Сцежкі, дарогі, прастор

ПРОЦЬМА ЦУДОЎНЫХ КАДРАЎ

Учора сонца ўзышло над пустыннымі, голымі горамі Грэцыі. Порт Пірэй.

Упершыню за ўвесь наш шлях убачылі ваенныя караблі. 'Тлядзі ты,— падумалася адразу,— малая, слабая краіна, а вось жа наяршылася гарматамі i кулямётамі кацераў!.."

Адзін з ix уранні назойліва, як восеньская муха, кружыў вакол нашай белай красуні "Победы" a ўвечары другі... ці, можа, i той самы, шмаргануўся, як дэльфін, аб наш борт.

Засталі тут шэры амерыканскі "Gen. Alexander", які стаяў у Неапалі. Таксама, як i там, ён тут адразу адчаліў. Шмат амерыканскіх ваенных маракоў — белыя, негры, мулаты...

Як толькі нашы аўтобусы спыніліся каля Акропаля, энтээсаўцы — члены антысавецкай арганізацыі, пераважна з былых гітлераўскіх прыслужнікаў — пачалі раскідаць свае лістоўкі. Адзін так перастарйўся, што кінуў у акно аўтобуса пачак лістовак у металічным клямары i падбіў вока нашай турыстцы. Прадстаўнік круіза заявіў пратэст: "Здыму экскурсію! Сто чалавек паліцыі не можа абараніць нас ад хуліганаў". Грэкі, прадстаўнікі турыстычнага бюро, пачалі апраўдвацца, што гэта — "нашы"... Заклапочаны, ветлівы перакладчык пацешна завіхаўся: "Успокойтесь, господа, тех троих хулиганов полиция арестовала, их там будут пороть..."

Пасля наша насцярожанасць рассеялася. Бо нідзе не прымалі нас так гасцінна. Абед у рэстаране "Паля Гітоня" нечакана ператварыўся ў свята грэчаскай i савецкай песні. Рэстаран арыгінальны. Блакітная шкляная столь стварае поўную ілюзію вячэрняга неба, асабліва калі выключаецца свягло старадаўніх вулічных ліхтароў. Сцены вялікай залы размалёваны пад сцены дамоў, што акружаюць квадратную плошчу. Вокны з разнымі аканіцамі асветлены з сярэдзіны. Балкончыкі i вінаград на сценах дамоў яшчэ больш узмацняюць падабенства залы да нейкай сярэдневяковай рыначнай плошчы. Аркестр, трыо спевакоў з гітарамі, саліст i чароўная Майя Малайя. Наогул тут больш, чым у іншых краінах, прыгожых жанчын. Выконваліся народныя "песні гор", "маленьких стэпаў" i "гарадскія народныя песні", у многім падобныя да грузінскіх. Моцнае, духмянае віно. Над сталамі ляталі каляровыя шары i стужкі серпанціну. У адказ на песні гаспадароў наша турысцкая маса даволі ўдала, а галоўнае весела, пад баян, праспявала дзве рускія песні. Цікава выступіў наш пасол, пра якога Катаеў казаў нам з Танкам пасля, што гэта "дыпламат новага тыпу", ходзіць i ездзіць у людзі без усякай аховы, шчыра, жыва i ўмела працуючы для справы міру.

Дарэчы, калі мы ноччу гулялі з Максімам па вуліцах Афінаў, шафёры затрымлівалі нас на стаянках: "Товарищ, Маруську? Товарищ, такси?" A пачуўшы адмоўны адказ, смяяліся: "Миру — мир!" Удзень студэнты, вясёлыя хлопцы i мілыя, прыгожыя дзяўчаты, здымаліся з намі на фоне атычных руінаў, прасілі значкі, аўтографы i, з цяжкасцю гаворачы па-англійску, перакідваліся словамі пароля: "Ленін — добра, Сталін — не!"

Прыгожа тут вельмі. Кажучы мовай фатографаў (большасць турыстаў на гэтым памешана) — процьма цудоўных кадраў. Велічная краса старадаўняга мармуру, безліч маляўнічай керамікі ў музеях. Непаўторная панарама горных схілаў, пакрытых рознакаляровымі палацамі, дамамі, домікамі, кожны трэці з якіх здаецца творам мастацтва. На скалах (гід: "Якія мы называем узгоркамі") узвышаюцца класічныя руіны, што так красамоўна, так таямніча гавораць пра сілу чалавечага генія.

Уносячы ў гэтую антыку элемент сялянскай шэрай солі, рагаталі з Максімам з таго, якую "страляніну" ўздымалі на гэтых горах старадаўнія грэкі, без дапамогі машын варочаючы i цягаючы мармуровае шматпуддзе. Смешна гэта, але ж i не зусім дарэчы,— усюды столькі гаворкі пра багоў ды герояў, а пра тых, што будавалі, пра тыя хоць бы косці рабочага люду, на якіх узвышаецца ўся гэтая краса — ніхто ані слова. Гідам гэта, відаць, не прызначана, а мы, у большасці сваёй, запісваем ix траскучую, надаедлівую балбатню, нібы прыехаўшы сюды ліквідаваць сваю непісьменнасць.

...Заўтра Стамбул, пасля якога, як у родны двор, уваходзім у Чорнае мора. Што дзень, то ўсё больш сумую па доме, сню маленькага сына, мару пра цішыню i працу.

Прачнешся, зірнеш у акно — вада... Пішу, узняўся над столікам — вада... Ці не зашмат на свеце вады?..

А найлепш усё-такі ў нас, дзе i трава, i бярозы, i грады пахнуць укропам... Бо тут, на поўдні, асабліва ў Грэцыі, мала дрэў, мала травы, за што мне калісьці, між іншым, не спадабалася кактэбельская распаленая скаварада.