Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы

С

“Смéцце” (garbage) — некарэктныя альбо сапсаваныя звесткі. Кампутарныя звесткі, якія не маюць сэнсу. Для карыстальнікаў існуе закон “смецце на ўваходзе — смецце на выхадзе”.

Сéктар (sector) — для дыска: мінімальная адрасаваная адзінка дыска; частка сцежкі гнуткага магнітнага дыска, з’яўляецца фізічна адрасаванай адзінкай памяці для захоўвання на ім звестак. Дыск мае верхні і ніжні бок, кальцавыя дарожкі на кожнай з іх і сектары (сегменты дарожак). Сектар — найменшы фізічны блок памяці на дыску, звычайна 512 байт.

Сéктар пачаткóвай загрýзкі (boot sector) — частка дыска, зарэзерваваная для праграмы самазагрузкі. У гэтым сектары звычайна ўтрымліваецца кароткая праграма на машыннай мове, якая загружае аперацыйную сістэму.

Сéкцыя (section) — частка праграмы.

Сéрвер увахóдных званкóў (dial-in server, dial up server) — прымае ўваходны выклік, праводзіць аўтэнтыфікацыю карыстальніка і прадстаўляе яму доступ да сеткі (унутраняй альбо да Інтэрнэта — у залежнасці ад настройкі сервера).

Сéтка (network) — сістэма ўзаемасувязяў паміж кампутарамі і звязанымі з імі прыладамі, злучанымі сродкамі сувязі. Сетка для карыстальнікаў прадстаўляе доступ да цвёрдых дыскаў і прынтараў і ўстанаўлення сувязі паміж сабой. Сетка — гэта аб’яднанне кампутараў, злучаных паміж сабой у адпаведнасці з зададзенай тапалогіяй. Выкарыстоўваюць для перадачы звестак акрэслены пратакол канальнага ўзроўню, які з’яўляецца дапушчальным для ўжытай тэхналогіі.

Сéтка “кольца” (ring network) — сетка, у якой кожны тэрмінал злучаны з дзвюма іншымі тэрміналамі “кольца”.

Сéтка агýльнага карыстáння (public network) — інфармацыйная сетка, абанентамі якой могуць быць усе карыстальнікі пры неабходнасці.

Сéтка з перадáчай мáркера (token-ring network) — сетка, у якой маркер (набор бітаў) перадаецца па кальцу сеткі. Любое паведамленне, якое ідзе за маркерам, паступае на кожны элемент сістэмы.

Сéтка кліéнт/сервер (client-server network) — у гэтай архітэктуры ролі кожнага кампутара выразна акрэслены. У сетцы ёсць некалькі сервераў, якія аказваюць паслугі, а ўсе астатнія кампутары сеткі — гэта кліенты, якія выкарыстоўваюць рэсурсы сервераў. Серверам, калі гэта дазволена, нішто не замінае быць таксама і кліентамі.

Сéткавая бáза звéстак (network database) — база звестак, якая фізічна размешчана на аддáленым кампутары — серверы баз звестак. Карыстальнікі па сетцы падключаюцца і працуюць з базай звестак. Трэба адрозніваць сеткавую базу звестак і размеркаваную базу звестак (distributed database). У размеркаванай базе звестак асобныя яе часткі фізічна размешчаны на розных серверах баз звестак. Карыстальнік падключаецца да галоўнага сервера і не адчувае, што звесткі раскіданы па ўсёй сетцы, могуць знаходзіцца ў іншай краіне.

Сéткавая друкарка (network printer) — друкарка, якая даступная адначасова некалькім карыстальнікам сеткі.

Сéткавая мáска (network mask) — прымяняецца для вызначэння адраса сеткі, а менавіта той часткі ІР-адраса, якую прадстаўляе сетка, а не кампутар у гэтай сетцы.

Сéткавы дыск (network disk) — дыск, які фізічна размешчаны на другім кампутары і даступны для выкарыстання любым кампутарам сеткі.

Сéткавы дыскавóд (network drive) — дыскавод, які даступны адначасова некалькім карыстальнікам сеткі.

Сéткавы пóшук (network find, Netfind) — спроба стварыць велічэзны каталог, які змяшчае інфармацыю аб карыстальніках Інтэрнэта. У каталог змяшчаюцца імя, прозвішча, e-mail, нумар тэлефона і іншая інфармацыя.

Сéткавы этыкéт (netiquette) — правілы этыкету пры рабоце ў сетцы.

Сéткавыя перашкóды (line transient) — нестабільнасць сеткавай напругі, якая выклікана пабочным уздзеяннем.

Сóтавы (cellular) — тэхналогія сотавай сувязі падразумявае падзел геаграфічнага раёна на ячэйкі, якія называюцца сотамі. Гэта неабходна для забеспячэння больш поўнага выкарыстання абмежаванай колькасці частот перадачы. Кожная размова займае адну частату. Усяго каля 1000 частот, гэта значыць адначасова могуць гаварыць толькі 1000 абанентаў. Зразумела, што для сеткі вялікага гораду, тым больш краіны, гэтага недастаткова. Каб падтрымліваць адначасова больш 1000 размоваў, кожны рэгіён дзеліцца на соты. Сотавая сістэма выдзяляе новы набор частот кожнай соце. У кожнай соце можа быць 1000 сваіх частот. У выніку маем павелічэнне колькасці частот у n разоў, n — гэта колькасць сотаў. Для лічбавай сувязі часцей ужываецца сотавая сістэма GSM.

Сýвязь (binding, link, communication) — сукупнасць сродкаў перадачы паведамленняў у сетцы размеркаванай апрацоўкі звестак. Стасункі паміж аб’ектамі. Механізм узаемадзеянняў праграмных модуляў.

Сýвязь асацыятыўная (associative link) — спосаб арганізацыі сувязі паміж звесткамі, калі паказальнік звязаных звестак размяшчаецца ў саміх звестках.

Сýвязь вертыкáльная (vertical binding) — сувязь паміж звесткамі, якія знаходзяцца на розных узроўнях іерархічнай структуры.

Сýвязь гарызантáльная (horizontal binding) — сувязь паміж звесткамі, якія знаходзяцца на адным узроўні іерархічнай структуры.

Сýвязь лагічная (logical relationship) — сувязь паміж тыпамі звестак у розных мадэлях звестак.

Сýвязь міжмóдульная (inter module link) — сувязь паміж модулямі праграмы. Фарміруецца кампілятарам і рэдактарам сувязяў на падставе стандартных пагадненняў аб сувязях, якія прыняты ў канкрэтнай аперацыйнай сістэме.

Сýвязь па звéстках (data link) — форма міжмодульных сувязяў. Забяспечваецца перадача аргументаў (фактычных параметраў) ад модуля ў модуль.

Сýвязь парáметраў (parameter association) — сувязь паміж фармальнымі і адпаведнымі фактычнымі параметрамі, якая ўсталёўваецца ў час выкліку праграмы.

Сакрэтнасць звéстак (data privacy) — абмяжóўванні на доступ да інфармацыі, якія вызначаюцца яе ўладальнікам. Ажыццяўляецца паролем і іншымі метадамі.

Сакрэтнасць, канфідэнцыяльнасць (privacy) — трэба адрозніваць два аспекты. 1. Абарона звестак аб канкрэтных асобах альбо ўласнасці арганізацыі. 2. Абарона інфармацыі, якая з’яўляецца ўласнасцю каго-небудзь і прызначана для абароны правоў уладальніка гэтай інфармацыі шляхам прымянення права на абмежаванне доступу да гэтай інфармацыі з боку несанкцыяваных карыстальнікаў.

Самаадаптáцыя (self-adapting) — асаблівая характарыстыка сістэмаў, прыладаў альбо працэсаў, якія могуць самі настрайваць свае эксплуатацыйныя характарыстыкі ў адпаведнасці з вонкавымі ўмовамі.

Самадакументавáная прагрáма (self-documenting code) — зыходная праграма на мове высокага ўзроўню і з выкарыстаннем такіх апісальнікаў, што можа быць зразумелай іншым праграмістам без дадатковых каментароў яе аўтара.

Самадыягнóстыка (self-diagnostics) — здольнасць сістэмы самастойна выяўляць адмаўленні і выяўляць, лакалізаваць, аналізаваць памылкі.

Самазагрýзка (bootstrap) — здольнасць кампутара праверыць свае падсістэмы, загрузіць аперацыйную сістэму і падрыхтавацца да работы. Гл. таксама праграма пачатковай загрузкі.

Самакантралявáная прагрáма (self-validating code) — праграма, якая сама сябе можа тэставаць для праверкі правільнасці сваёй работы. Звычайна шляхам падачы самой сабе набору стандартных уваходных значэнняў і тэставанне вынікаў па набору папярэдне падрыхтаваных выхадных значэнняў.

Саманавучáльная сістэма (self-teaching system) — сістэма, якая здольная паляпшаць сваё функцыянаванне на аснове назапашвання інфармацыі ад папярэдняй работы, аўтаматычна дабаўляць новую інфармацыю ў свой банк звестак пры ўводзе карыстальнікам новага правіла альбо дадатковай інфармацыі.

Самапісец (chart recorder) — прылада для аўтаматычнага запісу на рулон паперы.

Самаправéрка (self-test) — сістэма для праверкі абсталявання (мадэм) — на ўваход пасылаецца вызначаны сігнал і ўстанаўліваецца адпаведнасць яго на выхадзе.

Самасінхранізáцыя (self-clocking) — працэс уводу сігналаў сінхранізацыі ў плыню звестак ня вонкавай крыніцай, а перадавальнай прыладай.

Саматэставáнне пры ўключэнні сілкавáння (power-on self test, POST) — набор працэдураў тэставання розных сістэмаў кампутара, якія захоўваюцца ў пастаяннай памяці, такіх як аператыўная памяць, дыскаводы, клавіятура і інш., для праверкі іх правільнага падключэння і функцыянавання. Калі праверка прайшла паспяхова, пачынае работу сістэмны загрузчык (ладавач), калі выяўлены няспраўнасці POST выпрацоўвае адпаведны сігнал папярэджання.

Санкцыявáны атрымáльнік (intended receiver) — атрымальнік, які мае права і падставы на атрыманне інфармацыі.

Санкцыянавáнне (authorization) — дазвол на выкарыстанне паслуг сістэмы.

Санкцыянавáны дóступ (authorization code) — права доступу пры дапамозе пароля.

Сартавáльнік (sorter) — прылада, праграма альбо стандартная падпраграма для сартавання звестак.

Сартавáнне з аб’яднáннем (merge sort) — метад сартавання, пры якім аб’ядноўваюцца некалькі ўваходных спісаў у адзін выхадны.

Сартавáнне па змяншэнні (descending sort) — сартаванне, якое размяшчае элементы ў парадку ўбывання.

Сартавáнне па ключы, сартавáнне прыкмéтаў (tag sort) — сартаванне запісаў па адным альбо некалькім іх ключавых палях.

Сартавáнне па ўзрастáнні (ascending sort) — разнавіднасць сартавання элементаў спісу — элементы, нават неўпарадкаваныя, размяшчаюцца па ўзрастальнай.

Сартавáнне ўстáўкай (insertion sort) — алгарытм сартавання спісу — пачынаецца з аднаго элемента, а затым гэты спіс дапаўняецца па адным новым элемэнце ў патрэбнае месца. Эфектыўна для сартавання звязаных спісаў.

Сартавáнне, упарáдкаванне (sort, sorting) — працэс арганізацыі звестак ў вызначаным парадку; размеркаванне элементаў мноства па групах у адпаведнасці з вызначанымі правіламі.

Сартавáць (sort) — прывадзіць элементы мноства ў вызначаны парадак: па алфавіту, па парадкавых нумарах іх узрастання альбо ўбывання значэнняў прыкметы сартавання.

Сачэнне (tracking) — у агульным сэнсе: назіранне за дзеяннямі. Пры захоўванні і пошуку звестак: счытванне з канала запісу на дыск, магнітную стужку. У кіраванні звесткамі: праходжанне за плыняй інфармацыі ўручную альбо з выкарыстаннем аўтаматычнай сістэмы. У кампутарнай графіцы: паслядоўнае паяўленне паказальніка на экране такім чынам, што магчыма ўбачыць сляды яго перамяшчэння.

Сашчэпліванне звéстак (data chaining) — працэс захоўвання паслядоўных звестак у несумежных абсягах на дыску, стужцы альбо ў памяці з забеспячэннем магчымасці аднаўлення правільнага парадку, напрыклад захаванне частак аднаго файла ў розных месцах дыска.

Свабóдны блок (free block) — блок (абсяг памяці), які не выкарыстоўваецца ў дадзены момант.

Светлапіс (light-pen) — вельмі простая ўказальна-каардынатная прылада ў выглядзе алоўка з кнопкай, злучаная з кампутарам гнуткім кабелем, для перадачы інфармацыі аб паступленні промня ў кампутар. Толькі два сігналы — лагічная адзінка пры наяўнасці промня і лагічны нуль пры яго адсутнасці. Рух алоўка па экране дысплея прыводзіць да перамяшчэння курсора — стварэнне малюнкаў і інш.

Святлодыёд (light-emitting diode) — паўправадніковая прылада, якая пераўтварае электраэнэргію ў святло.

Сеáнс прáцы (session) — час, на працягу якога працуе праграма: прымае ўваходныя звесткі, апрацоўвае інфармацыю і рэагуе на каманды карыстальніка.

Сегментáцыя (segmentation) — разбіўка рэсурсаў (“сегмент праграмы”, “сегмент звестак”) на часткі, якія называюцца сегментамі.

Сегмéнт (segment) — адзінка аператыўнай памяці ў 64 Кбайта, якая выкарыстоўваецца для фармавання адраснай прасторы — працэсара і забеспячэння сумяшчальнасці паміж мікрапрацэсарамі. Сегмент— частка паведамлення; запіс альбо частка запісу; частка праграмы.

Сегмéнт звéстак (data segment) — частка памяці аператыўнай альбо вонкавай для запісу звестак і выкарыстання ў праграме.

Сегмéнт зыхóдны (source segment) — у іерархічных мадэлях звестак: сегмент, які знаходзіцца на папярэднім, больш высокім узроўні ў адносінах да звязанага з ім спароджанага сегмента.

Сегментáцыя (segmentation) — разбіўка рэсурсаў (“сегмент праграмы”, “сегмент звестак”) на часткі, якія называюцца сегментамі.

Сéктар (sector, segment) — частка дарожкі магнітнага дыску для запісу-чытання порцый інфармацыі. Дарожкі дыскетаў звычайна дзеляцца на 9, 15 альбо 18 сектароў. Кожны сектар мае свой нумар. Кожны сектар часцей мае 25 байтаў.

Сектарáванне (sectoring) — разметка магнітнага дыска.

Селéктарны канáл (selective calling) — здольнасць станцыі ў лініі сувязі ўказаць станцыю, якая павінна прыняць перадачу.

Семáнтыка (semantics) — адносіны паміж словамі і іх прадпісанымі сэнсавымі значэннямі. У праграмаванні: сістэма правілаў і пагадненняў, якія вызначаюць сэнс канструкцыі мовы. Семантыка — адна з галін даследавання штучнага інтэлекту.

Семантычная памылка (semantic error) — памылка ў логіцы аператара альбо праграме; памылка, якая з’яўляецца вынікам выкарыстання ў камандзе няправільнага сімвала.

Семафóр (semaphore) — семафоры — гэта аб’екты міжпрацэсарнага ўзаемадзеяння (толькі для UNIX-падобных аперацыйных сістэмаў). Семафор кіруе доступам да агульных рэсурсаў (прыладаў) — не дазваляе аднаму працэсу захапіць прыладу да той пары, пакуль з гэтай прыладай працуе другі працэс. Семафор можа знаходзіцца ў двух станах: 0 (прылада занята) і 1 (прылада свабодная).

Сéрвер (server) — спецыяльны кампутар сеткі, які мае хуткадзейны працэсар і цвёрды дыск вялікай ёмістасці, на каторы ўскладзены функцыі кіравання сеткай і падтрымання яе працаздольнасці, захоўвання, абнаўлення і капіявання інфармацыі; прадстаўляе сэрвіс іншым кампутарам сеткі.

Сéрвер бáзы звéстак (database server) — станцыя кампутарнай сеткі для захоўвання базы звестак калектыўнага карыстання і для апрацоўкі запытаў да яе, якія паступаюць ад карыстальнікаў з іншых кампутараў сеткі.

Сéрвер дóступу (access server) — кампутар, які прадастаўляе рабочым станцыям доступ да лакальнай сеткі альбо да Інтэрнэта.

Сéрвер дрýку (print server) — кампутар сеткі, да якога падключана друкарка. Ад карыстальнікаў сеткі на сервер паступаюць файлы, а потым — на друкарку. Сервер друку працуе ў шматзадачным рэжыме і апроч друкавання выконвае і іншыя работы.

Сéрвісныя прагрáмы (software tools альбо tools) — праграмы абслугоўвання, якія ўваходзяць у склад аперацыйнай сістэмы альбо спецыяльны пакет абслуговых праграм (дыягностыка дыскаў, дэфрагментацыі, сканэравання і інш.).

Сі, Сі ++ — алгарытмічная мова высокага ўзроўню, шырока выкарыстоўваецца для стварэння камерцыйных праграм, сістэмнага праграмнага забеспячэння, у тым ліку аперацыйных сістэмаў. Спалучае ў сябе эфектыўныя сродкі структураваных моў высокага ўзроўню і сродкаў мовы Асэмблера.

Сігнáл (signal) — змяненне фізічнай велічыні, ужываная для перадачы звестак. Кампутары выкарыстоўваюць электрычныя сігналы ў двайковым кодзе.

Сігнáл рэгенерáцыі пáмяці (refresh memory signal) — сігнал, які паступае на мікрасхему дынамічнай памяці для прадухілення страты звестак.

Сігнáл сінхранізáцыі (sync signal, synchronization signal) — частка відэасігналу растравага дысплея, якая абазначае канец кожнага радка сканавання — гарызантальны сігнал сінхранізацыі, і канец апошняга радка сканавання — вертыкальны сігнал сінхранізацыі.

Сілавы кáбель (feeder cable) — кабель для электрычных сігналаў высокага напружання.

Сілікóн (silicone) — палімерны матэрыял, у якім асноўнымі кампанентамі з’яўляюцца крэмень і кісларод, добры ізалятар і праваднік цяпла, прымяняецца для аблягчэння цеплаабмену паміж электрычнымі кампанентамі і цяплоадводамі.

Сімвал (character) — знак, адзінка алфавіта, прадстаўленая кодам ASCII. Паслядоўнасць з аднаго альбо некалькіх знакаў для абазначэння чаго-небудзь.

Сімвал непацвярджэння прыйму (negative acknowledgement) — сімвал, які паведамляе аддаленай прыладай аб тым, што звесткі не былі перададзены правільным чынам і павінны быць перададзены паўторна.

Сімвал-запаўняльнік (pad character) — у тэкствых працэсарах: сімвал, які на экране выглядае як прабел і можа быць выкарыстаны як падзельнік паміж словамі. Прымяняецца для таго, каб праграма ўспрымала два словы як адно цэлае і ставіла іх на адзін радок.

Сімвалічнае імя (symbolic name) — літара альбо паслядоўнасць сімвалаў, якая пачынаецца з літары, прымяняецца ў зыходнай праграме ў якасці аналагу адраса альбо зменнай (замест канкрэтных адрасоў альбо значэнняў звестак).

Сімвалічны áдрас (symbolic address) — адрас, выражаны ў зручнай форме праграмавання; прымяненне меткі ў праграме на мове Асэмблера для абазначэння адраса ў памяці. Адрас памяці, які указваецца ў праграме не па лікавым значэнні, а па імю. Інтэпрэтатар, кампілятар альбо асэмблер пераўтварае імя ў лік, які і ўказвае адрас.

Сімвалічныя абазначэнні (symbolic code) — у праграмаванні: коды сімвалічнай формы, якія адрозніваюцца ад кодаў у выглядзе лікаў, напрыклад DIV, MOD.

Сімвальны радóк (character string) — група любой паслядоўнасці элементаў з існага набору сімвалаў, якая разглядаецца як адно цэлае і інтэрпрэтуецца кампутарам як тэкст, а не як лікі.

Сімплексны канáл (simplex) — сістэма перадачы звестак, якая здзяйсняе перадачу звестак толькі ў адным кірунку.

Сінóнім (synonym) — слова, якое супадае з іншым словам гэтай жа мовы, але адрозніваецца ад яго адценнямі значэння альбо стылістычнай афарбоўкай. Сінонім — гэта поўнасцю эквівалентны элемент.

Сінтаксіс (syntax) — адносіны паміж сімваламі альбо групамі сімвалаў у залежнасці ад іх значэнняў альбо спосабу іх інтэрпрэтацыі і выкарыстання.

Сінтаксічная памылка (syntax error) — памылка ў выкарыстанні сінтаксісу мовы. Паслядоўнасць сімвалаў, якая парушае правілы мовы.

Сінтаксічны анáліз (parsing) — другі этап пры трансляцыі праграм з мовы высокага ўзроўню. Транслятар выконвае аналіз сказаў зыходнай праграмы з мэтай распазнавання тыпу сказа, выяўлення структуры праграмы і выканання сінтаксічнага кантролю. Транслятар паведамляе пра памылкі.

Сінтэз мóвы (speech synthesis) — здольнасць кампутара ўзнаўляць словы; працэс генерацыі моўных сігналаў (гукаў) з лічбавай формы, якія захоўваюцца ў памяці кампутара. Праграма, якая здзяйсняе генерацыю гукаў накшталт мовы чалавека.

Сінтэзáтар (synthesizer) — гукавая сістэма кампутара для імітацыі гукаў музычных інструментаў і ўзнаўлення гукавых эфектаў.

Сінхрóнная перадáча (synchronous transmission) — перадача звестак, пры якой кожны сігнал, які адпавядае аднаму біту, перадаецца ў момант часу, вызначаным задавальным генератарам. Спосаб перадачы звестак з сінхранізацыяй ад тактавага генератара на старане прыёмніка і на старане перадатчыка.

Сінхрóнная прáца (synchronous operation) — якая-небудзь аперацыя, што выконваецца пад кіраўніцтвам генератара сінхранізаваных імпульсаў альбо механізма сінхранізацыі. Выкананне паслядоўнасці аперацый, якімі кіруе рэгулярная паслядоўнасць сігналаў сінхранізацыі.

Сінхрóнны (synchronous) — характарызуе некалькі працэсаў, якія прымяняюць у якасці эталона наступлення спецыяльных падзей, агульных для ўсіх працэсаў. Маючы адносіны да двух альбо больш працэсаў, што залежыць ад паяўлення спецыфічнай падзеі, такой як просты сінхранізавальны сігнал. Прылады, якія працуюць разам і з аднолькавай хуткасцю.

Сінхранізáцыя (synchronization) — выраўноўванне, узгадненне інтэрвалаў часу асобных кампутараў альбо кампанентаў сістэмы для агульнай каардынацыі. Арганізацыя дзеянняў такім чынам, каб яны ішлі ў вызначанай паслядоўнасці альбо паралельна. Сінхранізацыя ўстанаўліваецца аўтаматычна, калі і перадатчык і прыймальнік ужываюць адзін і той жа пратакол.

Сістэма (system) — нейкі набор звязаных элементаў, якія працуюць сумесна для выканання задачы. Кампутар як адзінае цэлае — гэта сістэма.

Сістэма аднаўлéння (recovery system) — сістэма, якая дапускае рамонт у працэсе выканання сваіх функцый.

Сістэма вéдаў (knowledge system) — сістэма для развязання праблемаў з выкарыстаннем метадаў штучнага інтэлекту.

Сістэма з амартызáцыяй адкáзаў (fail-soft system альбо graceful degradation) — праграмнае забеспячэнне альбо абсталяванне, пры недакладнай рабоце якога звесткі застаюцца захаванымі.

Сістэма захóўвання (storage system) — любая сістэма, прызначаная для захоўвання звестак.

Сістэма зварóтнага выкліку (ring-back system) — метад сувязі з аддаленым кампутарам.

Сістэма калектыўнага дóступу (multi-access system) — вылічальная сістэма, якая забяспечвае работу з ЭВМ некалькіх карыстальнікаў у рэжыме падзелу часу. Да аднаго магутнага кампутара пры дапамозе свайго тэрмінала маюць доступ некалькі карыстальнікаў. Высокая хуткадзейнасць галоўнага кампутара стварае ўражанне ў кожнага карыстальніка аднаасобнага выкарыстання цэнтральнага працэсара. Сістэмы калектыўнага доступу прымяняюцца там, дзе неабходна дзеянні выконваць у рэальным часе.

Сістэма камáндаў (instruction set альбо repertoire) — поўны набор камандаў машыннай мовы канкрэтнага тыпу кампутара. Сукупнасць камандаў, якая падтрымлівае працэсар, і правілы іх кадавання. Спіс усіх камандных слоў мовы Асэмблера для данага тыпу мікрапрацэсара. Прымяняюцца наступныя групы камандаў: каманды перасылкі кодаў, каманды арыфметычных і лагічных аперацый, каманды арганізацыі цыклічных працэсаў, каманды кіравання.

Сістэма камутáцыі пакéтаў (packet-switching service) — метад аб’яднання звестак у блокі (пакеты) для перадачы па маршруце да канечнага пункта. Асобныя пакеты можна перадаваць па розных маршрутах.

Сістэма кіравáння бáзай звéстак (database management system, DBMS) — сукупнасць праграмных і моўных сродкаў для стварэння, вядзення і выкарыстання структураваных звестак, якія захоўваюцца ў базе звестак. DBMS уяўляе сабой праграмную абалонку паміж уласнай базай звестак і карыстальнікам. Яна кіруе ўсімі запытамі карыстальніка на тыя ці іншыя дзеянні, напрыклад пошук, абнаўленне звестак. Карыстальнік вызвалены ад неабходнасці памятаць такія дробязі, як месцазнаходжанне файла, яго фармат і г.д. DBMS забяспечвае цэнтралізаваны кантроль абароны і цэласнасць звестак.

Сістэма кіравáння размеркавáнай бáзай звéстак (distributed database management system) — сістэма кіравання базай звестак, якая кіруе размеркаванай базай звестак.

Сістэма падтрымкі прыняцця рашэнняў (decision support system, DSS) — камплект узаемазвязаных праграм і звестак для аналізу і прыняцця рашэнняў унутры арганізацыі. Дапамагае карыстальніку ў фармаванні альтэрнатыўных рашэнняў і выбары найлепшых дзеянняў. У склад DSS уваходзяць: праграма мадэлявання для тэставання альтэрнатыўных рашэнняў, інфармацыйная база звестак (веды з той галіны, у якой будуць прымацца рашэнні), “мова”, якую можна выкарыстоўваць для апісання задач і фармулявання пытанняў.

Сістэма рэáльнага чáсу (real-time system) — сістэма, якая працуе ў рэжыме рэальнага часу. Кампутар і (альбо) праграмнае забеспячэнне, якія рэагуюць на падзеі да таго, як яны ўстарэюць і пакуль ёсць час для прыняцця рашэння.

Сістэма сýвязі (communications system) — комплекс перадачы інфармацыі ў складзе камбінацыі апаратных сродкаў, праграмнага забеспячэння і каналаў перадачы звестак.

Сістэма шыны (bus system) — інтэрфейсныя схемы, якія кантралююць работу шыны і злучаюць яе з астатняй часткай кампутара.

Сістэмнае прагрáмнае забеспячэнне (system software) — сукупнасць праграм і звестак, якія складаюць аперацыйную сістэму і дапамагаюць ёй выконваць свае задачы. Асноўныя сістэмныя праграмы: аперацыйныя сістэмы і абалонкі, сістэмы дыягностыкі і лакалізацыі няспраўнасцяў тэхнічных сродкаў, інструментальных сістэмаў распрацоўкі прыкладнога праграмнага забеспячэння.

Сістэмнае праграмавáнне (system programming) — распрацоўка і падтрымка праграм як часткі аперацыйнай сістэмы.

Сістэмная дарóжка (system tracks) — дарожка, на якой запісаны асноўныя файлы аперацыйнай сістэмы.

Сістэмная змéнная (system variables) — зменная, якой значэнне прысвойваецца сістэмай, захоўваецца ў аператыўнай памяці і даступная для прымянення ў праграмах. Пры збоі праграма можа прадоўжыць выкананне толькі, калі значэнні сістэмных зменных не прапалі.

Сістэмная кансóль (system console) — у лакальнай сетцы адзін з кампутараў прызначаны для адміністратара сістэмы.

Сістэмная пáпка (system folder) — папка з сістэмнымі файламі аперацыйнай сістэмы.

Сістэмная памылка (system error) — стан праграмнага забеспячэння, пры якім аперацыйная сістэма не можа працягваць нармальнае функцыянаванне. Звычайна для пераадолення сістэмнай памылкі патрабуецца перазагрузка кампутара.

Сістэмны анáліз (systems analysis) — метадалогія даследавання любых аб’ектаў (праграмы, сістэмы, прылады) пры дапамозе апісання іх у якасці сістэмаў і аналізу гэтых сістэмаў.

Сістэмны гадзіннік (system clock) — схема для адлічвання часу і даты у кампутары, працуе на батарэйках.

Сістэмны дыск (system disk, master disk) — дыск, на якім размяшчаюцца модулі аперацыйнай сістэмы і адкуль яна загружаецца ў пастаянную памяць кампутара і ажыццяўляецца яе запуск. Дыскету, на якую запісана аперацыйная сістэма, называюць сістэмнай дыскетай. Яна выкарыстоўваецца толькі для атрымання копій. Кампутар загружаецца з копій.

Сістэмны збой (system crash) — няспраўнасць у выніку пашкоджання дарожкі на загрузачным дыску ў адным з двух галоўных сістэмных файлах.

Скáнер (scanner) — прылада ўводу звестак, у якой промень святла паслядоўна па радках з дапамогай фотаэлемента счытвае інфармацыю з носьбіта.

Скажэнне фóрмы (degradation) — парушэнне выразнасці формы электрычнага імпульсу. Пры пасылцы шэрагу імпульсаў скажэнне формы прыводзіць да цяжкасцяў счытвання гэтых імпульсаў альбо здабывання з іх карыснай інфармацыі.

Скажэнне звéстак (data pollution) — метад, які прымяняюць хакеры (кампутарныя хуліганы) для стварэння цяжкасцяў у карыстанні базамі звестак. Пры гэтым рэальныя звесткі скажаюцца, але такім чынам, што неабходная інфармацыя захоўваецца ў той ці іншай форме.

Скажэнне, скрыўленне (distortion) — 1. Адхіленне значэнняў параметраў сігналу звестак ад устаноўленных патрабаванняў; змена формы сігналу; непажаданая змена формы хвалі сігналу. Скажэнне можа адбыцца пры перадачы сігналу (памехі радыёвяшчання) альбо пры праходзе сігналу па схеме (напрыклад, стэрэасістэма ўключана з вялікай гучнасцю). Скажэнне часта прыводзіць да страты інфармацыі. Гэта праблема тычыцца ў асноўным аналагавых сігналаў; на лічбавыя сігналы ўмераныя скажэнні не аказваюць уздзеяння. 2. Змяненні змесціва паведамлення, якое перадаецца па лініі сувязі.

Скалярная велічыня (scalar value) — гл. простая велічыня.

Сканіраванне дыска (disk scan) — працэс знаходжання на дыску збойных дзялянак і арганізацыі абходу іх пры запісу-чытанні інфармацыі.

Сканіраванне клавіятýры (keyboard scan) — працэс вызначэння націснутай на клавіятуры клавішы пры дапамозе незалежнага працэсара клавіятуры.

Скасавáнне (undo) — ануляванне апошняга дзеяння, напрыклад аднаўленне толькі што знішчанага тэксту ў дакуменце

Скідванне (reset) — 1. Вяртанне сістэмы ў першапачатковы стан. 2. Змена ўстаноўленых раней разрадаў рэгістра ў 0.

Скідванне лічыльніка (counter reset) — прывядзенне лічыльніка ў пачатковы стан.

Скідванне пáмяці (memory reset) — вызваленне абсягу аперацыйнай памяці з захаваннем яе змесціва ў вонкавай памяці.

Складóвы аперáтар (compound statement) — аператар, які складаецца з паслядоўнасці аператараў. Часцей такая паслядоўнасць аператараў выдзяляецца пры дапамозе сінтаксічных адзінак.

Складóвы ключ (composite key) — ключ запісу, які складаецца з некалькіх яго ключавых палёў.

Складóвы нýмар старóнкі (composite page number) — нумар, які складаецца з двух і больш лікаў, напрыклад для абазначэння главы і старонкі 3.7, дзе 3 — глава, 7 — старонка.

Складовае імя (pathname) — у іерархічнай файлавай сістэме: спіс каталогаў, які вядзе з беглага каталогу да канкрэтнага файла. Ідэнтыфікатар паслядоўнасці імёнаў, кожнае з якіх адназначна вызначае наступны за ім элемент структуры.

Скрынка “чóрная” (black box) — прылада, праграмны модуль, набор звестак, інфармацыя аб унутраннай структуры і змесце якіх поўнасцю адсутнічае, але вядомы спецыфікацыі ўваходных і выходных звестак.

Скрэмблявáнне (scrambling) — кадаванне звестак такім чынам, каб ускладніць доступ да іх пабочным асобам.

Слóва (word) — адзінка захоўвання інфармацыі ў кампутары; ланцужок сімвалаў у некаторым алфавіце, які мае пэўнае сэнсавае значэнне. Гл. машыннае слова.

Слóва камáнды (instruction word) — гл. зарэзерваванае слова.

Слóва стáну (status word) — слова стану прылады: праграмна даступны рэгістр, разрады якога апісваюць стан вонкавай прылады альбо некалькіх вонкавых прыладаў.

Слóва стáну працэсара (processor status word) — слова, якое поўнасцю апісвае стан працэсара ў кожны момант. Яно ўказвае адрас каманды, якая выконваецца ў беглы момант, дазволеныя і забароненыя класы аперацый, стан перарыванняў і іншыя звесткі.

Слóўнік (dictionary) — упарадкаваны пералік слоў, сімвалічных імёнаў альбо найменняў з указаннем іх значэнняў альбо тлумачэнняў. У тэкставых працэсарах выкарыстоўваецца для праверкі правапісу кожнага слова ў дакуменце шляхам параўнання слоў у тэксце і ў слоўніку.

Слóўнік звéстак (data dictionary) — набор апісанняў кампанентаў звестак у галоўных файлах базы звестак. База звестак, якая ўтрымлівае інфармацыю пра ўсе базы звестак, якія складаюць нейкую сістэму базаў звестак — “звесткі аб звестках”.

Слýжба аддáленага рэзервóвага капіявáння (remote backup service) — рэзервовае капіяванне ініцыюецца аддалена: адміністратар сеткі, які працуе са сваім кампутарам, можа запусціць працэс рэзервовага капіявання на любой машыне сеткі, на якой працуе адпаведная служба.

Службóвыя аперáцыі (дзéянні) (housekeeping) — службовыя аперацыі нябачныя для карыстальніка, якія выконваюцца для падтрымання рабочага стану ў сістэме, у асяроддзі выканання праграмы альбо ў структуры звестак унутры праграмы. Службовыя аперацыі не ўздзейнічаюць на звесткі.

Слупóк (column) — вертыкальны набор якіх-небудзь звестак. Гл. калонка.

Слупкóвая дыягрáма (column chart) — адлюстраванне функцыянальнай залежнасці паміж велічынямі ў выглядзе прамавуглавікоў, апошнія могуць адрознівацца шырынёй і колерам. Ужываюцца двухмерныя і трохмерныя дыяграмы.

Сляпы пóшук (blind search) — пошук звестак у памяці альбо прыладзе памяці, калі папярэдне невядомы парадак альбо месца размяшчэння звестак.

Смайлік (smiley) — тварык (мордачка). Адлюстраванне альбо яго сімвальнае прадстаўленне, ужываецца для выказвання эмоцый, напрыклад: ☺ — радасць, ☻ — засмучэнне.

Спáдчыннасць (inheritance) — у аб’екна-арыентаваным праграмаванні: перадача вызначаных уласцівасцяў ад класа да яго вытворных. У агульным сэнсе спадчыннасць — гэта працэс перадачы вызначананых уласцівасцяў ад бацькоўскай праграмы ці працэсу іншым модулям, якія выклікаюцца для выканання.

Спазнéнне (time lag) — час паміж пасылкай сігналу (паведамлення) крыніцай і яго паяўленне на ўваходзе прымача.

Спасылка (reference) — паказальнік на які-небудзь аб’ект — аперацыя доступу да зменнай, элемента масіву альбо запісу. Моўная канструкцыя для абазначэння апісанага элемента мовы.

Спасылка напéрад (forward reference) — прымяненне ідэнтыфікатара, які ў праграме вызначаецца ніжэй (пазней), напрыклад радок праграмы 20 GOSUB 70.

Спасылкі (anchors) — звычайна гаворка ідзе аб гіпертэкставых спасылках у Web-дакументах. З дапамогай спасылак карыстальнік можа перайсці з аднаго Web-дакумента на другі.

Спецыфікáцыя (specification) — фармалізаванае апісанне ўласцівасцяў, характарыстык і функцый аб’екта.

Спецыфікáцыя тыпу (type specification) — у мовах праграмавання: аператар, які вызначае тып звестак.

Спецыфікáцыя фáйла (file specification) — шлях, які па ланцузе вядзе да файла, пачынаючы ад імя дыскавода да імя файла.

Спецыяльны знак (special character) — знак, які не належыць да стандартнага набору кодаў ASCII і не з’яўляецца звычайнай часткай тэксту.

Спіс (list) — многаэлементная структура звестак, мае лінейную паслядоўную арганізацыю (першы, другі ...) і дазваляе дабаўляць альбо выдаляць элементы ў любым парадку. Структура звестак, якая складаецца з лагічна звязаных паміж сабой запісаў — элементаў спіса.

Спіс бягучых задач (active task list) — спіс праграм, якія даступны і могуць быць запушчаны альбо перапынены.

Спіс двухнакіравáны (double-linked list) — спіс, у якім кожны элемент звязаны як з наступным, так і з папярэднім элементамі.

Спіс пусты (nil, empty list) — спіс, які не захоўвае ніводнага элемента.

Спіс сувязяў (linked list) — спіс, у якім кожны элемент утрымлівае паказальнік на наступны элемент спісу. Просты спіс сувязяў мае па адным паказальніку ў кожным элемэнце спісу, які адсылае да наступнага і папярэдняга элементаў; у кругавым спісе першы і апошні элементы звязаны.

Спісачная структýра (list structure) — структура звестак, якая ствараецца з усімі яго падспісамі.

Сплайн (spline) — у кампутарнай графіцы: крывая, разлічаная па матэматычнай залежнасці, якая звязвае асобныя кропкі з высокай ступеняй плаўнасці.

Спрайт (sprite) — частка графічнага адлюстравання на экране, якое з дапамогай камандаў, прадугледжаных у праграме, можна перамяшчаць па экране як адзінае цэлае, незалежна ад астатняга адлюстравання.

Спулінг, буферызацыя звéстак (spooling) — спосаб арганізацыі вылічальнага працэсу, пры якім звесткі спачатку буферызуюцца, а толькі потым перадаюцца прыладзе для іх апрацоўкі. Па заканчэнні апрацоўкі звестак, на прыладу пасылаецца наступная порцыя звестак, якая стаіць у чарзе першай. Спулінг характэрны для сістэмаў электроннай пошты, друку.

Срóдкі аўтаматызáцыі (automation facility) — сукупнасць апаратных і праграмных сродкаў, якія забяспечваюць аўтаматызацыю таго ці іншага працэсу.

Срóдкі дóступу (access facility) — модулі кіравання аперацыйнай сістэмы і моўныя сродкі, якія забяспечваюць доступ да звестак у прыладах памяці кампутара.

Срóдкі налáдкі (debug tools) — сукупнасць моўных і праграмных сродкаў для забеспячэння выяўлення, лакалізацыі, аналізу памылак у праграмах і вываду дыягнастычных паведамленняў.

Срóдкі перадáчы звéстак (communications) — сродкі для перадачы звестак на адлегласці. Шырокая вобласць дзейнасці, прадметам якой з’яўляюцца метады, механізмы перадачы і носьбіты інфармацыі.

Срóдкі перанóсу (bridge ware) — праграмныя і апаратныя сродкі, прызначаныя для пераносу праграмнага забеспячэння на другі кампутар альбо для забеспячэння магчымасці выкарыстоўваць звесткі адной праграмы іншай праграмай.

Стáнцыя звéстак (data station) — сукупнасць канцавога абсталявання і апаратуры перадачы звестак. Аканечнае абсталяванне звестак можа непасрэдна злучацца з кампутарам альбо быць яе складовай часткай.

Стáртавы біт (star bit) — стартавы элемент лічбавага сігналу звестак — біт, які паказвае пачатак перадачы байта, служыць сігналам для падрыхтоўкі прыймальніка да прыйму кодавай камбінацыі адзінкавых элементаў.

Стáршы байт (high byte) — крайні левы байт слова. У двухбайтавай групе біт, пранумераваных ад 0 да 15: байт са старэйшымі значэннямі лічбаў, г.зн. біты 8 — 15.

Стáршы сімвал (most significant character) — старшы альбо крайні левы сімвал у радку.

Стáтус, стан (status) — беглы набор параметраў якога-небудзь элемента: прылады, сістэмы (свабодна, занята, адключана), праграмы (актыўна, завершана, у чарзе, затрымана), файла (адкрыты, закрыты, выдалены і г.д.).

Стóпавы сігнáл (stop signal) — пры паслядоўнай перадачы звестак — сігнал, які перадаецца пасля пасылкі элементаў сімвала і выкарыстоўваецца для падрыхтоўкі прыймовай апаратуры да прыйму наступнага сімвала. У якасці стопавага сігналу выкарыстоўваецца адзін элемент сігналу, працягласць якога раўняецца альбо больш зададзенай велічыні. Стопавы біт выкарыстоўваецца як сігнал прыймачу аб тым, што перададзены ўсе байты.

Стýжачны, плóскі кáбель (ribbon cable) — кабель з вялікай колькасцю правадоў, аб’яднаных у адным пакеце-стужцы, які ўтрымлівае ад 8 да 100 праваднікоў; забяспечвае паралельную перадачу і звестак, і сігналаў кіравання.

Стýжка магнітная (tape) — тонкая майларавая палоска. Пакрытая магнітным матэрыялам, на які і запісваюцца звесткі. Стужка можа ўстанаўлівацца на катушку альбо знаходзіцца ў касеце з дзвюмя катушкамі намоткі ў адной абалонцы. Стужка — безупынны носьбіт інфармацыі, галоўка запісу-чытання не можа адразу “пераскочыць” у патрэбнае месца, таму гэта носьбіт інфармацыі з паслядоўным доступам да запісаў.

Стан (state) — бягучы стан прылады, сістэмы (свободны, заняты, выключаны), праграмы (затрыманы, завершаны, актыўны), файла (адчынены, выдалены, каталагізаваны).

Стан чакáння (wait state) — паўза ў рабоце мікрапрацэсара, працягласцю ў адзін альбо некалькі цыклаў генератара тактавых імпульсаў. Выкананне камандаў прыпынена, але могуць успрымацца і апрацоўвацца вонкавыя перарыванні і перарыванні ўводу-вываду.

Стандáрт (standard, norm) — нарматыўна-тэхнічны дакумент, які рэгламентуе патрабаванні і правілы да вырабаў, тэхналягічных працэсаў і прыняты адпаведнай кампетэнтнай арганізацыяй у якасці афіцыйнага дакумента.

Стандáрт “дэ-фáкта” (de facto standard) — архітэктура, мова, праграма, якія так шырока прымяняюцца і імітуюцца, што практычна не маюць канкурэнтаў, але чый статус не прызнаны ў афіцыйным парадку установай, якая зацвярджае стандарты.

Стандáртная падпрагрáма (standard subroutine) — бібліятэчная праграма, змешчаная ў бібліятэку праграм, выкарыстоўваецца іншымі праграмамі.

Стандáртная прагрáма (routine) — праграма, якая выклікаецца другой праграмай, якая дапускае як адначасовае прымяненне яе некалькімі праграмамі, так і паўторнае прымяненне адной і той жа праграмай.

Стандáртная прагрáма ўвóду (input routine) — службовая стандартная праграма, якая арганізуе працэс уводу ў кампутары.

Стандáртная фýнкцыя (standard function) — функцыя, якая заўсёды альбо павінна быць заўсёды даступнай ў гэтай мове праграмавання.

Стандáртны áркуш (form letter) — аркуш, які ствараецца для друку і рассылкі некалькім адрасатам з нейкай групы, чые імёны і адрасы бяруцца з базы звестак і ўстаўляюцца праграмай зліцця аркушаў у адзін базавы дакумент.

Стандáртны інтэрфэйс (standard interface) — метадалогія альбо прылада, якія ўзгоднены з прынятымі асноўнымі правіламі. Уніфікаваны інтэрфэйс для стандартнага падключэння вонкавых прыладаў да каналаў уводу-вываду.

Стандáртны ліст (form letter) — ліст, які ствараецца для друку і рассылкі некалькім адрасатам з нейкай групы, чые імёны і адрасы бяруцца з базы звестак і ўстаўляюцца праграмай зліцця лістоў у адзін базавы дакумент.

Старóнка (page) — у кантэксце старонкавай арганізацыі памяці: блок памяці фіксаванага памеру. У выдавецкіх сістэмах, тэкставых працэсарах: сукупнасць радкоў друкаванага дакумента — лістынга.

Старшынствó аперáцый (operator Precedence) — прыярытэт аперацый, які вызначае паслядоўнасць іх выканання ў выразе. У інфарматыцы ў арыфметычных выразах устаноўлена наступнае старшынства (у парадку ўбывання): падвышэнне да ступені, аднамесныя складанне і адыманне, двумесныя множанне, дзяленне, складанне і адыманне. Парадак выканання можна змяняць пры дапамозе дужак. Дзеянні ўнутры дужак выконваюцца першымі.

Старэнне (ageing) — працэс змены якасці аб’екта ў часе.

Старэнне інфармáцыі (ageing of information) — уласцівасць інфармацыі з цягам часу страчваць сваю каштоўнасць, абумоўленая змяненнем стану адлюстраванага ёй прадметнага абсягу.

Старэнне прагрáмы (ageing of program) — памяншэнне практычнай каштоўнасці праграмы з прычыны з’яўлення новай праграмы, якая вырашае тую ж задачу, але валодае большымі магчымасцямі.

Статычная аператыўная пáмяць (static memory, RAM) — разнавіднасць аператыўнай памяці без рэгенерацыі звестак пры захоўванні.

Статычны дамп (static dump) — вывад аперацыйнай сістэмай ці карыстальнікам кампутара на экран ці друкарку ўсіх параметраў пасля завяршэння работы праграмы.

Стварэнне мадэлі (model building) — распрацоўка сістэмы, якая адлюстроўвае стан рэальнага аб’екта, працэсу. У матэматычнай мадэлі рэальныя працэсы прадстаўлены сістэмамі раўнанняў.

Стрáта вáртасці (underflow) — лікавы вынік, які з’яўляецца занадта малым, каб быць прадстаўленым.

Стратэгія (strategy) — сукупнасць правілаў для выбару дзеянняў у залежнасці ад сітуацыі.

Стратэгія ахóвы (security policy) — фармальнае вызначэнне крытэрыяў аховы сістэмы ад несанкцыяванага доступу і вядомых пагроз.

Страчáны клáстэр (lost cluster) — кластэр (фрагмент памяці на дыску), які адзначаны аперацыйнай сістэмай, як выкарыстоўны, але не ўключаны ні ў адзін файл. Страчаныя кластары ўзнікаюць пры некарэктным завяршэні службовых аперацый: рэзкае завяршэнне прыкладной праграмы, “грубы” выхад з сістэмы і інш.

Структýра (structure) — фіксаванае ўпарадкаваная мноства аб’ектаў і адносінаў паміж імі. Спосаб арганізацыі праграмы пры яе распрацоўцы.

Структýра зáпісу (record structure, record layout) — упарадкаваны спіс палёў, якія складаюць запіс разам з параметрамі кожнага поля; арганізацыя палёў звестак пры запісе.

Структýра звéстак (data structure) — спосаб аб’яднання і ўпарадкавання мноства элементаў звестак адным з прынятых спосабаў у адзін масіў, спіс, файл.

Структуравáная мóва зáпытаў (structured query language, SQL) — сучасны сродак для работы з базамі звестак, які прымяняецца ў асяродздзі рэляцыйных базаў звестак (стварэнне, пошук, змены, абнаўленне, перадача звестак). Мова SQL зацверджана ў якасці афіцыйнага стандарту для рэляцыйных баз звестак і не залежыць ад спецыфікі кампутара.

Струмéнны прынтар (ink-jet printer) — безкантактны прынтар; ненаціскная знакасінтэзаваная друкарка з пераносам фарбавальніка на носьбіт (папера, картон, плёнка і інш.) з дапамогай струменю ў выглядзе кропляў фарбы.

Стыль (style) — выбар канфігурацыі шрыфта. Кожны набор шрыфтоў звычайна ўключае ў сябе базавыя: нармальны, тлусты, курсіў, падкрэсліванне і г.д.

Стыль праграмавáння (programming style) — прынятая сістэма для распрацоўкі і размяшчэння радкоў праграмы.

Стэк (stack) — частка аператыўнай памяці кампутара для часовага захоўвання байтаў. Лінейны спіс, дзе ўсе запісы ўстаўляюцца, выбіраюцца і выдаляюцца з аднаго канца, які называецца вяршыняй стэка. Пры гэтым дзейнічае парадак запамінання байтаў “апошні ўвайшоў — першы выйшаў”. Класічным прыкладам стэка прыводзіцца магазін пісталета.

Стэк камáндаў (instruction stack) — памяць працэсара для захоўвання паслядоўнасці раней выкананых камандаў на выпадак іх паўторнага выканання.

Сумáтар, складальнік (adder) — 1. Прылада ў цэнтральным працэсары для складання двух двайковых лікаў, якія перададзены суматару камандамі працэсара. 2. Інтэгральная схема, якая падсумоўвае амплітуду двух уваходных сігналаў. 3. Любая электрычная схема, якая падсумоўвае двайковыя лікі.

Сумéжны, безупынны (contiguous) — непасрэдна прымыкальны, які мае агульную мяжу, напрыклад сумежныя сектары на дыску.

Сумéснае выкарыстáнне звéстак (data sharing) — выкарыстанне аднаго файла звестак некалькімі карыстальнікамі, праграмамі альбо кампутарамі.

Сумéсная загрýзка (load sharing) — метад кіравання адной альбо некалькімі задачамі, аперацыямі альбо працэсамі: плануе і адначасова выконвае іх часткі на двух альбо больш мікрапрацэсарах.

Сумяшчáльнасць (compatibility) — здольнасць кампутара, прылады, праграмы, файла звестак альбо праграмы працаваць сумесна з іншым кампутарам, прыладай і г.д. альбо “разумець” адны і тыя ж каманды, фарматы і мовы. Сумяшчальнасць ляжыць у аснове распрацоўкі розных стандартаў.

Сумяшчáльнасць звéрху ўніз (downward compatibility) — уласцівасць сямейства кампутараў забяспечваць выкананне праграм, распрацаваных для больш развітых версій сістэмы альбо кампутара на кампутарах папярэдніх версій.

Сумяшчáльнасць знізу ўверх (forward compatibility) — уласцівасць кампутара забяспечваць выкананне праграм, складзеных для гэтай сям’і, на іншых, якія маюць большыя магчымасці.

Супéрніцтва (contention) — спаборніцтва прыладаў вылічальнай сеткі за права карыстацца лініяй сувязі альбо сеткавых рэсурсаў. Канфлікт, выкліканы тым, што дзве прылады ў адзін і той жа час імкнуцца захапіць шыну альбо звязацца з якой-небудзь прыладай.

Супóльны файл (shareable file) — файл супольнага доступу, ён можа быць выкарыстаны некалькімі задачамі адначасова.

Супадзéнне (hit) — паспяховы вынік аперацыі раўнання.

Супервізар (supervisor) — праграма, якая кіруе аперацыйнай сістэмай і каардынуе размеркаванне рэсурсаў вылічальнай сістэмы.

Суправаджэнне фáйла, вядзéнне файла (file maintenance) — працэс змянення, дабаўлення альбо выдалення інфармацыі файла, змяненні кіроўнай інфармацыі пра файл альбо яго структуры, а таксама капіяванне і архівацыя файла.

Супрагрáма (coroutine) — праграма, якая знаходзіцца ў памяці адначасова з другой і, як правіла, выконваецца паралельна з першай. Падпраграмы, якія маюць магчымасць выклікаць адна адну ў час выканання.

Супраціўлéнне (resistance) — здольнасць матэрыялу перашкаджаць (супраціўляцца) праходжанню электрычнага току.

Супрацэсар (coprocessor) — спецыялізаваны працэсар, які дапаўняе функцыянальныя магчымасці асноўнага працэсара і выконвае толькі азначаныя функцыі і павышае хуткадзейнасць кампутара.

Схéма (schema, scheme, circuit) — графічнае адлюстраванне ўмоўнымі сімваламі структуры якога-небудзь аб’екта; апісанне складу і ўласцівасцяў аб’екта.

Схéма алгарытму (algorithm scheme) — фармальнае і зразумелае для карыстальніка апісанне асноўнай ідэі пабудовы алгарытмаў, адлюстраванне аперацый алгарытму і сувязяў паміж імі.

Схавáны файл (hidden file) — файл, імя якога не адлюстроўваецца ў звычайным спісе файлаў каталогу. Імёны файлаў хаваюцца з мэтай абароны ад змяненняў і выдаленняў.

Сцвярджэнне (assertion) — булевы аператар кантролю ў праграме, правярае выкананне нейкай умовы: яна павінна быць праўдай, калі праграма выконваецца карэктна. Калі значэнне ўмовы — няпраўда, то праграма завяршаецца з адпаведным паведамленнем пра памылку.

Сцірáемая пáмяць (erasable storage) — носьбіт памяці (аператыўная, магнітныя дыскі і стужкі), які дапускае многакратнае яе прымяненне шляхам перазапісу звестак на ўвесь час падачы сілкавання.

Сцірáнне (erasing) — аперацыя знішчэння доступу да аб’екта (файла, яго фрагмента).

Сцірáць (erase) — выконваць незваротнае выдаленне звестак, звычайна з дыска, магнітнай стужкі. Сціранне нейкага абсягу памяці здзяйсняецца шляхам замены існай інфармацыі нулямі альбо іншымі незначнымі сімваламі. Сціранне не абавязкова эквівалентна выдаленню. Выдаленне звычайна сігналізуе аперацыйнай сістэме пра тое, што выдаленыя звесткі не ўяўляюць каштоўнасці, але яны застаюцца даступнымі да той пары, пакуль дыскавая прастора, занятая выдаленым файлам, не спатрэбіцца аперацыйнай сістэме для іншых мэтаў.

Сціскáнне (compressing) — пераўтварэнне запісу звестак у больш кампактную форму з мэтай павелічэння свабоднага месца на носьбіце звестак альбо паскарэння часу перадачы, напрыклад па тэлефонных лініях.

Сціскáнне звéстак (data network) — працэс пераўтварэння звестак на машынным носьбіце з мэтай змяншэння месца, якое займаюць звесткі на носьбіце, аднак без стратаў звестак. Сцісканне звестак выконваюць спецыяльныя праграмы-архіватары, а вяртанне да зыходнага стану — праграмы-разархіватары. Эканоміцца памяць і павышаецца эфектыўнасць перадачы звестак у сетках.

Сціскáнне, ушчыльненне (compression, reduction) — “ушчыльненне” інфармацыі ў мэтах яе больш эфектыўнай перадачы альбо захоўвання на дыскетах і CD-ROM.

Сціснуты файл (compressed file) — файл, змесціва якога ўшчыльнена ў параўнанні з яго зыходным файлам да мінімальна магчымага аб’ёму памяці, каб ён займаў менш месца.

Счаплéнне (chaining) — у вылічальнай тэхніцы: звязванне разам двух альбо больш элементаў, якое робіць іх залежнымі адно ад аднаго ў рабоце.

Счаплéнне звéстак (data chaining) — працэс захоўвання паслядоўных звестак у несумежных абсягах на дыску, стужцы альбо ў памяці з забеспячэннем магчымасці аднаўлення правільнага парадку, напрыклад захаванне частак аднаго файла ў розных месцах дыска.

Счытванне звéстак без разбурэння (non-destructive read) — рэжым функцыянавання запамінальнай прылады памяці, у працэсе якога здзяйсняецца счытванне звестак, якое не выклікае іх сцірання.

Счытванне звéстак з разбурэннем (destructive read) — рэжым работы запамінальнай прылады памяці, у працэсе якога здзяйсняецца счытванне звестак, якое выклікае іх сціранне.

Счытнік, счытчык (reader) — прылада для счытвання звестак; праграма счытвання звестак.

Сыхóднае праграмавáнне (top-down programming) — метадалогія праграмавання, пры якой агульны алгарытм рашэння задачы разбіваецца на шэраг больш простых падзадач, якія, у сваю чаргу, разбіваюцца, і так да поўнай дэталізацыі праграмы. Праграмаванне падзадач праводзіцца незалежна. Функцыі падзадач вынікаюць з агульнага алгарытму. Праграмы падзадач адладжваюцца паралельна, затым кампануюцца і адладжваецца ўся праграма.

Сям’і (семейство) кампýтараў (computer family) — група кампутараў, якія сканструяваныя на базе аднаго і таго ж мікрапрацэсара альбо на базе роднасных мікрапрацэсараў адной серыі і асноўных аналагічных элементаў архітэктуры.