Пастка для рэха

9

— Гэй, патлаты, а ну ходзь сюды!..

Мы азіраемся і з трывогаю глядзім на міліцыянера. Той стаіць ля падземкі і цынічна скаліцца. Хвілінку марудзім і неахвотна накіроўваемся да яго. Вартаўнік парадку губляе да нас цікавасць, дэманстратыўна паварочваецца спінай і пачынае размаўляць па сотавіку. Такое ўражанне, што ён нас з некім зблытаў і цяпер, каб рэабілітавацца, наўмысна імітуе сваю занятасць.

— Ён нас клікаў? — гляджу я запытальна.

— Фіг яго ведае, — няўпэўнена паціскае плячыма Фёца.

Я запавольваю хаду, але міліцыянер паварочваецца і адрывае ад вуха сотавік.

— Сюды ідзі! Ты што, немец?.. — зіркае ён злосна.

— Я?.. — недаверліва перапытвае Фёца.

— Галоўка ад патэфона, — узмацняе голас міліцыянер.

— Во ўляпаліся, блін!.. — шкадую я і збянтэжана пазіраю на Фёцу. — Гэта нас тая касірша здала. Зуб даю, што яна. Бачыў бы ты, якімі яна вачыма на мяне глядзела.

— Перастань, пры чым тут касірша?

— А пры тым, што яна бачыла, як я краў батон.

— Хацелі б забраць, даўно забралі б, — недаверліва моршчыцца Фёца.

І ўсё ж марудзіць не выпадае. Пераходзім праз вуліцу і нехаця накіроўваемся да міліцыянера.

— Мы нешта парушылі? — хвалююся я. Міліцыянер затуляе далонню слухаўку і пагардліва зіркае на мяне:

— Цябе хто сюды зваў?

— Як — хто? Вы… — здзіўляюся я.

— Пайшоў прэч! Я сказаў, прэч!

Выпрабоўваць лёс няма жадання. Забіраю ад Фёцы пакунак з малаком і подбегам рушу да падземкі. Разуменне таго, што кінуў сябра ў небяспецы, прыйдзе значна пазней. Але і тады вярнуцца не спяшаюся, чакаю Фёцу ў небяспечным месцы.

Сябар паяўляецца праз хвілін дзесяць, злосны і заклапочаны.

— Што яму трэба ад цябе? — кідаюся я абрадавана яму насустрач. Фёца ад адказа ўхіляецца і крочыць да скверыка. Заўважаю, што ён без кепкі.

— Дзе кепка?

— Здёр з галавы, гад! І ў сметніцу! — незадаволена бурчыць Фёца.

— Не зразумеў?

— Што тут разумець? Знешні выгляд яму мой не спадабаўся. Пастрыгчыся загадаў, не тое пасадзіць абяцаў на суткі.

— За што? — недаўменна пазіраю я на Фёцу.

— Знойдзе, за што, — сумна ўсміхаецца ён. — Кепку шкада, Віцёк. Забраць яе трэба. Перачакаем, а калі пойдзе, вернемся.

— Вядома, вернемся, — згаджаюся я, і мы, каб не мазоліць міліцыянеру вочы, накіроўваемся праз вуліцу ў скверык.

Там пустэльна і сумна. Ад мокрых дрэў цягне сырасцю і холадам. Святло з цяжкасцю прабіваецца праз зялёны густы покрыў. Мы пацепваемся і паспешліва прабіраемся да прагалу. Там сонечна. Там, на рагу вуліцы, ля газетнага шапіка, тусуецца купка моладзі. На грудзях у адной дзяўчынкі я заўважаю надпіс: «Чым вам дапамагчы?»

— Валанцёры, — перахопліве мой здзіўлены позірк Фёца і абнадзейліва заяўляе: — Вось у каго мы разжывёмся тэлефонам.

— На што ён табе? — не разумею я.

— Аляксей Міхайлавіч. Забыўся?

Фёца накіроўваецца да моладзі. Я плятуся следам.

На наша вітанне адказвае толькі дзяўчына, і то маўклівым кіўком. Астатнія нас ігнаруюць. У дзяўчыны коратка стрыжаныя густыя валасы. Яна пазірае на нас вялікімі жывымі вачыма, поўнымі значнасці і глыбокай сур’ёзнасці. Я ўзрушаны яе прыгажосцю і паддаюся яе чарам.

— Ёсць жаданне дапамагчы нам? — цынічна звяртаецца да дзяўчыны Фёца.

— Хлопча, не тлумі ты мне галавы! — ухіляецца дзяўчына і пераводзіць на мяне недаверлівы позірк.

— Вось табе й на, я так і ведаў… Нечага большага з вас і не зышчаш, — прытвараецца Фёца.

— А раптам! — умешваецца ў размову яе сяброўка.

Я скіроўваю позірк на хлопца. Той маўчыць. Відаць, яму наш знешні выгляд не даспадобы. Чарнавокая паварочваецца да яго і адорвае сваім позіркам. Хлопец на яе пасыл ніяк не рэагуе. Яго вочы ашклянела глядзяць у адну кропку.

— Дазвольце патэлефанаваць з вашага тэлефона? — пераходзіць да справы Фёца.

— Ну, калі толькі на хвілінку, — вытужвае ўсмешку чырвонымі губкамі чарнавокая.

— Бярыце мой, — нечакана працягвае сотавік хлопец. У яго вачах усё тая ж глыбокая сур’ёзнасць. Фёца дастае з кішэні паперку з тэлефонным нумарам Аляксея Міхайлавіча і змоўніцкі падміргвае мне. Абвестка збілася ў камячок, і я не ўяўляю сабе, які цяпер толк ад яе. Але не ўсё так пагана, як мне здаецца. Чую, як Фёца клацае пальцамі па бліскучых тэлефонных гузіках, і здагадваюся, што спробы дазваніцца да Аляксея Міхайлавіча не такія ўжо безнадзейныя. Аб чым яны размаўляюць, мне нячутна. Пазіраю скоса на суседзяў: дзяўчына па-ранейшаму занятая самалюбаваннем, а ў хлопца на твары ўсё тая ж сур’ёзнасць, блізкая да абыякавасці. Вяртаецца Фёца праз некалькі хвілін.

— Ну як, дапамаглі мы вам? — здзекліва сустракае яго чарнавокая.

— Вядома, — весела ён адказвае і вяртае хлопцу сотавік. — Віцёк, Аляксей Міхайлавіч чакае нас на вакзале.

— Чаму на вакзале? — здзіўляюся я.

Фёца загадкава ўсміхаецца і накіроўваецца да падземнага пераходу. Як здагадваюся, за кепкаю. Плятуся за ім. Напаўдарозе азіраюся, дзяўчына какетліва жмурыцца, яе вочы не адпускаюць мяне, але мне не да яе. У мяне ўпершыню паяўляецца рэальная магчымасць атрымаць працу. І не важна, што Фёца пра тое не намякнуў нават, я здагадваюся пра гэта па выразу яго твару.

— Сабака! — лаецца Фёца, адкопваючы са смецця кепку. — Дзіўны ён нейкі.

— Хто? — здзіўлена гляджу на яго я.

— Гэты Аляксей Міхайлавіч, — адказвае ён. — Чаго-чаго, а абяцаць яны ўсе мастакі. Паглядзім, чым усё абернецца.

— Можа, не пойдзем? — сумняваюся я.

— Як гэта — не пойдзем? Пойдзем.

Хутка міне гадзіна, як мы здзіўляем сваім знешнім выглядам пасажыраў, бавім час у чаканні Аляксея Міхайлавіча. А яго ўсё няма. І гэтая яго неабавязковасць пачынае раздражняць мяне.

— Можа ты нешта пераблытаў, можа ён у іншым месцы чакае нас?

— Яшчэ чаго, — злуецца Фёца і мітусліва зіркае па баках. — Сказаў, чакайце ля касаў, і апісаў сябе.

— Значыць, надуў...

— Фіг яго ведае, можа і надуў, — згаджаецца Фёца.

Чалавек, якога мы чакаем, знаходзіць нас сам. Яго нельга ні з кім пераблытаць. У такіх, як сцвярджае Фёца, усё напісана на твары. Мужчына нашмат старэйшы за нас. Яго вочы схаваныя пад чорнымі акулярамі. Апрануты без густу. Гэта толькі ўзмацняе мой недавер да яго асобы.

— Калі я правільна разумею, вы чакаеце мяне? — пачынае ён, не павітаўшыся. Здымае акуляры і пэўны час яго дапытлівы, пранізлівы позірк трымае нас у напрузе. Потым мужчына скіроўвае позірк у скверык і ківае галавою на незанятую лаўку: — Час мой абмежаваны, таму не стану спыняцца на дробязях. Некалькі слоў для знаёмства: па адукацыі я псіхааналітык. Мая праца — сацыялагічныя апытанні і маніторынгі.

Мы недаверліва пераглядваемся. Мужчына расшпільвае скураны кейс і дастае адтуль некалькі тыпаграфскіх бланкаў.

— Наколькі я зразумеў вас, вы збіраецеся супрацоўнічаць з намі, так? — цікавіцца ён між іншым, не адрываючыся ад папер. Мы маўчым.

— Час падумаць вам яшчэ выпадзе. Адмовіцца заўсёды паспееце, — усміхаецца ён і працягвае кожнаму па некалькі бланкаў. — Для знаёмства вам трэба адказаць на некалькі нескладаных пытанняў. Але ад вашых адказаў будзе залежыць, падыходзіце вы для працы ці не. Так што чытайце анкеты ўважліва і адказвайце на пытанні шчыра. Калі адказы нас задаволяць, з вамі будзе падпісана дамова. Асаблівую ўвагу звярніце на апошняе пытанне. На ўсё вам адводзіцца, — ён зіркае на кішэнны гадзіннік, — пятнаццаць хвілін…

Мы паглыбляемся ў чытанне. Пытанні дэбільныя, і гэта яшчэ больш насцярожвае мяне. Здзіўляе і тая сур’ёзнасць, з якою мы ставімся да ўсёй гэтай авантуры. Скоса пазіраю на Фёцу і заўважаю, што ў графе: «Вашы жыццёвыя праблемы?» — ён акуратна выводзіць: «Непаразуменне з грамадствам…» Слепа спісваю яго думку. Ад сябе толькі дадаю: «…і з самім сабой...»

Аляксей Міхайлавіч вывучае нашы анкеты. Мы з цікавасцю сочым за яго выразам твару, які мяняецца на працягу чытання, і на нешта спадзяёмся.

— Вось і ўсё... — падміргвае ён мне змоўніцкі. Гэтая тэатральнасць фальшывая. Усмешка псуе мне настрой канчаткова.

— Такое адчуванне, — смялею я да нахабнасці, — што вы ўсё за нас вырашылі самі і даўно.

— Чаму вы так лічыце? — незадаволена зіркае на мяне мужчына.

— Скажыце, каму на руку гэты спектакль? — злосна працягваю я. — Вы нават не палічылі патрэбным сказаць нам, чым мы станем займацца.

— Ваша праца — збор інфармацыі. Але аб гэтым мы пагаворым з вамі заўтра. Гэта першае. І другое. Вы сюды прыйшлі самі, вас ніхто не клікаў. Так што… І яшчэ. Чаму вы рашылі, што мы станем з вамі супрацоўнічаць?.. Калі заўтра я не прыду, вам не пашанцавала…

— А ў колькі гадзін вас чакаць? — спяшаецца Фёца.

— Скажам, а восьмай гадзіне.

Мужчына, не развітаўшыся, крочыць да стаянкі. Мы праводзім яго збянтэжанымі позіркамі. Ён адчыняе дзверцы машыны і вырульвае на вуліцу.

— Лажа!.. — вымаўляем мы, нібыта згаварыўшыся, у адзін голас. Усё гэта мне нагадвае нейкі вар’яцкі сон, а дурнота ў снах, як я гаварыў ужо, даравальная ўсім…