Выбраныя вершы

Жыцця апошнія хвіліны,

Як свечка, гаснуць уваччу.

Чакаю я з Варшавы сына,

Яшчэ пабачыцца хачу.

Той далікатнае, мястовай

Не абсталёўвайце труны.

Збудуйце домік адмысловы

Мне з дошак смаляной сасны.

Не абувайце мне на ногі

Ніякіх чаравік, галёш —

Без іх схадзіла ўсе дарогі,

Ісці найлепей басанож.

А пахавайце ля Мікіты,

Хачу быць разам з мужыком,

З якім усё жыццё пражыта,

Каб разам спаць апошнім сном.

Бывайце, дарагія дзеткі,

І белы свет мой — будзь здароў.

А на магілах часам кветкі

Злажыце, помнячы бацькоў.

У сестрыной хаце

век дажывалі

дзве маці

родныя:

яе і мужа.

Адна кволая,

нядужая,

другая —

сляпая.

Тая,

што мела зрок,

вяла сляпую

ў садок,

збірала

грушы ў кошык.

Сляпая

несла

ў хату ношу.

Радасць

на тварах

у маці:

яшчэ патрэбныя

ў хаце.

Я памятаю час асенні,

Мне і дагэтуль пахнуць грушы,

Што ў печы хлебнай на чарэні

Матуля безупынку сушыць.

І пах мядовы ў нашай хаце,

І выгляд груш сухіх харошы,

Што выгартае з печы маці

І спакваля ссыпае ў кошык.

Яны зімуюць у каморы,

І асабліва калі святы,

Іх мама прыгаршчамі дорыць

Усім, хто толькі прыйдзе ў хату.

Матуля, помню, грушы варыць,

Ямо, ажно трасуцца вушы...

Зноў у мінулым мае мары,

Мне сняцца сушаныя грушы...

Сэрца матулі цудоўнае:

Усё для сына, для сына.

Семачак рэшата поўнае

Вынесла мама ў машыну.

І семачкі мы ўсю дарогу

З Алесем лузалі, лузалі...

А ў сэрцы ўзнікала трывога,

Яно напаўнялася жалем,

Што, можа, апошні разочак

Матулю жывую я ўбачыў.

Слязьмі затуманіла вочы,

Не мог устрымацца ад плачу.

А сёння, як еду я ў Мора,

Крадком наплывуць успаміны:

Як мама, мне семачкі дорыць

Сястра мая мілая, Ніна.

У сне сваю матулю бачыў:

Яшчэ ў старое хаты сценах,

Малы я, у гадах дзіцячых,

Сядзеў у мамы на каленах;

Яна расказвала мне казкі,

І песні ціхенька спявала,

Сваёю дабратой і ласкай

Мяне, як сонцам напаўняла.

Няўлоўныя вы, сну хвіліны!

Няма, няма матулі ў Моры!

У снах маіх галубіць сына,

У снах маіх дзяцінства дорыць.

За заплаканыя вочы,

За недаспаныя ночы,

За расказаныя казкі,

За дабрату і ласку.

За матчыну пяшчоту,

За вечную турботу.

За цёплыя словы,

За любоў да мовы,

За роднасць з палямі —

Дзякую Табе,

Мая Мама.

Жыве заўсёды ва ўспаміне,

І памяць гэтага не траціць,

Пасажная матулі скрыня,

А ў ёй дзявочае багацце.

Тут сапраўды ўсё для матулі,

Усё, што да жыцця ёй трэба:

Шмат блузак, саяноў, кашуляў,

З ільну, што рос на роднай глебе.

І ручнікі, што вышывала,

І хусткі, абрусы — без ліку,

І нават тыя, што прыдбала

На шлюб уласны, чаравікі.

Хоць маладою стала жонкай,

Падумала ўжо і аб смерці.

Была нат да труны іконка,

У надта ўжо старым канверце.

І нават падарункі дзецям...

Было да часу прыхавана

Усё, што толькі ёсць у свеце

У скрыні той зачараванай.

Калі спачыла ў дамавіне

Жыццём знясіленая маці,

Замкнулася навечна скрыня,

І болей не стаіць у хаце.

І мноства, мноства мар дзіцячых

Пайшло ў нябыт з чароўнай скрыняй.

Але жыве ўспамін гарачы,

Які ніколі не астыне.

Калісьці ў жорнах самавітых —

Здабытку мудрай даўніны,

Малола маці зерне жыта

На хлеб духмяны, аржаны.

Муку матуля расчыняла

На квасе хлебным у дзяжы.

Мясіла, ручніком вязала:

„Ты, хлеб, з дзяжы не пабяжы”.

І выпесціўшы бохан кожны,

Паклаўшы на лапчасты хрэн,

Іх на лапаце асцярожна

Стаўляла ў печку на чарэн.

Пасля са скваркай, ці капустай,

Ці з соллю, як была бяда,

Давала ў рукі хлеба лусту...

Вось дзе, скажу, была яда!

Кіруеш аслабелы зрок

Туды, дзе мае праз хвіліну

Цягнік праходзіць: мо здалёк

Ён прывязе нарэшце сына.

А ён і сапраўды прывёз!

З усмешкай сын дадому крочыць,

А ты стрымаць не можаш слёз,

Твае ад шчасця плачуць вочы.

Але на жаль, твой сын ізноў

Пакіне дом. Засвішча вецер...

На развітанне замест слоў

Ты плачаш зноў, як пры сустрэчы.

О, колькі ў сэрцы пачуцця!

З прычыны радасці ці гора,

Слёз з першых дзён свайго жыцця

Матуля выплакала мора.

Колькі ж у роднай хаце

Сустракаў я прыгод!

Дрэмле, седзячы, маці

Пасля бясконцых турбот.

— Мама, будзе няшчасце,

Сон адольвае вас.

З лаўкі можаце ўпасці —

Лепш прылегчы на час.

А сягоння я зноўку

Задрамаў за сталом...

Што ж, пачну трэніроўку

Прад маім вечным сном.

Кволае дрэўца лясное бярозкі

Калісьці прынёс шустры хлопец у вёску.

Сталася дрэўца бярозай ля тына,

А з шустрага хлопца — дарослы мужчына.

Гадоў прамінуў ужо сёмы дзесятак.

Бяроза красуецца кронай багатай —

З мужчыны зрабіўся слабенькі старэча.

Драмаў ля дрэва, згорбіўшы плечы.

Пад стройнай бярозай месца пустое —

Не стала старэчы з сівой барадою.

Сумуе па ім прыгажуня-бяроза,

Плывуць па лісточках расіначкі-слёзы.

Пакуль пульсуе ў жылах кроў

І цепліцца яшчэ жыццё,

Мне не забыць маіх Бацькоў

І сэрца іх апошняе біццё.

Я берагу да іх любоў,

Сваё святое пачуццё.

Мне не забыць маіх бацькоў

І сэрцаў іх апошняе біццё.

Хоць не сустрэну іх ізноў —

Мне іх не верне небыццё.

Мне не забыць маіх Бацькоў

І сэрцаў іх апошняе біццё.

І ў час трывожных, сумных сноў

Заплачу горка, як дзіцё,

Пачуўшы зноў маіх Бацькоў

Сэрцаў апошняе біццё.

Бацькі мае жылі спрадвеку ў вёсцы,

Раслі з зямлі, з зямлі пладоў жылі.

І працавалі на сваёй палосцы,

Хоць на маленькай — на сваёй зямлі.

І да яе, прыпісаныя лёсам,

Яны ішлі па дзедаўскіх слядах.

Набожныя, маліліся нябёсам

І пах зямлі насілі на руках.

Імкнуліся прыдбаць хоць дзесяціну,

Цягаліся гадамі па судах

З адною думкай: штось пакінуць сыну

І даць дачцэ што-кольвек у пасаг.

Зямля была апорай і багаццем,

Як кісларод была яна бацькам.

І без зямлі тут не было і працы

Іх спрацаваным стомленым рукам.

Бацькі былі народжаны зямлёю,

Зрасліся з ёю ўсім сваім жыццём.

Зямлю расілі потам і крывёю

І спяць у ёй сваім апошнім сном.

Калі я толькі ехаў да бацькоў,

Што дажывалі век старэчы ў Моры,

Заўсёды думаў: вось цяпер ізноў

Удосталь між сабою пагаворым.

Аднак калі пераступаў парог,

Пазбыўшыся сваёй дарожнай стомы,

Я быў шчаслівы, што мне лёс збярог

Маіх бацькоў, што я тут з імі, дома.

І, гледзячы з журбой у родны твар,

Я слухаў іх старэчае дыханне,

Пачуццяў поўны, поўны цёплых мар,

Я быў шчаслівы, седзячы ў маўчанні.

Мне часта сніцца поле, сенажаць,

Старэнькія бацькі ў вясковай хаце.

Хацелася б ім многае сказаць,

На жаль, няма на свеце бацькі, маці.

Скажу, бывала: еду да бацькоў,

І родзіцца ў душы настрой прыўзняты,

Што вось убачу іх старых ізноў

І прывітаю на парозе хаты.

Скажу, бывала: еду да бацькоў.

І клопаты знікаюць, абавязкі,

І адчуваю ўцеху цёплых слоў,

І мора дабраты, і мора ласкі.

Яшчэ і сёння: еду да бацькоў,

Скажу нібы па звычцы, не іначай.

І ў гэты міг паверыць я гатоў,

Што там, у хаце, іх жывых убачу.

Скажу я сёння: еду да бацькоў,

Цяжарам сум узваліцца на плечы.

Агорне роспач, як з усіх куткоў

Глядзіць мне ў вочы скрушная пустэча.

Скажу я сёння: еду да бацькоў,

І цэлы свет становіцца нямілы.

Стаю маўкліва я ля двух крыжоў,

Што там вартуюць родныя магілы.

Я мала слаў лістоў дахаты,

Хоць іх чытаць любіў мой тата.

Татулькі роднага не стала.

Шкадую, што пісаў так мала.

Далей няшмат пісаў таксама,

Чытаць не ўмела мая мама.

Цяпер хварэю я душою:

Няма бацькоў — няма спакою.

Была зямля і добры дом —

Лічыўся бацька кулаком.

Хоць на руках меў мазалі,

І быў амаль што інвалід,

Хаця з прычыны хворых ног

Ён працаваць ужо не мог —

Сцвярджалася заўсёды так:

Як ёсць зямля, дык ты — кулак!

Было нядобра штосьці мець,

Ніхто не мог разбагацець.

Калі ты голы, як жабрак,

Тады ты добры — ты бядняк!

Тады быў дзіўны падыход,

Дзялілі як маглі народ.

І з кожным годам, кожным днём

Край станавіўся бедняком.

І толькі — як пратэсту знак —

Рука сціскаецца ў кулак!