Мясцовая гравітацыя

Дзяўчына

Любяць глядзець дзяўчын, што ў разгары маладосці ідуць на сустрэчу з мястэчкам.

Прысаджваюцца за столік, зараз побач з крамай “Атлянта”. Гэта добрае месца, па галоўнай вуліцы. А вуліца — і крыніца, і вусце — разгартаецца ва ўсіх напрамках, ды згартае да сябе ўсё, што мае тут якое колечы значэнне.

І не быць, не функцыянаваць у мястэчку даўжэй за два дні, не ступаючы на тую вуліцу.

Гэтым шляхам вяртаюца з мясцовага магістрата турботныя рэферэнты — як нармальна не спінаецца ў іх бюджэт, і прыдзіраюцца начальнікі, бо такая праца начальнікаў, і хварэюць шлюбныя жанкі, і сыны падрастаюць неабавязкова на вобраз і падабенства запісанае ў рамах буйнай амбіцыі, і ў шырокім плане года астаецца няшмат месца для празаічнай пляшкі з кумам.

Тут ў дзве гадзіны пасля поўдня, заўчасна прыстарэлыя маткі-полькі хілком уцякаюць ад ранішняй змены на фабрыцы. І ў думках ругаюць гэту фабрыку, што за пяцьсот злоты ў месяц бесцырымонна распранае іх з апошніх атрыбутаў прыгажосці. А затым, у краме “Атлянта” пераліваюць залатоўкі ў пластмасавыя пакеты з малаком, напаўняюць араматам свежага хлеба, загартаюць у цёплыя апельсінавыя хустачкі. Ступаюць на вуліцу, а сонца ўсміхаецца дзіцячай усмешкай. І ўжо іначай, і ўжо пяшчотным зрокам абводзяць фабрычны комін.

Напышліва надзімаючы бруха час ад часу перакоціцца вуліцай штатны кіраўнік чагосці там. Жоўты гальштук, бы кітайскі мандарын распіраецца напалову лежачы ў жывой рыкшы.

Часам ступіць тратуарам пачарнелы ад сонца мужык, што з’явіўся ў мястэчка па неадкладных справах. І зазіраючы спад брыля кепкі на сонна спавольнены свет, мабыць і задумоўваецца — чаму летні час выяўляецца ў розных варыянтах. Мястэчковымі вуліцамі сноўдае нага за нагою, а вось пераступіўшы мяжу мястэчка, паглыбіўшыся між жытніх палёў, вокамгненна паскарае крок, набірае хуткасць.

Гэтай вуліцай з ліцэальных абдымкаў Пітагора і Сакрата маладосць рвецца бестурботнай рэчкай у шчаслівае папоўдне, значыць — унікуды.

Дзяўчыну, што ідзе тратуарам яны бачаць ўпершыню. Гэта вельмі прыгожая дзяўчына. Гадоў не больш за дзевятнаццаць, высокага росту, але рост яе перш за ўсё выдаўжаюць ногі — значыць тое, што прыбаўляе прыгажосці дадатковы бляск, апранае яе ў шляхэтнасць, як зручная ювілерская рука апранае ў шляхецтва звычайны камень.

Побач з дзяўчынай крочыць хлопец — таксама дзевятнаццацігадовы. Мабыць які школьны сябрук. На ўроках прысаджваецца за суседнюю парту, а калі ўсе схіляюцца над кніжкамі і сшыткамі, ён крадком спаглядае на яе плечы і ўздыхае, і мроіць якія фанабэрыі. А ўсё і так астаецца чыстай фантазіяй, бо якое можа мець дачыненне прыгажосць да штодзённай звычайнасці?

Бо хлопец бачыцца ім звычайны. Можа глядзяць на яго з перспектывы маладых, але ўжо сталых мужчын, з гэтага месца, дзе скульптар-час на адну хвіліну спыняецца, адпачывае, накапляе сіл для дэструкцыйнай працы? І тады значная частка свету аддаецца чалавеку ва ўласнасць, а ён, зведзены ўлудай, напышліва выдзімае губы. А можа бачаць хлопца праз вобраз гэтай дзяўчыны, цераз яе блакітныя вочы, светлы твар, валасы так залатыя, што ўсё побач уяўляецца шэрае і звычайнае?

Але далоні хлопца сплятаюцца з далонямі дзяўчыны, яго — пакуль не мужчынскія, але ж моцныя пальцы — гуляюць яе даўгімі пальцамі. Здаецца — дзяўчыне гэта падабаецца. І яна ўсмешкай дае адказ пяшчотнай гульні пальцаў.

“Чаму зараз такія прыгожыя дзяўчыны? І дзе яны былі раней?” — думае Колька. Уяўленне вылузвае з памяці моцную, прысадзістую фігуру шлюбнай жонкі. Разглядае, параўноўвае. Але параўнанне атрымоўваецца дрэннае — кароткія пульхныя ногі ніяк не стрымоўваюць крок нагам доўгім і далікатным. Блытаюцца, губляюць дыстанцыю, свараць адна другую спацелым дыханнем. А доўгія ногі ідуць, ідуць, ідуць. Ёсць у іх каварства і бязгучная элегантнасць павука, што аплятае вочы тонкай сетачкай. І вачам не закрыцца ўжо, не адступіць у бок. Лева — права, лева — права, лева, — спічастыя абцасікі пікаюць аб тратуар — цішэй і цішэй, аж канчаткова змаўкаюць і ўзнятыя шырока раскрытымі зрэнкамі, узлятаюць у маёвы блакіт, сплятаюцца з сонечнымі промнямі.

І тады агортвае Кольку сорам, пачуццё віны. Як хлапчук, каго злавілі ў чужым садзе апраўдоўваецца, паклікаючы на памяць усе лепшыя дні. Наогул гэта апошнія дні месяца, калі вясёла падсістваючы крочыць чалавек дамоў, пяшчотна кранае запханы ў кішэню кашалёк. З парога расплачваецца з жонкай, аддае у яе руплівыя рукі прыбытак апошняга месяца. Яна ўсміхаецца, а ён сядае на кухні — маленькай, тры метры на два — і зазіраючы ў акно, што раскрываецца на блізнячы, вытканы з вялікай пліты блёк, паглыбляецца ў талерку цёплага спакою і маленькай стабілізацыі.

А вечарам кладзецца побач з жонкай. У асаблівыя хвіліны, згартаючы вусны ў пульхны абаранак, яна вышэптвае адно слова — “о”. Ціхае, сціплае, заўсёды такое ж.

Колька глядзіць на дзяўчыну, дзяўчына глядзіць на свайго хлопца. Хлопец схіляецца шопатам да яе вуха, а яе вусны складаюцца ў маленькае сонейка. “О” — усміхаецца сонейка. Усміхаецца аўтэнтычным, свежым здзіўленнем, прыахвочвае, запрашае, вабіць у сцежкі ніколі раней не кранутыя чалавечай ступнёй. І Колікаў сорам зноў адступае — на адзін крок, другі. Адступае перад неназванай крыўдай, прадчуваннем, што побач з добра вядомым, рэальным светам, ёсць таксама і другі свет — таксама ён сапраўдны, таксама рэальны. Але гэты свет за шыбай, за халодным шклом і не крануць яго працягнуўшы руку.

І Колька пытае:

— Як думаеце, ён яе... Ну, ведаеце...

— Вядома, што трахае. Як піць даць, — не падбіраючы словы, не загортваючы іх у бліскучыя паперкі адказвае Грыша Грынь. — У іх гэта хутка зараз адбываецца. Бузі-бузі і пад коўдру.

— Не, — пярэчыць Колька. — Немагчыма. Ён пэўна нават не ведае, як тое зрабіць.

Глянь жа, смургаль яшчэ... А і яна, далікатная такая, і такая... такая, — шукае ў памяці слова. — Яна, такая чыстая.

Так кажа Колька. Але побач з наяўным голасам, ёсць і другі голас — глухі і бурклівы. Колька глядзіць на хлопца, на ягонае плячо, што прыгартае дзяўчыну, бачыць як усміхаюцца яе вочы. І чорны глухі голас вытыркаецца зза сцяны маўчання.

— Яна такая чыстая. — паўтарае Колька. І хочацца, няхай яшчэ раз Грыша запярэчыць, няхай скажа якое слова — грубае, непрыемнае, вострае бы лязо брытвы, што згарне ўсмешку з вуснаў прыгожай дзяўчыны і яе звычайнага хлопца.

І Грыша Грынь кажа:

— Усе яны зараз чыстыя. Памыўшыся ў ванне. І запіраецца такая, і адбіваецца — падумаў бы хто. І охае, і ахае, і ўсё “не” ды “не” паўтарае. А натура, Колька, інстынкт. Ён у нічым не разбіраецца. Ведаю я іх, жанчын. Ух, як ведаю!

Гэтае “ух”, высказанае кароценька, але эмацыянальна, быццам рама, што агортвае шмат якія вобразы. Але перш за ўсё ёсць у гэтых рамах адна цыцатая прыгажуня, што прыйшла аднойчы на фабрыку, а калі вахцёры паклікалі Грышу, не гуляючы ў залішнія канспірацыі, ні прэлюдыі, тузанула яго высока ўзведзеным жыватом. “Пазнаеш?” — спытала. І ён па сённяшні дзень адбіваецца ад гэтай прыгажуні трыма сотнямі злоты ў месяц. І шукае нешта знаёмае ў маленькім тварыку, у вачах, у вуснах, ва ўсмешцы. Але адшукаць знаёмае не атрымоўваецца. “Як у балота ідуць тры сотні, — думае Грыша”.

Хлопец з дзяўчынай падыходзяць якраз да паўстанка гарадской камунікацыі і прыпыняюцца. Іх пальцы развітваюцца, разбягаюцца. Стоячы побач, плячо ў плячо разглядаюць расклад.

— Так ці сяк, усе яны блядзі. Зараз во, паедуць на хату. А там старых няма, гуляй душа, — Грыша Грынь разгартае рамы сваёй памяці, як звычайна находзіць там вочы ў вочы на вядомую фігуру. Але вобраз дзяўчыны ніякім колерам, ніякай рыскай, наведзенай кісцікамі сонца на светлае палатно маладосці, не сыходзіцця з вобразам цыцатай прыгажуні. І дадатковы камень, дадатковая злосць загружваецца на спіну Грышы Грыня.

— Можа не, — уключаецца ў размову Эдзік. — Можа не ўсе. Ніхто не ведае жанчын.

— Ведаю я іх, добра ведаю. Раз гляну жанчыну і ўсё ведаю — запіраецца Грыша, але Эдзік жмурыць вочы, паблажліва ўсміхаецца.

— Памыляешся. Ніхто не ведае жанчыну. Можа і глядзіш ты яе, а па-праўдзе, што бачыш? Сукенку, ногі, прычоску. А яна цябе — вось і разглядае. Зазірае ў вочы, а гортае сэрца, калупаецца ў душы. А часам і мускулы абмацвае, таксама ж, чаму не. Здагадаешся, што там бачыць, што чакае, на што спадзяецца — і яна твая. Спадзяецца на дзікую бэстыю — будзь бэстыяй. Самай дзікай і самай прымітыўнай. Кусай яе зубамі, рві кіпцюрамі. Але калі для яе хочацца ступіць у цёплую ваду, будзь як цёплая бяспечная прыстань.

— А як князя захоча, кажы што ты сапраўды князь, а часова злая ведзьма зачаравала цябе ў штатнага працаўніка дзяржаўнай чыгункі — спрачаецца Грыша.

— Так і скажы, — згаджаецца Эдзік. — Але — не словам. Скажы тое жэстам, позіркам, дотыкам. І ніколі не старайся яе канчаткова пераканаць. Няхай прадчувае, няхай здагадваецца. Няхай разгартае цябе старонка за старонкай, паглыбляецца, нырае глыбей. Аж агарнеш яе плячом, закрыеш у далонях, як безабаронную птушку. А ўвогуле — мужчына павінен маўчаць і слухаць. Тады як губка ён, убірае ў сябе і яе, і яе словы.

Змаўкаюць. Хацелася б яшчэ паспрачацца, але вядома, што Эдзік мае рацыю. Бачылі ж не раз, як прызямляюцца ў ягоных далонях тыя птушкі. І зайздросцяць Эдзіку словы, што ў ягоных вуснах сплятаюцца ў зручныя букеты, а калі трэба, знікаюць, скаўзаюцца ў маўчанне, утульваюцца ў ціш.

— Хто кахае ўсіх жанчын, астаецца вольным, — кажа часам Эдзік. — Толькі адна паасобная жанчына мае сілу апрануць чалавека ў кайданы. Усе разам — ніколі.

І тады яшчэ зайздросцяць Эдзіку волю.

На паўстанак пад’язджае аўтобус і хлопец з дзяўчынай знікаюць за чырвонай шырмой.

“Паедзе? Не паедзе?” — Колька ўважліва ўзіраецца ў паўстанак. Незразумелая, ірацыянальная сіла прымушае яго хвалявацца. З ад’ездам дзяўчыны нешта — не вядома што — астанецца незавершаным, неакончаным і іржавым цвіком будзе муляць вантробы, і скарачаць сціплую прастору мястэчка, памяншаць яе да светлага аблічча гэтай дзяўчыны. “Няхай яна не адязджае”, думае Колька.

Аўтобус адыходзіць. Дзяўчына астаецца на паўстанку сама адна.

— А гэтай во, што якраз трэба? — Грыша хінае галавой на паўстанак.

— Не ведаю. Можна было б пераканацца.

— Праўда была б. Ты ж яе бацька, — прыдзіраецца Грыша.

— Або дзядзька, — падкідае слова Колька.

Наўмысна так кажуць. Дзяўчына апусціла вейкі, паставіла твар да сонца. Залатыя кудзерыкі рассыпаліся на вецер. Няўрымслівая маладосць стаіць люстэркам на фоне вуліцы. А вуліца ступае ў гэтае люстэрка і хілком, сарамліва вяртаецца назад — хітрымі вачыма цыцатай прыгажуні, пульхнымі вуснамі, складзенымі ў сціплы абаранак і яшчэ сотняй звычайных спраў. І хачацца — няхай які кулак, якая сіла тузане светлае шкло, а яно рассыплецца дробным макам, і ўсё будзе звычайна, як раней.

— А можа якраз і сірата яна, і трэба для яе бацьку? — Эдзік уздымаецца на ногі, пацягваецца.

Мочкі глядзяць як перасякае вуліцу, пружыністым, хлапечым крокам накіроўваецца на паўстанак.

Аб чым будзе размова — з гэтага месца не ўчуеш. Эдзік нешта скажа, дзяўчына адкажа, адступіць крок, а ён ступіць следам. І яшчэ раз, і яшчэ крок. А затым яна мабыць спыніцца, а ён, схіліўшыся да белых кудзерыкаў, нешта прашэпча ў заружавелае вуха. І кудзерыкі стрэсануцца жэстам пярэчання, адмовы. А калі не будзе ў гэтай адмове злосці, яго вусны яшчэ раз наблізяцца да ружовага вуха. І зараз кудзерыкі стрэсануцца іначай. Здзіўленнем? Недавер’ем? Можа жартам, а можа ад звычайнай цікавасці, смешна перакульваючы галоўку, зазірне ў ягоныя вочы. А вочы цёплай усмешкай спытаюць: “Ну і як?”

Калі так усё атрымаецца, Колька спытае хрыплым голасам:

— Выпеш піва?

Ад пільнага ўзірання ў паўстанак мястэчковай камунікацыі, у горле засохне, здранцвее, прыліпне да зубоў язык.

— Давай, — такім жа хрыпеннем адкажа Грыша Грынь.

А можа будзе зусім іначай? Можа, у адказ на першае слова злоснай адмовай стрэсануцца кудзерыкі? І як матыль, зняважаны памылковым парывам ветру, разгарне крылы, адляціць у свой свет. Эдзік прыпыніцца хвіліну на паўстанку, правядзе зрокам лёт матыля, пацісьне плячыма і засунуўшы рукі ў кішэні вернецца на ранейшае месца.

І пойдуць утраіх у краму “Атлянта”.

Ніхто тое не ведае, бо вуліца прыпынілася на адну кароткую хвіліну і зноў манатонным майскім крокам ступае за сваімі справамі.