Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы

М

Modula-2 — модульная мова праграмавання высокага ўзроўню. Створана ў 1980 г. Н. Віртам на аснове мовы Pascal.

Мабільнасць прагрáмнага забеспячэння (software portability) — ступеня прыстасавання праграм да выканання на другім кампутары. Магчымасць пераносу праграм з аднаго кампутара на другі з мінімальнымі выдаткамі.

Магістрáль (backplane, unibus) — 1. Шлях, якім праходзяць электрычныя сігналы ад адных прылад да другіх. Магістраль, у адрозненне ад шыны, звычайна прымяняецца ў канструктыўна асобных прыладах памяці і злучае апаратуру з рознай архітэктурай; 2. Прылада сувязі працэсара і аператыўнай памяці з прыладамі кіравання ўводам-вывадам; 3. Лінія сувязі, выдзелены канал перадачы звестак.

Магнітааптычны (floptical) — тэхналогія вырабу дыскаводаў для гнуткіх дыскаў, якая спалучае магнітную і аптычную тэхналогіі. Чытанне і запіс на дыск выконваецца магнітным спосабам, а галоўка чытання-запісу пазіцыянуецца аптычным метадам з дапамогай лазера і канавак на дыску.

Магнітааптычны дыск (magneto-optic disc) — дыск вялікай ёмістасці (падобны дыску CD-ROM), які дазваляе поўнасцю альбо часткова сціраць запісаную на ім інфармацыю.

Магнітнааптычны зáпіс (magneto-optical recording) — сістэма запісу інфармацыі пры дапамозе лазернага промня. Лазерныя дыскі адносяцца да сістэмаў гэтага тыпу.

Магнітнае пóле (magnetic field) — вобласць магнітнага ўздзеяння вакол магніта. Магнітныя матэрыялы, якія пападаюць у гэтае поле, падвяргаюцца ўздзеянню сілы магнітнага поля, і інтэнсіўнасць гэтага поля вызначае намагнічанасць матэрыялу. Магнітныя галоўкі могуць генераваць дастаткова моцнае магнітнае поле.

Магнітнае чарніла (magnetic ink) — разнавіднасць чарніл з магнітным парашком альбо з дробнымі часцінкамі вокісу жалеза. Магнітнае чарніла перадае візуальнае паведамленне і робіць тэкст чытальным для кампутара.

Магнітная кáрта (magnetic card) — энэрганезалежнае вонкавая запамінальная прылада ў выглядзе пластыкавай карткі, паверхня якой пакрыта магнітным матэрыялам. Выкарыстоўваюцца для доступу да ЭВМ, уводу канфідэнцыяльнай інфармацыі у сістэмах сувязі і банкаўскага абслугоўвання.

Магнітная пáмяць (magnetic storage) — агульны тэрмін для вонкавых носьбітаў звестак (дыскі, стужкі).

Магнітная стýжка (magnetic tape) — носьбіт інфармацыі на ацэтылцэлюлёзнай альбо вінілполіхлорыднай стужцы, пакрытай ферамагнітным слоем. Ёмістасць магнітнай стужкі залежыць ад яе даўжыні, шырыні і спосабу запісу інфармацыі і дасягае сотняў мегабайт.

Магнітная ячэйка (magnetic cell) — адзінка магнітнай памяці, часціца магнітнага матэрыялу, у якую закладваецца інфармацыя шляхам намагнічвання ў вызначаным кірунку.

Магнітны барабáн (magnetic drum) — прылада памяці, у якой носьбітам інфармацыі з’яўляецца магнітны слой на паверхні вярчальнага цыліндра-барабана. Выкарыстоўваўся ў кампутарах 1-га і 2-га пакаленняў.

Магнітны дамен (magnetic domain) — мінімальна магчымая для намагнічвання ячэйка магнітнага матэрыялу.

Магнітны дыск (magnetic disk) — дыск пакрыты магнітным матэрыялам, змешчаны ў ахоўны корпус (цвёрды дыск) альбо канверт (гнуткі дыск). Павінны быць абаронены ад уздзеяння крыніц электрамагнітнага поля, якія могуць пашкодзіць альбо разбурыць запісаную інфармацыю.

Магнітны зáпіс (magnetic recording) — метад запісу звестак на носьбіт інфармацыі шляхам выбарачнага намагнічвання паверхні яго магнітнага слою. Прымяняюцца магнітныя дыскі, магнітныя стужкі, карты і барабаны.

Магнітны экрáн (magnetic screen) — матэрыял для ізаляцыі якой-небудзь часткі ад магнітных уздзеянняў.

Мадулярызáцыя (modularization) — складанне праграм з набору стандартных падпраграм.

Мадулятар (modulator) — функцыянальнае прылада, якая здзяйсняе мадуляцыю сігналу для яго перадачы.

Мадуляцыя (modulation) — працэс змены альбо рэгулявання па вызначаным алгарытме характарыстыкі хвалёвага сігналу, які нясе інфармацыю. Мадуляцыя ў кампутарнай сувязі азначае метад пераўтварэння лічбавай інфармацыі, якая пасылаецца праз мадэм у форме, якая прынята ў тэлефоннай сетцы.

Мадыфікáтар (modifier) — мадыфікатар каманды, які прымяняецца да адраснай часткі каманды. Мадыфікатар — сімвал альбо каманда, якія змяняюць дзеянне, да якога прыкладваюцца.

Мадыфікáцыя (modification) — любыя змяненні, якія не мяняюць сутнасці аб’екта.

Мадыфікáцыя áдрасу (address modification) — пераўтварэнне (абнаўленне) адрасу, прадугледжанае ў праграме шляхам прыбаўлення да яго адраснай канстанты (мадыфікатара адрасу) альбо замяшчэнне адрасу.

Мадэль (simulation) — матэматычнае альбо графічнае апісанне рэальнай сітуацыі альбо аб’екта. Мадэлі могуць змяняцца альбо кіравацца, таму з іх дапамогай можна паспрабаваць убачыць, як можна ўздзейнічаць на рэальную сітуацыю. Мадэль — сістэма, якая дазваляе атрымаць уяўленне пра які-небудзь працэс. Аб’ект мадэлюецца, што апісваецца матэматычнымі формуламі, па якіх можа быць распрацавана праграма.

Мадэль звéстак (data model) — сістэма ўзаемазвязанных тыпаў аб’ектаў, аператараў і правілаў забеспячэння цэльнасці, якія ўтвараюць абстрактную структуру, якую падтрымлівае сістэма кіравання базай звестак. Мадэль звестак у базе звестак гэта структурныя элементы апісання ведаў (паняцці, факты, правілы, працэдуры) і сувязі паміж імі. Прымяняюцца іерархічная, сеткавая і рэляцыйная мадэлі звестак.

Мадэляванне (modeling, simulation) — ужыванне матэматычных метадаў для апісання сітуацыі альбо фізічнага аб’екта; мадэляванне фізічнага працэсу альбо аб’екта з дапамогай праграмы, якая ўзнаўляе працэсы, звесткі і зменныя ўмовы, як бы гэта быў сам працэс альбо аб’ект.

Мадэляванне аналітычнае (analytical simulation) — матэматычнае апісанне аб’екта (задачы, сістэмы, працэса) мадэлявання.

Мадэляванне імітацыйнае (simulation) — даследаванне паводзін складанай сістэмы праз яе мадэль.

Мадэм (modem, modulator/demodulator) — прылада пераўтварэння лічбавага сігналу ў аналагавы (мадуляцыя) і наадварот (дэмадуляцыя) для перадачы іх па аналагавай лініі сувязі, напрыклад тэлефоннай. Прымяняецца для сувязі кампутараў паміж сабой пры дапамозе лініі сувязі.

Майлар (mylar) — плёнка як аснова магнітных носьбітаў звестак (дыскі, стужкі), распрацавана фірмай DuPont.

Мáйстар-файл (master file) — асобы файл набору файлаў базы звестак, утрымлівае пастаянную апісальную інфармацыю пра галоўныя тэмы базы звестак, падрахункавых звестках і важнейшых ключавых палях.

Макéтная плáта (breadboard) — часова дзейны электронны ланцуг для праверкі работы схемы. Уяўляе сабой пластыкавую плату з сотнямі невялікіх адтулін, якія звязаны паміж сабой металічнымі перамычкамі. У гэтыя адтуліны ўстаўляюцца кампаненты электронных схемаў. Ужываецца распрацоўшчыкамі электронных схем для стварэння эксперыментальных узораў і прататыпаў.

Мáйстар-дыск (master-disc) — арыгінальны дыск. Шкляны дыск, які ствараецца ў час масцерынга. Майстар-дыск ужываецца як арыгінальны дыск пры тыражыраванні дыскаў. Масцерынг — гэта выраб спецыяльнай матрыцы для вырабу CD.

Макраасэмблер (macro assembler) — асэмблер, які дазваляе выконваць макрападстаноўку і макрапашырэнне — можна вызначыць макрас, які складаецца з некалькіх аператараў, а затым выкарыстоўваць яго імя ў праграме, не перапісваючы аператары. Пры трансляцыі праграмы імя макрасу будзе заменена паслядоўнасцю камандаў макраса.

Макравыклік (macro call) — зварот да галоўнай макракаманды макраса для яго выкліку.

Макрагенерáтар (macro generator) — праграма, якая апрацоўвае тэкст і выконвае макрападстаноўкі; праграма альбо прылада для пераўтварэння макракамандаў у іх макрапашырэнні.

Макрагенерáцыя (macro generation) — трансляцыя макрапраграмы.

Макракамáнда (macro command) — падпраграма, напісаная на працэдурнай мове, якая дазваляе выконваць акрэсленную паслядоўнасць дзеянняў. Сказ мовы праграмавання, замест якога макрагенератар падстаўляе яго макрапашырэнне. Макракаманда — адна літара альбо слова для запуску набору падпраграм, што спрашчае карыстанне праграмай.

Макрамóва (macro language) — сукупнасць макракамандаў, якая пазнаецца гэтым макрапрацэсарам.

Макрападстанóўка, макрапашырэнне (macro expansion) — замена макракаманды замацаваным за ёй наборам камандаў.

Макрапрагрáма (macro program) — зыходная праграма для макрапрацэсара.

Макрапрацэсар (macro processor) — незалежны, ці як частка нейкай сістэмы праграмавання, транслятар з макрамовы на пэўную базавую мову.

Макрапрэпрацэсар (macro preprocessor) — праграма для выканання працэдур з макрасамі ў мовах высокага ўзроўню. Прэпрацэсар пераўтварае ўсе макракаманды ў набор камандаў макрасу. Макрасы магчыма выкарыстоўваць для пераўтварэння камандаў адной мовы ў каманды іншай падобнай структуры.

Мáкрас (macro) — гэта не праграма, а набор з адной альбо некалькіх макракамандаў, якія забяспечваюць паслядоўнасць аперацый і прымяняюцца для аўтаматызацыі іх выканання. Макрас захоўваецца як адзінае цэлае і можа ўводзіцца ў розныя часткі праграмы.

Максімáльная хýткасць (burst speed) — найбольшая хуткасць, з якой прылада можа безперапынна працаваць.

Малóдшы разрáд (least significant digit) — самая правая пазіцыя запісу ліку альбо слова.

Маментáльны “здымак”, маментáльны дамп (snapshot) — 1. Копія асноўнай памяці альбо відэапамяці ў гэта імгненне, накіраванае на друкарку ці цвёрды дыск. 2. Від змесціва базы звестак у дадзены момант.

Маніпуляванне звéсткамі (data manipulation) — сукупнасць аперацый над базай звестак: адкрыццё і закрыццё базы звестак, чытанне, пошук, абнаўленне, дабаўленне і выдаленне запісаў.

Манітóр (monitor) — машынная праграма, якая назірае, рэгулюе, кантралюе альбо правярае аперацыі ў сістэме апрацоўкі звестак. Гл. таксама дысплей.

Мантыса (fraction) — дробавая частка дзесятковага лагарыфма; частка ліку з плавальнай кропкай, якая ўтрымлівае вартасныя разрады гэтага ліку.

Мáркер (bullet) — у вузкім сэнсе: кропка (кружок, квадрацік і розныя дэкарацыйныя значкі), якая выдзяляе невялікі фрагмент тэксту альбо кожны элемент спісу.

Мáркер блóка (block mark) — маркер, які ўказвае на пачатак і канец інфармацыйнай часткі блоку; на экран не выводзіцца.

Мáркер канцá (end mark) — сімвал для абазначэння канца нейкага аб’екта, напрыклад файла, дакумента.

Мáркеры кадрыравáння (crop marks) — правадзімыя на краях папяровай стужкі лініі ў тым месцы, дзе будзе заканчвацца папера на старонках з падрахункам.

Маршрýт (route) — шлях перадачы паведамлення паміж вузламі і тэрміналамі вылічальнай сеткі; шлях паміж дзвюма вяршынямі графа. Шлях перадачы інфармацыі па сетцы ад адпраўшчыка да атрымальніка.

Маршрýт пóшуку (search path) — маршрут па каталозе для пошуку патрэбнага файла. Аперацыйная сістэма шукае файл па ўказаным маршруце.

Мáсавая пáмяць (mass storage) — абагульняльны тэрмін для магнітных дыскаў і стужак, а таксама аптычных дыскаў — для захоўвання практычна любых аб’ёмаў інфармацыі.

Масіў (array) — канструкцыя звестак, кампаненты якой ідэнтычныя па сваіх характарыстыках і пералічваюцца як значэнні функцыі ад фіксаванай колькасці цэлалікавых аргументаў. Усе элементы масіву аднаго тыпу. Кожны элемент масіву мае імя (ідэнтыфікатар) і індэксаваную зменную.

Масіў дынамічны (dynamic array) — масіў са зменнымі межамі.

Мáска (mask) — камбінацыя знакаў для аналізу звестак такога ж, як і маска, фармату шляхам супастаўлення адпаведных знакаў маскі і разрадаў (байтаў) звестак. Накладанне маскі выконваецца з дапамогай лагічных аператараў.

Мáска перарывáння (interrupt mask) — рэгістр, кожны разрад якога адпавядае азначанаму тыпу перарывання. У залежнасці ад значэння адпаведнага разраду маскі перарыванне абслугоўваецца альбо ігнаруецца.

Маскавáнне (masking) — выдзяленне разрадаў слова, якія адпавядаюць аднолькавым разрадам маскі.

Маскіравáць перарывáнне (disable interrupt) — прадухіляць перарыванне дзеянняў мікрапрацэсара. Дзеянні апошняга праз рэгулярныя прамежкі часу перарываюцца для прасканіравання асобных прыладаў, напрыклад клавіятуры. Так, у час загрузкі кампутара экран на некалькі хвілін становіцца чорным і не рэагуе на націск клавіш клавіятуры.

Мáтрыца (matrix) — двухмерны масіў. Прамавуглавая табліца А, утвораная з элементаў нейкага мноства, якая мае m радкоў і n слупкоў.

Мáтрыца x-y , двумéрная (x-y matrix) — распалажэнне радкоў і слупкоў матрыцы ў адпаведнасці з гарызантальнымі (х) і вертыкальнымі (y) каардынатамі (восямі).

Мáтрыца клавіятýры (key matrix) — схема матрыцы пераключальнікаў на клавіятуры. Кожнай клавішы адпавядае адзін пераключальнік. Пераключальнікі арганізаваны ў рады ў выглядзе матрыцы. Пры адначасовым націску трох клавішаў можна выдаць код яшчэ якой-небудзь літары. Спецыяльная падпраграма аперацыйнай сістэмы пераўтварае нумары націснутых клавішаў у коды ASCII.

Мáтчына плáта (mather board) — асноўная плата сістэмнага блоку кампутара для кампутарнай схемы; на ёй размяшчаецца асноўная частка мікрасхем: мікрапрацэсар, супрацэсар, аператыўная памяць, сістэмная і лакальныя шыны, а таксама раз’ёмы для падключэння адаптараў.

Матэмáтыка дастасóўная (прыкладная, application mathematics) — прымяненне матэматыкі да развязання задач, пастаноўка якіх, як правіла, не звязваецца з патрэбамі самой матэматыкі.

Матэматычная мадэль (mathematical model) — набліжанае апісанне пэўнага класа з’яў рэальнага свету з дапамогай матэматычнай сімволікі; набор раўнанняў, якія апісваюць усе ўзаемадзеянні ў сістэме.

Матэматычная фýнкцыя (mathematical function) — функцыя праграмы, якая выконвае матэматычныя аперацыі над значэннямі альбо выразамі і вяртае лікавае значэнне.

Матэматычны выраз (mathematical expression) — выраз, у якім выкарыстоўваюцца лікавыя значэнні і аператары. Гл. выраз.

Маштáб часу (time scale factor) — лік, які выкарыстоўваецца ў якасці каэфіцыэнту пераўтваральніка рэальнага маштабу часу ў машынны маштаб часу.

Маштáб чáсу рэáльны (real time mode) — рэжым працы вылічальнай сістэмы, пры якім апрацоўка запытаў на выкананне той ці іншай задачы здзяйсняецца ў тэмпе паступлення гэтых запытаў.

Маштабавáнне (scaling) — 1. Павелічэнне альбо памяншэнне памеру адлюстравання такім чынам, каб яно і вынікі вылічэнняў, што праводзяцца над ім, знаходзіліся ў зададзеным дыяпазоне. 2. Запіс велічыняў такім чынам, каб яны і вынік вылічэнняў, якія выконваюцца над імі, знаходзіліся ў зададзеным дыяпазоне.

Маштáбная лінéйка (rule, ruler) — шкала, якая ўказвае пазіцыі знакаў; выводзіцца, як правіла, уверсе экрана. Тэкставыя працэсары дазваляюць выбіраць з набору лінейкі.

Машына (machine, computer) — у вылічальнай тэхніцы: назва кампутара і ЭВМ. гл. ЭВМ.

Машына бáзы звéстак (database machine) — перыферыйная (па адносінах да гэтага кампутара) прылада, якая непасрэдна ўтрымлівае і абслугоўвае базу звестак, і тым самым вызваляе асноўны кампутар ад гэтай нагрузкі. Машыны баз звестак могуць падключацца да кампутара, які выконвае прыкладныя задачы праз тэлекамуніцыйны канал альбо лакальную вылічальную сетку. Машына базы звестак сама прадстаўляе кампутар. Аднак, паколькі на яе ўскладваюцца толькі функцыі кіравання базай звестак, яе апаратнае і праграмнае забеспячэнне можа быць значна аптымізаванымі менавіта для гэтай работы. Машынай базы звестак называецца сервер базы звестак, які выконвае толькі функцыі базы звестак.

Машына Цюрынга (Turing machine) — тэарэтычная абстрактная мадэль з простай структурай і бясконцай памяццю, прынятая як прататып лічбавых вылічальных машын; распрацавана ў 1936 г. ангельскім матэматакам А. Цюрынгам для дакладнага вызначэння паняцця алгарытму і яго вылічальнасці.

Машына-арыентавáная мóва (machine-oriented language) — мова праграмавання, прымяненне якой цвёрда залежыць ад канкрэтнага мікрапрацэсара. Найлепшай машына-арыентаванай мовай з’яўляецца Ассэмблер.

Машына-незалéжная мóва (computer-independent language) — мова праграмавання, якая не залежыць ні ад адной з існых апаратных платформаў. Большасць моў высокага ўзроўню — машына-незалежныя.

Машыначытáльны (computer-readable) — прыгодны для ўводу ў кампутар від інфармацыі, якую кампутар можа інтэрпрэтаваць і якой ён можа кіравацца ў рабоце.

Машыннае слóва (machine word) — аперанд альбо каманда, якія захоўваюцца ў ячэйцы аператыўнай памяці і ўспрымаюцца апаратнай часткай кампутара як адзінае цэлае. У персанальных кампутарах прымяняюцца машынныя словы ад аднаго байта да двух, а двайное слова — па чатыры байты.

Машынная камáнда (machine instruction) — каманда (аператар дзеянняў) у машынным кодзе, якая можа непасрэдна выконвацца мікрапрацэсарам.

Машынны (выканáўчы) цыкл (machine cycle) — час, неабходны для выбаркі і выканання адной машыннай каманды.

Машынны код (machine code) — код для прадстаўлення камандаў у наборы камандаў. Двайковы код для кадавання машынных камандаў па правілах, прадугледжаных у гэтым тыпе кампутараў.

Мега (mega) — прэфікс, азначае 1 міліён (106 ). У двайковай сістэме злічэння мега мае іншае значэнне: 1 048 576 — ступеня двойкі ( 220 ), г.зн. самая блізкая яе ступеня да аднаго мільёна.

Мегабáйт (megabyte) — 1міліён байт, а на самай справе 1 048 576 байт ( 220 ). За Кілабайт прымаецца 1024 байт (210 ).

Мегацыкл (megacycle, mc) — 1 міліён цыклаў за секунду.

Межавыя ўмóвы (boundary condition) — ліміты для канкрэтных дзеянняў. Напрыклад, калі ў цыкле лічыльнік павінны лічыць ад 1 да 100, то 1 і 100 з’яўляюцца ўмовамі для гэтага цыклу.

Міжблóчны прабéл (block gap, interblock gap) — прамежак на магнітнай стужцы — фізічны абсяг даўжынёй у міліметры, якая раздзяляе блокі звестак альбо фізічныя запісы. На дысках — гэта нявыкарыстаная прастора паміж адфарматаванымі сектарамі.

Мігáнне (blink) — змяняць яркасць; прымяняецца для выдзялення фраз, слоў, знакаў, якія выводзяцца на экран.

Мембрáнная клавіятýра (membrane keyboard) — цэльная пластмасавая альбо гумовая мембрана з нанесенымі сімваламі пакрывае нерухомыя (амаль нерухомыя) кантакты клавіятуры. Апраўдана прымяняць для работы ў памяшканнях з забруджанай атмасферай.

Меню (menu) — спіс аб’ектаў, аперацый, рэжымаў, камандаў, вырыянтаў адказаў, якія адлюстроўваюцца на экране і прапаноўваюцца на выбар карыстальніку. Прапаноўвальныя варыянты карыстальніку называюць пунктамі (пазіцыямі) меню. У апошніх праграмах у асяроддзі Widows да меню можна аднесці таксама панэлі кіравання, панэлі задач і панэлі інструментаў. Выбар пункта меню здзяйсняецца курсорам пры дапамозе клавішаў кіравання курсорам і мышы. Актывізаваны пункт меню выдзяляецца іншым колерам.

Меню раскрывáння (pull-down menu) — спіс камандаў меню, які раскрываецца з радка меню і застаецца даступным, пакуль гэта трэба карыстальніку.

Меню ўсплыўное (pop-up menu) — меню, якое з’яўляецца на экране дысплея ў беглым становішчы курсора і знікае пасля выбару каманды.

Метавéды (meta-knowledge) — веды апісання ведаў; частка базы ведаў, якая апісвае яе структуру. Метаведы ўключаюць у сябе метаправілы пра тое, як выкарыстоўваць іншыя правілы.

Мéтад дóступу (access method) — сукупнасць пагадненняў і сродкаў, з дапамогай якіх рэалізуецца зададзены від доступу да фізічных запісаў набору звестак. Метад доступу — шлях да атрымання звестак з памяці альбо дыскавага файла для далейшых аперацый.

Мéтад дóступу з чэргамі (queued access method, QAM) — метад праграмавання, які мінімізуе затрымкі аперацый ўводу-вываду шляхам сінхранізацыі перадачы інфармацыі паміж праграмай і прыладамі ўводу і вываду кампутара.

Мéтад Монтэ-Карло (Monte Carlo method) — матэматычны метад для находжання прыблізнага рашэння шляхам аналізу статыстычных звестак на аснове выпадковых выбарак. Прымяняецца, калі можна вылічыць верагоднасць паяўлення вызначанай падзеі, але немагчыма паасобку аналізаваць складаныя эфекты ўздзеяння вялікай колькасці чыннікаў (фактараў).

Метазадáча (metatask) — у экспертных сістэмах: задача аб парадку развязання мноства задач.

Метазвéсткі (metadata) — звесткі для апісання звестках. Звесткі, якія апісваюць іншыя звесткі. У СКБЗ выкарыстоўваюцца метазвесткі ў працэсе работы з базай звестак — гэта інфармацыя пра звесткі: табліцы апісання звестак і сувязяў, адрасныя табліцы і да т.п.

Метамóва (meta language) — мова для апісання моў, напрыклад для апісання моў праграмавання прымяняюцца формы Бэкуса-Науры. Метамова сама па сабе не з’яўляецца мовай праграмавання.

Метапрагрáма (meta program) — праграма, якая фармуе іншую праграму; праграма, якая апрацоўвае іншыя праграмы як звесткі.

Метасімвал (meta character) — сімвал, які ўкладзены ў праграму альбо паток звестак, які ўяўляе сабой інфармацыю аб іншых сімвалах, а не сімвал. Так, у мове праграмавання С сімвал \ (рыса ў лева) указвае на тое, што сімвал пасля яго з’яўляецца часткай кіроўнай паслядоўнасці.

Метафáйл (metafile) — файл, які ўтрымлівае ці вызначае іншыя файлы. Набор вектараў у памяці. Прымяняецца як сродак для запамінання графічных адлюстраванняў і арганізуецца ў файл, але файл, які не абавязкова ствараецца для запісі ў памяць альбо для загрузкі. Ён выкарыстоўваецца для перадачы інфармацыі аб адлюстраваннях з адной праграмы ў іншую.

Мéтка (label) — у праграмаванні: ідэнтыфікатар каманды, які дазваляе вызначыць палажэнне каманды ў праграме; ідэнтыфікатар, які прыпісваецца аператару праграмы для звароту да гэтага аператара. Метка аддзяляецца ад каманды маркерам, часта двухкроп’ем. Па камандзе GOTO здзяйсняецца пераход на аператар, які памечаны меткай.

Мéтка фáйла (file label) — кіроўны запіс у пачатку файла, утрымлівае імя файла і яго атрыбуты; служыць для ідэнтыфікацыі файла.

Механізм абарóны (boundary protection mechanism) — сукупнасць апаратных і праграмных сродкаў, якія выключаюць зварот праграмы да дзялянкі памяці, каторая ёй не належыць. Зварот да “чужога” вядзе да аварыйнага завяршэння праграмы.

Механізм вываду (inference engine) — набор працэдураў, вызначаных у праграме. Прымяняюцца для атрымання адказу ад базы ведаў экспертнай сістэмы.

Мігáнне (flicking) — змяненне свячэння на экране, заўважнае вокам; непажаданая пульсацыя ўзнаўляльнага адлюстравання на экране электронна-прамянёвай трубкі. Стандартнае тэлевізійнае адлюстраванне мяняецца з частатой 50 герц у Эўропе і 60 герц у ЗША — змена кадра практычна незаўважальная.

Міжнарóдная арганізáцыя па стандартызáцыі (International Organization for Standardization) — міжнародная асацыяцыя дзяржаў-сяброў, кожная з якіх прадстаўлена лідэрам сваёй краіны па стандартызацыі. Асноўныя здабыткі гэтай арганізацыі — шырока прынятая мадэль ISO/OSI — стандарты ўзаемадзеяння кампутараў у сетках.

Міжнарóдная асацыяцыя вытвóрцаў платаў пáмяці для персанáльных кампутараў (Personal Computer Memory Card International Association) — група вытворцаў і распаўсюджвальнікаў апаратнага і праграмнага забеспячэння, створаная з мэтай прасоўвання стандарту PC Card-сумяшчальнага перыферыйнага абсталявання, галоўным чынам для партатыўных кампутараў і “інтэлектуальных” электронных прыладаў.

Міжнарóдная федэрáцыя па апрацóўцы інфармáцыі (International Federation of Information on Processing) — арганізацыя таварыстваў больш чым 40 нацый-сяброў, якая аб’ядноўвае прафесіяналаў у галіне апрацоўкі інфармацыі.

Міжнарóдны кансультацыйны камітэт па тэлеграфіі і тэлефаніі (Comite Consultatif Internationale de Telegraphie et Telephonie) — вядомая арганізацыя па распрацоўцы рэкамендацый для сістэм перадачы звестак.

Міжсéткавая лінія сýвязі (tie line) — прыватная лінія сувязі, арэндаваная ў кампаніі-уладальніка сеткі для сувязі двух і больш месцаў ва ўстанове.

Міжсéткавы (internet, internet work) — у сувязі: сукупнасць вылічальных сетак, аб’яднаных міжсеткавымі шлюзамі, якія выконваюць перадачу звестак, пераўтварэнне і ўпакоўку паведамленняў з формы, прынятай у сетцы адпраўкі, ў пратаколы сеткі-атрымальніка.

Мікра (micro) — традыцыйна: мікра — прэфікс, які азначае адну мільённую долю (10-6). Пры апісанні чаго-небудзь мікра — прэфікс азначае маленькі альбо кампактны, напрыклад мікракампутар, мікрапрацэсар. У вылічальнай тэхніцы: кароткая форма слова мікракампутар.

Мікраадлюстравáнне (micro image) — фотаграфічна зменшанае адлюстраванне, захаванае на мікрафільме і чытальная з дапамогай спецыяльных прыладаў павелічэння.

Мікрааперáцыя (micro operation) — аперацыя, якая выконваецца арыфметычна-лагічнай прыладай кампутара за адзін такт сінхранізаванага генератара.

Мікрагрáфіка (micro graphics) — тэхніка і метады запісу звестак на мікрафільм.

Мікракамáнда (microinstruction) — машынная каманда; каманда мікрапраграмы.

Мікракампýтар (microcomputer) — кампутар невялікіх памераў і масы наколькі гэта магчыма, падобны па архітэктуры да персанальных кампутараў. З’явіліся ў пачатку 70-х ХХ стагоддзя. Сканструяваны на аснове аднаго мікрапрацэсара.

Мікракантрóлер (micro controller) — мікрапрацэсар і звязаныя з ім элементы, уключна з пастаяннай памяццю. Выкарыстоўваюцца ў электронных схемах кіравання якой-небудзь прылады. Прызначаны для выканання строга акрэсленых функцый і не можа быць перанацэленым на выкананне іншых задач.

Мікрамініяцюрны (micro miniature) — надзвычай маленькая схема альбо іншы электронны кампанент; звычайна, ўдасканаленне ўжо мініацюрызаванага элемента.

Мікрапрагрáма (micro program) — праграма для выканання камандаў, уведзеных у машынным кодзе ва ўнутраныя рэгісры цэнтральнага працэсара альбо мікрапрацэсара. Для выканання адной каманды ў машынным кодзе неабходна выканаць некалькі крокаў, такіх як чытанне, складанне і запіс у памяць. Менавіта гэтыя крокі і выконвае мікрапраграма, якую распрацоўвае вытворца кампутара. Мікрапраграма не можа быць зменена таму, што яна існуе ў выглядзе пастаянных злучэнняў у схеме цэнтральнага працэсара альбо мікрапрацэсара.

Мікрапраграмавáнне (microprogramming) — распрацоўка мікрапраграмы для працэсара.

Мікрапрагрáмнае забеспячэнне (firmware) — сукупнасць мікрапраграм.

Мікрапралóг (Micro prolog) — скарочаная версія кампутарнай мовы Prolog.

Мікрапрацэсар (microprocessor) — цэнтральны працэсар мікракампутара, элементнай базай якога з’яўляецца інтэгральная мікрасхема. Мікрапрацэсары — аснова ўсіх персанальных кампутараў, размешчаны на адной інтэгральнай схеме.

Мікрасекýнда (microsecond) — адна мільённая секунды (10-6).

Мікрасхéма (microcircuit, chip) — мініяцюрызаваная канструкцыйна адзіная электронная схема ў асобным корпусе.

Мікраэлектрóніка (microelectronics) — тэхналогія распрацоўкі і пабудовы электронных схемаў і прыладаў на аснове мініяцюрызацыі элетронных кампанентаў у мэтах павелічэння надзейнасці іх функцыянавання.

Мікрóн (micron) — адзінка даўжыні, эквівалентная адной міліённай часткі метра, абазначаецца мк.

Мілі (milli) — прэфікс для абазначэння адной тысячнай, напрыклад мілісекунда (0,001 секунды).

Мілісекýнда (millisecond) — адна тысячная секунды (10-3).

Міні-кампýтар (minicomputer) — на рынку з’явіліся ў 1960-я гады у якасці таннай кампактнай альтэрнатывы ўніверсальным кампутарам. Шырокае распаўсюджанне атрымалі ў 1970-я гады. У 1980-я гады пачалося іх выцясненне мікракампутарамі на асабліва вялікіх інтэгральных схемах. Маюць магчымасць быць падключанымі да кампутарнай сеткі і працаваць у шматкарыстальніцкім рэжыме.

Мінімáльнае дрэва (minimal tree) — дрэва, у якім галінкі арганізаваны максімальна эфектыўным спосабам.

Мініяцюрызáцыя (miniaturization) — працэс змяншэння памераў і павелічэння шчыльнасці транзістараў і іншых элементаў у мікрапрацэсары.

Мнемакóд (mnemonic code) — сімвалічны запіс машыннай каманды, пакладзены ў аснову машына-арыентаваных моў; спрошчанае абазначэнне ключавых слоў мовы.

Мнемóніка (mnemonics) — кароткае, лёгка запамінальнае слова альбо абрэвіятура, якія выкарыстоўваюцца ў якасці каманды, абазначэння для клавішаў, слоў і фраз у мовах праграмавання і інш. Каманды мовы Ассэмблер запісаны мнемонікай.

Многазадáчны рэжым (multitasking) — кампутар можа выконваць некалькі задач адначасова. Аперацыйная сістэма прадстаўляе некалькім задачам розныя рэсурсы і магчымасць узаемадзейнічаць адно з адным. Мікрапрацэсар, выканаўшы некалькі крокаў адной праграмы, пераходзіць да другой праграмы. Здольнасць аперацыйнай сістэмы адначасова апрацоўваць мноства задач.

Многапрахаднóе сартавáнне (multipass sort) — аперацыя сартыроўкі, якая патрабуе двух і больш праходаў па звестках да яе завяршэння.

Многапрацэсарная апрацóўка (multiprocessing) — два альбо некалькі злучаных і прыкладна роўных па характарыстыках працэсары сумесна выконваюць адзін альбо некалькі працэсаў (праграм). Мэта — павялічыць хуткадзейнасць альбо вылічальныя магчымасці працэсара.

Многафункцыянáльная плáта (multifunction board) — электронная плата пашырэння кампутара, якая забяспечвае выкананне некалькіх функцый. Многафункцыянальная плата ПК мае дадатковую памяць, порты.

Мнóства (set) — асноўнае паняцце матэматыкі; неазначальнае паняцце. Тлумачэнне паняцця мноства: сукупнасць, набор, збор якіх-небудзь аб’ектаў (названых яго элементамі), аб’яднаных агульнай адзнакай, якія ўяўляюцца адным цэлым. Элементы мноства маюць адну альбо некалькі агульных характарыстак (уласцівасцяў).

Мóва (language) — набор сімвалаў, узгадненняў і правілаў, якія ўжываюцца для адлюстравання, прадстаўлення і перадачы інфармацыі. У вылічальнай тэхніцы: метад перадачы камандаў кампутару без ужывання прамога ўводу лічбавых кодаў. Мова — знакавая сістэма для зносінаў, сувязі і перадачы інфармацыі.

Мóва абазначэння гіпертэксту (hyper text markup language) — сродак аперацыйнай сістэмы Windows, прызначаны для стварэння старонак на серверах Internet.

Мóва апісáння звéстак (data description language) — мова, спецыяльна прызначаная для аб’яўлення структур і файлаў звестак, як правіла, у выглядзе, незалежным ад кампутара альбо ад мовы.

Мóва Асэмблера (assembler language) — мова для скарочанага напісання дзеянняў, якія павінны быць выкананы. Машына-арыентаваная мова, каманды якой звычайна знаходзяцця ў суадносінах “адзін да аднаго” з камандамі машыны, і якая можа забяспечыць такія магчымасці, як выкарыстанне макракамандаў.

Мóва высóкага ўзрóўню (high-level language) — мова праграмавання, сродкі якой дазваляюць карыстальніку складаць праграмы ў наглядным, лёгка ўспрымальным выглядзе, не маючы ўяўлення аб тых дзеяннях, якія здзяйсняе мікрапрацэсар кампутара ў час выканання праграмы. Гл. таксама алгарытмічная мова.

Мóва зáпытаў і маніпулявáнне звéсткамі (query language, QL) — мова для работы з базамі звестак; падмноства мовы маніпулявання звесткамі для пошуку і паказу інфармацыі базы звестак.

Мóва нізкага ўзрóўню (low-level language) — машыназалежная мова праграмавання, звычайна мае невялікую колькасць камандаў кіравання і тыпаў звестак. Кожны аператар у праграме на мове нізкага ўзроўню (напрыклад асэмблеры), звычайна адпавядае адной машыннай камандзе. Гл. мова асэмблера.

Мóва праграмавáння (programming language) — мова, прызначаная для прадстаўлення праграм. Штучная мова, уведзеная для прадстаўлення машынных праграм. Прызначаная для генеравання альбо напісання праграм.

Мóдуль (module) — адносна незалежная электронная прылада; адносна незалежная частка праграмы. Праграмны модуль кампануецца асобна ад асноўнай праграмы і можа выкарыстоўвацца іншымі праграмамі

Мóдуль выканáльны (executable module) — праграма, якая знаходзіцца ў асноўнай памяці.

Мóдуль карыстáльніка (client module) — тэрмінал у сетцы. Дазваляе здзяйсняць доступ да файлаў (у файлавым працэсары) і вывад на друк, але толькі праз сетку. Модуль карыстальніка часам не мае нават цвёрдага дыска.

Мóдульнае праграмавáнне (modular programming) — метадалогія праграмавання, пры якой праграмы разбіваюцца на адносна незалежныя часткі — праграмныя модулі. Кожны модуль незалежна ад іншых можа праграмаваць, трансляваць і выконваць яго наладку. Мадыфікацыя модуля не павінна ўплываць на агульную структуру праграмы.

Мóдульнае праектавáнне (modular design) — праектаванне апаратных сродкаў і праграмнага забеспячэння, калі праект разбіваецца на меншыя блокі альбо модулі, кожны з якіх можа разбівацца, правярацца і заканчвацца незалежна перад іх аб’яднаннем у канечным прадукце (праграме).

Модэм (modem) — прылада для абмену інфармацыяй з аддаленым кампутарам па тэлефонных лініях. Пераўтварае зыходныя лічбавыя сігналы кампутара ў аналагавыя сігналы для стандартнай правадной тэлефоннай лініі (модуляцыя), а таксама дэмадулюе ўваходныя аналагавыя сігналы і пераўтварае іх у лічбавыя сігналы, якія ўспрымаюцца кампутарам. Прымяняецца для падключэння ПК да камунікацыйных сетак.

Модэратор (moderator) — чалавек (альбо група людзей), які рэгулюе работу форума, спіс рассылкі альбо групу навін.

Мóнаканал (multidrop network) — лінейная сетка, у якой машыны звязаны адна з адной паслядоўна, пачынаючы з той, якая кіруе ўсёй сеткай.

Мóнахромны манітор (monochrome monitor) — монахромны — значыць аднакаляровы. Відэядысплей, здольны на адлюстраванне толькі аднаго колеру.

Мост (bridge) — спецыяльная прылада для злучэння двух і болей лакальных сетак. Масты не залежаць ад пратаколаў — ўсё роўна, звесткі якога пратакола будуць перадавацца праз мост.

Музычная мікрасхéма (music chip) — спецыяльная інтэгральная схема для сінтэзавання аналагавых сігналаў, якія затым могуць быць узмоцнены і ўзноўлены праз гучнагаварыльнік.

Мультыадрасавáнне (multiaddressing) — сродак, які дазваляе карыстальніку перадаваць адны і тыя ж звесткі паслядоўна ці адначасова блольш, чым па адным адрасе.

Мультыапрацóўка (multiprocessing) — адначасовае выкананне некалькімі працэсарамі двух ці больш задач, якое ажыццяўляецца адной праграмай кіравання.

Мультыдóступ (multiple access) — магчымасць падтрымкі сістэмай некалькіх карыстальнікаў, якія працуюць адначасова.

Мультымéдыя (multimedia) — сукупнасць тэхнічных і праграмных сродкаў, якія дазваляюць карыстальніку адначасова ўжываць сімвальную, графічную, гукавую, анімацыйную і відэаінфармацыю. Усе віды інфармацыі запісваюцца на CD ROM і гукавыя кáрты.

Мультыплéксны кáнал (multiplex channel) — прылада, якая абслугоўвае на працягу нейкага інтэрвалу часу некалькі паралельна працоўных вонкавых прыладаў.

Мультыпрагрáмная сістэма (multiprogramming system) — сістэма, у якой адначасова выконваюцца некалькі праграм (шматпрацэсарныя вылічальныя комплексы) ці каманды выконваюцца шляхам іх чаргавання (аднапрацэсарныя ЭВМ).

Мультысістэма (multi system) — сістэма з некалькіх кампутараў, у якой ажыццяўляецца абмен звесткамі альбо функцыянаванне якіх арганізавана на супольны абсяг памяці з мэтай забеспячэння апрацоўкі адзінай плыні заданняў.

Мультыплексавáнне сігнáлаў з падзéлам у чáсе (time-division multiplexing) — выкарыстанне адной лініі альбо набору ліній для перадачы некалькіх сігналаў, якія ідуць адзін за адным у паслядоўнасці. Від мультыплексавання: аб’яднанне асобных сігналаў у адной высокахуткаснай перадачы. Час перадачы раскладаецца на сегменты, кожны з якіх нясе адзін элемент аднаго сігналу. Асобныя сігналы адбіраюцца адзін за адным з пастаяннымі інтэрваламі, незалежна ад таго, ёсць ці няма звестак для адпраўкі, а затым “загружаюцца” у асобны канал.

Мультыплéксар (multiplexer) — функцыянальная прылада для выбару аднаго выхаднога сігналу з мноства ўваходных, што дазваляе двум і больш каналам перадачы звестак сумесна выкарыстоўваць адну агульную прыладу перадачы звестак. Мультыплексары прымяняюцца для падключэння вялікай колькасці лініяў сувязі да меншага ліку партоў альбо наадварот: вялікая колькасць партоў да меншага ліку ліній сувязі.

Мыш (mouse) — прылада-маніпулятар для перамяшчэння графічнага паказніка па экране; маніпулятар у выглядзе пластмасавай каробачкі з адной, дзвюма альбо трыма клавішамі. Рух мышы па паверхні стала прыводзіць да адпаведнага перамяшчэння курсора на экране дысплея. Мыш прымяняецца ў прафесійных настольных персанальных кампутарах. Часткова заменяе клавіятуру. Націсканнем клавішы мышы актывізуецца зроблены выбар. Для функцыянавання неабходны драйвер. Першую мыш вынайшаў Дуглас Энгельбарт у 1965 годзе.

Мэнэджэр дрýку (print manager) — праграма вываду тэксту на прынтар як фонавае заданне. Розныя тэксты выстройваюцца ў чаргу і выводзяцца на друк у той час, калі кампутар рашае іншыя задачы.

Мэтавая ЭВМ (object computer) — кампутар, для якога праграмы пішуцца спецыяльна.

Мяжá грáфікі (graphic boundary) — лінія з кропак у праграмах графічных рэдактараў і настольных выдавецкіх сістэмаў. Межы графікі ўказваюць, над чым можна выконваць аперацыі сцірання, перамяшчэння альбо капіявання.

Мяжá рысýнка (graphic limits) — мяжа графічнага адлюстравання на экране кампутара ў графічнай праграме, уключаючы ўвесь абсяг унутры малюнка.

Мяжá, ліміт, абмяжавáнне (bound) — у матэматыцы: верхняя альбо ніжняя мяжа дапушчальнага дыяпазону значэнняў. У кампутарных сістэмах: прылада (напрыклад, прылады ўводу-вываду, дыскаводы і інш.) альбо кампанент, якія абмяжоўваюць хуткадзейнасць.

Мяккі перазáпуск (soft reset) — перазапуск па камандзе з клавіятуры.