Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы

П

“Паштóвая скрыня” (mailbox) — абсяг памяці на серверы сеткі для захоўвання паведамленняў, якія перадаюцца па электроннай пошце, і для наступнага атрымання іх тымі, каму гэтыя паведамленні прызначаны.

“Пéршы ўвайшóў — пéршым выйшаў” (first in, first out — FIFO) — у парадку паступлення: метад апрацоўкі чаргі, згодна з якім элементы выдаляюцца з чаргі ў тым парадку, у якім яны ўключаліся ў яе: першы элемент, які паступіў ў чаргу, і выдаляецца першым. Падобны парадак з’яўляецца тыповым для спіса дакументаў, якія чакаюць вываду на друкарку.

“Прагрáма Алвея” (Alvey program) — парады брытанскага камітэта начале з Джонам Алвеем па распрацоўцы кампутараў пятага пакалення.

Пóрча, пашкóджанне звéстак (corruption) — працэс ненаўмыснага змянення звестак у памяці альбо на дыску, які скажае альбо пазбаўляе іх сэнсу.

Па ўмаўчáнні (default) — прынцып няяўнага абвяшчэння звестак у праграме. Выбар па ўмаўчáнні: рашэнне, якое прымаецца праграмай пры атсутнасці альтэрнатывы (іншых указанняў альбо камандаў), зададзенай карыстальнікам. Напрыклад, тэкставы працэсар па ўмаўчáнні, як правіла, прымае фармат дакумента з адзінарным міжрадковым інтэрвалам.

Паведамлéнне (message) — у тэорыі інфармацыі і тэорыі сувязі: упарáдкаваная паслядоўнасць сімвалаў, прызначаная для перадачы інфармацыі.

Паведамлéнне аб памылцы (error message) — паведамленне пра памылку ў праграме альбо звестках, якое выводзіцца на экран.

Пагаднéнне (convention) — любое правіла альбо ўмова, якія выкарыстоўваюцца больш-менш пастаянна ў вызначанай сітуацыі. Нацыянальныя і міжнародныя камітэты часта абмяркоўваюць і выпрацоўваюць пагадненні па структуры звестак, па мовах праграмавання, стандартах сувязі і характарыстыках прыладаў.

Падаўлéнне нулёў (zero suppression) — выдаленне вядучых, нявартасных нулёў ліку.

Падвóйная даклáднасць (double-precision) — лік, які займае ўдвая большы абсяг памяці кампутара, чым патрэбна для захоўвання звычайнага ліку (з адзінарнай дакладнасцю). Лікі з падвойнай дакладнасцю звычайна прадстаўляюцца кампутарам у фармаце з плавальнай кропкай.

Падвóйная шчыльнасць (double density) — запіс звестак на дыск: у адным сектары запісваецца ўдвая больш нармальнай колькасці байтаў, звычайна 512 байт на сектар замест 256. Існуе таксама ўчацвяроная шчыльнасць запісу — на дыскі малага памеру запісваюцца вялікія аб’ёмы памяці.

Падзéл слоў для перанóсу (hyphenation) — тэкставы працэсар словы, якія выходзяць за ўстаноўлены ліміт радка, раздзяляе знакам пераносу, які называецца мяккім, у адрозненне ад уводзімых праграмістам цвёрдых для раздзялення складовых слоў.

Падзéл чáсу (time-sharing) — сістэма квантавання часу пры выкарыстанні кампутара некалькімі карыстальнікамі.

Падзéл экрáна (split screen) — спосаб адлюстравання, пры якім праграма падзяляе абсяг экрана на дзве альбо больш зон, кожная з іх можа ўтрымліваць розныя файлы альбо паказваць розныя часткі аднаго і таго ж файла.

Падзéльная грáфіка (separated graphics) — графічныя сімвалы, падзеленыя прабеламі.

Падзéльнік палёў (field separator) — любы сімвал, які аддзяляе адно поле ад другога.

Падзéльнік цэлай і дрóбнай чáстак ліку (radix point) — кропка альбо коска для аддзядення цэлай часткі ліку ад дробнай.

Падзéя (event) — узнікненне альбо завяршэнне ў вылічальнай сістэме якога-небудзь дзеяння, часта стваральнага карыстальнікам, якое можа патрабаваць ад праграмы адпаведнай рэакцыі, напрыклад націскання клавішаў, перамяшчэння мышы.

Падзяляльнік звéстак (data delimiter) — сімвал, які падзяляе групу звестак альбо азначае канец файла звестак.

Падкáзка (help) — функцыя сістэмы па аказанні карыстальніку дапамогі шляхам вываду на экран дапаможнай інфармацыі ў выглядзе меню альбо апісання дзеянняў.

Падкаталóг (subdirectory) — каталог больш нізкага ўзроўню на цвёрдым дыску, імя якога з’яўляецца элементам іншага каталогу больш высокага ўзроўню. Падкаталогі аб’ядноўваюць файлы па нейкіх агульных прыкметах, што паскарае прагляд спісаў ўсіх каталогаў. Падкаталог — гэта каталог падпарадкаваны другому каталогу і, які з’яўляецца яго складовай часткай.

Падкáчка (swap) — пры рабоце ў многазадачным рэжыме: перанос звестак з аператыўнай памяці на дыск, і наадварот; ачышчаецца памяць для звестак іншай праграмы.

Падлóжка (wafer) — тонкі крэмневы дыск, на якім ствараецца мікрасхема.

Падпарáдкаваны (slave) — кампутар ці іншая прылада, што знаходзіцца пад кіраваннем іншага кампутара.

Падпарáдкаваны працэсар (slave processor) — мікрапрацэсар, які знаходзіцца пад кіраваннем мікрапрацэсара галоўнага кампутара.

Падпрагрáма (subprogram; subroutine) — праграма, што з’яўляецца часткай іншай праграмы і адпавядае патрабаванням, якія мова праграмавання прад’яўляе да структуры праграмы. Падпраграма можа быць выкарыстана адной альбо некалькімі машыннымі праграмамі у адным альбо большым ліку месцаў машыннай праграмы.

Падрадкóвы элемент (descender) — элемент малых літараў, які знаходзіцца пад базавай лініяй сімвала (радка), напрыклад літара g.

Пазіцыя разрáду (bit position) — пазіцыя інфармацыйнага разраду ў байце: пачынаецца з нулявой (найменшы вартасны разрад) і заканчваюцца 7-й (найбольшы вартасны разрад) .

Пазіцыявáнне галóўкі (head positioning) — працэс механічнага перамяшчэння і ўстаноўкі галоўкі чытання-запісу ў дыскаводзе да патрэбнай дарожкі, з якой неабходна счытаць звесткі альбо да месца іх запісу. У базе звестак: устаноўка ўказальніка на адпаведны запіс у базе звестак, пасля чаго гэты запіс становіцца беглым.

Пáйка (pica) — адзінка вымярэння ў паліграфіі, роўная 12 пунктам.

Паказáльнік камáндаў (instruction pointer) — гл. рэгістр адраса камандаў.

Паказáльнік (pointer) — у графічным асяродку: значок альбо сімвал (напрыклад стрэлка мышы) для указання, выдзялення, выбару элементаў адлюстравання на экране, у меню.

Паказáльнік абсягу пáмяці (pointer) — адрас абсягу памяці, які размешчаны ў прасторы памяці, дзе размешчаны гэты абсяг. Набор захаваных у памяці байтаў, у якіх указаны адрас звестак, а не самі звесткі, што дазваляе дынамічна пераразмяркоўваць звесткі.

Паказáльнік вяршыні стэка (stack pointer) — рэгістр, які ўтрымлівае беглы адрас верхняга элемента стэка. Рэгістр, у якім захоўваецца адрас наступнага свабоднага байта стэка. З дапамогай паказальніка здзяйсняецца чытанне са стэка альбо запіс у стэк.

Паказáльнік мышы (mouse pointer) — элемент (значок) экраннага інтэрфэйса, які змяняе сваё становішча пры перамяшчэнні мышы.

Пакалéнне (generation) — 1. Гісторыя развіцця вылічальнай тэхнікі: ў развіцці элементнай базы, архітэктуры і сферы прымянення ў спецыяльнай літаратуры вылучаюць пяць пакаленняў. 2. У сістэмах захоўвання звестак: схема абасаблення набораў узаемазвязаных файлаў — самы стары варыянт называецца “дзедам”, наступны па старшынстве — “бацькам”, а самы новы — “сынам”.

Пакéт (packet) — 1. Адзінка інфармацыі, якая перадаецца па сетцы з адной прылады на другую: паведамленне акрэсленай даўжыні (паслядоўнасць бітаў) у кампутарнай сетцы, якое ўтрымлівае сеткавы адрас атрымальніка паведамлення, маршрут перадачы паведамлення і спецыяльны код для праверкі правільнасці перадачы паведамлення па лініях сувязі. 2. Набор узаемазвязаных праграм, прызначаных для развязання задач у адпаведнай прадметнай праблеме і аб’яднаных адзіным інтэрфейсам.

Пакéт дыскаў (disk pack) — здымны набор магнітных дыскаў з некалькіх цвёрда злучаных магнітных дыскаў у абароненым кантэйнеры.

Пакéт прыкладных прагрáм (application program package) — сістэма прыкладных праграм, прызначаных для рашэння задач акрэсленага класу.

Пакéт распрацóўшчыка (toolkit) — набор праграм і папярэдне акрэсленых стандартных працэдур, якія выкарыстоўваюцца пры напісані праграмы для канкрэтнай праблемы, асяроддзя альбо дадатку.

Пакéтная апрацóўка (batch processing) — апрацоўка звестак альбо паслядоўнае выкананне заданняў, назапашаных папярэдне, такім чынам, што карыстальнік ня можа ўплываць на апрацоўку, пакуль яна працягваецца.

Пакéтная перадáча фáйлаў (batch file transmission) — перадача некалькіх файлаў па адной камандзе.

Пакéтная прагрáма (batch program) — праграма, якая выконваецца аўтаматычна, без узаемадзеяння з карыстальнікам.

Пакéтная сістэма (batch ыныеуь) — сістэма, якая апрацоўвае звесткі дыскрэтнымі групамі папярэдне спланаваных аперацый, а не ў дыялогавым рэжыме і не ў рэальным часе.

Пакéтны рэжым (burst bus) — перадача блокаў звестак па шыне цалкам (пакетам) за адзін раз і без паўзы.

Пакрóкавы (single step ) — выкананне праграмы па адной камандзе за адзін раз пры яе наладцы, што дазваляе назіраць за паводзінамі праграмы, за змяненнем значэнняў звестак і інш.

Паласá пракрýчвання (scroll bar) — калі дакумент нельга адлюстраваць у вакне цалкам, дык з’яўляюцца палосы пракруткі (вертыкальная і гарызантальная). З іх дапамогай можна выбраць патрэбную частку дакумента шляхам вертыкальнага альбо гарызантальнага перамяшчэння адлюстравання ў вакне экрана дысплея.

Палітра (palette) — 1. Набор колераў, які можна выкарыстоўваць у праграме малявання. Колькасць колераў вызначаецца дысплеем, відэаадаптарам і драйверам кіравання дысплеем. Адначасова адлюстроўваецца да 256 колераў пры агульнай палітры да 262144 колераў. Палітра — панэль колераў у графічных і тэкставых рэдактарах. 2. Панэль фарбаў у графічных і тэкставых рэдактарах.

Памéр фáйла (file size) — даўжыня файла ў байтах. На дыску захаваны файл характарызуецца двума памерамі: лагічным і фізічным. Лагічны памер файла — гэта лік, які паказвае колькі ў ім байтаў. Фізічны памер файла паказвае аб’ём памяці (прастора для файла выдзяляецца кластарамі), якая адведзена на дыску для файла. Апошнія сімвалы файла могуць не да канца запаўняць зарэзерваваны для іх кластар (блок размяшчэння). Фізічны памер можа аказацца большым за лагічны.

Памéр шрыфту (font size) — памер сімвалаў вызначанага напісання, вымераны ў пунктах. Па ўмаўчанні прымяняецца які-небудзь базавы шрыфт, напрыклад 12-пунктавы.

Памéр элемэнта звéстак (item size) — даўжыня поля запісу, вымяраецца ў бітах альбо байтах.

Памылка (error) — разыходжанне паміж вылічаным, назіральным альбо вымераным значэннем альбо ўмовай і праўдзівым, зададзеным альбо тэарэтычна правільным значэннем альбо ўмовай. Дзеянні чалавека, якія пацягнулі за сабой непрадугледжаны вынік.

Памылка алгарытма (algorithmic error) — памылка, якая стала вынікам неадэкватнасці матэматычнай мадэлі альбо алгарытма развязання задачы рэальнаму працэсу. Звычайна транслятарам не выяўляецца, а праяўляецца толькі пры выкананні праграмы.

Памылка прымнажэння (propagated error) — памылка, якая адбываецца ў адной праграме, але аказвае ўздзеянне на іншыя.

Пáмяць (memory) — функцыянальная частка кампутара, прызначаная для прыёму, захоўвання і выдачы звестак. Ёсць два віды памяці: унутранняя (альбо аператыўная) і вонкавая.

Пáмяць друкáркі (printer memory) — памяць у друкарцы, якая выкарыстоўваецца ў якасці буфера альбо для стварэння знакаў.

Пáмяць з аператыўным запісам-чытáннем (read-write memory) — памяць, з якой можна счытваць і ў якую можна запісваць звесткі. Памяць, якая прымяняецца для часовага (аператыўнага) захоўвання праграм і звестак — гэта аператыўная памяць.

Пáмяць з паслядóўным дóступам (serial access memory) — любая сістэма арганізацыі памяці, якая дазваляе здзяйсняць толькі паслядоўны доступ. Час выбаркі звестак залежыць ад месца іх размяшчэння. Асноўны метад пошуку ёсць перабор.

Пáмяць на магнітных сардэчніках (core) — адна з разнавіднасцяў магнітнай памяці. Прымянялася да паяўлення паўправаднікоў. Інфармацыя захоўваецца на маленькіх магнітных сардэчніках кольцападобнай формы, якія намагнічваюцца ў адным з двух кірунках, што адпавядае двойкавым знакам 1 і 0.

Панарамавáнне (panning) — метад вываду адлюстравання, пры якім на экране паказваецца толькі фрагмент вялікага адлюстравання (захоўваецца ў памяці), і яно пры пракрутцы ў вертыкальным альбо гарызантальным кірунку плаўна з’яўляецца ў вакне прагляду, як бы аператар перамяшчае камеру.

Панэль інструментаў (toolbox) — радок альбо некалькі радкоў на экране з размешчанымі на іх піктаграмамі. Указанне курсорам значка і націск клавішы мышы прыводзіць да выканання канкрэтнага дзеяння гэтай прыкладной праграмы. Затрымка курсора на нейкі час на значку дазваляе атрымаць тлумачэнне яго функцыі.

Панэль кіравáння (control panel) — вакно ў аперацыйнай сістэме Windows, у якім размяшчаюцца значкі праграм абслугоўвання. Панэль кіравання — гэта праграма для кіравання параметрамі дысплея, друкаркі і іншых аб’ектаў сістэмы.

Пáпка (folder) — сховішча праграм і файлаў, дыскаў, чэргаў заданняў для друку, кампутараў сеткі і іншых аб’ектаў. На рабочым стале АС Windows папкі сімвалічна адлюстроўваюцца піктаграмамі ў выглядзе папкі. Тэрмін “папка” эквівалентны тэрміну “каталог”. Папка служыць сродкам арганізацыі праграм і дакументаў на дыску.

Папрáўная памылка (recoverable error) — любыя памылкі, якія не прыводзяць да фатальнага збою і дазваляюць праграме аднавіць работу.

Папярóвая стýжка (paper tape) — асяроддзе з паперы з уніфікаванай шырынёй і таўшчынёй і спецыяльнымі фізічнымі ўласцівасцямі для захоўвання інфармацыі. Прымянялася да з’яўлення носьбітаў на магнітных стужках і дысках. Інфармацыя на папяровую стужку запісвалася шляхам прабіўкі камбінацый кодавых перфарацыйных адтулін.

Папярэджанне (warning) — візуальнае (міргальнае) альбо гукавое папераджальнае паведамленне праграмы карыстальніку пра патэнцыяльную небяспеку, пра нейкі выключны стан.

Папярэдні прагляд (preview; page preview) — у тэкставых працэсарах: магчымасць карыстальніку перад вывадам тэксту на друкарку ўбачыць, як ён будзе выглядаць на паперы.

Папярэдні прагляд старóнак (page preview) — гл. папярэдні прагляд.

Папярэдняе ўзгаднéнне (handshake) — сігнал, які пацвярджае, што можна ўстанаўліваць сувязь альбо перадаваць інфармацыю.

Папярэдняя апрацóўка звéстак (data reduction) — пераўтварэнне атрыманых звестак да формы больш прыдатнай для наступнага ўжывання, больш кампактную і структараваную.

Парáдак (exponent) — для лікаў з нефіксаванай кропкай: значэнне ступені, у якую неабходна ўзвесці аснову сістэмы злічэння, каб пры множанні на мантысу атрымаць зададзены (зыходны) лік. Прыклад, у запісу ліка 7.498Е6 парадкам з’яўляецца 6, а зыходны лік будзе 7498000.

Прыярытэт, перавáга (порядок старшынства, order of precedence) — гл. прыярытэт аперацый.

Парáдкавы нýмар (ordinal number) — лік (цэлы), які вызначае пазіцыю элемента ва ўпарадкаванай паслядоўнасці.

Паразрáдная аперáцыя (bitwise operation) — аперацыя, у якой апрацоўка інфармацыі здзяйсняецца паслядоўна біт за бітам.

Паралéльнае выканáнне (concurrent execution) — адначасовае выкананне двух і больш праграм на адным працэсары пры дапамозе сродкаў падзелу часу альбо на некалькіх працэсарах.

Паралéльнае праграмавáнне (concurrent programming) — аперацыйная сістэма працуе ў рэжыме, пры якім двум альбо больш праграмам выдзяляецца час мікрапрацэсара, і яны выконваюцца больш-менш адначасова. Мікрапрацэсар можа апераваць мізэрнымі квантамі часу, неўспрымальнымі чалавекам, яму здаецца, што паралельныя працэсы працякаюць адначасова, хаця у сапраўднасці гэта не так.

Паралéльная апрацóўка (parallel processing) — спосаб апрацоўкі інфармацыі ў шматпрацэсарнай сістэме, якая мае два і больш адначасова актыўныя (працуюць) працэсары. Задача размяркоўваецца паміж усімі даступнымі працэсарамі і паралельна выконваецца некалькі камандаў адначасова. У традыцыйных кампутарах каманды выконваюцца адна за адной — паслядоўная апрацоўка.

Паралéльная перадáча (parallel transmission) — адначасовая перадача элементаў сігналу групы (усе біты аднаго байта), якая ўяўляе сабой сімвал альбо любыя іншыя звесткі.

Паралéльная рабóта (concurrent operation) — рэжым работы кампутара, пры якім дзвюм альбо больш праграмам (працэсам) выдзяляецца час мікрапрацэсара, і яны выконваюцца амаль адначасова — згодна мізэрнаму квантаванню часу, незаўважнаму чалавекам.

Паралéльны (parallel) — характарыстыка працэсу, у якім усе падзеі здзяйсняюцца ў адным і тым жа інтэрвале часу, прычым кожная падзея здзяйсняецца з выкарыстаннем паасобнага і аналагічнага іншым функцыянальным прыладам.

Паралéльны алгарытм (parallel algorithm) — алгарытм, у якім прадугледжана адначасовае выкананне некалькіх сваіх частак у мультыпрацэсарных сістэмах.

Паралéльны дóступ (parallel access) — доступ да звестак у памяці, пры якім усе біты, якія складаюць цэлую адзінку інфармацыі — байт альбо слова, перадаюцца адначасова, а не паслядоўна.

Паралéльны інтэрфэйс (parallel interface) — апаратныя і праграмныя сродкі спалучэння кампутара з перыферыйнымі прыладамі, якія перадаюць інфармацыю па паралельна падключаных правадах у паралельным кодзе — адначасова ўсе разрады сімвала альбо слова. Паралельны інтэрфэйс прымяняецца для адначасовай перадачы звестак па некалькіх лініях.

Паралéльны порт (parallel port) — інтэрфэйс для перадачы паралельных сігналаў, напрыклад ад мікрапрацэсара да вонкавых перыферыйных прыладаў (друкарка, дыскавод і інш.). Паралельны порт забяспечвае больш хуткую перадачу звестак у параўнанні з паслядоўным портам, але паслядоўны порт дазваляе перадаваць звесткі на бóльшыя адлегласці. Звесткі ў паралельны порт запісваюцца ў выглядзе байта, потым восем бітаў паралельна (адначасна) перадаюцца друкарцы.

Парáметр (parameter) — зменная, якой прысвойваецца пастаяннае значэнне ў межах ўказанага прымянення, і якая можа ўказваць на прымяненне. Пакуль аперацыя не завершана, параметр апрацоўваецца праграмай як нейкі пастаянны лік.

Парáметр карыстáльніка (user profile) — спіс дапушчаных карыстальнікаў у шматкарыстальніцкай кампутарнай сістэме, які падтрымоўваецца машынай і забяспечвае ахоўныя функцыі.

Параскідáны файл (scattered file) — файл, байты якога захоўваюцца не адзін за адным, а ў розных сектарах дыска.

Параўнóўваць (compare) — правяраць два элементы (словы, лічбавыя велічыні, файлы) для азначэння іх аднолькавасці альбо неаднолькавасці.

Паркавáць (park) — галоўку дыскавода цвёрдага дыска змясціць на дарожку, якая не выкарыстоўваецца, з мэтай засцярогі ад пашкоджання звестак пры пераносцы кампутара.

Парóль (password) — набор знакаў, якія могуць быць выкарыстаны ў якасці кода доступу да вылічальнай сістэмы альбо базе звестак. Заўважым, што хакеры могуць лёгка падабраць пароль, калі ён вельмі просты

Партатыўны (laptop) — малагабарытны пераносны персанальны кампутар, прызначаны для выкарыстання ў падарожжы. Можа сілкавацца ад акумулятараў, але, калі ёсць магчымасць, пажадана выкарыстоўваць сілкаванне ад сеткі.

Парушэнне áўтарскага прáва (piracy) — незаконнае капіяванне праграмнага прадукта. Вытворцы імкнуцца выпускаць праграмы, якія немагчыма скапіяваць. Разам з абаронай капіявання бальшасць фірмаў-распрацоўшчыкаў імкнуцца “пераўтварыць” піратаў у зарэгістраваных, законных карыстальнікаў.

Паскáль (Pascal) — працэдурна-арыентаваная мова праграмавання высокага ўзроўню, створана ў 1967-71 гг. Н.Віртам, у 1984 г. з’явілася Turbo Pascal. Шырока прымяняецца ў сферы прыкладнога праграмавання.

Пастаянная велічыня (constant value) — велічыня, якая не змяняе свайго значэння ў працэсе выканання праграмы.

Пастаянная пáмяць (permanent memory) — энерганезалежная памяць для пастаяннага доўгатэрміновага захоўвання звестак нават пры адсутнасці сілкавання.

Пастаянная пáмяць (read-only memory, ROM) — памяць толькі для чытання. Энергазалежная памяць, інфармацыя запісваецца на заводзе-вытворцы альбо карыстальнікам у пачатку эксплуатацыі кампутара і пасля гэтага не мяняецца. ROM непасрэдна звязана з цэнтральным працэсарам і прызначана для звестак, якія аператыўна ўдзельнічаюць у выкананні арыфметычна-лагічных аперацый. У першую чаргу ROM прызначана для захоўвання праграм загрузкі і для аперацыйных сістэмаў.

Пастаянны выраз (constant expression) — выраз, канструкцыя якога складаецца з адных канстантаў.

Пáстка (hook) — месца ў праграме для прывязкі альбо ўстаўкі іншых праграм з мэтай пашырэння функцыянальных магчымасцяў і пры наладцы праграмы.

Паслядóўнасць (sequence) — упарадкавана размешчаныя элементы, работа з якімі здзяйсняецца ў парадку чаргі.

Паслядóўная апрацóўка (sequential processing) — апрацоўка звестак у паслядоўнасці іх паступлення альбо захоўвання. Такая апрацоўка выконваецца ў адпаведнасці з прынцыпам “першы прыйшоў — першым выйшаў”.

Паслядóўная перадáча лічбавага сігналу звéстак (serial transmission) — перадача дыскрэтных лічбавых сігналаў звестак пачаргова адзін за адным, па біту за адзін раз.

Паслядóўная сувязь (serial communications) — перадача інфармацыі паміж кампутарамі альбо кампутарамі і перыферыйнымі прыладамі па адным біце за адзін раз па асобнай лініі.

Паслядóўны (sequential, serial) — характарыстыка працэсу, у якім усе падзеі здзяйсняюцца адна за адной без інтэрвалу часу паміж імі.

Паслядóўны дóступ (sequential access) — спосаб доступу да звестак, які дазваляе звяртацца да ячэяк памяці ў вызначанай паслядоўнасці да кожнага элемента па чарзе. Запісы файла апрацоўваюцца ў парадку іх размяшчэння ў памяці, прадугледжаным ў працэсе стварэння. Счытванне інфармацыі неабходна пачынаць з самага пачатку набору звестак.

Паслядóўны інтэрфэйс (serial interface) — інтэрфэйс для перадачы і прыёму паслядоўных сігналаў.

Паслядóўны перабóр (linear search) — пошук у спісе элемента, пачынаючы з першага і па ўсіх элементах па чарзе, пакуль патрэбная звестка не будзе знойдзена.

Паслядóўны пóшук (chain search) — пошук у адпаведнасці з вызначаным парадкам: пошуку ў спісе паказальнікаў на іншыя спісы, затым пошук у іншых спісах і так далей, пакуль не будуць знойдзены патрэбныя звесткі. Напрыклад, для пошуку спісавага складу футбольнай каманды трэба прайсці: футбол → ліга → горад → каманда.

Паслядóўны файл (sequential file) — файл, да запісу якога забяспечваецца толькі паслядоўны доступ у адпаведнасці з упарадкаваннем гэтых запісаў.

Паток (flux) — фізічная велічыня, якая характарызуе сілу электрычнага, магнітнага альбо электрамагнітнага поля.

Паток звéстак (data flow) — перадача звестак (канстанты, зменныя і файлы), якія з’яўляюцца вынікам выканання камандаў, працэдур, праграмных модуляў альбо праграм.

Паток увóду (input stream) — паслядоўнасць звестак, якая паступае на ўваход сістэмы. У праграмаванні плыняй уводу можа быць шэраг сімвалаў, што ўводзяцца з клавіятуры ў памяць альбо блок звестак пры запісе-счытванні на дыску.

Патэнт (patent) — дакумент для юрыдычнай абароны інтэлектуальнай уласнасці.

Паўбáйта (nibble, half-byte) — чатыры біты, якія займаюць левую альбо правую палову байта.

Паўдуплéксная сувязь (half-duplex) — двунакіраваная лінія сувязі для перадачы паведамленняў у адным кірунку толькі ў вызначаны інтэрвал часу; папераменная перадача звестак у супрацьлеглых кірунках. У дуплекснай сувязі перадача можа здзяйсняцца адначасова ў абодвух кірунках.

Паўдуплéксны рэжым (half-duplex) — у гэтым рэжыме звесткі перадаюцца па канале па чарзе — спачатку ў адзін бок, а затым — у другі. Гл. поўнадуплексны канал.

Пáўза (pause) — кароткая затрымка ў праграме.

Паўправаднік (semiconductor) — рэчыва (крэмень, германь і інш.), якое па сваёй здольнасці праводзіць электрычнасць, займае месца паміж правадніком і ізалятарам. Паўправаднікамі называюць транзістары, інтэгральныя схемы, якія выраблены з паўправадніковых матэрыялаў.

Паўправаднікóвы лáзер (semiconductor laser) — мініяцюрная разнавіднасць лазера. Прымяняецца ў святловыпраменьвальных дыёдах, пры перадачы звестак па валаконна-аптычных кáбелях і ў прыладах счытвання інфармацыі з кампактдыскаў.

Паўслóва (half-word) — паслядоўнасць бітаў альбо знакаў, роўная палове машыннага слова, звычайна 2 байты.

Паўтлýсты (bold) — шрыфт з большай шырынёй літараў, які ўжываецца звычайна для іх выдзялення.

Пацвéрдзіць (confirm) — пацвéрдзіць каманду. Пры рабоце ў інтэрактыўным рэжыме: сцвярджáльны адказ карыстальніка на запыт сістэмы пры выдаленні звестак. У сетках перадачы звестак: пацвéрджанне прыйму.

Пацвярджэнне прыёму (acknowledgment) — паведамленне сістэме аб тым, што атрымальнік гатовы прыняць перадачу альбо, што перададзеная інфармацыя паступіла без памылак (у карэктным выглядзе).

Пацвярджэнне дóступу (access certification) — пацвярджэнне права доступу: спачатку правяраецца, ці можа карыстальнік увогуле атрымаць доступ да аб’екта (увайсці ў сістэму), а затым правяраецца яго права доступу, што ён можа рабіць з аб’ектам, а чаго — не.

Пачáтак старóнкі (top of form) — палажэнне першага радка аркуша паперы, які ўводзіцца ў прынтар.

Пачáтак фáйла (beginning-of-file, BOF) — код перад першым байтам файла; прызначаны для азначэння аперацыйнай сістэмай пазіцый унутры файла адносна яго першага сімвала (байта).

Пачаткóвая загрýзка кампýтара (boot) — звычайна гаворка ідзе пра загрузку аперацыйнай сістэмы ў памяць.

Пачаткóвая загрýзка прагрáмы (initial program load) — працэдура загрузкі пачаткóвай часткі аперацыйнай сістэмы, пасля чаго яна можа працягваць работу пад сваім уласным кіраваннем.

Пачаткóвы áдрас (original) — у мове Асэмблера: першы адрас у памяці, у якім размяшчаецца кодавая паслядоўнасць, атрымліваемая пры трансляцыі. Адносна пачаткóвага адрасу вылічаюцца астатнія адрасы гэтай праграмы (звестак). Пачаткóвы адрас — першы адрас многаадраснай каманды.

Пачаткóвы нуль (leading zero) — нязначны нуль, які папярэднічае старэйшай (крайняй левай) лічбе ліку.

Пачаткóвы раккорд (leader) — пачатак і канец стужкі без магнітнага пакрыцця. Пры дапамозе раккорда магнітная стужка далучаецца да шпулькі. Пры перамотцы стужкі належыць адматаць стужку наперад, каб магнітная галоўка мінавала раккорд.

Пачаткóвая загрýзка кампýтара (boot) — звычайна гаворка ідзе аб загрузцы аперацыйнай сістэмы ў памяць.

Пашкóджаны сéктар (bad sector) — сектар да дыску, на які нельга запісваць звесткі ў сувязі з яго няспраўнасцю (пашкоджанне носьбіта альбо якія-небудзь заганы).

Пашырáльнік шыны (bus extender) — прылада для пашырэння прапускной здольнасці шыны.

Пашырэнне 1. (Expansion) — сродак нарошчвання магчымасцяў мікрапрацэсара шляхам падключэння дадатковых прыладаў, якія выконваюць функцыі, не рэалізаваныя ў базавай сістэме. 2. (Extension) — у назве файла: набор сімвалаў, якія дабаўляюцца да імя файла ў мэтах дапаўнення імя альбо апісання файла. Гэты тэрмін можа прымаць розны сэнс у розных галінах інфарматыкі: пашыраны набор кодаў, пашыраны набор сімвалаў кода ASCII, пашыраны праграмны модуль. 3. (Enhancement) — павелічэнне магчымасцяў сістэмы, напрыклад праграмавання.

Пашырáльная мóва (extensible language) — кампутарная мова, якая дапускае пашырэнне альбо мадыфікацыю сінтаксісу і семантыкі, гэта значыць пашырэнне набору сінтаксічных канструкцый.

Пашыраная версія Бэйсіка (extended BASIC) — любы дыялект Бэйсіка, які мае большы набор камандаў, чым мінімальны. Назіраецца тэндэнцыя не да стандартызацыі папярэдніх версій, а да пашырэння існых моў.

Пашыраная пáмяць (extended memory) — фізічная памяць, ёмістасць якой значна большая за ёмістасць адрасаванай прасторы. Форма дадатковай памяці для кампутараў АТ фірмы ІВМ, якая дазваляе здзяйсняць прамую адрасацыю да больш чым 1 Мбайт.

Пашыраны набóр ASCII (extended ASCII) — кодавая табліца ASCII уключае 256 кодаў, згрупаваных ў два наборы па 128 значэнняў: стандартны (базавы) і пашыраны. Пашыраны набор ASCII займае дыяпазон ад 128 да 255, не з’яўляецца пастаянным і адведзены для прысваення іх вытворцам кампутараў і распрацоўшчыкам праграмнага забеспячэння. Гэтыя коды могуць прымяняцца па-рознаму ў розных кампутарах і праграмах — кадуюцца сімвалы псеўдаграфікі і літары нацыянальных алфавітаў. Пашыраныя сімвалы ASCII будуць інтэрпрэтавацца карэктна толькі тады, калі кампутар, прынтар, праграма разлічаны на гэтыя коды.

Пашырэнне імя фáйла (filename extension) — у аперацыйных сістэмах: элемент спецыфікацыі файла, які вызначае яго тып (назначэнне і структуру). Дабаўляецца да імя файла праз кропку. У аперацыйнай сістэме MS-DOS — складаецца з трох літараў. Тэрмін пашырэнне файла напаўняецца і такім зместам: імя файла, у якім указваюцца як дыскавод і дырэкторыі, так і пашырэнне, якое ўказвае тып файла.

Пейджэр (pager) — прылада радыёвыкліку для прыйму кароткіх тэкставых паведамленняў.

Перавóд (падача) старóнкі (form feed) — каманда для друкаркі перайсці да пачатку наступнай старонкі. У табліцы ASCII сімвал пераводу старонкі мае дзесятковае значэнне 12.

Перадавáя тэхналóгія (advanced technology) — тэрмін уведзены фірмай ІВМ з мэтай падкрэслівання сваіх дасягненняў у вырабе персанальных кампутараў тыпу ХТ.

Перадáтчык (transmitter) — электронная прылада для перасылкі звестак у электронным выглядзе ў іншае месца.

Перадáча (transmission, transfer) — перасылка інфармацыі па лініях сувязі альбо ў мікрасхеме; перамяшчэнне, перасылка звестак ад крыніцы да прыймальніка звестак.

Перадáча звéстак (data communication) — перасылка інфармацыі паміж функцыянальнымі прыладамі ў адпаведнасці з пратаколам перадачы звестак.

Перадáча па áдрасе (pass by address) — спосаб перадачы параметра альбо аргуманту ў падпраграму. Праграма, якая выклікае, перадае адрас абсягу памяці, у якой захоўваецца параметр, выклікальнай падпраграме. Яна можа выкарыстаць гэты адрас для абнаўлення альбо змянення значэння параметра.

Перадáча парáметраў (parameter passing) — у праграмаванні: замена рэчаіснага значэння параметра фармальным пры апрацоўцы выкліку працэдуры альбо функцыі.

Перадáча са спадарóжніка (downlink) — перадача звестак па спадарожнікавай сувязі на наземную станцыю.

Перадáча фáйлаў (file transfer) — працэс перамяшчэння файла з аднаго месца ў другое, напрыклад з кампутара на кампутар.

Пераéмная (унаслéдаваная) памылка (inherited error) — памылка ў звестках, якая з’яўляецца вынікам папярэдняй праграмы, дзеяння альбо працэсу. Памылка ў зыходных альбо пачатковых звестках.

Перазагрýзка (reboot) — паўторная пачатковая загрузка, перазапуск кампутара шляхам перазагрузкі аперацыйнай сістэмы без выключэння сілкавання. Пры гэтым звесткі ў аператыўнай памяці губляюцца, а выконвальная праграма спыняе работу.

Перазапісваць (overwrite) — замяняць адзін знак на іншы на экране альбо ў памяці. Папярэдні знак знікае. Перазапіс звестак у памяці вядзе да знікнення папярэдніх звестак.

Перайменавáць (rename) — выканаць дзеянне па змене імя, напрыклад файла.

Пераключáльнік (switch) — элемент схемы з двума станамі: уключана і выключана.

Пералічаны тып звéстак (enumerated data type) — тып звестак, які задаецца спісам значэнняў, пералічаных у вызначаным парадку.

Перамéнны (зменны) выраз (variable expression) — выраз, які павінны вылічацца на працягу выканання праграмы і які ўтрымлівае хоць бы адну зменную.

Перамéнны (зменны) ток (alternating current) — электрычны ток, які перыядычна мяняе сваю палярнасць. Вымяраецца ў Герцах альбо колькасцю цыклаў у секунду. Адзін цыкл складаецца з двух пераключэнняў палярнасці.

Перамóтка назáд (rewind) — перамотка шпулькі альбо касэты з магнітнай стужкай у пачатак.

Перамяшчэнне блóку (block move) — аперацыя па перамяшчэнні звестак на іншае месца ў тэкставым і таблічным працэсарах.

Перанóс (carry) — працэс пераносу лічбы ў вышэйшы разрад пры складанні, калі сума двух лікаў у адным разрадзе перавышае максімальную велічыню ліку разраду (аснову сістэмы злічэння) ў гэтай сістэме злічэння.

Перапаўнéнне (overflow) — тая частка слова, якая выяўляе вынік аперацыі, на якую даўжыня слова перавышае адпаведны аб’ём памяці ўжывальнай прылады памяці. Перапаўненне — перавышэнне памеру памяці, выдзеленага для звестак.

Перарывáнне (interrupt) — сігнал мікрапрацэсару, які выдаецца апаратнымі сродкамі альбо карыстальнікам, альбо праграмным забеспячэннем для мікрапрацэсара. Вядзе да часовага прыпынення выкóнвальнай праграмы. Запамінаецца стан выконвальнай праграмы і вызначаюцца прычыны яе перарывання. Перадаецца кіраванне спецыяльнай працэдуры — праграме-апрацоўшчыку перарыванняў. Пасля выканання праграмы апрацоўкі перарыванняў працэсар вяртаецца да выканання перарванай праграмы. Перарыванне — гэта сродак сувязі мікрапрацэсара з іншымі элементамі кампутарнай сістэмы.

Ператварáльнік (transducer) — прылада для пераўтварэння энергіі аднаго віду ў іншы, напрыклад гучнагаварыльнік пераўтварае электрычную энергію ў гук.

Ператварáльнік адлюстравáння (image setter) — прылада для перадачы бачнага ў яго аб’ектыве тэксту альбо адлюстравання непасрэдна на паперу альбо на плёнку.

Пераўтварэнне (conversion, transform) — працэс змянення адной формы альбо фармату на іншыя формы альбо фармат. Пры гэтым змест інфармацыі не змяняецца, а толькі яе форма. У матэматыцы і кампутарнай графіцы пераўтварэнне азначае змену памеру, становішча аб’екта і інш. Пераўтварэнне (implementation) — у мовах высокага ўзроўню: праграмы, напісаныя на гэтых мовах, павінны быць ператвораны ў машынныя коды пры дапамозе інтэрпрэтатараў альбо кампілятараў, якія і здзяйсняюць пераўтварэнне праграмы.

Пераўтварэнне áдрасу (address translation) — працэс вылічэння адрасу на аснове выразу, які апісвае яго.

Пераўтварэнне кóдаў (code conversion) — пераўтварэнне аднаго коду ў іншы.

Пераўтварэнне нóсьбіта (media conversion) — капіяванне інфармацыі з аднаго носьбіта на другі.

Пераўтварэнне фáйла (file conversion) — працэдура перапрацоўкі файла звестак з аднаго фармату ў іншы без змены змесціва файла.

Перафарматавáнне (reformat) — падрыхтоўка дыска да работы шляхам паўторнага фарматавання. Уся інфармацыя на дыску пры гэтым разбураецца.

Перахóд па значэнні (pass by value) — перадача параметра альбо аргумента ў падпраграму. Копія значэння аргумента перадаецца выклікальнай падпраграме, пры гэтым яна можа мяняць копію, але не арыгінальны аргумент.

Перахóд у прагрáме (jump) — адхіленне ад натуральнага парадку выканання аператараў мовы ў праграме. Пры выкананні машыннай праграмы адхіленне ад безумоўнага альбо ўстаноўленага парадку, у якім выконваліся каманды. Каманды пераходу з’яўляюцца неад’емнай часткай праграмы цыклу. Пры праверцы ўмовы адзін з магчымых вынікаў параўнання прыводзіць да выканання каманды пераходу пры дапамозе каманды GOTO.

Персанáльны ідэнтыфікавáны нумар (personal identification number, PIN) — нумар для забеспячэння гарантыі ад чужога доступу да сістэмы.

Персанáльны кампýтар (personal computer, PC) — персанальны кампутар класа мікраЭВМ, прызначаны для шырокага кола задач як пры аўтаномным прымяненні, так і ў кампутарных сетках. Персанальны кампутар ІВМ РС заснаваны на базе працэсара Intel 8088. У жніўні 1981 г. кампанія ІВМ выпусціла першы персанальны кампутар ІВМ РС. Цвёрдага дыска на тым кампутары не было, прымяняліся дыскеты ёмістасцю 160 Кб.

Перфастýужка (punch tape) — носьбіт звестак, выраблены ў выглядзе папяровай стужкі з прабітымі ў ёй адтулінамі.

Пéршасная інфармáцыя (primary information) — звесткі, інфармацыя, якія не падвергнуты апрацоўцы.

Пéршасны ключ (primary key) — ключ порцыі звестак, значэнне якога адназначна ідэнтыфікуюць порцыі звестак у зададзенай іх сукупнасці. Першасны ключ — код, які ідэнтыфікуе адзін запіс у базе звестак і не павінны ў ёй паўтарацца.

Перыферыйная прылáда (peripheral) — любая прылада, якая забяспечвае перадачу звестак паміж працэсарам і карыстальнікам адносна вызначанага цэнтральнага працэсара. Тэхнічныя сродкі сістэмаў захоўвання, уводу, адлюстравання, рэгістрацыі, рэзервавáння, мультымедыі і камунікацыі інфармацыі. Тыя прылады, якія не належаць да сістэмы кампутар-клавіятура-дысплей.

Перыферыйны працэсар (peripheral processor) — працэсар, які прызначаны для кіравання вонкавымі прыладамі.

Перыяд дóступу (access period) — перыяд, на працягу якога карыстальніку дазволены доступ да аб’екта.

Перыядычны перазáпіс (timed backup) — у тэкставых працэсарах і настольных выдавецкіх сістэмах запіс рэзервовых копій праз невялікі інтэрвал часу, звычайна праз 10 хвілін, з мэтай мінімальных страт звестак у выпадку фатальнага збою.

Петабáйт (petabyte) — 250 байт (1 125 899 906 842 624). 1 петабайт = 1024 тэрабайтам.

Піко (pico) — адна трыльённая доля (міліённая міліённай часткі), гэта значыць 10-12.

Піксэль (pixel) — адзінка адлюстравання на экране: найменшы элемент паверхні візуалізацыі, якому можа быць незалежным чынам зададзены колер, інтэнсіўнасць і іншыя характарыстыкі адлюстравання.

Піктагрáма (icon) — умоўнае адлюстраванне на экране інфармацыйнага аб’екта альбо аперацыі ў інтэрактыўных сістэмах з графічным інтэрфэйсам. Прымяняецца для выбару якога-небудзь дзеяння.

ПЛ/1 (Programming Language, PL/1) — універсальная алгарытмічная мова высокага ўзроўню для праграмавання задач вельмі шырокага дыяпазону, распрацавана ў 1965 г.

Плáзменны дысплéй (gas plasma display) — дысплей для партатыўных кампутараў з плоскім экранам. Святло выпраменьваецца распаленым газам, які іянізуецца пад уздзеяннем прыкладзенага напружання. Адлюстраванне на экране плазменнага дысплея фармуецца з кропкавых разрадаў, якія ўзнікаюць паміж электродамі.

Плáзма (plasma) — іянізаваны газ, у якім шчыльнасці дадатных і адмоўных зарадаў практычна аднолькавыя.

Планавáльнік (планировщик, scheduler) — у аперацыйнай сістэме: працэс кіравання адначасова выконваемымі працэсамі і задачамі, рэагуючы на іх запыты па абслугоўванні сістэмай — размеркаванне рэсурсаў сістэмы паміж кожнай праграмай, уключаючы час цэнтральнага працэсара. Планавальнік адсочвае кожную з праграм і размяркоўвае рэсурсы сістэмы, уключна час цэнтральнага працэсара. Такім чынам, усталёўвае парадак доступу розных працэсаў да нейкага супольнага рэсурсу сістэмы, у першую чаргу да цэнтральнага працэсара.

Планшэтны графакрэсленік (flatbed plotter) — графакрэсленік, які выводзіць адлюстраванне на плоскі носьбіт звестак. Графакрэсленік, які выкрэслівае аднаўляльнае адлюстраванне на паверхні адлюстравання, размешчанае на плоскай паверхні.

Плáта цвёрдага дыска (hard card) — плата прылады кіравання цвёрдым дыскам, якая ўстаўляецца ў раздым (разъём) пашырэння кампутара і апазнаецца кампутарам пры яго ўключэнні.

Плáўны рух (swim) — умова, пры якой адлюстраванні плаўна перамяшчаюцца каля месца, куды іх мяркуецца ўстанавіць на экране дысплея.

Падпрагрáма (subprogram; subroutine) — праграма, што з’яўляецца часткай іншай праграмы і адпавядае патрабаванням, якія мова праграмавання прад’яўляе да структуры праграмы. Падпраграма можа быць выкарыстана адной альбо некалькімі машыннымі праграмамі у адным альбо большым ліку месцаў машыннай праграмы.

Пóле (field) — элемент запісу. Найменшая пайменаваная адзінка звестак, да якой СКБЗ можа непасрэна звярнуцца. Сукупнасць палёў, якія адносяцца да аднаго прадмета, утвараюць запіс.

Пóле дóступу (access field) — гл. поле ключа.

Пóле зáпісу змéннай даўжыні (variable-length field) — поле запісу, даўжыня якой можа змяняцца ў залежнасці ад змесціва звестак.

Пóле звéстак (data field) — звязаны абсяг памяці, якая мае вызначанае прызначэнне і звычайна забяспечанае імем альбо ідэнтыфікатарам.

Пóле ключа (access field, access point альбо key field) — просты альбо складовы элемент звестак (поле альбо група палёў), які адназначна ідэнтыфікуе запіс і ўказвае яго месцазнахóджанне.

Пóле сістэмнага меню (system fild menu) — так называецца поле злева ўверсе вакна, якое трэба выбраць, каб раскрыць сістэмнае меню.

Пóле фіксавáнай даўжыні (fixed-length field) — заўсёды займае адзін і той жа аб’ём дыскавай прасторы, нават калі захавальныя звесткі не запаўняюць поле цалкам. Памéр поля ў байтах устаноўлены папярэдне і з’яўляецца пастаянным.

Поліэкрáн (split screen) — вывад тэксту з падзелам экрана на дзве і больш часткі, на якія тэкст можа быць выведзены (альбо сцёрты) незалежна.

Порт (port) — электронная схема адаптара, звычайна на адной мікрасхеме, прымяняецца для перадачы сігналаў на іншыя прылады (для ўводу-вываду інфармацыі).

Порт увóду-вываду (input-output port) — канал перадачы звестак паміж прыладамі ўводу-вываду і мікрапрацэсарам. Сігналы паступаюць на кампутар альбо ідуць ад кампутара, але толькі пад кантролем праграмы.

Постпрацэсар (postprocessor) — працэсар, які выконвае нейкую спецыяльную функцыю альбо дадатковую апрацоўку вынікаў работы асноўнага працэсара. Машынная праграма, якая здзяйсняе канечную апрацоўку звестак услед за іншай праграмай.

Поўнадуплéксны кáнал (full duplex circuit) — канал, па якім звесткі могуць перадавацца адначасова ў абодвух кірунках.

Пóшук і замéна (search and replace) — у тэкставых працэсарах: знайсці ў тэксце літару, слова альбо фразу і замяніць яе на патрэбную. Можна ўказаць два радкі сімвалаў, адзін — абразец пошуку, другі — замяняльная паслядоўнасць знакаў.

Пóшук інфармáцыі (information retrieval) — сукупнасць аперацый, метадаў і працэдур, вынікам выканання якіх ёсць адбор звестак, якія захоўваюцца ў памяці, па зададзенай тэматыцы.

Пóшук у глыбіню (depth-first search) — спосаб пошуку ў іерархічнай структуры: пасля аналізу інфармацыі на вызначаным узроўні аналізуецца інфармацыя на больш нізкім узроўні іерархіі, і так да пачатковага ўзроўню.

Пóшук у шырыню (preorder search) — спосаб пошуку запісаў у базе звестак: спачатку аналізуюцца ўсе вяршыні аднаго ўзроўню (злева направа), а затым вяршыні наступнага ўзроўню і г.д.

Прабéл (blank) — у вылічальнай тэхніцы: сімвал, які ўводзіцца пры націску клавішы Прабел (Spacebar).

Праблéмна-арыентавáная мóва (problem-oriented language) — мова высокага ўзроўню для развязання розных відаў праблем: праграмавання для рашэння акрэсленага класа праблемаў (задач). Мова праграмавання спецыяльна прызначаная для гэтага класа праблем.

Праваднік (conductor) — рэчыва, якое добра праводзіць электрычны ток. Найбольш распаўсюджаны праваднік — медзь, а самым лепшым — срэбра і золата.

Праваднік святлá (light guide) — матэрыял, які распрацаваны для перадачы святла на адлегласць з мінімальным аслабленнем альбо стратай, напрыклад валаконна-аптычныя лініі.

Правáйдэр магістрáлі (backbone provider) — дае доступ да высокахуткасных ліній перадачы, якія прымяняюцца для падключэння карыстальнікаў да Інтэрнэту.

Правáйдэр, пастаўшчык дóступу (access provider) — арганізацыя (Інтэрнэт-правайдэр), якая прадастаўляе доступ да Інтэрнэта.

Правéрачныя звéсткі (test data) — звесткі для праверкі сістэмы, якія даюць папярэдне вядомы неабходны вынік. У склад гэтых звестак уваходзяць такія звесткі, якія дазваляюць высветліць работу сістэмы на мяжы дапушчальных значэнняў і ацаніць работу сістэмы ў выпадку недапушчальных значэнняў.

Правéрка (verify) — пацвярджанне правільнасці выніку альбо выканання працэдуры альбо паслядоўнасці аперацый.

Правéрка даклáднасці звéстак (data validation) — працэс праверкі звестак, ці з’яўляюцца яны актуальнымі, несупярэчлівымі, ці адпавядаюць дапушчальнаму дыяпазону значэнняў і ці правільныя яны ў іншых дачыненнях.

Правéрка дублявáннем (duplication check) — падвойны кантроль — паўторнае выкананне незалежнага вылічэння для праверкі надзейнасці выніку.

Правéрка мéтадам “чóрная скрыня” (black box testing) — выпрабаванне праграм шляхам апрацоўкі набораў уваходных звестак, якія маюць тыповыя значэнні, экстрэмальныя і нават недапушчальныя. Праграма разглядаецца як “чорная скрыня”, г.зн. без уліку ведаў аб яе ўнутранай структуры.

Правéрка на несупярэчлівасць (consistency check) — азначэнне адпаведнасці элементаў звестак патрэбным фарматам, абмежаванням, на ўнутраную несупярэчлівасць.

Правéрка на цóтнасць (even parity, odd parity) — гл. цотнасць.

Правéрка паўнаты (completeness check) — даслéдаванні, якія выконваюцца з мэтай вызначыць, ці ўсе патрэбныя звесткі прысутнічаюць у запісе.

Правéрка прáвільнасці (validity checking) — працэс аналізу звестак для азначэння адпаведнасці наперад вызначаным параметрам цэласнасці і несупярэчнасці.

Правéрка счытваннем (read-back check) — метад праверкі: звесткі, прынятыя тэрміналам, перадаюцца назад для параўнання атрыманых перададзеных звестак з першапачатковымі.

Правéрка цыклу (эхакантрóль) (loop check) — у сістэмах сувязі: метад праверкі правільнасці перадачы інфармацыі, згодна з якім атрымальнік перадае звесткі зваротна адпраўніку. Апошні параўноўвае дзве версіі і пры выяўленні розніцы (памылак) выконвае перадачу паўторна.

Прáвільна арыентавáнае адлюстравáнне (cine-oriented image) — вертыкальна арыентаванае адлюстраванне на мікрафільме — верхні край адлюстравання перпендыкулярны доўгаму краю мікрафільма.

Прáвільна працýючая (well-behaved) — належыць праграме, якая выконваецца правільна, нават калі зададзены крайнія альбо памылковыя ўваходныя значэнні. Правільна працуюць праграмы, якія сумяшчальныя знізу ўверх з новымі пашыранымі версіямі аперацыйных сістэмаў.

Прáвільнасць (accuracy) — характарыстыка карэктнасці вылічэнняў альбо вымярэнняў; ступеня адпаведнасці выніку сапраўднаму значэнню. Правільнасць — не тое ж самае, што дакладнасць. Правільнасць паказвае наколькі карэктны вынік, дакладнасць — наколькі дэталёва ён прадстаўлены.

Праглядáць (browse) — праглядаць базу звестак альбо спіс файлаў у пошуках патрэбнага элемента альбо чаго-небудзь цікавага. У агульным сэнсе: дзеянні, мэтай якіх з’яўляецца толькі вывучэнне інфармацыі, але не яе змяненне.

Праграмáванне (programming) — тэарэтычная і практычная дзейнасць па распрацоўцы алгарытма развязання задачы і праграмаванне на алгарытмічнай мове. Сукупнасць работ па канструяванні, напісанні і тэставанні праграм.

Прагрáма (program) — звесткі (набор камандаў для кампутара), прызначаныя для кіравання канкрэтнымі кампанентамі сістэмы апрацоўкі звестак у мэтах рэалізацыі канкрэтнага алгарытму.

Прагрáма апрацóўкі перарывáння (interrupt handler) — спецыяльная працэдура для апрацоўкі вызначанага перарывання. Кожны тып перарывання звязаны з вызначанай працэдурай. Кожная працэдура мае свой адрас у табліцы адрасоў (паказальнікаў). Паказальнік — паказвае на пачатак праграмы апрацоўкі перарыванняў.

Прагрáма апрацóўкі фáйлаў (file-handling routine) — праграма, якая выконвае аперацыі стварэння, доступу, адкрыцця і закрыцця файлаў. Маюцца ўбудаваныя функцыі апрацоўкі файлаў.

Прагрáма аўтаматычнага зáпуску (auto start routine) — працэс аўтаматычнай падрыхтоўкі сістэмы альбо прылады да работы ў выпадку папярэдне агавораных падзей, напрыклад пры ўключэнні сілкавання.

Прагрáма без цыклаў (straight-line code) — праграма, у якой аператары напісаны і выконваюцца паслядоўна адзін за адным, не пераскокваючы ні ўперад, ні назад пры дапамозе аператараў пераходу.

Прагрáма навучáння (online tutorial) — праграма, якая рэалізуе ў дыялагавым рэжыме алгарытм навучання па той ці іншай дысцыпліне альбо па адным з яе раздзелаў.

Прагрáма пачаткóвай загрýзкі (bootstrap loader) — невялікая праграма, якая аўтаматычна загружаецца пры ўключэнні альбо загрузцы кампутара. Спачатку яна выконвае некалькі базавых тэстаў апаратных сродкаў, а пасля загружае больш значную частку праграмы і перадае ёй кіраванне, а тая загружае аперацыйную сістэму. Звычайна змяшчаецца ў пастаяннай памяці кампутара.

Прагрáма пóшуку памылак дрýку (spell check) — дапаможная праграма ў тэкставым працэсары, якая параўноўвае кожнае слова ў тэксце са словамі слоўніка сістэмы.

Прагрáма правéркі пáмяці (memory diagnostic) — утыліта, якая выконвае праверку памяці шляхам запісвання ў яе ячэйкі звестак і іх счытванне, і калі будзе выяўлена якая-небудзь няспраўнасць, то выводзіцца паведамленне.

Прагрáма разбіўкі слоў для перанóсу (hyphenation program) — у тэкставых працэсарах: праграма, якая разбівае шматскладовыя словы па складах і пераносіць іх з аднаго радка на другі.

Прагрáма размалёўкі (paint program) — праграмны дадатак тыпу Microsoft Paintbrush — стварае графіку ў выглядзе растра: адлюстраванні захоўваюцца як набор кропак (пікселяў), а не асобных ліній і іншых фігур. Карцінкі апрацоўваюцца як група кропак.

Прагрáма распазнавáння вóбразаў (recognition logic) — праграма, якая прымяняецца пры выкарыстанні прылады аптычнага счытвання.

Прагрáма малявáння (drawing program) — праграма, якая кіруе вектарнымі, а не растравымі графічнымі аб’ектамі (лінія, акружнасць, блок тэксту і інш.).

Прагрáма рэгістрацыі парáметраў (performance monitor) — праграма, якая сочыць і рэгіструе характарыстыкі стану прыладаў і аперацый кампутарнай сістэмы.

Прагрáма справаздáч (report program) — у сістэме кіравання базай звестак: утыліта, якая прыдае звесткам файла форму для вываду іх на экран.

Прагрáма ўстанóўкі (installation program) — праграма для ўстаноўкі іншай праграмы альбо ў памяць кампутара, альбо на носьбіт звестак.

Праграмавáная пастаянная пáмяць (erasable programmable real-only memory) — прылада памяці, інфармацыя ў якой можа быць запісана карыстальнікам з дапамогай спецыяльнай прылады — праграматара. Інфармацыя запісваецца шляхам прымянення напружання большай амплітуды, чым тая, якая неабходна пры счытванні звестак.

Праграмавáнне вываду (inference programming) — метад праграмавання, пры якім праграма ацэньвае вынікі на аснове лагічных высноў, выбраных з набору правілаў і фактаў. Мова Prolog непасрэдна падтрымлівае праграмаванне вываду.

Прагрáма-рэзідэнт (resident program) — праграма-дадатак, якая пастаянна знаходзіцца ў асноўнай памяці ў час апрацоўкі звестак і пасля свайго завяршэння не выдаляецца з памяці і можа быць зноў выклікана.

Прагрáма-павýк (spider) — спецыяльныя Web-праграмы, якія пераводзяць ад старонкі да старонкі і фіксуюць нейкую частку альбо ўвесь змест старонкі. Павук — абавязковая чатка любой пошукавай машыны.

Праграматэхніка (software engineering) — праектаванне і распрацоўка праграмнага прадукта і дакументацыі, пачынаючы ад канцэпцыі да гатовага праграмнага прадукту.

Праграміст (programmer) — асоба, якая займаецца распрацоўкай і наладкай праграм. Па ўзроўні кваліфікацыі і “інтэлекту” праграмнага прадукту, які ствараюць праграмісты, апошнія падзяляюцца на сістэмных і прыкладных.

Прагрáмнае забеспячэнне (software) — сукупнасць праграм сістэмы апрацоўкі звестак і праграмных дакументаў, неабходных для эксплуатацыі гэтых праграм.

Прагрáмнае забеспячэнне для распрацóўкі прагрáм (development software) — набор праграм для напісана іншых праграм, іншага тыпу, напрыклад для сістэмаў кіравання базамі звестак.

Прагрáмнае перарывáнне (software interrupt) — перарыванне, якае генеруецца праграмай, спыняе беглую апрацоўку звестак для выкліку спецыяльнай працэдуры.

Прагрáмная інтэгрáльная схéма (software integrated circuit ) — гатовы праграмны модуль, які можна ўбудаваць у праграму амаль так, як уставіць інтэгральную схему ў электронную плату.

Прагрáмны кóмплекс (application suite) — некалькі праграмных прадуктаў, якія распаўсюджваюцца разам, напрыклад Microsoft Office.

Прагрáмны файл ( soft file) — праграмны файл утрымлівае машынныя каманды, якія кампутар можа выконваць непасрэдна. Праграмныя файлы маюць пашырэнне .EXE альбо .COM.

Прадстаўлéнне з плáвальнай крóпкай (floating-point notation) — фармат ліку, які можна выкарыстоўваць для падачы вельмі вялікіх і вельмі маленькіх лікаў. Лікі запісваюцца дзвюма часткамі — мантысай (задае лічбы ліку) і парадкам (вызначае яго маштаб). Аднолькава эфектыўна падаюцца як вельмі малыя, так і вельмі вялікія лікі.

Прадстаўлéнне з фіксавáнай крóпкай (fixed-point notation) — падача рэчаісных лікаў з нязменным месцам кропкі.

Прадстаўнічы ўзрóвень (presentation layer) — у мадэлі OSI (узаемадзеянне адкрытых сістэмаў) прадстаўнічы ўзровень змяняе форму перадаваемай інфармацыі, але не змяняе яе змест. Для прыкладу, сродкамі гэтага ўзроўню можа быць выканана пераўтварэнне інфармацыі з адной кадзіроўкі ў другую, шыфраванне і дэшыфраванне звестак.

Празрысты (transparent) — прылада, функцыя альбо частка праграмы, якая працуе настолькі выразна і проста, што яе дзеянні незаўважны карыстальніку.

Прайгравáльнік кампáкт-дыскаў (compact disc player) — прылада на аснове лазернай крыніцы для счытвання інфармацыі з кампакт-дыска. Электронныя схемы гэтай прылады інтэрпрэтуюць счытвальныя звесткі.

Пракрýчванне (scrolling) — працэс перамяшчэння дакумента ў вакне для прагляду яго частак. Прафесійны жаргон — пракрутка.

Прамéжкавая велічыня (intermediate value) — велічыня ўнутраняя, лакальная, якая ўдзельнічае ў прамежкавых вылічэннях.

Прáмая адрасáцыя (direct addressing) — “адзіны” спосаб адрасацыі, пры якім указаны ў камандзе адрас прадстаўляе сабой машынны адрас.

Прáмая камáнда (direct instruction) — каманда на мове Асэмблера, складаецца са слова каманды, за якім адразу ідуць звесткі.

Прáмая перадáча (direct transfer) — перадача звестак непасрэдна паміж двума пунктамі без выкарыстання якіх-небудзь прамежкавых прыладаў. Кожны біт у рэгістры альбо якой-небудзь вобласці памяці капіюецца ў другі рэгістр альбо вобласць памяці.

Прамéжкавая велічыня (intermediate value) — велічыня ўнутраняя, лакальная, якая ўдзельнічае ў прамежкавых вылічэннях.

Прáмы (абсалютны) áдрас (absolute address) — у праграмаванні: гэта метад адназначнага ўказання ячэйкі памяці, у якім выкарыстоўваецца адрас (лік), а не выраз, па якім вылічаецца адрас.

Прáмы дóступ (direct access) — спосаб доступу да звестак, пры якім усе элементы (запісы файла) раўнадаступны і для доступу да любога элемента не патрабуецца прагляд другіх элементаў. Фізічныя запісы з’яўляюцца адрасаванымі, і доступ да іх можа выконвацца ў любым парадку без неабходнасці паслядоўнага пошуку.

Прáмы дóступ да пáмяці (direct memory access) — спосаб абмену інфармацыяй паміж аператыўнай памяццю і перыферыйнымі прыладамі без удзелу мікрапрацэсара.

Прапускнáя здóльнасць (throughput) — хуткасць перадачы звестак у вылічальнай сістэме альбо хуткасць перадачы звестак праз складаную сістэму сувязі.

Прапускнáя здóльнасць кáнала (channel capacity) — хуткасць, з якой канал перадачы звестак можа перадаваць інфармацыю, біт/с.

Прастóйванне (idle) — халастая праца: стан прылады, пакуль яна чакае каманду пачатку работы; стан прылады, калі яна функцыянуе, але актыўна не выкарыстоўваецца.

Пратакóл (protocol) — набор правілаў, якія вызначаюць узаемадзеянне абанентаў вылічальнай сістэмы і апісваюць спосаб выканання акрэсленага класа функцый. Сукупнасць семантычных і сінтаксічных правілаў, якія вызначаюць работу функцыйных прыладаў у працэсе сувязі.

Пратакóл кіравання канáлам высóкага ўзрóўню (High-level Data Link Control, HDLC) — шырока распаўсюджаны міжнародны пратакол для кіравання перадачай інфармацыі; распрацаваны Міжнароднай арганізацыяй па стандартызацыі (ISO). HDLC уяўляе сабой біт-арыентаваны сінхронны пратакол канальнага ўзроўню (узроўню ўпакоўкі паведамленняў) мадэлі ISO/OSI, які апісвае міжкампутарную сувязь. У адпаведнасці з пратаколам HDLC паведамленні перадаюцца ў блоках, кожны з якіх можа ўтрымліваць зменны аб’ём звестак, але павінны быць арганізаваны адпаведным чынам.

Пратакóл размеркавáння фáйлавай сістэмы Інтэрнэта (Prospero) — дае карыстальнікам магчымасць звяртацца да файлаў аддаленых вузлоў і атрымоўваць апошнія версіі файлаў.

Прататып (prototype) — ранняя версія сістэмы.

Прáўда (true) — адно з двух лагічных станаў “праўда” і “няпраўда”, якое адпавядае двум магчымым двайковым лікам. Лагічны тып зменных можа прымаць толькі два значэнні.

Праўдзівасць (truth) — сцвярджэнне, даказанае навукай і правераная практыкай, досведам. У мовах праграмавання: адно з двух магчымых значэнняў, якія прысвойваюцца лагічным зменным.

Праўдзівасць вéдаў (trueness of knowledge) — адпаведнасць ведаў аб’ектыўнай рэчаіснасці; правільнасць адлюстравання аб’ектыўнага свету ў навуковых паняццях, развагах, высновах, тэорыях.

Прахóд цыклу (pass through the loop) — выкананне ўсіх камандаў цыклу.

Прафілактычнае абслугóўванне (preventive maintenance) — рэгулярнае абслугоўванне інфармацыйных сістэмаў і іх кампанентаў для прадухілення адмовы.

Працэдýра (procedure) — частка праграмы, якая выконвае дакладна акрэсленную аперацыю над звесткамі. Блок з наяўнасцю альбо адсутнасцю фармальных параметраў, выкананне якіх можа быць арганізавана з дапамогай выкліку працэдуры. Працэдура з’яўляецца часткай агульнай праграмы, да яе праграма можа звярнуцца як да адзінага цэлага з любога месца праграмы. Пры кожным выкліку працэдуры могуць быць перададзены пэўныя параметры.

Працэдýрная абстрáкцыя (procedure abstraction) — прынцып праграмавання, пры якім праграма апісваецца як сукупнасць працэдураў, а ў рэчаіснасці кожная працэдура апісвае нейкае закончанае дзеянне адпаведнай паслядоўнасці элементарных аперацый.

Працэдýрная мóва (procedural language) — мова праграмавання, у якой неабходна ўказваць паслядоўнасць крокаў для развязання праблемы.

Працэс (process) — паслядоўнасць аперацый, якая прыводзіць да атрымання выніку. Звычайна адпавядае праграме ў памяці.

Працэсар (processor) — прылада альбо функцыянальная частка кампутара, прызначаная для інтэрпрэтацыі праграмы. Працэсар выконвае арыфметычныя і лагічныя аперацыі над уваходнымі звесткамі ў адпаведнасці з праграмай апрацоўкі і кіравання іншымі тэхнічнымі сродкамі кампутара. Асноўныя складнікі працэсара: арыфметычна-лагічная прылада, прылада кіравання, рэгістры.

Працэсар бáзы звéстак (database engine) — праграмны модуль альбо модулі, якія забяспечваюць доступ да функцый сістэмы кіравання базамі звестак (database management system, DBMS). Прымяняецца ў якасці інтэрфэйса паміж мовай маніпулявання звесткамі (data manipulation language, DМL) альбо праграмамі, якія напісаны на звычайных мовах праграмавання, і функцыямі, якія падтрымліваюць DBMS.

Працэсар клавіятуры (keyboard processor) — мікрапрацэсар, устаноўлены ў клавіятуры, для апрацоўкі націскаў клавішаў — азначэнне націснутай клавішы і выпрацоўка адпаведнага ёй кода.

Працягласць сеáнса сýвязі (connect time) — велічыня інтэрвалу часу, на працягу якога падтрымліваецца актыўны стан з удалёным кампутарам.

ПРОЛОГ (PROgramming in LOGic; PROLOG) — лагічная мова праграмавання высокага ўзроўню. Каманды Пролога вызначаюць, як звязаны розныя аб'екты, у той час як працэдурныя мовы вызначаюць шлях развязання праблемы. Прымяняецца ў сістэмах штучнага інтэлекту.

Прóмень (beam) — светлавыя альбо электрамагнітныя хвалі, якія ідуць вузкім пучком у адным кірунку. Могуць быць зфакусаваны ў кропку. Магчыма адносна лёгка атрымаць толькі пучок высокачастотных хістанняў.

Прóстая велічыня (simple value) — велічыня, значэнні якой з’яўляюцца непадзельнымі аб’ектамі.

Прывáтны файл (private file) — файл, які знаходзіцца ў асабістым веданні карыстальніка.

Прывóд галóўкі (head actuator) — прылада для перамяшчэння галоўкі дыскавода па радыўсе дыска.

Прывóд галóўкі дыскавóда (head-of-disk drive) — прылада для запісу і счытвання звестак, выконвае пераўтварэнне электрычных сігналаў у магнітныя, і наадварот.

Прывядзéнне тыпаў (cast, coercion) — вызначанае праграмістам пераўтварэнне звестак з аднаго тыпу ў іншы, напрыклад цэлых лікаў у лікі з плавальнай кропкай.

Прыймáльнік, прыймáч (sink) — прылада альбо частка прылады, якая прымае што-небудзь ад іншай прылады.

Прыймáльнік звéстак (data sink) — любая прылада запісу, з якой пазней можна будзе счытаць звесткі (магнітныя носьбіты, памяць). У сістэмах сувязі: гэта частка тэрмінальнага абсталявання, якое прымае звесткі.

Прыймóвы тэрмінáл (receive-only terminal) — тэрмінал, які не можа перадаваць паведамленні.

Прыймовыя выпрабавáнні (acceptance testing) — афіцыйныя выпрабаванні работы прадукту, якія праводзяцца з удзелам распрацоўшчыка пры здачы яе ў эксплуатацыю і праверкі на адпаведнасць абумоўленым спецыфікацыям.

Прызначэнне (allocation) — замацаванне аднаго аб’екта за іншым. Assignment — прысваенне фізічнай прыладзе ўводу-вываду пэўнага лагічнага імя з ліку тых, якія ёсць у сістэме.

Прыкладная прагрáма (application program, problem program) — праграма, прызначаная для развязання задачы альбо класа задач у акрэсленым абсягу прымянення сістэмаў апрацоўкі звестак.

Прыкмéта канцá фáйла (end of file, EOF) — гл. канец файла.

Прылáддзе (accessory) — дапаможныя, дадатковыя, перыферыйныя прылады альбо абсталяванне кампутара, якія забяспечваюць дадатковыя магчымасці, недаступныя самой машыне, але іх наяўнасць не з’яўляецца неабходнай умовай функцыянавання кампутара, напрыклад мадэм.

Прылáда (device) — канструктыўна закончаная тэхнічная сістэма, якая мае вызначанае функцыянальная прызначэнне.

Прылáда безкантáктнага дрýку (non-impact printer) — друкарка, у якой не адбываецца націскання на паперу, працуе ціха, але нельга атрымаць копіі пад капіявальную паперу.

Прылáда вываду звéстак (output devices) — прылада для аднаўлення звестак па сігнале звестак і запісе іх на носьбіт звестак. Перыферыйнае абсталяванне, якое пераўтварае сігналы кампутара ў зручную для чалавека форму альбо ў форму, якая дазваляе апераваць са звесткамі кампутара іншым машынам.

Прылáда кіравáння (control unit) — прылада альбо схема, на якую ўскладзены функцыі развязання канфліктаў і рэгулявання жыццядзейнасці сістэмы.

Прылáда пáмяці прамóга дóступу (direct access storage device — DASD) — прылада памяці, якая забяспечвае зварот да ўсіх дзялянак носьбіта звестак у адвольным парадку, у адрозненне ад прылады паслядоўнага доступу, якая праглядае ўсе вобласці захоўвання звестак паслядоўна з самага пачатку. Прыладамі прамога доступу з’яўляюцца дыскі, а для магнітных стужак — прылады паслядоўнага доступу.

Прылáда парадкóвага друкавáння (line printer) — любая друкарка, якая друкуе адразу адзін радок, а не сімвал, як гэта робіць матрычная друкарка, ці лазерная — адразу адну старонку.

Прылáда размагнічвання (degausser) — прылада для зняцця намагнічвання з аб’ектаў: для сцірання інфармацыі з магнітных носьбітаў (стужкі, дыска), для размагнічвання галовак магнітафона, зняцця статычнага зараду з экрана манітора.

Прылáда ўвóду графічнай інфармацыі (digitizer) — прылада і праграмнае забеспячэнне для пераўтварэння графічнай інфармацыі ў лічбавую форму.

Прылáда ўвóду звéстак (input device) — любая прылада, якая забяспечвае ўвод інфармацыі. Прылада для пераўтварэння звестак, запісаных на носьбіце звестак альбо якія паступаюць з клавіятурных прыладаў, у сігнал звестак.

Прымітыў (primitive) — у кампутарнай графіцы: прасцейшыя фігуры, якія можна намаляваць, захоўваць і кіраваць як асобным элементам, гэта — лінія, акружнасць і інш.

Прымяняльнасць (usability) — лёгкасць і адаптацыйнасць эфектыўнага прымянення праграмы (вырабу) па яе прызначэнні; лёгкасць вывучэння, гнуткасць, адсутнасць памылак і выдатны дызайн.

Прынтар (друкáрка) (printer) — алфавітна-лічбавая прылада для друкавання на паперы сімвальнай інфармацыі. Віды друкарак: ударныя (тыпу “Рамонак” і кропкава-матрычныя) і безударныя (тэрмаграфічныя, струйныя і лазерныя).

Прырашчэнне (increment, augment) — велічыня, на якую павялічваецца іншая велічыня.

Прырóджаная, унýтраная памылка (inherent error) — памылка ў сказе, праекце, логіцы і (альбо) алгарытме, якая змушае праграму працаваць няправільна, нягледзячы на тое, што яна добра напісана.

Прырóст (increment, augment) — велічыня, на якую павялічваецца іншая велічыня.

Прысвóйванне (assignation) — прызначэнне зменнай пэўнага значэння. Здзяйсняецца з дапамогай аператара прысвойвання.

Прыярытэт, перавáга (порядок старшынства, order of precedence) — гл. прыярытэт аперацый.

Прыярытэт аперáцый (operations precedence) — правіла, якое вызначае паслядоўнасць выканання аперацый, напрыклад у арыфметычным выразе.

Прыярытэт працэсу (priority) — пераважнае права перад іншымі працэсамі на выкарыстанне рэсурсаў, выражаецца лікам, супастаўленым з працэсам. У кампутарных сетках метад прысвойвання прыярытэту прымяняецца, каб пазбегнуць канфліктаў паміж кампутарамі. У аперацыйных сістэмах прыярытэты прымяняюцца пры вызначэнні першачарговага доступу да памяці.

Прыярытэтны (foreground) — у шматзадачным асяроддзі: працэс выканання праграмы, якому у дадзены момант належыць кіраванне кансольлю і якая рэагуе на каманды, якія выдаюцца з клавіятуры альбо з дапамогай іншай прылады ўводу, напрыклад мыш. Прыярытэтны працэс — гэта актыўны працэс, да якога адносяцца каманды, якія выдаюцца і ўводзімыя звесткі.

Прэдыкáт (predicate; ад лац. predicatum — выказанае) — у матэматычнай логіцы: выказванне, якое атаясамляецца з яго значэннем: “праўда” і “няпраўда”. Прэдыкат мае сваім вынікам “праўда” альбо “няпраўда”, што вызначаецца толькі пасля прысвойвання зменнай лічбавага значэння, напрыклад х<5 будзе “праўда” для х роўнага 0, 1, 2, 3, 4 і “няпраўда” для 5, 6, 7 і г.д.

Прэмасцерынг (premastering) — стварэнне вобраза арыгінала дыску (макета) на стандартным носьбіце. Носьбіт утрымоўвае інфармацыю кампакт-дыска ў фарматах, стандартах, якія неабходны для стварэння шклянога арыгінала (майстар-дыска).

Прэпрацэсар (preprocessor) — праграма, якая выконвае папярэднюю апрацоўку ўваходных звестак для іншай праграмы. У шырокім сэнсе: кампутар альбо прылада, які генеруе і апрацоўвае звесткі, а затым перадае другому працэсару. У сістэмах сувязі: кампутар, які размешчаны паміж лініямі сувязі і асноўным кампутарам і выконвае службовыя функцыі перадачы звестак.

Псеўдавыпадкóвая паслядóўнасць (pseudorandom sequence) — паслядоўнасць выпадковых лікаў, якая генеруецца з дапамогай акрэсленай праграмы. На самай справе, паслядоўнасць сусім не выпадковая, а генеруецца па акрэсленай формуле. Проста атрыманыя лікі вонкава выглядаюць як выпадковыя, але, калі іх прааналізаваць, то знойдзецца вызначаная залежнасць (правіла), па якой яны вылічаюцца.

Псеўдадуплéксны канáл (pseudo duplex channel) — канал, у якім звесткі перадаюцца кароткі час па чарзе ў абодвух кірунках.

Псеўдакóд (pseudo code) — код, які перад выкананнем патрабуецца трансляваць.

Публічны ключ (public key) — у крыптаграфіі з адкрытым ключом прымяняюцца два ключы: публічны для расшыфроўкі паведамленняў і прыватны ключ для іх расшыфроўкі. Публічны ключ даступны для ўсіх ахвочых — яго можна прымацаваць у якасці подпісу да e-mail, публікаваць на Web-сайце альбо ў Usenet (сусветная сетка перадачы навін). Прыватны ключ — сакрэтны ключ, які ніхто не павінны распазнаць.

Пункт (point) — стандартнае абазначэнне адзінкі памеру шрыфту. Пункт адпавядае вышыні прыкладна 0,315 мм. Паліграфічная адзінка вымярэння. Звычайна ўжываецца для ўказання вышыні сімвалаў і міжрадковай адлегласці тэксту дакументаў.

Пунктуáцыя (punctuation) — сістэма знакаў прыпынку ў правапісе мовы.

Пусты радóк (null string, empty string) — радок нулявой даўжыні.

Пытáльнік (question mark) — знак ?, які выкарыстоўваецца як пастановачны. Знак ? выкарыстоўваецца замест любога адзіночнага знака, у адрозненні ад *.

Пэндзаль (brush) — у праграмах рысавання: інструментальны сродак для малявання альбо фарбавання беглым колерам і ўзорам. Для работы пэндзалем дастаткова выбраць адпаведны значок (піктаграму).

Пярвічны ключ (primary key) — ключ порцыі звестак, значэнне якога адназначна індэнтыфікуюць порцыі звестак у зададзенай іх сукупнасці. Пярвічны ключ — код, які ідэнтыфікуе адзін запіс у базе звестак і не павінны ў ёй паўтарацца.