Сцежкі, дарогі, прастор

ПРАВА

Унучак не дома толькі чатыры месяцы.

A ўчора, у пісьме ад сватоў, прыйшоў яго здымак. Як з арміі або з нейкай далёкай новабудоўлі.

Моцны мужычок, якому год i восем месяцаў. Ручкі з пухлымі далонькамі паслухмяна апушчаны ўніз, але не прыціснуты "па швах", ножкі з мілай касалапінкай, пальцамі трохі ўсярэдзіну. Чубчык прыгладжаны направа. Стракатая кашуля i яшчэ драбней стракаты гарнітурчык, штонікі на кант. А над усім гэтым — прастадушны тварык. Адно чорнае вока трошкі меншае, рот не зусім закрыты, ніжняя губка, нібы таўставатая, адкапылена...

Мілы ўнучак, найменшы. Яшчэ адно права жыць, быць любімым, не ведаць гора i жаху вайны.

Гэтае права я адчуў яшчэ раз — перш за ўеё i больш за ўсё. Ca здымка, які ўжо не першы раз перад вачыма. У святочнай самоце, позна ўвечары падумаў, што трэба гэта запісаць. А ўранні, яшчэ не ўстаючы, круціў транзістар, па-дылетанцку, вобмацкам ловячы, як гаворыцца, "зараку", слухаючы на рускай, на ўкраінскай, на польскай мове — то Парыж, то Вашынгтон, то Тырану, то ажно нейкі "Голас Анд" у Эквадоры... І на фоне гэтых дзіўных танцаў вакол глабальнай парахавой бочкі мне зноў убачыўся здымак — наш Антось. Як незлічонае мноства такіх на ўсім свеце.

Звычайны хлопчык, здаровы i дагледжаны, яшчэ адно дзіця, на якім спалучаецца любоў дзвюх сем'яў, якія ён парадніў. Гэта — прыватнае, гэта яго i наша малая радзіма. У ёй добра i мне, аднаму з яго двух дзядоў. А ён жа выходзіць з гэтага круга любасці i далека далей, як i кожны з яго равеснікаў i равесніц — ва ўсім свеце. Ён падключаецца да безлічы тых пакаленняў, што былі, ёсць, будуць, ён разам з імі заяўляе сваё, іхняе права — жыць!

Амаль паўстагоддзя таму назад я, малады, пачынаючы літаратар, ужо захапляўся красой маленства, дружбай паміж ім i старасцю. Мамы, што была тады бабуляй, няма ўжо трыццаць шэсць гадоў. Меншыя мае натуршчыкі, дзеці старэйшых братоў, самі даўно ўжо бацькі. А я, яшчэ даўней, гляджу на маленства не збоку, як малады, захоплены бацька, а зверху, з дзедаўскай дальназоркай вышкі. I ўсё яшчэ ахвотна, усё з хваляваннем пішу пра дзяцей.

Я паўтараюся як пісьменнік?

А яны — дзеці, дзеці — не паўтараюцца?

І адно, адно ўсё ідзе ды ідзе — тое свяшчэннае, векавечнае, чалавечае права жыць, якое бачылася, бачыцца i будзе бачыцца ва ўсёй сваёй непераможнай праваце, i гаворыць пра гэта, паўтараць яго — трэба.

Дзякуй, хлопчык!

І вельмі ж ты там загасціўся...

1984