Шклоўскія страсці

"СПАГАДА"

Малады нардэп рэспубліканскага ўзроўню прымаў хоць і ўскосны, але гарачы ўдзел ва ўсіх справах і пачынаннях. Яго падначалены калектыў саўгаса "Гарадзец" выступіў заснавальнікам магілёўскай газеты "Толока". Ён даў згоду спансіраваць раённае радыё, калі аднойчы старшыня райвыканкама выказаў думку закрыць яго з-за недастатковасці бюджэтных сродкаў. Гэта па яго ініцыятыве ў начальніцкіх кабінетах узнавілі пытанне пра шклоўскі стадыён-даўгабуд, раскрадзены ў фінансавым і натуральным сэнсах. Дарэчы, уся заслуга ў тым, што ён будзе ўсё ж дабудаваны, належыць толькі Аляксандру Рыгоравічу. Гэта дзякуючы яму на ўзнаўленне работ праз некалькі гадоў будзе накіраваны грашовы прэзідэнцкі вадаспад. А раённае кіраўніцтва дапаможа чым зможа: арганізуе "выхад" на дапаможныя работы па давядзенню стадыёна да ладу ўсіх працаўнікоў бюджэтнай сферы.

Лёгенька ўздыхнулі і працаўнікі машынна-транспартнага парка саўгаса "Гарадзец". Аляксандр Рыгоравіч папоўніў яго, карыстаючыся дэпутацтвам, вялікай колькасцю новай тэхнікі. На цэнтральнай сядзібе гаспадаркі закіпела работа і па закладцы жылога пасёлка для перасяленцаў з Чарнобыльскай зоны. Праўда, лёс тых двухузроўневых катэджаў быў незайздросны шмат гадоў — роўна да таго часу, пакуль дырэктар саўгаса не стаў прэзідэнтам рэспублікі. Толькі тады іх недабудаваныя і раскрадзеныя сцены набудуць прыстойны выгляд і зноў, не без высокага спрыяння, на іх пральецца грашовы дожджык.

Захацела аднойчы заручыцца дапамогай А.Р.Лукашэнкі і я, задумаўшы зрабіць штосьці накшталт дапаможнай службы для маючых у ёй вострую патрэбу — адзінокіх і інвалідаў. Нават назву ёй прыдумала: "Спагада". Падштурхнулі мяне на гэта вялікія магчымасці А.Р.Лукашэнкі, якія давала яму дэпутацтва ў Вярхоўным Савеце і жахлівае становішча некатарых катэгорый насельніцтва. На той час я курыравала і асвятляла ў газеце і на радыё пытанні праваахоўнай тэматыкі, жыцця інвалідаў, абяздоленых. Многія іх лёсы выклікалі ў мяне адчайны жаль, хацелася не толькі заявіць пра іх гаротны стан, але і рэальна дапамагчы. Але якім чынам? Тое, што рэдакцыя атрымлівала рэагаванні на мае публікацыі, у нейкай ступені сапраўды абнадзейвала. Але гэтага было мала. Неабходна было больш дзейснае ўмяшанне ў лёсы людскія.

Памятаю выпадак, які падштурхнуў мяне звярнуцца да Аляксандра Рыгоравіча з канкрэтнай прапановай. Я прысутнічала на чарговым пасяджэнні па справах непаўналетніх пры райвыканкаме. Была зіма 1993 года. Лютыя маразы прабіралі да касцей. Мы, члены камісіі, сядзелі ў кабінеце намесніка старшыні райвыканкама і, заслухоўваючы справы юных парушальнікаў, усё больш ціснуліся да награвальных батарэяў. Л.А.Бургута запрасіла "на суд" чарговага "цяжкага" падлетка, які прыйшоў з бацькам, жыхаром Ардацкага сельсавета. Апрануты ледзь не па-вясноваму, хлопчык стаяў перад намі навыцяжку і адчайна спрабаваў сагрэць рукі, ледзь не абняўшы імі сябе. Перад тым, як адпусціць бацьку і сына, Людміла Аляксееўна Бургута, якая западозрыла няладнае, сказала хлопчыку:

— Ану, здзень, братка, боты.

Напалоханы хлопчык хуценька выканаў загад. Ды і зусім не цяжка было яму скінуць з хударлявенькай сваёй босай ножкі той гумовы бот, здавалася, сорак апошняга памеру...

— Не магу больш тут працаваць, — рыдала некалькімі хвілінамі пазней спецыяліст па апякунству дзяцей пры райвыканкаме Л.А.Бургута. — Сэрца не вытрымлівае дзіцячых нечалавечых пакут.

Я і цяпер, праз шэсць гадоў, трымаю ў памяці і тую ножку, і таго хлопчыка. А тады месца сабе не знаходзіла ад няўцешнасці. Куды звярнуцца па дапамогу для такіх вось гаротнікаў? У "гуманітарку"? Сапраўды, на той час у Шклоў прыязджалі замежныя машыны, нагружаныя яркімі скрынямі розных памераў і колераў, якія разгружаліся потым у спецшколе для дзяцей з паслабленым зрокам ці прама ў доме старшыні рэгіянальнага аддзялення "Дзеці Чарнобыля" Уладзіміра Канаплёва. Ну што, ісці да яго прасіць шкарпэткі для таго хлопчыка з Ардаці? Або для бабулькі, што ходзіць марознаю парой у адных галёшах?

Не напросішся. Ды і назва тлумачыла, што тая дапамога толькі для дзяцей Чарнобыля. Сітуацыя патрабавала іншага падыходу. Літаральна з тыдзень мая галава было забіта гэтай праблемай. Я нават выпісала з нейкай апазіцыйнай газеты адрасы беларускіх суполак за мяжой і ва ўсе канцы свету разаслала "SOS" з выразкамі сваіх публікацый і просьбай аб дапамозе. Дарэмна чакала адказу. Хутчэй за ўсё пільныя вочы кадэбістаў не выпусцілі за мяжу мой крык адчаю.

Эўрыка! Наш дэпутат Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка — вось хто дапаможа. Да самай сустрэчы з ім я выношвала ў душы план. Праграмай яго наракла. І назву прыдумала: "Спагада". Гэтае слова, як тлумачыць С.І.Ожагаў, азначае "спачуванне, спагадлівыя адносіны да перажыванняў, няшчасця іншых". А што, думалася, гэтае тлумачэнне дасканала стасуецца з маёй ідэяй...

Аляксандр Рыгоравіч, як гэта калісьці бывала, сам зайшоў да мяне ў кабінет. Я і выказала яму свой план, папрасіла, калі гэта не дакучліва, падтрымаць працэс. Ён выслухаў мяне: "Гэта можна". Потым падумаў-падумаў і ўдакладніў:

— Якой канкрэтна ты бачыш маю дапамогу?

Цяжка мне даўся той адказ. Бо і сама канкрэтнай праграмы не акрэсліла, не ведаючы, якая і каму дапамога будзе неабходна. Толькі ў тым, што маючых вострую патрэбу ў ёй аб'явіцца многа, не сумнявалася. Але Аляксандр Рыгоравіч зразумеў мяне. І сказаў:

— Дзейнічай. І праз газету і радыё паведамі. Самым-самым я гатовы дапамагчы.

Гэтае паведамленне было надрукавана. Толькі, праўда, паступіла ўсяго некалькі заявак. Першымі, памятаю, адгукнуліся суседзі адной бабулькі з вуліцы Фабрычная,якія расказалі пра яе пакінутасць роднымі і прасілі дапамагчы аформіць у дом састарэлых. Праблема была ў тым, што бабульчыны дзеці і ўнукі жылі побач, толькі да яе не паказваліся наогул. Адгукнуўся і жыхар вёскі Сасноўка інвалід першай групы Ваня Кавалёў. Малады яшчэ хлопец жыў з маці, таксама інвалідам. Але вельмі спадзяваўся на выздараўленне і таму жыў актыўным пасільным жыццём. Яго хвалявала вясковая бездараж, нязручнасць у забеспячэнні вяскоўцаў пітной вадой, адсутнасць паліва. Я сустрэлася з гэтай сям'ёй, і ў хуткім часе ў райгазеце быў змешчаны і пазней прадубліраваны ў рэспубліканскай "Народнай газеце" артыкул "Чыста сямейная справа". Публікацыя атрымала рэзананс, юнаку мясцовыя ўлады дапамаглі справіцца з гэтымі і іншымі праблемамі. А сам Ваня адкрыў у сабе зайдросныя журналісцкія здольнасці і да свайго апошняга дня на гэтай грэшнай зямлі яшчэ паспеў надрукаваць некалькі яркіх матэрыялаў у нашай райгазеце. А пасля яго найцікавейшага нарыса "Аб чым шумяць сосны" рэдактар Л.М.Анціпенка стаў дапісваць да аўтарскага подпісу: "Іван Кавалёў, в.Сасноўка", аўтарытэтнае "няштатны карэспандэнт". Так што хоць у адным дапамагла менавіта "Спагада" — адшукаць і падтрымаць на нейкім этапе жыцця гэтага юнака.

А Аляксандра Рыгоравіча на той час захліснулі, відаць, больш важныя справы і на Шклоўшчыну ён наведваўся ўсё радзей. Прыём грамадзян і ўсю астатнюю работу ўзяў на сябе яго памочнік Уладзімір Канаплёў. Неяк я спыталася, ці ведае ён што пра "Спагаду"? Уладзімір Мікалаевіч здзіўлена паціснуў плячыма і папрасіў патлумачыць. Што я і зрабіла. А заадно і паказала яму папку з адпаведнай інфармацыяй. Там знаходзіліся і два, на мой погляд, вострыя сігналы з аддаленых ад райцэнтра саўгасаў — "Рабочы" і "Юбілейны". Дабрацца туды мне не было на чым, і я папрасіла Валодзю ці самому туды з'ездзіць, ці мне дапамагчы з транспартам. Ён Паабяцаў заняцца гэтым неадкладна, а заадно, "раз гэта датычыцца Лукашэнкі", аддаць яму папку. Больш я яе не бачыла. Толькі аднойчы, калі напомніла пра "Спагаду", Уладзімір Мікалаевіч доўга ўспамінаў, потым адмахнуўся:

— Адстань ты, Вольга, з гэтай ерундой. І без яе справаў хапае.

А я цяпер думаю: заканамерна гэтай справе было праваліцца. Бо кожны дзень прыносіць ўсё новы чыйсьці чалавечы боль, пакуты, нават зарэгістраваць якія ўжо не ў стане ніводная папка. Іх можа зменшыць толькі наша працавітасць і мудрасць кіраўніка дзяржавы. Мудрасць, якой выразна бракуе.