Парастак радка, галінка верша

Тарасачолы Драч

У перакладчыка, які перадае на родную мову паэта, а тым болей сябра па духу, заўсёды траістае пачуццё. Спачатку захапляешся, жывеш чужымі радкамі, пасля, асабліва калі цяжка паддаюцца яны ўгавору перацягнуць іх у веру іншай мовы, ажно недалюбліваеш іх, заадно нядобра і пра іхняга творцу думаеш — яму што, напісаў і ў вус не дзьме, а ты сабе біся як рыбіна аб лёд, гарбей, а потым тыя радкі-чужакі блізкімі робяцца, ты пачынаеш іх перайначваць па-свойму, абыходзіцца сурова, як з уласнымі, і, нарэшце, калі праца закончана, зноў любіш сябра, паэта, ягоныя вершы і ўжо неўпрыкмет пачынаеш перажываць за іх, дрыжаць, што называецца — як за родных.

З такім траістым пачуццём жыў я некалькі апошніх гадоў паэзіяй Івана Драча. Злаваўся, калі не мог адпаведна перадаць ягоны радок на гук, на вобраз, на думку. Любіў паэта, калі адчуваў, што ён гаворыць па-беларуску, можа, нават крыху з ушацкім выгаварам. Мне не хапала сябра, калі розныя справы і турботы мітуслівых дзён адрывалі мяне ад ягонай паэзіі.

А наогул, мне цяжка ўявіць сябе без неба паэзіі Івана Драча, без таямнічага сузор'я ягоных думак і вобразаў, без нервовых бліскавіц ягоных няўлоўных метафар. У стэпе паэзіі Івана Драча вольна самым нечаканым эпітэтам, раздольна-гучна і дакладным, і асацыятыўным рыфмам.

Паэзія Івана Драча — з'ява адметна новая ва ўсёй нашай шматмоўнай літаратуры і асабліва ва ўкраінскай. Наватарская яна не так і не толькі новымі вобразамі, паняццямі, формай і самой манерай пісьма, як заглыбленым — не прыземленым, не ўземленым! — позіркам у жыццё штодзённае, надзённае, звычайнае. А позірк паэтаў сягае і глыбока, і высока — ад самага дна расы да вільготнага зорнага пылу, што асядае на лаву, змайстраваную дзядзькам.

Слых паэтаў чуе гул бамбавоза, і гул чмяля, і трывожнае біццё сэрца Леанарда да Вінчы ў новым касмічным караблі.

З усіх самых далёкіх дарог і вандровак вяртаецца Іван Драч да родных крыніц, да першавытокаў, бо ногі ягоныя «ў модных чаравіках» хочуць адшукаць «свой босы след». «Стаяць на прызбе вінавата туфлі, дажджу з краямі поўныя», а былы вясковы хлапчук, ахінуўшыся, як у маленстве, мехам, нясе дадому на каромысле ваду з крыніцы. I гэта натуральная жыццёвая неабходнасць, адсюль высокі палёт думкі, што нібы напілася крынічнай вады.

I па-сялянску памаладзелыя біблейскія вобразы добра пачуваюць сябе пад украінскай страхой. Богу не нізка быць земляробам, хлебадарам, а бацьку пасада бога не такая ўжо і высокая, бо клопат ягоны капкрэтны, а праца нялёгкая. Родная маці і маці-прырода — як адно цэлае.

Паэт не баіцца прынізіць, апусціць на дол традыцыйна-ўзвышанае паняцце і наадварот — самае зямное ўзвысіць. Тут варта згадаць народную традыцыю, якая ўсіх святых рабіла звычайнымі сялянамі (у Кірылаўскай царкве ў Клеве на фрэсках XII стагоддзя святыя з «Тайнай вячэры» сядзяць босыя, з цяжкімі ступакамі, як у ратаяў).

Карэнне вобразаў Івана Драча ў роднай глебе, а вершаліны іхнія з небам, як з роўным, гавораць.

Украінскай мовай, а ў Івана Драча яна надзвычай багатая, шматфарбная і гнуткая, украінскай сутнасцю сваёй паэт абжывае і робіць блізкімі самыя далёкія куткі нашай планеты і самыя далёкія ў традыцыйнай паэзіі паняцці, бо ён верны жывой традыцыі наватарства, бо касмічнасць канкрэтнага мыслення, няшчаднасць да саладжавасці і фальшу, бунтоўную шчырасць сваю бярэ ад вялікага Кабзара — самага, можа, сучаснага паэта.

Іван Драч прываблівае сваёй вострай увагай да праблем часу, і сваёй формай, вытанчанай да віртуознасці і наўмысна разняволенай, і сваім суровым і пашанлівым абыходжаннем з родным словам. Сучаснасць гэтая не вонкавая, не аднадзённая — яна ў самой асобе паэта, у ягонай натуры, інтэлектуальнай і па-вясковаму трывалай, грунтоўнай, імклівай і па-стэпаваму засяроджана-разважлівай.

Даўно пачуў я голас самабытнага паэта з пявучай Украіны. Як самы дарагі падарунак прывёз мне сябра з Кіева «Соняшгшк» («Сланечпік»), дзе прадмова Леаніда Навічэнкі называлася: «Іван Драч, навабранец паэзіі». Потым былі зборнікі паэта і на роднай украінскай мове, і па-руску, і па-нямецку, і па-англійску. З навабранца Іван Драч вырас у прызнанага майстра, у выразніка дум і настрояў свайго сучасніка. Цяпер, калі гаворка заходзіць пра высокай пробы паэзію, у шматмоўным спісе Івана Драча называюць адным з першых. Гэтае нялёгкае і адказнае права быць першым на лініі жыцця, выказваць ягоныя клопаты і радасці паэт заслужыў сваім сумленнем, сваімі па-ўкраінску пранікнёнымі радкамі.

Цвёрда перакананы ў адным, пакуль будуць чытачы, якія даражаць адкрытым словам паэзіі, вершы Івана Драча будуць гучаць, бо яны задушэўныя і мудрыя, вечныя і надзённыя, яны сапраўдныя!

1979