ці кахалі яны тады адно аднаго? Гэтага яна ніколі не пазнае, ды насамрэч тое і ня мае значэньня.

Яна пачула мяккі грук у дзьверы. Мусібыць, ужо вярнулася Сыньёра. Але не, гэта апынулася маленькая, пасьпешлівая сыньёра Буона Сера. — Вам ліст, — працягнула яна канвэрт.

Надпіс на непатрабавальнай паштоўцы абвяшчаў: — Вы лёгка можаце патрапіць пад машыну ў Рыме, і ніводны аб вас не засумуе.

Лідэры пералічвалі прысутных перад паходам на вячэру. Усе апынуліся на месцы, за выключэньнем траіх, Коні, Лапіка і Сыньёры. Коні з Сыньёрай хутчэй за ўсё разам і будуць з хвілі на хвілю.

Але дзе Лапік? Эйдан не захадзіў у іх агульны пакой, ён быў заняты праглядам сваіх нататкаў да заўтрашняй экскурсіі па Форуме і Калізэю. Магчыма, Лапік праспаў. Эйдан зьбегаў наверх, але не знайшоў яго там.

У гэты момант зьявілася Сыньёра са зьбялелым тварам і з навінамі. Рэстарацыя зьмянілася, але кошты ранейшыя. Ёй атрымалася замовіць месцы ў Катаньні. Яна выглядала ўсхваляванай і занепакоенай. Эйдану не жадалася распавядаць ёй аб згубах. У гэты момант на лесьвіцы зьявілася Коні і прынялася выбачацца. Яна таксама выглядала залішне бледнай і зьбянтэжанай. Ці не зашмат усяго для гэтых жанчын, сьпякоты, шуму, хваляваньняў, падумаў Эйдан. Але тут жа спыніў сябе. Яго справа — адшукаць Лапіка. Ён возьме адрэсу рэстарацыі і далучыцца да іх пазьней. Сыньёра працягнула яму картку; яе рука трымцела.

— Усё добра, Нора?

— Усё выдатна, Эйдан, — схлусіла яна.

Усе, узрушана гаманя, накіраваліся ўніз па вуліцы, а Эйдан распачаў паляваньне на Лапіка. Сыньёр Буона Сера ведае сыньёра Лярэнца, ён яшчэ прапаноўваў вымыць вакно. Вельмі любасны джэнтэльмэн, у Ірляндыі ён таксама працуе ў гатэлі. Ён быў вельмі рады пачуць, што да яго прыходзіў наведвальнік.

— Наведвальнік?

— Проста хтосьці прыходзіў і пакінуў ліст для чалавека з ірляндзкай групы. Аб тым згадала мая жонка. Сыньёр Лярэнца сказаў, што гэта, несумнеўна, тое самае паведамленьне, якога ён чакаў і быў надзвычай шчасьлівы.

— Але гэта сапраўды было яму? Ён атрымаў паведамленьне?

— Не, сыньёр Данн, мая жонка, яна сказала яму, яна аддала ліст адной з кабет. Але сыньёр Лярэнца сказаў, гэта памылка, гэта для яго. Ніякіх праблем, сказаў ён, ён ведае адрэсу, ён туды пойдзе.

— Гасподзь Усемагутны, — выгукнуў Эйдан Данн. — Я пакінуў яго на нейкіх дваццаць хвілін, разабрацца з запісамі, і ён надумаў, што тая чортава сям'я паслала за ім. Ох, Лапік, я табе яшчэ задам, вось пабачыш.

Спачатку ён пасьпяшаўся ў рэстарацыю, дзе ўсе ўжо селі, але потым падняліся ізноў, каб прыняць папяровыя сьцяжкі з надпісам Benvenuto agli Irlandesi.

— Мне патрэбна адрэса Гаралдзі, — шапнуў ён Сыньёры.

— Ня мог жа ён туды выправіцца?

— Судзячы па ўсім, менавіта туды.

Сыньёра з турботай паглядзела на яго. — Лепш мне пайсьці.

— Не, дазвольце мне. Вы застаняцеся тут і нагледзіце за вячэрай.

— Я пайду, Эйдан. Я размаўляю на іх мове, я ім пісала.

— Тады пойдзем удзьвюх, — прапанаваў ён.

— Каго пакінем за старэйшага? Канстанцу?

— Не, яна чымсьці засмучаная. Давайце паглядзім.

Яны сядзелі паміж Франчэскай і Луіджы.

Папрасілі слова. Сыньёра і спадар Данн выпраўляюцца шукаць Лярэнца, камандаваньне прымаюць два новых чалавека, Франчэска і Луіджы.

— Чаму яны? — прабурчэў хтосьці.

— Мы апынуліся бліжэй за ўсіх, — прымірэнча ўсьміхнулася Фрэн.

— І лепш за усіх, — зь пераможным выглядам дадаў Луіджы.

Яны адшукалі таксоўку і пад'ехалі да самай хаты. — Тут нават шыкоўней, як я думала, — зазначыла Сыньёра.

— Яму ніколі не патрапіць у месца накшталт гэтага. — Эйдана ўразіла мармуровая брама і велічны двор за ёй.

— Vorrei parlare con la famiglia Garaldi, — вымавіла Сыньёра з упэўненасьцю, якой зусім не выпрабоўвала пад нябачучым позіркам убранага ў форму швэйцара. Той высьветліў, хто яна і па якой справе, і Эйдана захапіла, як упэўнена яна адказала і як настойвала на важнасьці свайго пытаньня. Чалавек у шэрым з пунсовым падышоў да тэлефона і рашуча загаварыў у слухаўку. Час цягнуўся бясконца.

— Спадзяюся, у іх там, у рэстарацыі, усё добра, — сказала Сыньёра.

— Па-за ўсякімі сумненьнямі. Як вам атрымалася так хутка адшукаць новае месца? Яны выглядалі вельмі сардэчна.

— Так, гэта было незвычайна. — Яе погляд блукаў у мілях адгэтуль.

— Але тут паўсюль усе такія любасныя да нас, дык нічога дзіўнага.

— Не. Стольнік, я ведала яго бацькоў. Уяўляеце?

— На Сыцыліі?

— Так.

— І яго самога ведалі?

— З самога нараджэньня … я бачыла, як яго несьлі хрысьціць у царкву.

Вярнуўся швэйцар. — Сыньёр Гаралдзі цалкам заблытаўся, ён жадае размаўляць з вамі асабіста.

— Мы павінны ўвайсьці, я не магу тлумачыцца па тэлефоне, — адказала Сыньёра. Эйдан зразумеў і захапіўся яе мужнасьцю. У той самы час яму не давала супакою фіранка, што прыадчынілася над яе сыцылійскім мінулым.

Іх правялі праз двор, пасьля па шырокай лесьвіцы поруч фантана да высокіх дзьвярэй. Будынак мусібыць прыналежаў вельмі заможным людзям. Няўжо Лапік сапраўды пракраўся сюды?

Насустрач ім у вітальню выкаціўся кругленькі злосны чалавечак у парчовым пільчаку і запатрабаваў тлумачэньня. Яго жонка, спрабуючы супакоіць свайго чалавека, не адставала ні на крок. Дзьверы ў пакой засталіся расхінуты, там, у глыбіні, цалкам разгублены і няшчасны Лапік сядзеў на зэдліку для піяніна.

Яго твар празьзяў пры іх зьяўленьні. — Сыньёра, — паклікаў ён. — Спадар Данн. Зараз вы ім усё растлумачыце. Вы не паверыце, я згубіў увесь мой італьянскі. Здолеў толькі пералічыць ім дні тыдня і поры года. Жах нейкі.

— Sta calma, Lorenzo, — сказала Сыньёра.

— Яны думалі, я А’Донах'ю, яны мне гэта на паперцы пісалі. — Ніколі яны ня бачылі яго такім ускудлачаным і зьбянтэжаным.

— Напрамілы Бог, Лапік, я А’Донах'ю, мяне так клічуць, вось чаму яны падумалі, што гэта вы. Так быў падпісаны мой ліст.

— Вы не А’Донах'ю, — расплакаўся Лапік. — Вы Сыньёра.

Эйдан паклаў рукі на плечы Лапіку, і Сыньёра здолела пачаць. Тлумачэньні, а ён практычна ўсё зразумеў, былі сьціплымі і выразнымі. Яна распавяла аб чалавеку, які знайшоў іх грошы ў Ірляндыі год таму, аб чалавеку, які шмат і цяжка працуе, аб парцье, які даў веры іх добрасардэчным словам падзякі і запрашэньню ў Італію. Яна апісала, як старанна ён вывучаў італьянскую мову. Адрэкамендавала сябе і Эйдана як кіраўнікоў вечаровага клясу. Распавяла, як засмуціла іх непаразуменьне, у выніку якога іх сябар Лярэнца прыняў чужое паведамленьне на свой рахунак. Зараз яны ўсе сыдуць, але, магчыма, па дабрыні душэўнай сыньёр Гаралдзі і яго сям'я здолеюць нейкім эфэктным жэстам прадэманстраваць, што памятаюць яго дабрыню і сапраўды дзіўную сумленнасьць, вернуты ім пачак банкнотаў. Большасьць людзей у большасьці гарадоў, у тым ліку і ў Дубліне, ня сталі бы вяртать уладальнікам знойдзеныя пры такіх акалічнасьцях грошы.

Эйдан дужа сьціскаў дрыготкія плечы Лапіка і разважаў аб дзіўных прыхамацях лёсу. Няхай стаў бы ён Дырэктарам Выгляд-На-Гару. Менавіта да тага ён імкнуўся зусім нядаўна. Але ж ясна як божы дзень, ён бы ўжо зьненавідзеў сваю працу. Куды лепшым выбраньнікам апынуўся Тоні А’Брайн. Чалавек, ня д'ябал у целе, як здавалася яму калісьці. Прыроджаны адміністратар, здольны дамагацца азначанай мэты, змарнелы сваёй барацьбой зь нікацінам і ў найблізкай будучыні зяць Эйдана. Ніколі не ляжалі бы ў Эйдана ў кішэні нататкі да лекцыі ў Форуме. Не стаяў бы ён ніколі ў раскошным рымскім палацы, суцяшаючы ўсхваляванага гатэльнага парцье, з гонарам і захапленьнем любуючыся дзіўнай жанчынай, якая заняла найважнае месца ў яго жыцьці. Дзякуючы ёй твар, кагадзе скажоны злосьцю і сарамлівасьцю, выясьнеў. Усё паўстала на свае месцы.

— Лярэнца, — вымавіў сыньёр Гаралдзі і наблізіўся да Лапіка, якога гэтае набліжэньне зрынула ў жах. — Lorenzo, mio amico. — Ён расцалаваў яго ў абедзьве шчакі.

Лапік адразу пазабываў усе крыўды. — Сыньёр Гаралдзі, — схапіў ён яго за плечы. — Mio amico.

З быстрынёй маланкі астатнія чальцы сям'і разабраліся ў здарэньні. Зьявілася віно і маленькія італьянскія цестачкі.

Зараз з твару Лапіка не схадзіла ўсьмешка ад вуха да вуха. — Giovedi, — у зачараваньні паўтараў ён.

— Чаму ён гэта кажа? — Сыньёр Гаралдзі паслухмяна падняў тост за наступны чацьвер, але жадаў ведаць, у чым справа.

— Я абяцала яму зьвязацца з вамі ў гэты дзень, тым самым спадзявалася перашкодзіць яму прыйсьці сюды самастойна. У сваім лісьце я пытала, ці можам мы наведацца да вас у чацьвер хвілін на дзесяць. Вы не атрымлівалі яго?

Кругленькі чалавечак выглядаў прысаромленым. — Павінен прызнацца, я атрымліваю вялізную колькасьць лістоў з просьбамі, і палічыў ваша пасланьне за адно зь іх. У выпадку яго прыходу яму павінны былі даць грошай. Даруйце мяне, я не занадта ўважліва чытаў ліст. Мне так сорамна.

— Ня трэба, калі ласка. Але скажыце, як вы лічыце, ці можна яму зазірнуць у чацьвер? Бо ён так наладзіўся. І, магчыма, я змагла бы сфатаграфаваць яго з вамі, у яго захаваўся бы здымак на памяць.

Сыньёр Гаралдзі і яго жонка абмяняліся поглядамі. — Чаму бы вам усім не наведаць нас у чацьвер, трохі выпіць, адсьвяткаваць спатканьне?

— Нас сарок два чалавека, — зьбянтэжылася Сыньёра.

— Гэтая хата будавалася для прыёмаў падобнага кшталту, — адказаў ён зь лёгкім паклонам.

Выклікалі аўто і неўзабаве яны перасякалі Рым у накірунку Катаньні па вуліцах, па якіх ці ледзь раней праяжджалі машыны накшталт аўтамабілю Гаралдзі. Сыньёра і Эйдан з гонарам пазіралі адно на аднаго, быццам бацькі, якія выратавалі дзіця зь нягоды.

— Вось бы мая сястра магла мяне бачыць, — нечакана вымавіў Лапік.

— Яна бы пацешылася? — мякка спытала Сыньёра.

— Ну, яна ведала, што так здарыцца. Ці бачыце, мы хадзілі да варажбіткі, і тая прадказала ёй замужжа, дзіцятка і раньнюю сьмерць, а мне посьпехі ў спорце і падарожжа праз мора. Дык неспадзеўкай бы гэта для яе не было, але шкада, што яна не дажыла да гэтай хвілі і ня бачыць мяне.

— Магчыма, насамрэч яна зараз бачыць вас, — паспрабаваў суцешыць яго Эйдан.

— Разумееце, спадар Данн, я ня вельмі веру, што на небе ёсьць хтосьці, — адказаў Лапік. За шыбамі машыны мільгацелі вуліцы Рыма, ціха курняўкаў матор.

— На самай справе, Лапік? А я вось з кожным днём усё больш пераконваюся ў зваротным, — усьміхнуўся Эйдан.

У Катаньні ўсе сьпявалі «Ці Малютка з палёў Атэнры». Захопленыя стольнікі згрудзіліся ў залі і віталі канчатак сьпеву громам аплядысмэнтаў. Нават наведвальнікі, якія адважыліся павячэраць у гэты вечар у Катаньні, далучыліся да агульнай весялосьці. Траіх прышлых сустрэлі гучнымі крыкамі.

Альфрэда пабег за поліўкай.

— Brodo, — удакладніў Лапік.

— Калі жадаеце, можам адразу прыступіць да асноўнай стравы, — прапанаваў Эйдан.

— Перапрашаю, спадар Данн. Мяне пакуль ніхто не вызваляў ад абавязкаў кіраўніка, а я распарадзіўся прынесьці Лярэнца яго brodo. — Луіджы выглядаў змрачней звычайнага. Эйдан спасаваў і пасьпяшаўся прызнаць сваю памылку. — Тады добра, парадак, — зьмяніў лютасьць на літасьць Луіджы.

Фрэн паскардзілася Сыньёры на Кэці. Адзін з маладых стольнікаў угаворвае яе пазьней пагуляць зь ім. Не магла бы Сыньёра абвясьціць, што пасьля вячэры ўсе павінны разам вярнуцца ў гатэль?

— Зразумела, Франчэска, — кіўнула Сыньёра. Дзіўна, ні адна душа не спытала іх, што здарылася з Лапікам. Усе ўспрынялі як належнае факт яго выратаваньня ў вялізарным Рыме, раз за справу ўзяліся яна і Эйдан.

— Лярэнца атрымаў для ўсіх нас на чацьвер запрашэньне на вечарыну, — паведаміла яна. — У шыкоўны палац.

— Giovedi, — пацьвердзіў Лапік, на выпадак калі хтосьці пераблытаў дзень. Падаецца, яны і гэта прынялі як належнае. Сыньёра хутка скончыла поліўку і азірнулася вакол у пошуках Канстанцы. Тая выглядала безуважлівай, нават адхіленай, ад яе звычайнага ажыўленьня не засталося і сьледу. Нешта мусібыць здарылася, але яна ніколі ня распавядзе ў чым справа. Сыньёра і сама такі чалавек, ня ёй даймаць гарапашніцу роспытам.

Альфрэда паведаміў аб неспадзяванке, падрыхтаванай для госьцяў з Ірляндыі. Занесьлі торт колераў ірляндзкага сьцягу, што памяталіся італьянцам з Чэмпіянату Сьвету. Хай на доўгія гады захаваецца ў сэрцах прысутных памяць аб гэтым шчасьлівым вечары.

— Я перад табой, Альфрэда, у неаплатнай пазыке за гэты вечар. Ніколі ня здолею цябе аддзячыць.

— Здолееце, Сыньёра. Ці не маглі бы вы заўтра прыйсьці паразмаўляць са мной? Калі ласка?

— Толькі ня заўтра, Альфрэда. Сыньёр Данн будзе распавядаць аб Форуме.

— Вы можаце слухаць сыньёра Данна ў любы час, а ў мяне ўсяго колькі дзён на размову з вамі. Калі ласка, Сыньёра, умольваю вас.

— Магчыма, ён зразумее, — Сыньёра са ўздыхам паглядзела на Эйдана. Яна ня можа падвесьці яго, для яго гэтулькі значыць тая лекцыя. Па ягонай задуме перад вачыма слухачоў паўстане старажытны Рым, Рым тых часоў, калі па ім імчаліся калясьніцы. Але хлопчык такі ўсхваляваны, яму відавочна неабходна гутарка зь ёй. Дзеля мінулага, дзеля ўсіх і ўсяго, яна павінна яго выслухаць.

Сыньёра зь лёгкасьцю зладзіла вяртаньне Кацярыны ў гатэль і выратавала яе з лап стольніка; яна проста папрасіла Альфрэда неадкладна адклікаць юнака. Вялізныя рымскія вочы вымалілі ў Кацярыны згоду на сустрэчу ў іншы вечар. На разьвітаньне ён пацалаваў ёй руку і падараваў чырвоную ружу.

Коні так і не разабралася з загадкавым паведамленьнем. Па словах сыньёры Буона Сера ёй даручылі перадаць канвэрт сыньёры Кейн. Ні яна, ні яе муж ня памятаюць, хто гэта быў, мужчына або жанчына. Гэта назаўжды застанецца таямніцай, сказала сыньёра Буона Сера. Ад турботы Коні Кейн да раніцы не злажыла вачэй. Чаму некаторыя рэчы павінны назаўжды застацца таямніцай? Добра бы падзяліцца з Сыньёрай, але ня варта навязвацца гэтай спакойнай жанчыне.

— Не, вядома, калі ў вас свае справы. Справы, зьвязаныя з Сыцыліяй, — спахмурнеў Эйдан.

— Мне так шкада, Эйдан. Я так чакала тага дню.

— Так, — ён імкліва адвярнуўся, каб прыхаваць расчараваньне і крыўду на сваім твары, але занадта позна. Сыньёра зазначыла.

— Не абавязаныя мы ісьці на гэтую лекцыю, — Лу цягнуў Сьюзі назад у ложак.

— Мне карціць пайсьці, — працівілася яна.

— Лацінскія, рымскія багі, старажытныя храмы … вядома не карціць.

— Спадар Данн рыхтаваўся некалькі тыдняў. І потым, Сыньёра жадала бы, каб мы пайшлі.

— Самой яе там ня будзе, — з выглядам знатака заявіў Лу.

— З чаго ты ўзяў?

— Я чуў, яна яму уначы казала. Ён скрывіўся, як ад цытрыны. Ну і мы ня пойдзем, — Лу скруціўся абаранкам на ложку.

— Не, тым больш мы павінны пайсьці падтрымаць яго, — перш як ён пасьпеў запярэчыць, Сьюзі накінула шляфрок і высьлізнула за дзьверы. Ён здолеў злавіць яе толькі ў калідоры, на паўдарозе да ваннай.

Лізі і Біл старанна рабілі канапкі. — Адылі выдатная ідэя, — ажыўлена выгукнуў Біл у надзеі ўкараніць штосьці падобнае ў іх звычайнае жыцьцё. Лізі і эканомія, аб тым можна толькі маліцца. Хоць у гэтай паездцы яна паводзіла сябе бездакорна, нават не зазіралася на абутковыя крамы. Адзін раз зьвярнула ўвагу на кошт італьянскага марозіва, перавяла ліры ў фунты і адзначыла, што гэта не занадта добрая думка.

— Ой, Біл, не вярзі. Калі мы пачнем купляць вяндліну, яйкі і такія файныя булачкі для канапак, выйдзе куды даражэй за нашу звычайную талерку поліўкі ў пабе.

— Магчыма.

— Але калі ты атрымаеш тут месца ў міжнародным аддзяленьні банку, можна будзе дазволіць сабе такое. Як ты лічыш, мы будзем жыць у гатэлі ці на ўласнай віле?

— На віле, трэба меркаваць, — змрочна выказаў здагадку Біл. Занадта нязбытным і непраўдападобным гэта падавалася.

— Ты ўжо наводзіў даведкі?

— Наконт вілы? — ашаломлена паглядзеў на яе Біл.

— Наконт вакансій у банку. Памятаеш, чаму мы пачалі вывучаць італьянскі? — падціснула вусны Лізі.

— Спачатку, — пагадзіўся Біл, — але зараз я займаюся толькі таму, што мне гэта падабаецца.

— Хочаш сказаць, мы ніколі ня будзем багатыя? — у вялізных блакітных вачах Лізі зьявілася турбота.

— Не-не, я не хачу сказаць нічога такога. Мы будзем багатыя. У першы ж дзень пасьля адпачынку я пастараюся ўсё высьветліць, дай веры.

— Я табе веру. Ну вось, я ўсё зрабіла і загарнула, падсілкуемся пасьля лекцыі. І паштоўкі тады ж адправім.

— Адну адправіш свайму таце, — цьвёрда хіліў сваю лінію Біл Бурк.

— Ты зь ім добра зладзіў, так?

Іх кароткі візыт у Галуэй увянчаўся посьпехам у прымірэньні бацькоў Лізі. Прынамсі яны размаўлялі паміж сабой і дамовіліся аб новай сустрэчы.

— Так, ён мне спадабаўся. Такі фацэтны, — Біл не знайшоў лепшага азначэньня чалавеку, які амаль зьплюшчыў яго руку ў сваёй і заняў у яго дзесяць фунтаў праз дзесяць хвілін пасьля знаёмства.

— Такое палягчэньне, што табе падабаецца мая сям'я, — сказала Лізі.

— А табе мая, — пагадзіўся ён.

Яго ўласныя бацькі сталі ставіцца да Лізі значна цяплей. Яе спадніцы сталі даўжэй, выразы карацей. Яна распытвала яго бацьку аб нарэзцы бэкону, аб розьніцы паміж вэнджаным і вяленым бэконам. Яна бясконца гуляла з Алівіяй у крыжыкі-нулікі, часьцяком паддаючыся ёй, пасьля чаго пакой захлынаў лямант захапленьня. Вясельле ня будзе багата праблемамі, што палохалі яго зусім нядаўна.

— Пойдзем паслухаем аб вясталках, — расплыўся ва ўсьмешцы Біл.

— Аб чым?

— Лізі! Ты не чытала? Бо спадар Данн даў нам аркуш, сказаў, што так мы здолеем больш запомніць.

— Давай хутчэй сюды, — запатрабавала Лізі.

Эйдан Данн зрабіў невялічкі плян, вылучыўшы месцы, якія яны наведаюць, і забясьпечыўшы іх сьціплымі тлумачэньнямі. Яна хуценька праглядзела і вярнула.

— Думаеш, ён сьпіць з Сыньёрай? — у яе загарэліся вочы.

— Калі так, Лярэнца і Канстанца будуць ведаць.

Канстанца і Сыньёра апрануліся і памкнуліся спусьціцца ўніз, пасьнедаць. У паветры адчувалася недаказанасьць.

— Канстанца?

— Si, Signora?

— Магу я папрасіць вас рабіць сёньня нататкі, калі Эйдан будзе распавядаць? Я не магу пайсьці і жудасна засмучаная, ну і, думаю, ён засмучаны. — Сыньёра выглядала сумнай.

— А вы павінны прапусьціць?

— Так, на жаль.

— Упэўненая, ён зразумее. Але я буду слухаць вельмі ўважліва, і, зразумела, усё вам перакажу. — Пасьля невялікай паўзы Коні загаварыла зноў. — М-м, Сыньёра?

— Si, Constanza?

— Проста … вы калісьці чулі каб нехта з групы кепска адклікаўся аба мне? Нейкія крыўды, або, магчыма, хтосьці страціў грошы па віне майго мужа, ці яшчэ нешта?

— Не, ніколі. Я ніколі ні ад каго аб вас нічога не чула. А чаму вы пытаеце?

— Хтосьці перадаў мне даволі жудасную цыдулку. Можа, жадалі пажартаваць, але я знэрвавалася.

— Што за цыдулка? Распавядзіце, калі ласка.

Коні выняла лісток з кішэні і паказала. Вочы Сыньёры напоўніліся сьлязамі. — Калі гэта здарылася?

— Яе пакінулі для мяне ўчора ўвечар, перад выхадам. Невядома хто. Я пытала, але Буона Сера ня ведаюць.

— Гэта ня мог быць ніхто з нашай групы, Канстанца, шчыра вам кажу.

— Але каму яшчэ вядома, што мы ў Рыме?

Сыньёра сёе-тое ўзгадала. — Эйдан распавядаў, у Дубліне нейкая звар'яцелая цікавілася, у якім гатэлі мы ўсе спыніліся. Магчыма такое? Нехта, хто перасьледавае вас?

— З напругай верыцца, ужо вельмі за вушы прыцягнута.

— Але яшчэ цяжэй паверыць, што гэта зрабіў хтосьці з групы.

— Чаму мяне? Зараз? І у Рыме?

— Хтосьці мог затаіць на вас крыўду, як вы лічыце?

— Сотні людзей, улічваючы ўчынкі Гары. Але ён за кратамі.

— Ніякіх вар'ятаў або неўраўнаважаных?

— Не, колькі мне вядома. — Коні рашуча ўзяла сябе ў рукі. Няма чаго марнаваць час на здагадкі і хваляваць Сыньёру. — Я проста пастараюся трымацца далей ад падарожнай часткі і быць уважлівей. І не хвалюйцеся, Сыньёра, я ўсё занатую. Абяцаю, перакажу вам лекцыю да апошняга слова.

— Альфрэда, спадзяюся, гэта важна. Ты паняцьця ня маеш, як засмучае сёе-каго мая адсутнасьць на лекцыі.

— У вас тут шмат лекцый, Сыньёра.

— Гэтая асаблівая. Паўстане мноства праблем. Тым ня менш?

Ён зрабіў ім каву і сеў поруч яе. — Сыньёра, я павінен прасіць вас аб вялізнай ласцы.

У яе стала тужліва на душы. Ён зьбіраецца прасіць у яе грошай. Адкуль яму ведаць, што ў яе нічога няма. Увогуле нічога. Па вяртаньні ў Дублін у яе ня будзе ні пэні. Прыйдзецца прасіць Селіванаў дазволіць ёй жыць у іх у пазыку да верасьня, калі ў школе зноў пачнуць плаціць. Усё да апошняга пэні яна абмяняла на ліры, каб плаціць за сябе ў гэтым viaggio. Як мог хлопчык з простай вёсачкі, які працуе ў заняпалай рымскай рэстарацыі, здагадацца аб тым? Ён бачыў яе на чале сарака чалавек, важнай пэрсонай. Нават магутнай.

— Гэта можа апынуцца нялёгка. Ты шмат чаго ня ведаеш, — пачала яна.

— Я ведаю ўсё, Сыньёра. Я ведаю, мой бацька кахаў вас, і вы кахалі яго. Вы сядзелі ў акна, гафтуючы, пакуль мы расьлі. Я ведаю, як добра вы паступілі па дачыненьні да маёй маці, і хоць вы і не жадалі зьяжджаць, калі яна і мае стрыі сказалі, што надышоў час пакінуць нас, вы зьехалі.

— Ты ўсё гэта ведаеш? — яе голас гучаў ледзь чутна.

— Так, мы ўсе ведалі.

— Як даўно?

— З тых часін, як я сябе памятаю.

— Так цяжка даць веры. Я меркавала… зрэшты, ня мае значэньня, што я меркавала…

— Нам усім было так сумна, калі вы зьехалі.

Яна падняла вочы і ўсьміхнулася. — Вы сумавалі? Шчыра?

— Так, мы ўсе. Вы дапамаглі нам усім. Мы ведаем.

— Як вы пазналі?

— Інакш мой бацька ніколі бы так не паступіў. Вясельле Марыі, кавярня ў Аннунцыяце, ад'езд брата ў Амэрыку … усё. Гэта ўсё вы.

— Не, ня ўсё. Ён любіў вас, прагнуў для вас лепшага. Часам мы размаўлялі. Вось і ўсё.

— Нам карцела адшукаць вас, калі памерла маці. Карцела напісаць і распавесьці вам. Але мы нават ня ведалі вашага імя.

— Дзякуй вам за гэта.

— А зараз, зараз Бог прывёў вас у гэтую рэстарацыю. Вас даслаў Бог, я ўпэўнены. — Яна прамаўчала. — І зараз я магу папрасіць вас аб вялізнай, вялізнай ласцы. — Яе пальцы сьціснуліся ў кулак. Чаму ў яе няма грошай? У большасьці жанчын у яе ўзросьце ёсьць зьберажэньні, хоць невялічкія. Усё жыцьцё яна так бестурботна ставілася да рэчаў. Калі б у яе было хоць нешта, што яна магла бы прадаць для тага хлопчыка, якому, мусіць, жудасна цяжка прасіць яе …

— Мая просьба, Сыньёра …

— Так, Альфрэда.

— Ведаеце, у чым яна?

— Скажы мне, Альфрэда, і калі я здолею, я зраблю.

— Мы жадаем, каб вы вярнуліся. Мы жадаем, каб вы вярнуліся дахаты, Сыньёра. У месца, якому вы прыналежыце.

Замест сьняданку Канстанца выправілася па крамах. Яна купіла жаданыя мяккія туфлі і доўгі ядвабны шалік для Сыньёры. З шаліка зрэзала цэтлік дызайнэру, на выпадак, калі Элізабэт ўбачыць назву і абвесьціць, колькі гэта павінна каштаваць. Потым, набыўшы яшчэ сёе-тое, вярнулася зварот і далучылася да экскурсіі да Форума.

Лекцыя ўсіх прывяла ў захапленьне. Як сказаў Луіджы, гаротныя хрысьціяне, ўцягненыя да Калізэя, літаральна ўставалі перад вачыма. Спадар Данн папярэдзіў, што ён усяго толькі замшэлы, стары настаўнік латыні і абяцае доўга не затрымліваць іх увагу, але па канчатку ўсе білі ў ладкі і патрабавалі працягу. Ён зьдзіўлена ўсьміхнуўся. Пасыпаліся пытаньні. Эйдан адказаў на ўсе, часам паглядаючы на Канстанцу, якая ўвесь час трымала перад ім апарат, але не зрабіла ніводнага здымку.

Для перакусу яны, выцягнуўшы свае канапкі, разьбіліся на дробныя групкі. Коні Кейн назірала за Эйданам Даннам. У яго не было лусьцікаў, ён проста адышоў да сьцяны і сеў там з адсутным выглядам, гледзячы ў нікуды. Ён растлумачыў усім, як дабрацца да гатэлю. Пераканаўся, што Лапік у надзейных руках Барталамеа і яго фацэтнай мініятурнай сяброўкі Фіёны. А потым проста сеў тут, засмучаны. Тая, для якой ён рыхтаваў лекцыю, так і не зьявілася.

Коні не магла вырашыць, ці варта далучыцца да яго. Але ці наўрад яна можа сказаць яму штосьці карыснае. Таму яна выправілася ў рэстарацыю і замовіла сабе грыль-рыбу і віно. Прыемна мець такую магчымасьць. Ледзь прыгубўшы, яна стала варажыць, хто ж мог зьявіцца з Дубліна палохаць яе. Няўжо Гары даслаў кагосьці? Занадта турботна думаць аб тым. Абсурдна спрабаваць растлумачыць нешта італьянскай паліцыі. Цяжка будзе знайсьці нават ірляндзкае дэтэктыўнае агенцтва, што ўспрыме яе сур'ёзна. Ананімныя лісты ў рымскі гатэль? Паставіцца да такога сур'ёзна немагчыма. Але, вяртаючыся ў гатэль, яна трымалася бліжэй да гожых камяніц.

Яна нэрвова паведамілася, ці не было новых пасланьняў.

— Не, сыньёра Кейн, нічога.

Бары і Фіёна памкнуліся ў бар, дзе Бары падчас Чэмпіянату Сьвету сустрэў усіх гэтых цудоўных італьянцаў. Ён захапіў фатаграфіі таго лета, сьцяжкі, вымпелы і кепку Джэка Чарлтона.

— Ты ім пісаў, паведамляў, што прыедзеш? — спытала Фіёна.

— Не, тут зусім іншае, проста прыходзіш, а яны ўсе там.

— Кожны вечар?

— Ну, не кожны … але амаль.

— Няхай бы яны шукалі цябе ў Дубліне. Цалкам маглі не засьпець у пабе. Імёнаў, адрэсаў у цябе няма?

— Імёны ды адрэсы ў такім пытаньні справа дзесятая.

Фіёна паспадзявалася, што ён мае рацыю. Для яго гэтулькі значыла ізноў сустрэцца зь імі са ўсімі, ізноў перажыць тыя файныя дні. Ён будзе вельмі расчараваны, калі нікога не засьпее. Альбо, горш за тое, калі яго забылі.

Гэты вечар усім падавалася правесьці па сваім меркаваньні. Калі бы справы разгортваліся інакш, Коні б з задавальненьнем выправілася пабадзяцца з Фрэн і Кэці, падзівіцца на вітрыны, выпіць па кубачку кавы на вольным паветры. Але Коні пабойвалася выходзіць у цемры, раптам хтосьці сапраўды задумаў пхнуць яе пад колы машын, што імкліва нясуцца па рымскіх вуліцах.

Будзь усё інакш, Сыньёра і Эйдан павячэралі бы разам і сплянавалі заўтрашняе наведваньне Ватыкана. Але ён пакутаваў ад крыўды і самоты, а ёй патрабавалася трошкі супакою, каб абмеркаваць зробленую ёй неверагодную прапанову.

Яны прасілі яе вярнуцца і дапамагчы ім з гасьцініцай, прыцягнуць англамоўных турыстаў, стаць часткай таго жыцьця, за якім яна так доўга назірала з боку. Тады здабудуць сэнс усе тыя гады, цягам якіх яна глядзела і чакала. У яе зьявіцца як будучыня, так і мінулае. Альфрэда ўмольваў яе вярнуцца. Для пачатку нават ў госьці, агледзецца. Яна зразумее, наколькі вялікі яе ўкладаньні, як захапляюцца ёю людзі. І вось Сыньёра ў адзіноце сядзела ў кавярні, спрабуючы асэнсаваць усё гэта.

Праз некалькі вуліц ад яе Эйдан Данн сядзеў за куфлям піва, спрабуючы абмеркаваць усе дадатныя бакі тага падарожжа. Ён зладзіўся з стварэньнем кляса, што ня толькі праіснаваў год, але ўрэшце ў поўным складзе адправіўся ў Рым. Безь яго гэтыя людзі ніколі бы не зрабілі нічога падобнага. Ён падзяліў зь імі сваю любоў да Італіі, сёньня падчас лекцыі ніхто не нудзіўся. Ён ажыцьцявіў усё задуманае. Па сутнасьці, гэта быў год трыюмфу. Але гучаў у яго душы і іншы голас, голас, што адносіў усе тыя заслугі на Норын кошт. Іх запал яе рук справа, зь яе сьмешнымі гульнямі і яе скрынкамі, што ператвараюцца ў лякарню, у вакзал, у рэстарацыю. Гэта Нора дала ім фацэтныя імёны і ўпэўненасьць у тым, што ў адзін выдатны дзень яны выправяцца ў viaggio. А зараз магія Італіі занадта моцна падзейнічала на яе.

Ёй трэба пагаварыць аб справе, сказала яна яму. Якая справа можа ў яе быць з сыцылійскім стольнікам, нават калі яна ведала яго з маленства? Ён, нават не прымячаючы, замовіў сабе трэці куфель. Вакол яго ў сьпякотнай рымскай начы шпацыравалі натоўпы людзей. Ніколі ў жыцьці не адчуваў ён сябе так самотна.

Кэці і Фрэн памкнуліся на шпацыр. Яны сплянавалі маршрут да Piazza Navona, куды хадзілі ў першы вечар. Ці не жадае Лапік скласьці ім кампанію?

Лапік вывучыў маршрут. Ён праходзіў па вуліцы, дзе жылі яго сябры Гаралдзі. — Захадзіць мы ня станем, — сказаў Лапік, — але я здолею паказаць вам камяніцу.

Гледзішча ашаламіла Фрэн і Кэці.

— Не маглі нас запрасіць на вечарыну ў такі палац, — выгукнула Кэці.

— Giovedi, — ганарліва заявіў Лапік. — Вось пабачыце, у чацьвер. Ён захацеў усіх нас, сорак два чалавека. Я сказаў яму quarantadue, але ён сказаў si, si, benissimo.

Адным цудам болей у гэтай вандроўцы.

Коні чакала Сыньёру, каб перадаць ёй інфармацыю і падрыхтаваную неспадзеўку. Але тая не вярнулася да сутоньня. З вакна даносіліся зрыўкі гутарак. Людзі, ідучы па вуліцы, гукалі адно аднаго, зьвінелі нажы ў найблізкай рэстарацыі, шумела вечаровая плынь машын. Коні вырашыла, што не дазволіць таемнаму, брыдкаму аўтару цыдулкі замкнуць яе ў чатырох сьценах. Хто бы то ні быў, ён ня стане забіваць яе ў людным месцы. Нават калі яго даслаў Гары.

— Трасца яго бяры, калі я праседжу тут увесь вечар, ён пераможа, — сказала Коні ўслых. Яна прайшлася да піцэрыі, што разьмясьцілася на маставой на рагу і адшукала там вольны столік. Быццам ніхто не сачыў за ёй ад дзьвярэй гатэлю Франкабола.

Лу і Сьюзі шпацыравалі за ракой, у Траставэры. Яны абышлі разам зь Білам і Лізі маленькі пляц, але, як і папярэджвала Сыньёра, рэстарацыі апынуліся для іх задарагія. Як выдатна, што яны вывучылі ўсё наконт piatto del giorno, і прылаўчыліся лічыць у італьянскіх лірах, замест таго, каб бясконца перакладаць іх на ірляндзкія грошы.

— Трэба было пакінуць некалькі канапак, — сумна ўздыхнула Лізі.

— Гэтыя рэстарацыі нам не па кішэні, — па-філязофскі зазначыла Сьюзі.

— Усё гэта несумленна, — заявіў Лу. — Большасьць гэтых людзей шустрыць, таму яны могуць сабе такое дазволіць. Ужо дайце мне веры.

— Вядома, Лу, але гэта ня мае значэньня. — Сьюзі не жадала варушыць мінулае. Тут і абмяркоўваць няма чаго, і ўсё ж часам Лу з прыкметнай нудой раняў некалькі слоў аб тым, наколькі лягчэй бы ім жылася, ня будзь яна такой сумленнай.

— Маеш на ўвазе крадзеныя крэдытныя карткі? — зацікаўлена спытаў Біл.

— Нічога падобнага, чыста сяброўскія ласкі. Хтосьці робіць ласку і атрымлівае абед, ці вялікую ласку і шмат абедаў альбо машыну. Прасьцей простага.

— Трэба зрабіць безьліч ласак, каб атрымаць машыну, — выказала здагадку Лізі.

— І так, і не. Не абавязкова рабіць шмат, досыць быць надзейным. Бадай, менавіта на гэта разьлічваюць людзі, робячы ўзаемныя ласкі.

Усе кіўнулі, зьбянтэжаныя. Часам Сьюзі пільна разглядала свой вялізны смарагд. Гэтулькі людзей пераконвалі яе ў сапраўднасьці каменя, што яна паволі пачала задумвацца, ці не зьяўляецца ён вынікам вялізнай ласкі, якую Лу аказаў камусьці. Пазнаць яго кошт не складае напругі. Але тады высьветліцца зашмат. Лепш заставацца ў недасьведчанасьці.

— Вось бы нехта папытаў нас аб ласцы, — летуценна працягнула Лізі, зіркаючы на рэстарацыі. Там ад століка да століка крочылі музыкі, прадаўцы кветак прапаноўвалі наведвальнікам ружы на доўгіх сьцеблах.

— Лепей заплюшчы вочы, Элізабэт, — са сьмехам прапанаваў Лу.

У гэты момант за найблізкім да дарогі столікам ускочылі на ногі мужчына і жанчына. Кабета ляснула мужчыну па твары. Мужчына выхапіў у яе торбу і перамахнуў праз невысокі плот.

У адно імгненьне Лу злавіў яго, рэзка заламаў за сьпіну адну руку, іншую, з выкрадзенай торбай, падняў для ўсеагульнага агляду. Потым скрозь натоўп даставіў яго нацянькі да ўладальніцы торбы.

Распачаліся экспансіўныя тлумачэньні на італьянскай мове, у выніку якіх прыбыў вэн з carabinieri, а ўсеагульнае хваляваньне яшчэ ўзрасло. Яны так і не дабралі розуму ў здарэньні. Амэрыканцы непадалёк меркавалі, што жанчына пасварылася з суцянёрам. Нейкія ангельцы сьцьвярджалі, што гэта быў прыяцель жанчыны, які мае патрэбу ў ратаваньні ад прыхільнасьці да наркотыкаў. Француская пара настойвала, што мела месца сварка паміж каханкамі, але мужчыну ткі трэба было выправіць у паліцыю.

Лу з сваімі сябрамі апынуўся героем гадзіны. Жанчына прапанавала яму ўзнагароду. Лу хуценька трансфармаваў яе ў абед на чацьвярых. Гэта цалкам ўсіх задаволіла.

— Con vino, si e possibile? — дадаў Лу. Яны ўпіліся да страты пульсу і змушаныя былі вяртацца на таксоўке.

— Што за чудоўны адвячорак, у жыччі ня бавіла час лепш, — прамармытала Лізі, двойчы зваліўшыся, перш як ёй атрымалася ўзгрувасьціцца ў таксоўку.

— Галоўнае не выпускаць шанец, — адгукнуўся Лу.

Коні разглядала публіку ў піцэрыі. У асноўным моладзь, аднагодкі яе дзяцей. Вясёлыя, жвавыя, перабіваюць адно аднаго, рагочуць. Няхай гэта апынецца апошнім месцам, якое яна ўбачыць. Няхай нават усё праўда і хтосьці, пакінуўшы пужальную цыдулку ў гатэлі, крадзецца за ёй па пятах. Але ня могуць жа яе забіць тут, ва ўсіх на вачах? Гэта немагчыма. А як яшчэ растлумачыць ліст? Ён па-ранейшаму ў яе кішэні. Можа, цыдулку ёй напісалі проста так, прыстрашыць як сьлед? Пасланьне можа быць ад Гары, або ад аднаго зь яго паплечнікаў, як ён іх заўсёды зваў. Ён звар'яцеў? Або жадае яе зьвесьці з глузду? Коні бачыла такі фільм. Нельга паддавацца.

На столік зваліўся цень і яна падняла галаву, чакаючы ўбачыць стольніка або жадаючага запазычыць пару вольных крэслаў. Але яе вочы сустрэліся з вачамі Сабіны Кэсі, шматгадовай палюбоўніцы яе мужа. Жанчыны, якая дапамагла Гары пракруціць афёру з грашыма, нават не адзін раз, а двойчы.

Яе твар зараз падаваўся зусім іншым, пастарэлым, стомленым. Зьявіліся маршчыны, якіх не было раней. Вочы гарэлі нейкім дзікім агнём. Раптам Коні адчула сапраўдны жах. Голас зьмяніў ёй. Яна не магла вымавіць ні словы.

— А ты ўсё самотная, — твар Сабіны скрывіўся ў пагардлівай усьмешцы. Коні дагэтуль не магла размаўляць. — Ня мае значэньня, у якім ты горадзе і колькі ёлупняў падарожнічае з табой, кампанію табе, як заўжды, скласьці няма каму. — Яна выдала хрыплы, рохкаючы сьмяшок.

Коні прымусіла сябе захоўваць спакой, на яе твары не павінна зьявіцца і ценю страху. Ёй на дапамогу дашлі гады змушанага прытворства. Яна абвыкла рабіць выгляд, што ўсё нармалёва. — Ва ўсялякім разе зараз я не адна, — яна высунула крэсла для Сабіны.

Твар Сабіны яшчэ змрачнеў. — Як заўсёды важная лэдзі, у якой нічога за душой. Нічога. — Сабіна гаварыла гучна і злосна. Людзі пачалі абарачвацца на іх у прадчуваньні непрыемнай сцэны.

Коні адказала наўмысна ціха. — Ці ледзь гэтае месца падыходзіць важнай лэдзі. — Яна спадзявалася, яе голас не дрыжыць.

— Не, гэта частка дабрачыннай праграмы герцагіні ў трушчобах. Сапраўдных сяброў у цябе няма, вось ты і апекуеш статак лайдакоў, выправілася зь імі ў танную вандроўку, і нават тут яны цябе не жадаюць. Ты заўсёды будзеш адна, табе варта парыхтавацца.

Коні стала колькі лягчэй дыхаць. Магчыма, Сабіна Кэсі ня мае намеру забіваць яе. Яна бы ня стала казаць аб самотнай, пустой будучыні, зьбіраючыся нанесьці сьмяротны ўдар. Гэта надало Коні трошку мужнасьці. — Я гатовая. Хіба я не была адна доўгія гады?

Сабіна паглядзела на яе са зьдзіўленьнем. — Ты цалкам спакойная, дакладна?

— Не сказала бы.

— Ты ведала, што ліст ад мяне? — спытала Сабіна. Яна сапраўды расчараваная, ці яна радая, што выклікала такі жах? У вачах яе па-ранейшаму мігціць утрапёнасьць. Як жа лепей адрэагаваць? Пацьвердзіць, што паняцьця ня мела, або разумней зрабіць выгляд, што адразу падазравала Сабіну? Нейкі кашмар, вось зразумей, які шлях дакладны.

— Падазравала, але не была ўпэўненая. — Коні ўразіла, наколькі роўна прагучаў яе ўласны голас.

— Чаму мяне?

— Ты адзіная, каго гэтулькі турбуе Гары, каб напісаць такое.

Сабіна моўчкі стаяла, абапіраючыся на сьпінку крэсла. Вакол іх па-ранейшаму гаманіў і сьмяяўся натоўп. Дзьве іншаземкі ня ўчэпяцца адна адной ў валасы, а падобна было на тое. Нічога цікавага не прадбачыцца. Коні ня стала запрашаць яе сесьці. Ня стала рабіць выгляд, што яны могуць пасядзець разам, як звычайныя людзі. Сабіна Кэсі пагражала забіць яе, яна не ў сваім розуме.

— Ён ніколі не кахаў цябе, ведаеш? — абвесьціла Сабіна.

— Насамрэч, магчыма, кахаў, у самым пачатку, да таго як пазнаў, што сэкс не дае мне асалоды.

— Асалода! — чмыхнула Сабіна. — Па яго словам, ты ўяўляла сабою мізэрнае гледзішча, ляжала заціснутая, перапуджаная, хлюпаючы носам. Ён спажыў менавіта гэты выраз. Мізэрнае гледзішча.

Вочы Коні павузіліся. Гэта ўжо падступства вышэйшай спробы. Гары выдатна ведаў, як яна рупілася, як імкнулася да блізкасьці зь ім. Вельмі сіберна было распавесьці Сабіне ўсе падрабязнасьці. — Ведаеш, я імкнулася, спрабавала нешта зьмяніць.

— На самай справе?

— Так. Гэта было пакутліва, прычыніла сум, боль і ўрэшце не прывяло ні да чаго добрага.

— Яны сказалі, што ты бярвеньне, так? — Сабіна пераможна, пагардліва хітала галавой, яе прамыя доўгія валасы падалі ў твар. Ад эфэктнай спадарычні Кэсі былых часін не засталося і сьледу.

— Не, ня так.

— Тады што ж яны сказалі? — Сабіна, падаецца, зацікавілася насуперак уласнаму жаданьню.

— Яны сказалі, я не магу давяраць мужчынам, бо мой бацька спусьціў усе нашы грошы.

— Трызьненьне сівой кабылы.

— Вось і я так адказала. Трохі ветлівей, але сутнасьць тая самая, — на твары Коні зьявілася прывіднае падабенства ўсьмешкі.

Нечакана Сабіна прысунула крэсла і села. Зараз, зблізку, Коні ўбачыла, якое разбуральнае дзеяньне аказалі на Сабіну апошнія месяцы. Кашуля ў плямах, спадніца вісіць, пазногці брудныя і абламаныя. Ніякай касмэтыкі, твар безупынна тузаецца. Яна на пару гадоў маладзей за мяне, падумала Коні, а выглядае куды старэй.

Гары насамрэч сказаў, што пакончыў зь ёй? Мусіць, гэта яе падкасіла. Коні зазначыла, як яна схапіла нож зь відэльцам і пачала перабіраць іх, перакладаць з рукі ў руку. Яна цалкам не ў сабе. Ім пакуль не атрымалася вылучыцца з гушчару.

— Калі аглядаесься назад, жыцьцё падаецца пражытым марна. Ён павінен быў ажаніцца на табе, — сказала Коні.

— У мяне бракавала стылю, яму патрэбна была не такая гаспадыня.

— Гэта складала толькі малую, цалкам малаважную частку яго жыцьця. Ён практычна жыў з табой. — Коні спадзявалася, тая тактыка спрацуе. Усьцешыць Сабіну, прадставіць яе цэнтрам жыцьця Гары. Не дазваляць ёй нэрвавацца і ўспамінаць, што ўсё скончана.

— Ясная справа, у хаце ён быў пазбаўлены каханьня, прыходзілася кудысьці ісьці. — Сабіна сербанула Кьянці з келіху Коні.

Поглядам і рухам пальца Коні дала стольніку ведаць, што ім патрэбны яшчэ віно і другі келіх. Нешта ў яе абліччы прымусіла яго проста пакінуць на стале келіх і пляшку і адысьці без прынятага тут лагоднага прывітаньня.

— Я доўгі час кахала яго.

— Выдатны спосаб давесьці гэта — здаць яго і замкнуць за краты.

— На той час каханьне ўжо сышло.

— Я ніколі не спыняла яго кахаць.

— Ведаю. І за ўсё гэта ты можаш ненавідзець мяне, але я да цябе нянавісьці не выпрабоўваю.

— Няўжо?

— Не. Ты заўжды была патрэбна яму, думаю, патрэбна і па гэты дзень.

— Ужо не, па тваёй літасьці. Ён зьбіраецца перабрацца ў Англію, калі выйдзе. Гэта ўсё твая віна. Ты зрабіла для яго жыцьцё ва ўласнай краіне немагчымым. - У Сабіны твар пайшоў плямамі.

— Мяркую, ты паедзеш зь ім.

— Памыляесься. — Пагардлівая ўсьмешка ізноў скрывіла яе вусны і погляд стаў вельмі, вельмі разьюшаны.

Патрабавалася тэрмінова выпраўляць сытуацыю. — Я раўнавала да цябе, але не ненавідзела. Ты дала яму ўсё, каханьне, сэкс, ляяльнасьць, поўнае разуменьне ў працы. Ён бавіў з табой вялізную частку свайго часу. Як, дзеля Бога, было мне не раўнаваць? — Ёй атрымалася вярнуць увагу Сабіны. Таму яна працягнула. — Але я не выпрабоўвала да цябе нянавісьці, дай веры.

Сабіна глядзела на яе зь цікавасьцю. — Мяркую, цябе больш уладкоўвала, каб у яго была толькі я, як сьціжма жанчын, так?

Коні разумела, тут варта быць вельмі асьцярожнай. Ад тага можа залежыць усё. Яна паглядзела на руіны, што засталіся ад твару Сабіны Кэсі, якая заўсёды кахала Гары Кейна і працягвала яго кахаць. Няўжо Сабіна, такая блізкая зь ім, ня ведала аб стуардэсе, аб гаспадыні гатэлю ў Галуэйе, аб жонцы аднаго з фундатараў? Яна кінула яшчэ адзін вывучаючы погляд на гэты твар. Колькі магчыма судзіць, Сабіна Кэсі непарушна верыць у тое, што была адзінай жанчынай у жыцьці Гары Кейна.

Коні задуменна загаварыла. — Мяркую, ты права. Зьневажальна было бы ўсьведамляць, што ён бегае за кожнай спадніцай … адылі хоць мне гэта і не падабалася … я разумела, у вас асаблівыя адносіны. Як я ўжо сказала, ён павінен быў з самога пачатку ажаніцца на табе.

Сабіна выслухала. І абмеркавала. Калі яна нарэшце сфармулявала пытаньне, яе вочы былі вузкія і цалкам вар'яцкія. — А калі ты зразумела, што я зьявілася сюды за табой і напісала тую цыдулку, чаму ты не спалохалася?

Коні дагэтуль выпрабоўвала жах. — Мяркую, мне падавалася, ты разумееш, якія бы цяжкасьці ні існавалі, або нават існуюць, ты адзіная нешта значыш у жыцьці Гары. — Сабіна досыць уважліва слухала. Коні працягнула. — І, зразумела, я пакінула свайго кшталту страхоўку, таму табе сухой з вады ня выйсьці, калі я пацярплю.

— Што ты?

— Даслала ліст свайму адвакату, загадаўшы адчыніць у выпадку маёй раптоўнай сьмерці ў Рыме або яшчэ недзе. Прыклала копію тваёй цыдулкі і паведаміла, што ў мяне ёсьць падставы падазраваць, што пагроза зыходзіць ад цябе.

Сабіна кіўнула амаль захоплена. Уцешна ўсьведамляць, што яе уражваюць слушныя доказы. Але гэтая жанчына ўсё яшчэ занадта неўраўнаважаная. Ня самы прыдатны час тлумачыць ёй, як жанчына жанчыне, што трэба прывесьці сябе ў парадак, заняцца сваёй зьнешнасьцю і ў чаканьні яго вызваленьня ўладкаваць яму кубялок ў Англіі. Пэўна ад дэтэктываў высьлізнулі немалыя грошы. Але Коні не зьбіралася ўладкоўваць асабістае жыцьцё Сабіны. У яе самой ужо ногі падкошваліся. Ёй атрымалася захаваць вытрымку і спакой перад тварам сьмяротнай небясьпекі, але невядома, на колькі яшчэ яе хопіць. Хутчэй бы ў гатэль Франкабола, адчуць сябе ў бясьпецы.

— Я не зраблю табе шкоды, — рахмана паабяцала Сабіна.

— Добра, а то табе было бы крыўдна ўвайсьці ў адны дзьверы вязьніцы дакладна калі Гары будзе выходзіць зь іншых, — зазначыла Коні так нязмушана, быццам яны абмяркоўвалі набыцьцё сувэніраў.

— Як ты прымудраесься заставацца такой нязмушанай? — уразілася Сабіна.

— Гады, чортавы гады адзіноты. — Коні змахнула няпрошаную сьлязу жалю да сабе і рашуча накіравалася да стольніка. Яна разьлічылася па рахунку і не забылася на гасьцінец.

— Grazie, tante grazie, Signora, — падзякаваў ён.

Сыньёра! Яна, мусіць, вярнулася, а ў Коні для яе неспадзеўка. Усё гэта падавалася ёй куды больш рэальным, як сумная жанчына, што сядзіць у гэтай піцэрыі. Жанчына, якая вялікую частку свайго жыцьця была палюбоўніцай яе мужа, якая прыехала ў Рым, каб забіць яе. Коні кінула на Сабіну Кэсі кароткі погляд, але ня стала разьвітвацца. Ёй больш няма чаго было сказаць.

У пабе, куды Бары і Фіёна прыйшлі шукаць сяброў па Чэмпіянаце Сьвету, стаяў страшэнны гоман.

— Мы сядзелі вось у гэтым куту, — паказаў Бары.

Натоўп маладзёнаў згрудзіўся поруч прыстойнага узвышэньня з тэлевізарам. Перадавалі матч. Усе хварэлі супраць Ювэнтасу. Ня мела значэньня, за каго яны, Ювэнтас быў агульным ворагам. Гульня ўжо пачалася, і Бары на час адклаў свае пошукі. Фіёна глядзела зь ня меншай цікавасьцю і разам з ўсімі закрычала, абурыўшыся няслушным рашэньнем судзьдзі.

— Любіш футбол? — зьвярнуўся да яе нейкі хлопец.

Бары неадкладна абняў яе за плечы. — Трохі разьбіраецца, а я быў тут, у гэтым самым пабе, падчас Чэмпіянату Сьвету. Ірляндыя.

— Ірляндыя! — прыйшоў у захапленьне хлопец. Бары выцягнуў фатаграфіі, на якіх радасна екатаў такі ж натоўп, як зараз, толькі больш размалёваны. — Джына, — прадставіўся суразмоўца, і паказаў фатаздымкі сябрам. Тыя падышлі і прыняліся пляскаць Бары па сьпіне. Паўль Макграт, Чезарына, Хоугтан, Чарлтан назваліся яны. Выдатныя хлопцы. Піва палілося ракой.

Фіёна страціла нітку гутаркі. Пачынала балець галава. — Бары, каханы, адпусьці мяне ў гатэль. Тут ісьці ўвесь час напрамкі ўздоўж Віа Джіаваньні, і я памятаю, дзе збочыць налева.

— Ня ведаю …

— Калі ласка, Бары, прашу цябе.

— Бары, Бары, — прысьпешвалі яго сябры.

— Добра ўжо, — пагадзіўся ён.

— Я пакіну дзьверы адчыненыя, — паабяцала яна, і даслала яму паветраны пацалунак.

На гэтых вуліцах яна пачувалася гэтак жа ўпэўнена, як у сваім раёне Дубліна. Радуючыся, што Бары адшукаў сваіх сяброў, Фіёна марудліва крочыла ў бок гатэлю. Іх вялікае ўзьяднаньне выглядала даволі дзіўным, спачатку яны нават імёнаў адно аднаго ня ўзгадалі. Але, магчыма, для мужчын гэта нармалёвая зьява. Фіёна загледзелася на скрыні з гераньню і бягоніямі пад вокнамі, рассаджанымі па збанках. Яны выглядалі значна ярчэй за хатнія. Уся справа, зразумела, у надвор'і. Пад такім сонцам што заўгодна расьці будзе.

Праходзячы паблізу карчмы яна ўбачыла спадара Данна, які самотна сядзеў над куфлем піва, яго вочы за тысячу міль адгэтуль. Падпарадкаўшыся раптоўнаму парыву, Фіёна пхнула дзьверы і падышла да яго. — Дабрывечар, спадар Данн … і вы і я сёньня прадстаўленыя самі сабе.

— Фіёна! — ён зь відавочнай напругай вярнуўся да рэчаіснасьці. — А дзе Барталамеа?

— З сваімі футбольнымі сябрамі. У мяне разбалелася галава, таму ён адпусьціў мяне дахаты.

— А, ён адшукаў іх. Як выдатна! — Спадар Данн стомлена, ласкава ўсьміхнуўся.

— Так, і ён на сёмым небе. Вы задаволеныя ўсім гэтым, спадар Данн?

— Так, вельмі. — Але ягоны голас гучаў не занадта шчыра.

— Вы не павінны сядзець тут самотна, вы зладзілі гэта разам з Сыньёрай. Дарэчы, дзе яна?

— Сустракаецца зь нейкім сябрам з Сыцыліі. Ці бачыш, яна там раней жыла, — з гаркатой растлумачыў ён.

— Вох, цудоўна.

— Цудоўна для яе, яна вечаруе зь імі.

— Усяго адзін вечар, спадар Данн.

— Колькі нам вядома. — Ён нахмурыўся, нібы дванаццацігадовы хлапчук.

Фіёна глядзела на яго, ня ведаючы на што вырашыцца. Ёй гэтулькі вядома. Напрыклад, яна ведае ўсё аб Нэл, жонцы спадара Данна, якая круціла раман з бацькам Бары. Зараз усё ззаду, але пэрыядычна мігацяць зьдзіўленыя лісты і тэлефанаваньня спадарыні Данн, якая паняцьця ня мае, што Фіёна мае рашучы намер з тым пакончыць. Ад Граніі і Брыджэт Данн Фіёне вядома, што іх бацька нешчасьлівы, ён штодзень зачыняецца ў сваім уласным італьянскім пакойчыку і амаль не выходзіць адтуль. Яна ведае, як ведаюць усе ў viaggio, што ў яго з Сыньёрай каханьне. Развод зараз магчымы нават у Ірляндыі.

Яна ўсьведамляла, што былая Фіёна, Фіёна-баязьліўка, пакінула бы ўсё як яно ёсьць, не палезла бы не ў сваю справу. Але новая Фіёна, шчасьлівая вэрсія, рушыла ў барацьбу. Яна ўдыхнула глыбей. — Сыньёра казала мне надоечы, што дзякуючы вам ажыцьцявілася мроя яе жыцьця. Па яе словах, яна ніколі не пачувалася такім значным чалавекам, пакуль вы не далі ёй гэтую працу.

Спадар Данн адрэагаваў стрымана. Не на такі адказ яна спадзявалася. — Гэта было да яе сустрэчы з гэтымі сыцылійцамі.

— Сёньня яна паўтарыла гэта, — схлусіла Фіёна.

— Сапраўды? — цалкам па-дзіцячаму перапытаў ён.

— Спадар Данн, магу я размаўляць з вамі шчыра? Толькі ўсё павінна застацца паміж намі.

— Вядома можаш, Фіёна.

— І вы ніколі не распавядзеце нікому то, аб чым я скажу, асабліва Граніі з Брыджэт?

— Абяцаю.

Фіёна адчула млосьць. — Пэўна, мне трэба выпіць.

— Кава, шклянка вады?

— Бадай, брэндзі.

— Калі справы такія кепскія, мне таксама не пашкодзіць брэндзі, — вымавіў Эйдан Данн. Стольнік спраўна выканаў іх замову.

— Спадар Данн, вы ведаеце, спадарыні Данн няма тут з вамі.

— Я зазначыў.

— Тут, як бы вам сказаць, мелі месца не занадта прыстойныя паводзіны. Ці бачыце, яна сябруе, дакладней кажучы, значна больш як сябруе, з бацькам Бары. А маці Бары, яна кепска гэта ўспрыняла. Ну, вельмі кепска. Яна спрабавала скончыць жыцьцё самагубствам з-за ўсяго тага.

— Што? — Эйдана Данна патрэсла пачутае.

— Як бы то ні было, зараз усё ззаду, усё скончылася ў вечар festa у Выгляд-На-Гару. Калі памятаеце, спадарыня Данн сышла дахаты трохі пасьпешна, і зараз маці Бары суцешылася, а яго бацька больш не падтрымлівае, скажам так, нясьціплага сяброўства са спадарыняй Данн.

— Фіёна, гэта ўсё хлусьня.

— Гэта ўсё насамрэч так, спадар Данн, але вы пакляліся і паабяцалі не гаварыць нікому.

— Трызна нейкая.

— Не, ня трызна, шчырая праўда. Можаце спытаць вашу жонку, калі вернецеся дахаты. Яна адзіны чалавек, з кім вы можаце аб тым гаварыць. Але можа лепш наогул не чапаць тую тэму. Бары ні аб чым ня ведае, Гранія і Брыджэт таксама, які сэнс хваляваць усіх гэтым. — Яна выглядала такой шчырай у сваіх вялізных акулярах, што адблісквалі усімі агнямі карчмы, што Эйдан канчаткова даў ёй веры.

— Так чаму ж ты распавяла мне, калі ніхто ня ведае і нікога ня трэба тым хваляваць?

— Таму што … думаю, таму што мне жадаецца, каб вы і Сыньёра былі шчасьлівыя. Не хачу, каб вы думалі, быццам вы зрабілі першы крок да разрыву з вашай жонкай. Мабыць, я жадала сказаць, што з вамі гулялі несумленна і што сэзон адчынены ... — Фіёна абарвала сябе на паўслове.

— Ты дзіўнае дзіцё, — сказаў Эйдан. Ён заплаціў па рахунку і яны рушылі да гатэлю Франкабола ў поўным маўчаньні. У холе ён афіцыйна паціснуў ёй руку. — Дзіўнае дзіцё, — паўтарыў ён на разьвітаньне і падняўся па лесьвіцы ў пакой, дзе Лапік расклаў усе прадметы, што зьбіраўся заўтра несьці сьвянціць да Папы. Папская аўдыенцыя ля Сьвятога Пятра. Эйдан схапіўся рукамі за галаву. Ён аб тым і думаць забыў. Лапік падрыхтаваў шэсьць штук малітоўных ружанцаў, каб блаславіць у Папы і зараз перабіраў іх, седзячы ў маленечкім пярэднім пакоі. Ён начысьціў абутак для Buona Seras, якія ўжо ня ведалі, што яшчэ яму даручыць. — Domani mercoledi noi vedremo Il Papa, — шчасьце перапаўняла яго.

Наверсе Лу паўтараў Сьюзі, што горача жадае яе, але ня ўпэўнены, што выкананьне апынецца адэкватна жаданьню. — Ледзь-ледзь зашмат выпіў, — урачыста тлумачыў ён.

— Нічога страшнага, сілы нам спатрэбяцца для заўтрашняй сустрэчы з Папам, — суцешыла яго Сьюзі.

— Аб Пане, зусім з галавы прэч тага чортава Папу, — прамармытаў Лу і адключыўся.

Біл Бурк і Лізі заснулі нават ў вопратцы, не расьсьцілаючы ложак. А пятай раніцы іх абудзіў холад.

— Можа, хоць сёньня выдасца спакойны дзянёк? — спытаў Біл.

— Пасьля аўдыенцыі Папы мусібыць. — Лізі пакутавала ад жахлівага галаўнога болю.

Бары перакуліў крэсла, і Фіёна спалохана прыскокнула. — Я забыў, дзе мы жывем, — сказаў ён.

— Вой, Бары, ад пабу нацянькі, потым збочыць лева.

— Ды не, у гатэлі. Я чужыя дзьверы адчыніў.

— Ты такі п'яны, — Фіёна спачувальна пагладзіла яго па галаве. — Добра вечар прайшоў?

— Ага, толькі няўвязка тут нейкая.

— Вядома. Папей вадзіцы.

— А потым усю ноч у прыбіральню шыбаваць.

— Пасьля ўсяго тага піва так і так прыйдзецца.

— Як ты дахаты дабралася? — раптам спытаў ён.

— Як і казала, адтуль прамы шлях.

— З кімсьці размаўляла?

— Толькі са спадарам Даннам, сустрэла яго па дарозе.

— Ён у ложку з Сыньёрай, — ганарліва даклаў Бары.

— Ня можа быць. Адкуль ты ведаеш?

— Я іх гутарку чуў, калі дзьвярамі памыліўся.

— Што ён казаў?

— Нешта аб храмах.

— Як у лекцыі?

— Адно у адно. Мусіць, ён зноўку ёй лекцыю чытаў.

— Пане, проста цуды нейкія.

— Я табе распавяду аб яшчэ больш вялікіх цудах. Усе тыя хлопцы ў бары, яны зусім не адгэтуль, яны зусім зь іншага месца …

— Што ты маеш на ўвазе?

— Яны зь нейкай Мэссагны, у самым канцы Італіі, непадалёк ад Брындызі, дзе караблі ходзяць. Там шмат фігаў і аліваў, яны казалі. — Бары відавочна быў не ў сваёй талерцы.

— Што тут дрэннага? Усе мы аднекуль. — Фіёна дала яму яшчэ вады.

— Гэта іх першая вандроўка ў Рым. Я ня мог іх бачыць, калі быў тут мінулым разам.

— Але вы так па-сяброўскі сустрэліся, — засмуцілася Фіёна.

— Ведаю.

— Скажы шчыра, гэта ня мог быць іншы бар?

— Паняцьця ня маю. — Ён змрочна ўтаропіўся ў падлогу.

— Можа яны былі ў Рыме, ды забылі?

— Такое нялёгка забыць, табе не падаецца?

— Але яны ўспомнілі цябе.

— І мне падавалася, я іх успомніў.

— Добра, пойдзем спаць. Трэба выспацца перад сустрэчай з Папам.

— А Госпаду, Папа, — уздыхнуў Бары.

У нумары Коні нарэшце ўручыла Сыньёры сваю неспадзеўку. Поўны магнітафонны запіс прамовы Эйдана. Яна набыла дыктафон і запісала кожнае слова.

Сыньёра расчулілася да сьлёз. — Я буду слухаць пад коўдрай, каб не замінаць вам, — сказала яна, пасьля таго як яны паспрабавалі ўставіць касэту.

— Ні ў якім разе, я з задавальненьнем паслухаю яшчэ раз.

Сыньёра ўважліва паглядзела на Коні. Гэтую любасную жанчыну відавочна перапаўнялі эмоцыі, вочы бліскацелі. — Усё добра, Канстанца?

— Што? Вох, так, Сыньёра, цалкам.

Яны сядзелі ў сваім пакоі пасьля вечара, што мог суздром зьмяніць жыцьцё кожнай зь іх. Ці пагражала Коні Кейн рэальная небясьпека ад згубіўшай глузд Сабіны? Ці вернецца Сыньёра ў маленькае сыцылійскае мястэчка, што дваццаць тры года складала сэнс яе жыцьця? Хоць яны трохі і даверыліся адна адной, занадта моцная была ў абедзьвюх звычка трымаць пры сабе свае складанасьці. Коні цікавіла, што прымусіла Сыньёру сысьці зь лекцыі Эйдана і так позна вярнуцца ў гатэль. Сыньёры так і карцела спытаць Канстанцу, ці не даваў болей ведаць аб сабе чалавек, які напісаў той прыкры ліст.

Ужо ў ложках яны абмеркавалі, на якую гадзіну ставіць будзільнік.

— Заўтра аўдыенцыя Папы, — нечакана ўзгадала Сыньёра.

— Божачка, я і забыла, — вохнула Коні.

— Я таксама, сорам які, — разрагаталася Сыньёра.

Яны з задавальненьнем паглядзелі на Папу. Той падаваўся трохі кволым, але бадзёрым. Усім падалося, ён глядзеў непасрэдна на іх. Сотні людзей схлупіліся на пляцы сьвятога Пятра, але ж уражаньне засталося вельмі асабістае.

— Аўдыенцыя сам-насам была бы горш, — заявіў Лапік, як аб чымсьці цалкам магчымым. — Такая вялікая неяк больш прыемная. Адразу відаць, рэлігія не памерла. І думаць, што яму сказаць, ня трэба.

Лу і Біл Бурк прыхапілі з сабою тры зімніх піва і Бары неадкладна далучыўся да іх. Сьюзі і Лізі здужалі па два захалодных марозіва. Усе зрабілі фатаздымкі. Надышоў час сьнедаць, але запасьліся ежай далёка ня ўсе. Захапіць з раніцы канапкі перашкодзілі каму засмучаныя пачуцьці, каму пахмельле.

— Спадзяюся, да заўтрашняй вечарыны ў сыньёра Гаралдзі яны ўсе будуць у лепшым стане, — неўхваляльна прабурчэў Лапік, зьвяртаючыся да Кэці і Фрэн.

Ягоныя словы не засталіся незаўважанымі. — Гасподзь усемагутны, вечарына, — схапіўся за галаву Лу.

— Сыньёра? — зьвярнуўся да яе Эйдан пасьля абеду.

— Чаму так афіцыйна, Эйдан? Звычайна вы клічаце мяне Норай.

— Добра.

— Што добра?

— Як ваша ўчорашнее спатканьне, Нора?

Яна трохі памарудзіла. — Было цікава, і не пазіраючы на факт яго адбыцьця ў рэстарацыі, я прымудрылася застацца цьвярозай, у адрозьненьне ад большасьці нашай групы. Дзіўна, як гэта пары алкаголю ад нашай хеўры не прымусілі Сьвятога Айца прыскокнуць з фатэля.

Ён усьміхнуўся. — Я хадзіў у карчму, спрабаваў утапіць свае смуткі.

— Якія такія смуткі, дазвольце пазнаць?

Ён пастараўся адказаць нязмушана. — Ну, галоўны складаўся ў тым, што вас не было на маёй лекцыі.

Яе твар зазьзяў і яна адкрыла сваю вялікую торбу. — Але я была. Паглядзіце, што зрабіла для мяне Канстанца. Я чула абсалютна ўсё. Гэта было цудоўна, Эйдан, і яны так апладзіравалі ў канцы, ім так спадабалася. Усё было так цікава і зразумела, я нават бачыла ўсё быццам увачавідкі. Паміж іншым, калі ў нас будзе трохі вольнага часу, я зьбіраюся пайсьці туды і паставіць сабе касэту. У мяне будзе адмысловая экскурсія для мяне адной.

— Вы ж ведаеце, я паўтару яе для вас. — Яго вочы напоўніліся цеплынёй, ён пацягнуўся да яе рукі, але яна адсунулася.

— Не, Эйдан, не, калі ласка ня трэба, гэта ня шчыра. Даваць мне падставу думаць так, як мне думаць ня варта, накшталт таго, што вы … увогуле, што вас хвалюю я і мая будучыня.

— Адылі, Божухна, Нора, вы ведаеце, гэта так.

— Так, ужо год, як мы неабыякавыя адно да аднаго, але гэта немагчыма. Вы жывяце з вашай жонкай і сям'ёй.

— Гэта ненадоўга, — сказаў ён.

— А, так, Гранія выходзіць замуж, але больш нічога не зьмяняецца.

— Зьмяняецца. Шмат што зьмянілася.

— Я не магу слухаць вас, Эйдан. Мне трэба абдумаць адну важную рэч.

— Яны просяць вас вярнуцца на Сыцылію, бо так? — У яго стала цяжка на сэрцы, твар скамянеў.

— Так, так.

— Я ніколі не пытаў, чаму вы зьехалі.

— Не.

— І чаму вы так доўга заставаліся там.

— Я вас таксама не пытала. Я не задавала пытаньняў, на якія мне карцела ведаць адказы.

— Я адкажу на іх, абяцаю, і я нічога не ўтаю.

— Лепей пачакаем. У Рыме занадта цяплічныя ўмовы, каб задаваць адно аднаму пытаньні і адказваць на іх.

— Але калі мы тага ня зробім, вы можаце зьехаць жыць на Сыцылію, і тады…

— І што тады? — У яе голасе гучала пяшчота.

— І тады маё жыцьцё страціць сэнс. — Яго вочы напоўніліся сьлязамі.

У чацьвер, а пятай гадзіне, у рэзыдэнцыю Гаралдзі прыбыла сарок два госьця. Яны апранулі свае лепшыя шаты і прыхапілі фотаапараты. Прасякла чутка, што ім маецца наведаць хату накшталт тых, што можна ўбачыць у часопісе Хэллоў!. Яны прагнулі гэта ўвасобіць.

— Як вы думаеце, Лярэнца, мы здолеем зрабіць некалькі фатаграфій? — спытала Кэці Кларк.

Лапік зьяўляўся галоўным аўтарытэтам па ўсіх аспэктах візыту. Ён задумаўся. — Там напэўна будзе афіцыйны групавы фатаздымак, каб засьведчыць падзею, і гэтулькі здымкаў знадворку, колькі нам заманецца. Але ў мяне такое пачуцьцё, што іх валоданьня нам фатаграфаваць ня варта, раптам некалі потым здымкі убачаць і выкрадуць.

Іх упэўнілі яго аргумэнты. Лапік усе добра растлумачыў. Калі яны ўбачылі будынак, яны спыніліся, зьдзіўленыя. Нават Коні Кейн, якая звыкнулася наведваць заможныя хаты, была ашаломленая.

— Нас сюды ня ўпусьцяць, — шапнуў Лу Сьюзі, саслабляючы гальштук, што пачаў душыць яго.

— Заткніся, Лу, — сыкнула на яго Сьюзі. — Як мы здолеем прабіцца ў гэтым сьвеце, калі трошкі грошай і стылю зрыньваюць цябе ў паніку?

— Менавіта дзеля такога жыцьця я народжаная, — паведаміла Лізі Даффі, грацыёзна хітнуўшы швэйцару і паднімаючыся па прыступках.

— Ня будзь сьмешнай, Лізі, — зьбянтэжыўся Біл Бурк. Ён ня вывучыў ні воднай сапраўды годнай фразы аб міжнароднай банкаўскай справе, што магла бы пасадзейнічаць яго кар'еры. Ён ведаў, яна ў ім расчаруецца.

Сям'я Гаралдзі прысутнічала ў поўным складзе, да таго ж яны запрасілі ўласных фатографаў. Ніхто не пярэчыць, калі яны зробяць фатаздымкі, якія перад сыходам будуць раздадзеныя гасьцям? Вырашана? Перш сфатаграфаваліся Лярэнца і сыньёр Гаралдзі. Потым Лярэнца і ўся сям'я Гаралдзі. Потым гэтая група з Сыньёрай і Эйданам. І нарэшце ўсе сабраліся на лесьвіцы.

Двое замкнёных сыноў тага сямейства, якіх Лапік у Дубліне вадзіў у снукерную залю, радаваліся больш ад усіх і адразу пацягнулі Лапіка глядзець іх уласны гульнявы пакой.

Прынесьлі падносы зь віном і ахаладжальнымі напоямі. Падалі піва ў высокіх, элегантных куфлях і талеркі з лусьцікамі, цесткамі і тарталеткамі.

— Можна мне сфатаграфаваць ежу? — запытала Фіёна.

— Калі ласка, калі ласка. — Жонка сыньёра Гаралдзі выглядала ўсьцешанай.

— Мая будучая сьвякруха, яна вучыць мяне кухарыць. Карцела б паказаць ёй такі выдатны стол.

— Яна добрая, la suocera … сьвякруха? — зацікавілася сыньёра Гаралдзі.

— Так, вельмі добрая. У яе былі праблемы, яна, ці разумееце, спрабавала атруціцца з-за рамана яе мужа з жонкай тага чалавека. Але зараз усё ззаду. Па сутнасьці, я паклала таму канец. Я асабіста! — Вочы Фіёны бліскацелі ад хваляваньня і віна.

— Dio mio, — Сыньёра Гаралдзі прыціснула далонь да вуснаў. Усё гэта ў Сьвятой Каталіцкай Ірляндыі!

— Я сустрэла яе пасьля спробы самагубства, — працягвала Фіёна. — Яе прывезьлі ў маю лякарню. Можна сказаць, я выцягнула яе і яна вельмі мне ўдзячная, таму яна вучыць мяне файна гатаваць.

— Файна, — прамармытала сыньёра Гаралдзі.

Падышла Лізі з пашыранымі ад захапленьня вачыма. — Che bella casa, — адзначыла яна.

— Parla bene Italiano, — добразычліва адгукнулася сыньёра Гаралдзі.

— Так, ён мне спатрэбіцца, калі Гугліема атрымае пост у міжнародным філіяле банка, цалкам магчыма, у Рыме.

— Яго сапраўды могуць паслаць у Рым?

— Мы можам вылучыць Рым, ці іншае месца, куды ён захоча, але гэта такі гожы горад, — ласкава ўхваліла Лізі.

Вызначылася прамова, усіх паклікалі да стала, Лапіка з гульнявага пакоя, Коні з маляўнічай галерэі, Бары ад машын і матацыклаў у падземным гаражы.

Пакуль яны зьбіраліся, Сыньёра кранула Эйдана за локаць. — Вы не ўяўляеце, якое ўражаньне склалі аб нас Гаралдзі. Я чула, жонка тлумачыла, што хтосьці з групы працуе ў міжнароднай мэдыцынскай службе па выратаваньні жыцьця, а Элізабэт сказала, што Гугліема вядомы банкір, які плянуе атабарыцца ў Рыме.

Эйдан усьміхнуўся. — І яны далі веры?

— Сумняваюся. Пачнем з таго, што Гугліема тройчы пытаў, ці можа ён абнаявіць чэк і які сёньня абменны курс. Гэта не магло выклікаць вялікага даверу, — усьміхнулася яна яму ў адказ. Усё што яны казалі адно аднаму, падавалася выкананым цеплыні, усьмешкі і разуменьня.

— Нора? — шапнуў ён.

— Ня зараз … Давайце паслухаем гаспадара.

Прамова апынулася надзвычай сардэчнай. Нідзе Гаралдзі не сустракалі такой ветласьці, як у Ірляндыі, нідзе ня бачылі такой сумленнасьці, шляхетнасьці ды прыязнасьці. Сёньняшні вечар дадатковы таму прыклад. Людзі прыйшлі ў гэтую хату як незнаёмцы, а пакідаюць яе як сябры. — Amici, — раздаўся хор галасоў у адказ на слова сябры.

— Amici sempre, — падхапіў сыньёр Гаралдзі.

Рука Лапіка ўскінулася ў паветра. Ён заўсёды гатовы прыяжджаць у гэтую хату. Ім зноў будуць радыя ў гатэлі яго пляменьніка.

— Мы зможам зладзіць вечарыну для вас, калі вы наведаецеся ў Дублін, — сказала Коні Кейн і ўсе задаволена заківалі, пацьвярджаючы абяцаньне. Прынесьлі фатаздымкі. Цудоўныя вялізныя фатаздымкі на элегантных прыступках, вядучых да камяніцы. Сярод тысяч кадраў, зробленых у гэтым viaggio, здымкаў людзей, якія жмурыліся пад сонцам, гэтыя зоймуць ганаровае месца ў іх, такіх розных, дублінскіх хатах.

Рушыла ўсьлед мноства ciaos, arrivedercis і grazies, і вечаровы кляс з Выгляд-На-Гару ізноў апынуўся на вуліцах Рыма. Зараз, а дванаццатай гадзіне, разьбіўшыся на кампаніі, усе прыгатаваліся пусьціцца ў маленькія passegiata, вечаровыя шпацыры. Нікому не карцела дахаты; усе занадта пераўзбудзіліся.

— Я зьбіраюся вярнуцца ў гатэль. Захапіць нечыя фатаграфіі? — зьнянацку спытаў Эйдан. Ён чакальна абвёў усіх поглядам.

Сыньёра, памарудзіўшы, дадала. — Я таксама, мы можам падбаць аб вашых здымках, дык калі вы зноў нап’яцеся, вы іх ня страціце.

Усе абмяняліся разумеючымі усьмешкамі. Справа ішла да таго, аб чым яны падазравалі ўвесь мінулы год.

Паволі, узяўшыся за рукі, ішлі яны, пакуль ім не сустрэлася рэстарацыя на вольным паветры з цудоўнымі музыкамі. — Вы перасьцерагалі нас супраць такіх, — сказаў Эйдан.

— Я толькі казала, што там дорага, але не адмаўляла, што там цудоўна, — запярэчыла Нора А’Донах'ю.

Яны селі. Яна распавяла яму аб Марыё і Габрыэле, і аб тым, як доўга і шчасьліва жыла яна ў іх ценю.

Ён распавёў ёй аб Нэл, аб тым, як не зазначыў, калі і чаму іх шлюб згубіў пачуцьці. Але так здарылася. Зараз яны жывуць пад адным дахам нібы незнаёмцы.

Яна распавяла, як спачатку памёр Марыё, пасьля Габрыэла, як іх дзеці папрасілі яе вярнуцца і дапамагчы ім з гасьцініцай. Да болю кранулі яе словы Альфрэда, які сказаў, што заўсёды яны ставіліся да яе, як да маці.

Ён распавёў ёй, што ведае зараз, Нэл яму зьмяняла. Гэта не шакавала і не пакрыўдзіла яго, толькі зьдзівіла. Чыста мужчынская рэакцыя, як яму падаецца. Мужы, у сілу некаторай саманадзейнасьці і поўнай няўважлівасьці, ніколі нічога не прымячаюць.

Яна сказала, што павінна яшчэ раз сустрэцца і паразмаўляць з Альфрэда. Пакуль яна ня ведае, як адмовіць яму.

Ён сказаў ёй, што па вяртаньні дахаты скажа Нэл, што яны прадаюць хату і аддасьць ёй палову грошай. Пакуль ён ня ведае, дзе будзе жыць.

Яны спакваля рушылі зварот, да гатэлю Франкабола. Яны былі занадта старыя для юнацкай праблемы куды-нам-падацца. Адылі перад імі стаяла менавіта тая праблема. Яны ня могуць на ноч выставіць Лапіка зь яго пакоя. Або Канстанцу. Яны паглядзелі адно на аднаго.

— Buona Sera, Signor Buona Sera, — пачала Нора А’Донах'ю. — C’e un piccolo problema …

Праблема апынулася не праблемай. Сыньёр Буона Сера быў чалавекам дасьведчаным, бязь лішніх пытаньняў і правалок ён знайшоў ім пакой.

Дні ў Рыме мінулі неўзаметку. Заставаўся толькі кароткі шлях да Тэрміні, на цягнік да Флярэнцыі.

— Firenze, — хорам выгукнулі яны, пабачыўшы на вакзальным табло назоў канчатковай станцыі. Іх не засмучаў ад'езд, бо яны ведалі, яны вернуцца зварот. Дарма яны, ці што, пакінулі манэты ў фантане Трэві? Да таго ж гэтулькі яшчэ маецца убачыць.

Яны асталяваліся ў цягніку, распакавалі харчы. Буона Сера забясьпечылі іх на дарогу ладнай колькасьцю правіянту. Гэтая група не даставіла аніякага фатыгу. І ўявіце, нечаканы раман паміж кіраўнікамі! Застарыя яны для тага, вядома. І шляхі іх, натуральна, разыдуцца па вяртаньні да шлюбнікаў. Гэта ўсё ўтрапёнасьць адпачынкаў.

У viaggio наступнага года яны рушаць не да поўначы, а да поўдня ад Рыма. Сыньёра сказала, яны павінны ўбачыць Нэапаль, а пасьля выправіцца на Сыцылію, у гасьцініцу, вядомую ёй з таго часу, як яна жыла там. Яна і Эйдан Данн абяцалі Альфрэда. Яшчэ яны дамовіліся зь ім, што дачка Эйдана, Брыджэт, альбо хтосьці зь яе калегаў прыедуць высьветліць, ці могуць яны накіроўваць турыстаў у гэтую гасьцініцу.

Па патрабаваньні Сыньёры Эйдан патэлефанаваў дахаты. Гутарка з Нэл апынулася значна лягчэй і карацей, як ён мог ўявіць.

— Ты павінен быў некалі пазнаць, — адрывіста кінула Нэл.

— Калі я вярнуся, выставім хату на продаж, грошы за яе падзелім.

— Добра.

— Табе абыякава, Нэл? Усе гэтыя гады для цябе нічога ня значаць?

— Яны прайшлі, хіба не аб тым ты сказаў?

— Я сказаў, нам трэба абмеркаваць той факт, што яны скончацца.

— Што тут абмяркоўваць, Эйдан?

— Проста мне не жадалася, каб ты рыхтавалася да майго прыезду, нешта рабіла … а тут такое, як гром сярод яснага неба. — Ён усьведамляў, ён заўжды быў залішне ветлівы і, магчыма, залішне эгацэнтрычны.

— Не жадаю засмучаць цябе, але, шчыра кажучы, я нават ня ведаю, калі ты вяртаесься.

У цягніку яны селі асобна ад астатніх, Эйдан Данн і Сыньёра, пагружаныя ва ўласны сьвет плянаў на будучыню.

— У нас будзе не зашмат грошай, — папярэдзіў ён.

— У мяне наогул ніколі не было грошай, аб якіх варта было б згадваць, мяне гэта мала хвалюе. — Сыньёра казала ад чыстага сэрца.

— Рэчы з італьянскага пакою я забяру з сабою. Пісьмовы стол, кнігі, фіранкі, сафу.

— Так, для продажу лепей вярнуць туды абедзенны стол, можна нават на час запазычыць у кагосьці, — выявіла практычнасьць Сыньёра.

— Упэўнены, мы, як толькі вернемся, адразу здолеем знайсьці маленькую кватэрку. — Яму карцела паказаць, што ёй ня прыйдзецца шкадаваць аб адмове вярнуцца на Сыцылію, у яе адзіны сапраўдны дом.

— Нас задаволіць пакой.

— Не-не, мы павінны абзавесьціся больш, як пакоем, — запярэчыў ён.

— Я цябе кахаю, Эйдан, — прашаптала Сыньёра.

Па нейкім чыньніку ўсе астатнія заціхлі, і цягнік не выдаваў свайго звычайнага грукату, таму ўсе пачулі яе словы. Імгненьне яны абменьваліся поглядамі. Але рашэньне было прынятае. Да кадука разважлівасьць і прыстойнасьці. Павіншаваць важней. Іншым пасажырам цягніка ніколі не пазнаць, чаму сорак чалавек з цэтлікамі Vista del Monte радаваліся, весяліліся і сьпявалі розныя ангельскія сьпевы, уключаючы “Гэтае дзень нашага каханьня” а ў выніку скончылі не занадта мілагучнай вэрсіяй “Arrivederci Roma”.

І ім ніколі не зразумець, чаму шмат хто зь іх употай выціраў сьлёзы.