Выбраныя вершы

Вось я ізноў у вёсцы Мора —

І цешыцца надзвычай сэрца.

У студні поіць доўгі жораў

Сваё бляшанае вядзерца.

Крадуся, п’ю ваду са смакам,

Я ж тут бываю толькі госцем.

Пільнуе, можа, тут сабака

Сляды мінулай маладосці?

Усё, усё тут, не іначай,

Як і раней было, — такое ж.

Слядоў сваіх, аднак, не бачу, —

Пазарасталі ўжо травою.

Ізноў я тут у Моры госцем,

Ізноў адведаў родны кут.

Слядоў дзяцінства, маладосці

З трывогаю шукаю тут.

Перад парогам роднай хаты

Не мог стрымаць раптоўных слёз.

Няма ўжо тут матулі, таты.

Ім падарункаў не прывёз.

У сенцах, як калісьці, жорны

Стаяць, не лічачы гадоў.

Зярняты ў іх на хлеб свой чорны,

Бывала, з татам я малоў.

А дзе ж каса, што браў на плечы,

Каб сена накасіць каню?

Дзе серп, што палец мне скалечыў,

Як жаць пайшоў упершыню?

Дзе цэп, якім калісьці з татам

Я малаціў авёс сухі?

Дзе бусел са страхі цыбаты?

Няма ўжо нават і страхі...

Я тут, у Моры, толькі госцем,

Прайшлі маланкава гады...

Майго дзяцінства, маладосці

Даўно зацерліся сляды.

Тваю, вёска, да сёння зямліцу

Адчуваю пад босай ступнёй,

Смак вадзіцы з крыштальнай крыніцы

Не забуду, як весніх жаўроў.

Я праліў многа слёз, многа поту

На палосках тваіх і лугах,

І заўсёды ад цяжкай работы

Шмат насіў мазалёў на руках.

Вёска, толькі табой ганаруся —

Толькі тут я знаходжу спачын.

Я ніколі цябе не зракуся,

Я твой сын, верны твой селянін.

Вёска, ты мне апора, святыня,

Так глыбока я ўрос на мяжы.

Не кажы, што цябе я пакінуў,

Не кажы, што табе я чужы.

Не высушаць маіх карэнняў

Пласты асфальту і бетону.

Жывучых сокаў і натхнення

Мой родны кут мне даў да скону.

Ступаў я босаю ступнёю

Па змалку дарагой зямліцы.

Усё тут блізкае, святое,

Я прычашчаюся ў крыніцы.

І ў вечным спеве жаўруковым,

Што льецца з высі напрадвесні,

Я чую гукі роднай мовы

І роднай беларускай песні.

Калі спяваюць — падпяваю

І кожнай цешуся удачай.

Няшчасце толькі завітае —

Я плачу, калі нехта плача.

І ад калыскі да сканання

Я астануся селянінам.

Маё жыццё — мае вяртанні,

Вяртанні ў родныя мясціны.

Калі мяне да вёскі Мора

Ізноў прыводзяць каляіны,

Хвалюючыся, крокам скорым

Прыходжу ў школьны свой будынак.

Яшчэ з мінулага стагоддзя

Стаіць ён тут, — асветы помнік.

Сяляне пры любой нагодзе

Тут здабывалі ведаў промні.

І гукі беларускай мовы

Гучалі тут з-за школьных партаў.

Тут асвятляўся люд вясковы

І пазнаваў сваю тут вартасць.

Адгэтуль я ва ўзросце раннім

Пайшоў у свет, як самы першы.

Я тут з вялікім хваляваннем

Чытаў аднавяскоўцам вершы.

Хоць стаў будынак школы клубам,

Хоць ён стары і занядбаны,

На ветэрана глянуць люба,

Яго вітаю я з пашанай.

Калі я пасвіў ля чыгункі

З аднавяскоўцамі скаціну,

Мне хтось, нібыта ў падарунку,

З акна вагона кніжку кінуў.

Малюнкаў мноства каляровых

У кніжцы гэтай я прыкмеціў.

Заплакаць з радасці гатовы,

Найшчаслівейшы быў на свеце.

Маю цудоўнейшую кніжку

Адразу хлопцы адабралі.

І ёй нацешыцца хоць крышку

Я не паспеў і плакаў з жалю.

І мушу шчыра я прызнацца:

Хоць знікнуў след гадоў дзіцячых,

Мне ўсё малюнкі тыя сняцца,

Праз сон па першай кніжцы плачу.

Майго дзяцінства прыстань — Мора.

Адкуль выводзіш свой назоў?

Відаць, было тут мора гора,

Сярод балот, сярод хмызоў.

Тут асушылі ўжо балота,

З балотам зніклі хмызнякі,

Знікаюць гора і турботы,

Жыць сталі лепей землякі.

Тады назоў мо недарэчны,

Мо лепш інакш назваць сяло?

Не існаваць таму ўжо вечна,

Што век свой доўгі аджыло.

Ды не! Талковы і прыгожы

І новы мае сэнс назоў.

Шуміць навокал мора збожжа,

У моры квеценных садоў.

За Морам роўнядзь і прастора,

Не падуладныя вякам...

Жадаю я багацця мора

І мора шчасця землякам!

Не было мне суджанае лёсам

Жыць без перабою ў роднай вёсцы.

Чуць зямельку пад ступою босай,

Цешыць вока збожжам на палосцы.

З габляваных смаляных бярвенняў

У бацькоўскай заставацца хаце.

З глебы перасаджаны з карэннем

Стаў я постаць селяніна траціць.

Стаў я жыць, загублены ў мільёне,

У натоўпе, гушчы спраў шматлікіх,

Шаргаць па асфальце і бетоне

Стаў я ў глянцаваных чаравіках.

У мурах таўшчэзных і халодных

Я замкнуўся, як у клетцы птушка,

Уцякаюць мае думкі штодня

На палетак з палявою грушкай.

Паміж мной і бацькавым парогам

Пасмы праляглі сталёвых рэек.

І, калі збіраюся ў дарогу,

Узрастае ў сэрцы зноў надзея.

Цешуся, што зноў убачу скора

Родны кут, які калісь пакінуў.

І хоць праглынуў мяне ўжо горад,

Я ў душы астаўся селянінам.

Родная ты, вёска Мора,

Мы сустрэнемся няскора,

Да цябе далёкі шлях.

І на шумных тратуарах

У маіх жывеш ты марах,

У маіх жывеш ты снах.

Сню: з вялікаю натугай,

Я ару зямельку плугам,

Плуг нялёгка мне ўтрымаць.

І з агромністай сявенькі

Я, хлапчына маладзенькі,

Еду зерне рассяваць.

На плячы з касой кляпанай

Луг касіць іду я рана,

З белай срэбранай расой.

Зноўку серп бяру зублёны

Жаць іду з ім на загоны,

На палетак родны свой.

Сню, як мы зімой заўзята

На таку цапамі з татам

Змалацілі ўвесь авёс.

У марозны час зімовы

З Белавежскай пушчы дровы

З татам позняй ноччу вёз.

Снілася, што ў сенцах жыта

З татам я малоў нібыта

На хлеб чорны, аржаны.

Хлеб пякла матуля потым,

Елі мы яго з ахвотай...

Сны, цудоўныя вы, сны!

Не злічу ўжо раз каторы,

Ты мне снішся , вёска Мора,

І жыццё, і маладосць.

Надалей мне часта сніся,

Хоць у снах мне адазвіся,

Я ж цяпер твой рэдкі госць.

Няма гаспадара ўжо ў Моры,

І брат на пенсіі ўжо мой.

А брукаваны панадворак

Зарос усякаю травой.

І непатрэбны стаў нікому

Плужок жалезны з бараной,

І трактар стаўся кучай лому,

Аджыўшы век жалезны свой.

Бацькоўская старая хата

Яшчэ стаіць, як маналіт.

Век дажывае разам з братам,

Каб разам адысці ў нябыт.

Калі бываю ў Моры зрэдку,

Дык у такі ўваходжу стан:

Як адыходу вёскі сведка,

Ці як апошні з магікан.

Палявыя дарогі

Між гаёў і палеткаў,

Мае босыя ногі

Вас краналіся ўлетку.

На пастронку карову

Сваю пасвіў на золку.

Часта ў полі жытнёвым

Слухаў крык перапёлкі.

Палявыя дарогі

Павялі ў свет шырокі,

Натаміліся ногі,

Запаволелі крокі...

Палявыя дарогі

Па вандроўках багатых

Давядуць да парога

Роднай бацькавай хаты.

У свайго брата сярод хламу

Я экспанату ўгледзеў след,

Паўвеку маючую раму —

Калісьці мой веласіпед.

Стары быў, ды яшчэ талковы,

Прадаў яго сусед Максім

За нашу чорную карову,

У школу ездзіў я на ім.

Бывала, у гнілую восень,

Якіх было шмат у жыцці,

Татулька на плячы даносіў

Веласіпед мне да пуці.

І з хваляваннем я таксама

Узяў, як тата, на плячо

Старую дарагую раму...

Пачуўся зноў малым хлапчом.

Ён быў і бедны, і багаты,

Багаты рэдка быў — на святы.

За тым сталом пілі і елі,

А елі найчасцей, што мелі.

Быў на стале і хлеб наш чорны

З мукі, намолатай у жорнах,

Заўжды настольніцай накрыты

З родным узорным каларытам.

За тым сталом, пад абразамі,

У вэлюме бялюткім мама

І тата між гасцей сядзелі —

Гулялі на сваім вяселлі.

Тут за сталом псалтыр чыталі,

Калі дамашнія ўміралі,

Свячу грамнічную свяцілі

Прад сном іх вечным у магіле.

Падоўгу мама на каленях

Штодня стаяла ў час малення

Перад сталом, пад абразамі,

Каб Бог апеку меў над намі.

І пад сталом з малодшым братам

Гуляў і ў будні я, і ў святы.

А за сталом выконваў потым

Усе дамашнія работы.

Наш стол — сямейнае багацце,

Стаіць у апусцелай хаце.

І згадкі пра яго не згінуць

У нашых цёплых успамінах.

Дзядзьку вайна ў Сібір загнала

І ён абжыўся за Уралам.

Пісаў ён брату: — Як магчыма,

Прышлі ты мне сямейны здымак.

У Вілька — атэлье, мы скора

Паехалі ў суседні горад.

Фатограф спраўна, з пачуццём,

У кадры затрымаў жыццё,

А з ім надзей і згадак столькі —

Бацькам было па сорак толькі

І ўжо з дзесятай гадавінай

Сустрэлася сястрычка Ніна.

А я на ім, русагаловы,

Быў хлапчуком шасцігадовым.

А Пецю нашаму тады

Было найменей — два гады.

І гэты здымачак — адзіны

З маіх дзіцячых успамінаў.