Пялёсткі

Давялося мне зімою ісці ў тайгу. Перад тым двое сутак мяла мяцеліца. Усе сцяжынкі, усе дарогі занесла снегам, намяло на адкрытых мясцінах вялікія гурбы. І такой дарогі мне дзесяць міль. Выйшаў я з горада рана. Пры мне толькі адна буханка хлеба, але вялікая, кілаграмы на чатыры, і пачак цукерак-падушачак. Апрануты я цёпла: павалаканы паўкажушок, зімовая шапка, валёнкі.

Іду, як цалік пракладваю, баразну ў снезе сабою ару. Зірну назад - так баразна і застаецца. Ніхто, зразумела, не едзе. Кожны чакае, калі клін трактарам працягнуць - правалакуць, прачысцяць шлях.

Пасля абеду прыйшоў я ў Апана-Ключы. Спыніўся ў знаёмых, перакусіў. Старая гаспадыня пакідае начаваць.

- Дарогі няма. Дужа натоміцеся.

Адказваю, што я сёння абавязкова павінен трапіць у вёску Байкан. Калі я там заначую, дык заўтра вечарам буду дома. А калі заначую тут, тады мне трэба будзе ў тайзе начаваць. Ну што ж яна больш скажа: сваю гасціннасць выказала, а ты - як хочаш і як знаеш... Ад гэтага сяла дарога пайшла нібыта ў нізіну, адхонам. Снегу намяло куды больш, чым да сяла. Баразну разгортваю яшчэ глыбейшую. Іду...

Прытаміўся, піць хочацца. Вазьму жменьку снегу, скамячу ды ў рот. Растане, праглыну - зноў піць хочацца.

З'явіліся ўжо вялізныя купы дрэў - падыходжу да самай тайгі. Сцямнелася. Толькі святла - ад снегу. А я іду...

І бачу леваруч - агеньчыкі зазіхацелі. Я ўсцешыўся: хоць прыцемна, але ж дайшоў да сваёй сённяшняй мэты! Спыніўся, глянуў. Нешта не тое мне прыдалося: агеньчыкі вёскі з'яўляюцца раптоўна проста перад дарогай, калі спусцішся ў роў ды з яго выберашся. А тут агеньчыкі менавіта леваруч, там, дзе стаяў вадзяны млын. Самае ж галоўнае, што яны пераходзяць з месца на месца, як жывыя. «Э! Дык жа гэта воўчае вяселле! Проста на іхні пір трапляю».

Пастаяў я, пастаяў - аж агеньчыкі пасунуліся на Апана-Ключы полем. А вецер у мой бок, ваўкі нюхам мяне і не выкрылі. Пайшло тое вяселле сваім шляхам. А я іду сваім... Дайшоў да таго рова, спусціўся, зноў узняўся. Вось ён і Байкан. Агні гараць ва ўсіх вокнах, але ад газніц. Электрычнасці ў іх тады не было. А самае галоўнае, ведаў я пра гэта добра, сёлетні год для людзей быў дужа цяжкі: рана стукнуў мароз, памерзла ўся чыста бульба. Якія атожылкі нараслі, ды добрага плёну не далі. Жыта было павымакала, а рэшту градам пабіла. Нейкая карысць і падтрымка была ад аднаго-адзінага гароху. Ды яшчэ ад тайгі - грыбоў бралі, ягад... А ў звязку з такімі акалічнасцямі народ быў сярдзіты. Свае са сваімі сварыліся. Старая беларуская прыказка кажа, што калі на гумне не малоціцца, тады ў хаце калоцяцца. А гэтая вёска была на дзевяноста дзевяць працэнтаў заселена беларусамі, якія выехалі сюды яшчэ перад рэвалюцыяй.

Падыходжу я да «дагаварной хаты», у якую павінны прымаць на начлег. Стукаю ў акно.

- Хто там?

- Начаваць да вас!

- Заўтра ў мяне свята, я мыю падлогу, нікога не пушчаю.

- А дзе ж мне начаваць?

- Дзе хочаш! Бывай здароў!

Калі не хочуць размаўляць у той хаце, гаспадыні якой плацілі грошы, дык што ж мне маглі сказаць у суседніх!

І надумаў я ісці ўсю ноч да свайго жытла. Прыблізна на сярэдзіне вёскі якраз паварот на тайгу. Падыходжу я да гэтага павароту і бачу каля яго хату. Хата вялікая, тыпова сібірская, але нейкая дужа заняпалая. На ёй не тое каб страхі, але і крокваў нават няма. А так і комін стаіць, і вокны зашклёныя. Дай, думаю, яшчэ раз паспрабую. Стукаю ў акенца. Жаночы голас пытаецца:

- Што вам трэба?

Я тлумачу. Жанчына адказвае:

- У мяне дужа бедная хата. Ідзіце куды ў лепшую.

Зноў тлумачу:

- Я шукаю не багацця, а дзе б мне ноч перасядзець. Гэта ж мароз - градусаў сорак...

- Заходзьце, калі ласка! Толькі не крыўдуйце...

Адчыніла яна дзверы. Зайшоў. Якая б хата ні была, а пасля такога марозу - рай! Між іншым, у хаце чыста, падлога аж зіхаціць, нашоркана венікам з пясочкам.

Павітаўся я. Распрануўся ды пытаюся:

- Ці няма ў вас трохі гатаванай вады, хоць кубачак.

Яна адказвае, што ў печы - поўны чыгун. Хочаш пі, хочаш мыйся.

Я такі папарыў свае ногі, пасля наліў кубачак вады, дастаў з рукзака буханку хлеба і чую, што мяне нібыта голкамі нешта коле. Узнімаю вочы ўгору, а там, на палатках, дзеці гэтай гаспадыні, чацвёра. Ведаючы, як у іх кепска справа з харчаваннем, я запытаўся:

- А ці няма ў вас яшчэ кубачкаў?

Гаспадыня мая здзівілася:

- А што вы з імі будзеце рабіць? Кубачкі ёсць, зразумела.

Паставіла яна яшчэ пяць кубачкаў. Наліў я ў іх гарачай вады, парэзаў на шэсць кавалкаў сваю буханку хлеба і на кожную лусту паклаў падушачак.

- Справа ў тым, дарагая гаспадыня, што я чалавек сямейны. У нас заведзена так, каб усе садзіліся за стол разам, а ніхто адзін аднаму ў рот не заглядваў.

Яна пачала пярэчыць, што мне яшчэ дзень ісці. Я адказаў, маўляў, мне лягчэй стане ісці, калі на сэрцы будзе лёгка...

Пакуль мы з ёй размаўлялі, дзеці самі пазлазілі, селі ля стала, і мы ўсе разам павячэралі.

Раніцой, аддзякаваўшы ёй за начлег, пайшоў я ў свой апошні перагон і ўжо цёмна-цёмна з'явіўся дадому...